Skip to main content

Full text of "Chuyen co tich ve cac chang hiep si"

See other formats


DON QUUOTE.txt 
Miguel De Cervantes 
Don Kihote 



Nha Quy Toe Tai Ba Xii Mantra 

PHAN THlT NHAT 
Chuong I 

Tinh tinh va cong viec hang ngay cua nha quy toe tni danh Don 

6 Kihote xii Mantra 

Cach day khong lau, tai mot lang no o xii Mantra ma ta chang 

can nho ten, co mot nhan vat thuoc lop nhung nha quy toe co 

ngon giao treo tren gia lam canh, mot cai khien cu ky, mot con 

ngua gay va mot con cho san. Biia an hang ngay cua chang chi 

co xup bo, hoa hoan moi duoc thit cuu; bua chieu: thit ham 7; 

thii bay: tning trang; thii sau: dau; chu nhat them mot con chim 

cau nho nho, the la da mat diit ba phan tu so thu nhap. Khoan 

tien con lai dung de may mac: ao khoac ngoai bang da nhe, 

quan bo va giay nhung dung trong ngay da hoi, ngay thuong thi 

mac quan ao may bang loai vai cung kha tot. Trong nha co mot 

ba quan gia ngoai tii tuan, mot co chau gai chua day doi muoi 

va mot anh chang nguoi hau kiem ca viec trong nom ruong 

vuon, don dep nha cua va cham soc con ngua. Nha quy toe 

cua chung ta sap si ngu tuan, the chat trang kien, da thit sat seo, 

mat mui xuong xau; chang co thoi quen day som va rat thich 

san ban. Theo loi don, chang mang biet hieu Kihada hoac 

Kexada. Ve diem nay, moi tac gia noi mot khac, song, theo su 

uoc doan co the dung, ten chang la Kihada. Tuy nhien, dieu do 

cung chang anh huong gi lam toi cau chuyen, mien sao khi ke ta 

khong de sot mot diem nao cua su that. 

Page 1 



DON QUUOTE.txt 

Nhung luc nhan cu - ca nam chang may khi chang ban ron - 
chang quy toe cua chiing ta chi mai miet doc sach kiem hiep, 
den noi hau nhu quen ca thu di san va cong viec nha. Chang 
ham me den miic cuong dai, ban ca mot phan ruong dat dang 
cay cay de mua loai tieu thuyet do mang ve chat dong trong 
nha. Chang thich nhat nhiing tac pham cua nha van noi tieng 
Phelixiano de Xilva, coi nhmig cau chii sang sua va nhiing lap 
luan lung cung trong do la nhung hang chau ngoc, nhat la khi 
chang doc den nhung la thu to tinh hay thach thiic dau vo voi 
nhieu doan nhu sau: Ly le cua su phi ly ma nuong nuong da 
vien ra de bac bo ly le cua toi khien cho ly le cua toi khong 
dung vung noi, toi miic toi khong the khong than phien ve sac 
dep cua nuong nuong, hoac: 6ng cao xanh kia, giai nhan tuyet 
the hoi, cung cac vi tinh tu ban cho nang phudc lanh va khien 
nang xiing dang voi nhiing due hanh xiing dang cua nang. 
Nhung cau chuyen nhu vay da lam cho chang quy toe khon 
kho bi mat tri. Chang thiic thau dem suot sang de co tim hieu y 
tii cua nhung cau ma gia nhu Arixtotelex co song lai de lam 
viec do cung dang chiu. Chang lay lam thac mac ve nhiing vet 
thuong cua Don Belianix, nghi rang du co nhiing ong thay 
thuoc gioi den dau di chang nua, mat va khap nguoi hiep si nay 
cung phai chang chit nhung vet seo va thuong tich. Tuy nhien, 
chang khen tac gia da kheo ket thiic cuon sach, de cau chuyen 
bo do. Lam luc, chang co y dinh cam but viet tiep nhu tac gia 
da hiia, va chac chan chang da lam va hoan thanh cong viec do 

Page 2 



DON QUUOTE.txt 

neu thuong xuyen khong bi nhung chuyen quan trong han lam 

ban tarn. 

Da nhieu Ian chang tranh luan voi Cha xii la mot nguoi thong 

thai tot nghiep 6 Xiguenda ve van de ai hon ai giura hiep si 

Palmerin nuoc Anh Cat Loi va hiep si Amadix nuoc Golo 8. 

Nhung bac pho cao trong lang lai cho rang khong ai bang hiep 

si Mat Troi, chi co anh cua Amadix la Don Galaor moi co the 

sanh kip voi chang nay vi co du cac dieu kien, ve mat dung 

cam thi cung chang kem ai, lai khong lam nung va mau nuoc 

mat nhu em. 

Tom lai, nha quy toe cua chung ta chi biet moi viec la doc sach, 

doc tu toi den sang roi lai tu sang den toi; do ngu it doc nhieu, 

6c chang teo di den noi mat ca tri khon. Dau chang chiia toan 

nhiing chuyen hao huyen doc trong sach, nao la yeu thuat, danh 

nhau, chem giet, thach thiic, nao la tan tinh, yeu duong, dau 

kho cung bao nhieu chuyen nham nhi khac, no an sau vao dau 

6c chang den noi chang coi tat ca nhung dieu bia dat trong 

sach la su that, tuong khong co gi that hon tren doi nay. Chang 

bao dau lanh Rue Diax la mot hiep si gioi, nhung khong the 

dem so sanh voi hiep si Guong Nong Hoi da chem diit doi hai 

ga khong 16 du ton va quai di bang mot nhat kiem. Chang lai 

cang kham phuc Bernado del Carpio da muu tri giet Roldan 

mac du hiep si nay duoc phap luat phu tro, giong nhu Erculex 

9 bop chet tuoi Anteo, con trai than Dat. Chang ca ngoi 

Morgante tuy thuoc giong khong 16 kieu cang va tho bao nhung 

tinh tinh lai hoa nha va le do. Chang kham phuc nhat Raynaldox 

Page 3 



DON QUUOTE.txt 

de Moltaban, dac biet la khi anh chang nay roi khoi lau dai di 
cuop boc lung tung, tham chi vuot bien danh cap pho tugng 
Mohama bang vang nhu ke trong sach. Con doi voi ten phan 
boi Galaon, gia nhu da duoc no may cai thi du co phai doi ca 
ba quan gia Ian co chau gai, chang cung vui long. 
The roi, trong liic dau 6c roi loan nhu vay, chang quy toe cua 
chiing ta bong nay ra mot y nghi vo cung ky quai ma mot ke 
dien ro tren doi nay cung khong bao gio nghi ra. Chang cho 
rang muon ten tuoi cua minh duoc rang ro va ban than minh 
giup ich duoc cho nude nha, chang phai lam mot hiep si giang 
ho, mot thuong mot ngua chu du thien ha, tim kiem nhung 
chuyen phieu luu, lam nhung viec ma cac hiep si giang ho da 
lam nhu viet trong sach, benh vuc ke hen yeu, dap bang moi 
gian nguy, de tieng thorn luu truyen mai mai. Chua chi chang 
quy toe dang thuong cua chung ta da mo tuong, bang canh tay 
dung manh cua minh, xoang ra chang cung chinh phuc duoc 
vuong quoc Trapixonda. Va say sua truoc nhung y nghi say 
sua do, chang voi vang thuc hien dieu mong uoc. Thoat dau, 
chang danh bong nhung vu khi han gi cua cac cu to de lai, vut 
o mot xo tu hang bao the ky nay. Trong luc hi hui lau chui va 
sua sang lai chung, chang bong phai hien ra mot thieu sot Ion la 
chiec mu sat chi con mot nua. Chang ben lay mot mieng bia 
cung, dem het tai kheo leo ra cat mot mieng dap va tao ra mot 
cai mu nom cung co ve dang hoang. Roi muon thii xem no co 
du sue chiu don khong, chang tuot guom chem luon hai nhat. 

Page 4 



DON QUUOTE.txt 

Mai nhat dau, ca cong trinh trong tuan le bong choc tan tanh. 

Thay chiec mu vo toac mot each qua de dang, chang chang 

khoi lo ngai, va muon cho bao dam, chang gia cong lam lai. 

Lan nay, chang ghep mot cai dai sat o ben trong va lay lam hai 

long khi thay chiec mu da chac chan hon. Tuy nhien, chang 

cung chang thu lai lam gi, coi nhu chiec mu da tot lam roi. 

Xong viec, chang di tham con ngua; mac du con vat nom tham 

hai hon ca con Gonela, chi co da boc xuong, chang cho rang 

con Buxephalo cua Alehandro hay con Babieca cua Dau lanh 

cung khong theo kip no. Trong bon ngay lien, chang suy nghi 

tim cho no mot cai ten vi theo y chang , khong co ly do gi ngua 

cua mot hiep si tai ba loi lac lai khong co mot cai biet hieu that 

hay. Chang muon cai biet hieu do phai noi len su thay doi cua 

no tu mot con ngua tarn thuong tro thanh tuan ma cua mot hiep 

si giang ho; va chang mot khi chu no da doi nghe thi tat nhien 

no cung phai mang mot cai ten thich hop va lam cong viec mdi 

cua no. Sau bao lan dat roi lai bo, them roi lai bot, chang quyet 

dinh goi no la Roxinante 10. Theo chang, cai ten do rat hay, 

keu, lai co y nghia gioi thieu duoc con ngua trudc kia la mot 

con vat tarn thuong va bay gio dung dau tat ca nhiing con 

ngua tren doi. 

Hai long ve cai ten dat cho ngua, chang cung muon dat biet 

hieu cho minh. The la lai mat tarn ngay nua. Cuoi cung, chang 

tu xung la Don Kihote 1 1, do cac tac gia viet ve cau chuyen 

co that nay noi rang chang khong phai la Kexada nhu nhieu 

nguoi noi ma la Kehada 12. Nhung chang sue nhd rang truoc 

Page 5 



DON QUUOTE.txt 

kia hiep si ama dung cam khong chiu mang cai biet hieu coc 16c 
la ama ma lai ghep them ten to quoc vao thanh ama nuoc Gola 
voi y muon lam cho nuoc minh tra nen lung lay. The la chang 
cung ghep them ten xii so vao thanh Don Kihote xii Mantra de 
gioi thieu noi sinh truong cua minh, dong thoi lam rang ro que 
huong minh. 

Sau khi lau chui vu khi, sua chiia mu mang, dat ten cho ngua 
va cho minh mot cai biet hieu kha oai, chang thay con mot viec 
nua la tim cho minh mot tinh nuong, vi mot trang hiep si giang 
ho khong co nguoi yeu vi nhu cay khong la khong qua, nhu 
xac khong hon. Chang tham noi: 

- Neu troi bat toi hoac neu so phan ta may man, ta cham tran 
voi mot ga khong 16 - dieu thuong xay ra voi cac hiep si giang 
ho - ta quat nga duoc no hoac chem no diit doi, hoac ta danh 
bai no va bat no quy hang, ma ta lai co mot tinh nuong diu hien 
de bat no toi trinh dien thi that hay biet may! Ta se bat no quy 
truoc mat nang va bat no noi voi nang bang mot giong khum 
num, phuc rung: "Thua phu nhan, toi la khong 16 
Caracumliambro, chua dao Malindrania. Hiep si Don Kihote 
xii Mantra ma nguoi doi khong du loi ca tung, da danh bai toi 
trong motcuoc doc chien va ra lenh cho toi den trinh dien phu 
nhan de tuy phu nhan dinh doat so phan cua toi". 
Oi, chang hiep si cua chung ta sung suong biet bao khi thot len 
nhiing loi le hung hon nhu vay, va nhat la sau khi da tim duoc 
nguoi dep de dat ten. Theo loi don, do la mot co thon mx xinh 

Page 6 



DON QUUOTE.txt 

san a lang ben, co mot thai ky chang da phai long mac du co 

nay khong he biet chang. Ten co la Aldonxa 13 Lorenxo. 

Chang thay co ta xiing dang de chang tho phung. Muon cho 

ten co ta tuong xiing vdi ten chang va cung na na ten cac cong 

chua, cong nuong, chang ben goi co la Dulxinea lang Toboxo 

vi co sinh ra o Toboxo. Theo chang, cai biet hieu do nghe em 

tai, hay tuyet va cung co nghia nhu cai biet hieu ciia chang va 

cua con ngua. 

Chuong II 

Cuoc xuat hanh dau tien cua chang Don Kihote tai ba 
Sau khi chuan bi xong, Don Kihote bat tay ngay vao hanh 

dong. Chang nghi minh se co toi voi doi neu tri hoan viec tra 

thu cho nhiing nguoi bi xuc pham, benh vuc ke hen yeu, uon 

nan dieu sai trai, phi ly, da pha moi lam dung bat cong. The roi 

vao mot trong nhung ngay thang bay nong nuc nhat, troi chua 

to, chang noi voi ai ma cung chang ai hay, Don Kihote khoac 

vu khi vao nguoi, nhay len con Roxinante, dau doi mu sat, mot 

tay 6m khien, mot tay vac ngon giao, len cong sau ra thang 

ngoai dong, vo cung sung sudng thay buoc dau thuan loi. 

Nhung vua moi len duong, chang chot nay ra mot y nghi khung 

khiep khien chang suyt bo do su nghiep moi bat dau. Chang 

nhd la minh chua duoc phong tuoc hiep si va, chieu theo luat le 

cua gioi hiep si giang ho, chang chua the va cung chua duoc 

do sue voi bat ky mot hiep si nao khac. Va lai, du co duoc 

phong tuoc roi, chang van la linh moi, chua co mot bieu tuong 

nao tren khien khi chang con chua lap duoc chien cong hien 

Page 7 



DON QUUOTE.txt 

hach. Nhung y nghi do khien chang tro nen do du. Song, tinh 

dien ro da giup chang thang moi tro ngai. Chang dinh bung khi 

gap nguoi dau tien, chang se nho phong tuoc hiep si cho, giong 

nhu cac hiep si khac lam nhu ke trong sach. Con ve vu khi, 

chang se lau chui that bong cho dip. Nghi vay cang thay yen 

tarn va lai tiep tuc len duong. Chang de mac con ngya tu do 

chon huong, nghi rang phai di nhu the moi dung la tim nhving 

chuyen phieu luu. 

Chang hiep si moi me cua chung ta vua di vua noi mot minh: 

- Chac la sau day, luc ra sach noi ve cac chien cong cua ta, tac 

gia se viet nhu sau trong doan ke ve buoi som dau tien ta xuat 

hanh: "Khi vang hong vua moi chang nhung soi to vang tuyet 

dep len mat dat bao la, khi nhung con chim non co nhung bo 

long sac so vua cat tieng hot veo von chao mung nang Rang 

dong doi bo chiec giuong cua Due lang quan hay ghen de hien 

ra o chin troi xii C, khi do hiep si tni danh Don Kihote xii 

Mantra doi bo chan am dem em, cuoi con tuan ma tni danh 

Roxinante bang qua canh dong Montiel xa xua noi tieng". 

Qua that luc nay Don Kihote dang di tren canh dong Montiel. 

Chang noi tiep: "Oi! Thoi dai hanh phuc, the ky hanh phuc se 

duoc biet tdi nhiing chien cong huy hoang cua ta, nhiing chien 

cong dang duoc khac vao nhung bien dong bia da cho muon 

doi sau ghi nho. Hoi nhung nha chep su uyen bac, hay viet ve 

cuoc doi than ky cua ta! Du nguoi la ai di chang nua, xin cho 

quen Roxinante tuyet voi, nguoi ban dong hanh mai mai trung 

thanh cua ta". Roi nhu mot nguoi thuc su si tinh, Don Kihote 

Page 8 



DON QUUOTE.txt 
lai noi: "Oi! Cong chiia Dulxinea, chu nhan cua trai tim no le 
nay! Ta rat dau long vi nang da xua duoi ta, khong cho ta den 
trinh dien trade sac dep cua nang. Xin nang hay doai hoai ke vi 
nang da phai chiu bao noi dang cay". 
Chang vua di vua nghi van vo het chuyen nay sang chuyen 
khac, theo dung kieu each, ldi le da hoc trong sach. Chang cii 
thung thang buoc mot trong khi troi nang nhu thieu nhu dot den 
miic du lam cho bo 6c chang tan ra thanh nude neu nhu no 
con chut it nao trong so. 

Hau nhu suot ngay horn do, khong xay ra chuyen gi dang ke 
tren duong di. Don Kihote tiic gian vi chang muon gap ngay 
lap tiic doi thu de thu canh tay dung manh cua minh. Co tac gia 
viet chuyen phieu luu dau tien cua chang da xay ra o cang 
Lapixe, co tac gia lai cho rang cuoc mao hiem cua chang bat 
dau tu nhiing coi xay gio. Theo cho chung toi xac minh va tim 
thay trong bien nien su cua xii Mantra, thi vao luc hoang hon 
ngay do, ca chang hiep si Don Kihote Ian con tuan ma 
Roxinante deu met nhoai va doi la, Don Kihote ben nhin quanh 
xem co toa lau dai hoac tup leu nao cua nhung nguoi chan cuu 
khong de nghi chan va kiem cai an cho no bung thi thay each 
duong cai khong xa co mot quan tro;chang tuong dau nhin thay 
mot ngoi sao dan chang chang nhung toi truoc cong ma vao 
tan lau dai cua dang Cuu the. Chang voi thuc ngua, va toi noi 
luc troi vua xam toi. 
Tinh co luc do co hai co gai dung choi truoc quan tro. Hai a 

Page 9 



DON QUUOTE.txt 

nay nom ra chang phai thien nhan. Ho di Xeviia cung mot dam 

nguoi lai la va nghi tro tai day. Doi voi chang hiep si giang ho 

cua chung ta, tat ca nhung dieu suy nghi hay nhung canh nhin 

thay deu dien ra nhu trong sach chang doc. Nhin cai quan tro, 

chang tuong tuong ngay ra mot toa lau dai voi bon ngon thap 

va nhmig mai gac chuong bang bac sang loang, voi cau rut va 

hao sau, voi tat ca nhving cai nguoi ta thuong ta. Toi gan quan 

tro, ma chang dinh ninh la mot toa lau dai, Don Kihote dung 

ngua lai, cho xem tren thanh co chu lun nao dung tren thanh 

thoi ken bao hieu co hiep si den khong. Cho mai chang thay, 

ma con Roxinante co ve muon rue vao tau ngua, chang ben di 

lai va bat gap hai co a noi tren. Chang nghi ngay do la hai tieu 

thu xinh dep hoac hai phu nhan khue cac dang dung choi truoc 

cong lau dai. Luc do co mot anh chang chan Ion thoi tu va goi 

dan gia sue ve. Don Kihote lai tuong do la mot chu lun bao tin 

chang toi va, rat lay lam hai long, chang tien lai gan hai co gai 

no. Thay Don Kihote mac ao giap, tay giao, tay khien, hai a so 

qua lien chay vao trong quan tro. Don Kihote thay the lai nghi 

rang ho muon lanh mat; chang ben nhac lai luoi trai bang bia 

ciing de 16 khuon mat kho khang day bui, roi noi voi mot ve 

hoa nha va bang mot giong on ton: 

- Xin hai tieu thu cho lang tranh va ngai ngung chi. Nhung 

nguoi thuoc dong hiep si nhu toi khong duoc phep xuc pham 

toi bat ky ai, nhat la doi voi nhung tieu thu khue cac nhu hai 

nang. 

Trong khi Don Kihote noi, hai a co nhin vao khuon mat bi cai 

Page 10 



DON QUUOTE.txt 

luoi trai che lap. Den khi thay goi minh la tieu thu, mot danh tu 
that xa la voi nghe nghiep cua ho, hai nguoi khong nin duoc 
cuoi khien Don Kihote phai phat cau. Chang noi: 

- Toi thiet tuong sac dep chua du ma con can phai co y tu; vo 
co ma cuoi la vo duyen. Nhung toi noi vay khong phai de cho 
hai nang phien long, phat y dau ma toi chi co mot mong uoc la 
duoc phung sir hai nang thoi. 

Ngon ngit kho hieu va thai do cua chang hiep si khien hai nang 
cang cuoi dit va Don Kihote cang them birc minh. Giita luc 
do, chu quan buoc ra. Do la mot con nguoi day da. tinh tinh di 
hoa vi quy. Nhin thay hinh thu xau xi cua Don Kihote va nhiing 
vu khi ky di cua chang, nao yen cuong, gia, khien, ao giap, lao 
ta cung muon cuoi qua. Nhung lao lai so cai bo may chien 
tranh do hon nen lao voi lay giong le phep hoi: 

- Neu hiep si can tim cho nghi ngoi ma khong can tim giuong 
ngu (qua that trong quan tro nay khong co lay mot cai nao ca), 
chung toi xin tuom tat. 

Thai do nhun nhan cua quan tran thanh (Don Kihote trong chu 
quan hoa ra quan tran thanh), Don Kihote dap: 

- Thua quan tran thanh, doi voi toi the nao cung duoc vi rang 
"do trang sue cua toi la vu khi, va nghi ngoi la chien dau khong 
ngung" 1. 

Thay Don Kihote xung ho nhu vay, chu quan nghi rang chang 
tuong minh la nguoi Caxtiia 2. Lao von sinh truong o 
Andaluxia, tai vung bien Xanlucar, la mot tay giao quyet khong 

Page 1 1 



DON QULJOTE.txt 

kem gi Caco va tinh nghich nhu mot chii hoc tro hay mot thi 

dong, lao ben tra 161: 

- Neu vay, "giuong ngu ciia ngai phai la da ciing, giac ngu cua 
ngai la thiic thau dem" 3. Neu qua nhu the xin moi ngai xuong 
ngua. Trong tup leu tranh nay, chac chan ngai se co dip thiic 
ca nam lien, chii noi chi mot toi. 

Roi lao toi giii ban dap yen ngua; Don Kihote budc xuong mot 
each kho khan met nhoc, nhu mot nguoi tu sang toi gio chua 
co hat gi vao bung. Chang dan chu quan phai cham soc con 
Roxinante vi no la con ngua hay nhat tren doi nay. 
Lao chu quan nhin con vat thay no cung khong den miic nhu 
chu nhan no khoe tham chi khong duoc nua phan. Lao dat no 
vao chuong roi quay lai xem ong khach moi co can gi khong thi 
thay hai co gai dang giup Don Kihote coi bo bo ao giapva vu 
khi - luc nay ho da lam lanh voi chang roi. Sau khi da coi duoc 
hai tarn giap che truoc nguc va lung, ho loay hoay mai khong 
sao nit duoc tarn giap che co va cai mu co nhiing dai mau luc 
thit chat vao dau. Ho muon cat nhung dai do vi khong go duoc 
nut nhung Don Kihote khong chiu; the la ca dem, chang cii doi 
sum sup chiec mu tren dau, trong that tiic cuoi. Nhin hai co gai 
coi giap cho minh, chang cii ngo do la hai phu nhan quy phai o 
trong lau dai, chang ben cat giong, doc may cau tho duyen 
dang trong ban tinh ca: 

- "Chua co mot hiep si nao duoc nhung nguoi dep cham soc 

chu dao nhu Don Kihote khi chang tu que nha ra toi day. Co 

cac vi tieu thu cham soc chang va cac nang cong chiia trong 

Page 12 



DON QUUOTE.txt 

coi Roxinante cua chang". Thua hai ba, chang noi tiep, 
Roxinante la ten con ngua cua toi, con Don Kihote xii Mantra 
chinh la toi. Thuc ra toi khong muon xung danh tuoc lam gi, de 
sau day nhung chien cong cua toi se gioi thieu toi. Nhung vi tuc 
canh ma toi doc may cau tinh ca cua Lanxarote, do do hai ba 
da som biet ten toi. Nhung luc do hai ba se truyen lenh cho toi 
va khi do, canh tay dung manh nay se san sang lam dep long 
hai ba. 

Hai co gai no sinh ra dau phai de nghe nhiing loi noi van hoa 
do nen cii lam lang thinh. Ho chi hoi chang co an gi khong? 

- Co gi toi an nay, Don Kihote dap, the nao cung xong. 

Horn do la ngay thii sau, trong quan chang co gi ngoai may con 
ca nhep. Chu quan hoi Don Kihote co an thii do khong, vi 
chang con loai nao khac. 

- Nhieu ca nho bang mot con ca Ion, Don Kihote dap, cung 
nhu muoi to giay mot dong bang mot to muoi dong. Va chang, 
co khi cang nho lai cang ngon, vi nhu thit be mem hon thit bo, 
thit de non ngon hon de gia. Thoi, cii co gi ngon mang ra day 
keo lam cai nghe vac nang nay ma doi bung thi chang kham 
noi. 

Lao chu bay ban ra trudc quan tro cho mat roi bung ra mot dia 
ca kho khong ra kho, nau chang ra nau, mot cai banh mi den 
thui va ran nhu vu khi cua chang hiep si. Don Kihote ngoi vao 
ban an. Den luc nay that khong the nhin duoc cuoi: cai mu sum 
sup tren dau khien chang khong sao dua duoc thiic an vao 

Page 13 



DON QUUOTE.txt 

mom, va hai co gai phai ngoi bon cho chang. Den luc uong thi 

chiu chet: cuoi cung chu quan phai kiem mot cai can cho Don 

Kihote ngam mot dau, con dau kia lao do ruou vao. Chang 

hiep si lam tat ca nhung viec do mot each nhan nai, chi lo giu 

nhung dai mu khoi diit. Vua luc do, mot anh hoan Ion toi, vua 

di vua thoi ong true. Su kien nay cang khien Don Kihote tuong 

rang minh dang o mot toa lau dai nao do, ngoi an co dan nhac. 

Va ca nhep doi voi chang la mon huong ngu, banh mi lam bang 

tieu mach, hai co gai la nhiing phu nhan quy phai, chu quan la 

chu nhan lau dai. Chang lay lam hai long ve quyet dinh ra di cua 

minh. Duy con dieu nay lam chang ay nay la toi nay, chang van 

chua duoc phong tuoc hiep si, ma chua gia nhap gidi hiep si thi 

chua the noi la chinh thiic di phieu luu giang ho duoc. 

Chuong HI 

Don Kihote duoc phong tuoc hiep si nhu the nao? 

Y nghi do lam Don Kihote thay but nit, chang an qua loa cho 

xong bua roi moi chu quan vao chuong ngua, phuc xuong 

truoc mat nan va noi: 

- Thua hiep si dung cam, toi se khong dung day chung nao 
ngai chua chap nhan loi thinh cau cua toi. Viec lam cua ngai se 
duoc ca tung va mang lai loi ich cho nguoi doi. 

Nhin Don Kihote quy dudi chan va truoc nhiing loi le nhu vay, 
chu quan lung rung khong biet an noi ra sao. Mot ben nan ni 
moi dung day, mot ben khang khang khong nghe, cuoi cung 
chu quan danh phai nhan loi. 

- Thua ngai, toi biet co the trong cay vao tinh hao hiep cua 

Page 14 



DON QULJOTE.txt 

ngai, Don Kihote noi tiep; dieu thinh cau cua toi, ma ngai da vui 

long chap nhan, nhu sau: xin ngai cho phep toi duoc thiic ca 

dem trong tieu giao dudng cua quy lau dai de cho thu phong va 

sang sdm mai, xin ngai phong tudc hiep si cho, dieu ma toi van 

mong moi de toi co the di chu du thien ha, tim nhung chuyen 

phieu luu mao hiem, cuu khon pho nguy, lam nhiem vu cua 

nhiing nguoi hiep si giang ho ma toi hang mong udc. 

Nhu tren da noi, lao chu quan la mot tay bom gia. Moi dau, 

han chua tin han la Don Kihote mat tri, nhung sau khi nghe 

chang noi, han khong con nghi ngo gi niia. Va de treu Don 

Kihote mot me cho vui, han lam ra ve tan thanh. Han bao Don 

Kihote rang udc mong thinh cau cua chang la chinh dang, rang 

nhung hiep si chin chinh, dien mao khoi ngo nhu chang, duong 

nhien phai co nhung hoai bao Ion nhu vay. Han huyenh hoang 

rang thdi tre, han cung da rung lam cai nghe vinh quang nay, di 

khap do day tim kiem chuyen phieu luu mao hiem: han da toi 

vung Perchen d Malaga, cac hon dao Riaran, Compax d 

Xeviia, mang dan nude d Xegovia, vudn Oliu d Valenxia, 

Rondiia d Granada, bai bien Xanlucar, so nuoi ngua d 

Cordoba, cac quan ruou d Toledo 1, va con nhieu noi khac 

niia, day la han cung gay ra nhung chuyen rac roi nhu di mo 

dan ba goa, tan tinh gai tan, lua doi tre tho, khien hau het cac 

toa an d Tay Ban Nha deu nhan mat han; cuoi cung, han trd ve 

toa lau dai nay, song bang tai san cua minh va cua nguoi khac, 

tiep don tat ca cac hiep si giang ho, bat ke pham gia va hoan 

canh cua ho, vi han quy men ho va cung vi ho chia se tien nong 

Page 15 



DON QUUOTE.txt 

voi han de den bu tarn long tot cua han. 
Han noi them rang trong toa lau dai nay khong co tieu giao 
duong de thiic dem cho thu phong vi han da pha di cho xay lai 
cho to dep hon, nhung han biet rang khi can, co the thiic o dau 
cung duoc va dem nay, Don Kihote lam viec do ngay trong san 
lau dai cho sang mai se tien hanh nhung nghi le can thiet. Chang 
se duoc phong tuoc va tro thanh hiep si nhu bao hiep si khac 
tren doi nay. 

Han lai hoi Don Kihote co tien khong. Don Kihote tra loi la 
khong vi chua thay sach nao noi hiep si giang ho phai mang 
theo le phi ca. 

- Ngai lam roi, chu quan noi, so di sach khong de cap toi vi tac 
gia cho rang khong can thiet phai noi len mot dieu qua hien 
nhien la phai mang theo tien va ao somi. Cho nen vi the ma nghi 
rang cac hiep si khong mang. Ngai co the chac chan rang tat ca 
nhving hiep si giang ho co ten tuoi trong su sach deu mang rat 
nhieu tien phong khi huu su: ho con mang theo ca somi va mot 
hop thuoc de rit vao cac vet thuong, vi mot khi danh nhau bi 
thuong giua noi dong khong mong quanh, hoi rang tim dau ra 
nguoi chiia chay, tru phi co mot ong ban la phap su phai mot 
thi mx hay mot chu ban nao do cuoi may dap gio mang den cho 
mot lo nuoc than, uong mot giot la vet thuong lanh ngay tiic 
khac nhu khong he xay ra dau don bao gio. Nhung vi viec do 
khong xay ra nen cac hiep si van phai bao giam ma cua ho 
mang theo tien va cac thu can thiet khac nhu bong cuon va 

Page 16 



DON QUUOTE.txt 
thuoc cao. Con hiep si nao khong co giam ma theo hau - ctieu 

nay cung hiem thoi - thi ban than ho co mot cai tui hai ngan 

trong co day du nhung thu do, deo mot each kin dao o hong 

ngua, nhu the tui de vat gi quan trong lam.Ngoai truong hop 

nay ra, cac hiep si giang ho khong duoc deo tui. Boi vay, toi 

khuyen ngai, hon nua, toi ra lenh cho ngai nhu ra lenh cho diia 

con do dau, phai lam ngay va khong duoc di dau neu khong co 

tien va khong co sir chuan bi phong than. Ngai se thay dieu do 

hay vo cung. 

Don Kihote hiia lam ngay. Toi day chu quan bao chang vao 

trong san quan tro de cho phong tudc. Don Kihote thu nhat vu 

khi xep thanh mot dong trong cai hang cho sue vat an o gan 

gieng, roi tay khien, tay giao, voi mot ve hien ngang, chang bat 

dau di di lai lai truoc cai ang. Luc nay troi da toi nan. 

Chu quan vao nha ke voi dam khach tro su dien ro cua Don 

Kihote, ve dem cho thu phong cua chang va le phong tuoc ma 

chang hiep si dang mong doi. Moi nguoi lay lam la keo nhau ra 

xem. Ho dung tu xa nhin lai, thay chang tu the ung dung, khi di 

bach bo, luc tua vao ngon giao, dung nhin dam dam dong vu 

khi. Dem do, trang sang vang vac khien moi cu chi cua Don 

Kihote deu trong ro mon mot. 

Lat sau, co mot bac lai la tu trong quan ra san dinh cho la uong 

nuoc, muon vay, phai bo dong vu khi xep trong cai ang. Thay 

co nguoi toi, Don Kihote thet to: 

- Hoi hiep si lieu linh dinh toi gan nhung vu khi cua con nguoi 

dung cam nhat trong so nhung nguoi mang guom! Bat ke 

Page 17 



DON QUUOTE.txt 

nguoi la ai, hay coi chung viec lam cua minh va cho dung vao 

neu khong muon mat mang vi sir lieu linh do. 
Bac lai la nao co de y den loi noi cua Don Kihote. Ke ra bac ta 
cung khong nen cuong thi hon vi dieu do chi co loi cho ban 
than. Trai lai, bac ta be ca dong vu khi quang ra xa. Thay vay, 
Don Kihote nguoc mat len troi, tap trung suy nghi vao nang 
Dulxinea va noi: 

- Nuong tu oi, nang hay ho tro cho ke no le nay trong cuoc do 
sue dau tien; xin nang hay ung ho va che cho cho trong giay 
phut nghiem trong dau tien nay 2. 

Noi roi, chang bo chiec khien xuong, hai tay cam giao phang 
vao dau bac lai la mot nhat manh den noi bac ta Ian kenh ra 
dat, va neu Don Kihote boi them mot nhat nua, chac chan 
chang can moi thay thuoc den lam gi. Xong viec, Don Kihote 
khuan dong vu khi xep lai tu te trong cai ang, tiep tuc di bach 
bo binh than nhu truoc. Lat sau, co mot nguoi khac ra san dinh 
cho lua uong nuoc, khong biet chuyen da xay ra vi bac lai la bi 
don van nam chet giac. Thay co nguoi den be dong vu khi cua 
minh di, chang noi chang rang va cung chang cau cuu ai nua, 
Don Kihote bo chiec khien xuong nhu Ian truoc, gio cao ngon 
giao phang luon may cai, khien cho cai dau cua anh chang nay 
vo bon cho. Nghe tieng keu ciiu, chu quan va moi nguoi chay 
ua tdi. Truoc tinh hinh do, Don Kihote mot tay 6m khien, tay 
kia nam doc guom, noi: 

- Hoi nuong tu xinh dep, nguon sue manh cho trai tim yeu duoi 

cua ta. Da den luc nang phai tiep sue cho vi ke hiep si si tinh 

Page 18 



DON QUUOTE.txt 

nay dang gap mot chuyen qua Ian lao. 
N6i xong, Don Kihote cam thay minh co mot sue manh ghe 
gam, gia su tat ca cac lai la tren doi xong toi, chang cung 
khong lui nua buoc. Ban be cua hai bac lai la thay canh tuong 
nhu vay ben nem da nhu mua vao nguoi Don Kihote. Chang 
hiep si cii dung yen dung cai khien che than, khong dam roi cai 
ang va dong vu khi nua buoc. Chu quan co het to bao ho dung 
tay vi, nhu y da noi, Don Kihote la mot ke dien ro, ma da dien 
thi co the giet nguoi nhung khong bi toi. Don Kihote con het to 
hon, goi ca bon la lu hen nhat, phan phuc, con lao quan tran 
thanh la mot ten de tien, mot hiep si bam sinh xau xa de cho 
nguoi ta doi xu toi te voi cac hiep si giang ho, va neu nhu 
chang duoc phong tuoc hiep si roi chang se cho biet tay. 
- Nhung thoi, Don Kihote noi, ta ciing khong them chap nhung 
ke tho bao sue sinh. Co gioi thi cii lai day nem da va danh ta 
di. Cac nguoi se phai tra gia dat vi da to ra ngu xuan va lao 
xuoc. 

Cau noi ciing coi va hien ngang cua Don Kihote khien moi 
nguoi phai chun, them vao do la nhiing loi khuyen can cua chu 
quan khien ca bon dung tay, khong nem da nua. Don Kihote 
mac cho ho khieng hai nguoi bi thuong di, tiep tuc canh gac 
dong vu khi binh than va ung dung nhu trudc. 
Lao chu quan thay ngai nhiing tro cua Don Kihote va muon rut 
ngan lai bang each som phong tuoc cho chang de tranh nhving 
chuyen loi thoi khac. Han ben tien lai gan Don Kihote, xin loi 

Page 19 



DON QUUOTE.txt 

ve sir lao xugc cua dam nguoi thap hen ma han khong he biet, 

rang nhiing ke do da bi trirng tri thich dang ve sir lieu linh da 

gay ra. Han nhac lai rang trong lau dai khong co tieu giao 

dirong nhirng dieu do cung khong can thiet. Theo cho han biet, 

tat ca nghi le phong tirdc hiep si chi bao gom viec dap may 

nhat vao gay va lirng nguoi duoc thu phong bang song girom, 

va viec do co the tien hanh ngay giira canh dong. Han noi them 

la dem cho thu phong da ket thuc vi Don Kihote da thiic qua 

bon tieng dong ho trong luc chi can co hai tieng. Nghe chu 

quan noi, Don Kihote tin ngay; chang to ra san sang tuan theo 

va yeu cau quan tran thanh lam cang nhanh cang tot. Mot khi 

da duoc phong tuoc hiep si, neu con bi tan cong, chang se tieu 

diet het ca lu trong lau dai tru nhiing nguoi ma quan tran thanh 

yeu cau tha cho. 

Biet than biet phan, quan tran thanh voi va di lay cuon so ghi 

tien rom va lua mach ban cho dam lai la, bao mot chu be cam 

mau nen roi goi hai co gai da noi o tren cung tien lai cho Don 

Kihote; han ra lenh cho chang quy xuong, roi lam nham doc 

cuon so nhu the nguoi ta cau kinh, han vung tay dung song 

kiem nen hai nhat kha manh vao gay va lung Don Kihote, mom 

van lam nham. Xong viec, chu quan bao mot co deo guom cho 

Don Kihote. Co nay vua lam vua co giir ve nghiem nghi vi qua 

that le phong tuoc nay dang nuc cuoi; tuy nhien da duoc muc 

kich nhiing chien cong cua chang hiep si moi nay nen moi nguoi 

dam chun. Deo guom cho Don Kihote, co noi voi chang: 

- Cau Chua phu ho cho chang gap nhieu may man trong nhiing 

Page 20 



DON QUUOTE.txt 

cuoc do sue. Don Kihote hoi ten co nang de biet duoc nguoi 
minh ham on la ai va de sau nay, khi lap duoc chien cong bang 
canh tay dung cam cua minh, se danh cho co mot phan vinh 
quang. Co khiem ton noi rang ten co la Toloxa, con mot bac 
chua giay o pho Xantro Bienaia, tinh Toloxa, rang o bat cii 
dau, co cung san sang hau ha chang. Don Kihote cam dong 
noi: 

- Xin nang hay vi toi ma vui long lay ten la Donha 3 Toloxa. 
Co gai nhan loi. Den hrot co kia xo dinh thiic ngua. Don 
Kihote cung lai hoi ten. Co dap la Molinera, con mot nguoi xay 
bot luong thien o Antekera. Don Kihote cung lai yeu cau nang 
lay ten la Donha Molinera va hiia se den on nang. 
Sau nhung nghi le co mot khong hai duoc cu hanh mot each 
nhanh chong, Don Kihote muon ra di ngay tim kiem nhving 
chuyen phieu luu mao hiem. Chang voi thang yen cuong cho 
con Roxinante, nhay phat len roi 6m lay chu nhan toa lau dai, 
cam on vi da duoc phong tuoc va con noi nhieu cau la lung 
khong sao ke siet. Thay chang ra di, chu quan mung ron, va 
dap le doi loi ngan ngui nhung cung rat vui ve, va chang buon 
hoi tien tro nua, lao moi chang di ngay. 

Chuong IV 

Don Kihote da gap nhiing chuyen gi sau khi roi quan tro? 
Don Kihote ra di luc troi vua hung sang. Trong long nan hoan 

phan khoi vi duoc phong tuoc hiep si, chang vua ngoi vua 

nhun nhay khien cho ca yen ngua cung nhun nhay theo. Nhung 

Page 21 



DON QUUOTE.txt 

chgt nha toi lai khuyen cua chu quan phai mang theo nhung vat 

can thiet phong than, dac biet la tien nong va ao sami, chang 
ben tro ve nha lay, dong thai kiem mot giam ma theo hau. 
Chang dinh tarn chon bac nong dan canh nha, bac nay ngheo 
va dong con nhung lam giam ma cho hiep si thi that la hop. 
Nghi vay, chang quay ngua ve lang. Con Roxinante nho duong 
cu, phi nude dai, bon vo nhu la la tren mat dat. 
Mdi di duoc mot quang, bong thay trong rung phia ben phai co 
tieng yeu ot vong ra, nghe nhu tieng nguoi keu than. Thay vay, 
Don Kihote noi: 

- On troi run rui khien cho ta co co hoi lam tron nghia vu va 
huong nhung ket qua cua su thien chi. Nhiing tieng keu la nay 
chiing to co ke nao dang gap con nguy hiem can giup do day. 
Noi roi, Don Kihote re ngua vao rung, huong ve phia tieng 
keu vong lai. Di duoc mot quang, thay mot con ngua cai buoc 
vao mot cay soi va mot chu be chac muoi lam tuoi, minh tran, 
bi troi vao mot cay khac. Chinh chu be nay dang keu khoc, 
mot lao chu than hinh luc luong, tay cam that lung da, dang 
quat tui bui vao nguoi chu, vua danh vua quat mang, vua 
khuyen nhu. 

- Cam mom di; ma to mat ra. 
Chu be dap: 

- Lay ong chu, toi xin chua. Lay Chua, toi xin chua, va toi hiia 
tu nay ve sau se trong coi dan cuu can than hon. 

Truoc canh tuong do, Don Kihote noi gian noi: 

- Anh chang hiep si tho bao kia, danh mot nguoi khong co kha 

Page 22 



DON QUUOTE.txt 

nang chong da la mot dieu xau xa. Hay len ngua va cam giao 

(ten chu trai nay cung co mot ngon giao dua vao than cay buoc 

con ngua cai). Ta se cho nguoi biet viec nguoi dang lam la hen 

nhat. 

Ten chu trai bong dung thay mot nguoi vu trang hi dau den 

chin vung giao truoc mat, so chet khiep, voi ngot ngao noi: 

- Thua ngai hiep si, thang be bi toi danh day la day to cua toi. 
No chan cuu cho toi, lam an leu lao lam nen cii moi ngay toi lai 
mat mot con. Toi phai phat no ve toi bat can, noi dung hon la 
ve toi an cap, thi no do oan cho toi la hanh ha no de quit tien 
cong. Toi xin the voi Chua va voi linh hon toi la no noi doi. 

- Ten de tien nay dam noi doi ca ta u? Don Kihote thet len. Ta 
se xuyen ngon giao nay qua nguoi mi ngay bay gio. Cho nhieu 
loi, hay tra cong cho thang be neu khong, vi dang Thuong de tri 
vi muon loai, ta se tieu diet mi ngay tiic khac. Coi troi cho no 
ngay. 

Ten chu trai cui cui dau, khong dam he rang, voi vang coi troi 
cho chu be. Don Kihote hoi so tien cong chu con thieu la bao 
nhieu. Chu be thua rang con no chin thang tien cong, moi thang 
bay dong. Don Kihote nhan len thanh sau muoi sau dong, 
chang ben bao chu muon song phai tra ngay. Ten nay so hai 
dap rang dung nhu y da the (that ra y da the cau nao dau), so 
tien khong nhieu nhu the vi y da chi cho chu be ba doi giay va 
mot dong de chu chich thuoc hai Ian khi chu 6m. 

- Duoc roi, Don Kihote van lai, nhung thang be phai chiu roi 

Page 23 



DON QUUOTE.txt 
vot, mac du no khong co toi tinh gi, cung du bu vao so tien giay 

va tien chich mau. No lam rach da giay cua nguoi thi nguoi lam 

rach da thit cua no. Nguoi ta chich mau no khi no dau 6m thi 

nguoi chich mau no khi no manh khoe. Nhu vay la hoa. 

- Thua ngai hiep si, co dieu dang tiec la toi khong co san tien o 
day. Xin cho Andrex di ve nha toi ngay, toi se tra du. 

- Di vdi ong ay u? Chu be giay nay. Thua ngai toi khong dam 
vi neu khong co ai, ong ay se danh toi nhu tu. 

- Han khong dam lam the dau, Don Kihote dap; co lenh cua ta, 
han se phai ne; mien la han lay danh du cua mot nguoi hiep si 
ra the, ta se de cho han di. Ta dam bao han se tra. 

- Xin ngai nghi lai cho, chu be noi. Ong chu toi khong phai la 
hiep si cung chang thuoc dong hiep si nao het. Do la ong nha 
giau Huan Aldudo o Kintanar. 

- Khong sao, Don Kihote dap. Dong ho Aldudo cung co the 
co nguoi lam hiep si duoc chu. Va chang, con nguoi ta tot xau 
la do minh ca thoi. 

- Qua dung nhu ngai noi, Andrex thua, nhung ong chu cua toi 
tot o cai cho nao mot khi ong ay da cuop cua cuop cong cua 
toi? 

- Ta khong cuop cong cua em dau, chu trai dap. Em cii di 
theo ta. Xin lay danh du cua tat ca cac dong hiep si tren doi 
nay ma the rang chang nhung ta tra em day du ma con nhieu 
hon the nua co. 

- Ta khong doi hoi phai tra nhieu hon, Don Kihote noi, chi can 

nguoi tra du so tien. Hay lam dung loi hua neu khong ta se 

Page 24 



DON QUUOTE.txt 
quay tro lai tim bang duoc de tri toi, du nguoi co tai bay len 
troi hay chui xuong dat. Con neu nguoi muon biet ta la ai de 
thay sir can thiet phai thi hanh ngay tiic khac lenh cua ta thi hay 
nghe day: ta la hiep si, dung si Don Kihote xii Mantra, chuyen 
di benh vuc nhung ke hen yeu va ngan chan nhiing dieu sai trai. 
Phai nho lam dung loi noi khong ta se tri toi. 
N6i roi, Don Kihote thuc ngua ra di. Ten chu trai trong theo 
cho den khi Don Kihote khuat sau khu rung, roi mdi quay lai 
noi voi chu be Andrex: 

- Nao lai day con, ta se tra tien cong cho theo dung lenh cua 
cai ong hiep si chuyen benh vuc ke hen yeu. 

- Ngai theo lenh cua ong hiep si tot bung ay la rat dung, 
Andrex noi; toi xin chuc ong ta song lau muon tuoi. Ong ta qua 
la mot nguoi cong minh. Neu ngai khong tra tien toi, ong ta se 
quay tro lai va lam dung nhu loi da noi. 

- Dung the day, nhung vi thuong con, ta muon tang khoan tien 
no de tang so tien tra cho con. 

Roi y turn lay Andrex, cot vao goc cay soi, danh cho mot tran 
nen than va bao: 

- Nao ngai Andrex, hay goi ong hiep si toi day xem ong ay 
benh vuc ke hen yeu ra sao. Ta danh the chua ha dau ma con 
muon lot da mi nua kia. 

Cuoi cung ten chu trai coi troi cho Andrex di goi Don Kihote 
toi xet xu. Chu be vua di vua meu mao, dinh bung tim bang 
duoc hiep si dung cam Don Kihote xii Mantra ke het su tinh 

Page 25 



DON QUUOTE.txt 

va bat ten chu trai phai den gap boi. The la hai ben chia tay 

nhau, ke khoc, nguoi cuoi. 

N6i ve Don Kihote, sau khi lam tron nghia vu benh vuc ke hen 

yeu, lay lam vo cung hai long thay sir nghiep cua minh ma dau 

mot each tot dep. Tren duong tro ve lang, chang vita di vua 

lam bam: 

- Hoi nang Dulxinea xinh dep nhat trong so nhung my nhan. 

Nang co the tu coi minh la nguoi dan ba hanh phuc nhat tren 

doi vi da may man co duoc mot thu ha la chang hiep si dung 

cam va tnt danh Don Kihote xii Mantra. Nhu moi nguoi deu 

biet, vua moi thu phong hiep si ngay horn qua, horn nay chang 

da tru bo mot su bat cong tan ac nhat doi, ngan chan khong 

cho ke vo nhan dao danh dap mot diia tre be bong. 

Luc nay, Don Kihote tdi mot nga tu; chang sue nhd rang moi 

khi tdi nga tu, cac hiep si giang ho thuong suy nghi xem nen di 

theo hudng nao. The la chang cung bat chudc dung ngua suy 

nghi mot lat, va sau khi da suy nghi ky, chang tha long cuong 

cho no muon di ve duong nao tuy y. Con Roxinante van theo 

hudng cu tro ve chuong. 

Moi di chung hai dam duong, bong co mot toan nguoi tu xa di 

tdi, sau nay moi biet la cac thuong gia tu Toledo di Murxia 

mua to lua. Bon ho gom co sau nguoi, cuoi ngua, che du, theo 

sau co bon nguoi hau cung cuoi ngua va ba nguoi di bo dat 

lua. Don Kihote bung bao da la lai co chuyen phieu luu moi gi 

day. Chang nhd lai nhung doan da doc trong sach va thay co 

mot trudng hop giong het tinh hinh luc nay. De bat chudc giong 

Page 26 



DON QUUOTE.txt 

nhu sach, chang ngoi ngay ngan tren yen ngua, nam chac ngon 
giao, 6m khien truoc nguc, dung ngang duong cho dam nguoi 
giang ho toi - trong dau Don Kihote, dam thuong gia nay la 
nhung hiep si. Doi cho bon ho toi gan, Don Kihote moi cat 
giong hien ngang hoi: 

- Cac nguoi dung hong di dau neu khong cong nhan tren doi 
nay khong co mot ai xinh dep bang nang hoang hau xii Mantra 
nang Dulxinea co mot khong hai o Toboxo. 

Nghe thay vay, dam lai buon dung ngua lai. Truoc hinh thu ky 
di va loi le la lung cua Don Kihote, ho biet ngay gap phai mot 
anh ro, tuy nhien ho cung muon biet su the cau chuyen ra sao. 
Mot nguoi trong bon ho von lau linh va tinh nghich, ben len 
tieng: 

- Kinh thua hiep si, bon chung toi khong biet my nhan ma ngai 
vua noi toi la ai. Xin hay cho duoc gap mat. Neu qua nang xinh 
dep nhu vay, chung toi xin cong nhan ngay theo dung yeu cau 
cua ngai. 

- Neu de cac nguoi gap mat thi chang qua chi la cong nhan mot 
su that hien nhien. Dieu quan trong la du khong duoc thay mat 
nang, cac nguoi van phai tin, , cong nhan, khang dinh, cam 
doan va bao ve su that do, bang khong, hoi nhiing ke tho bao 
va kieu cang, hay chuan bi cung ta giap chien; du la mot choi 
mot theo luat le cua gioi hiep si, hay tat ca cung xong vao mot 
luc nhu tuc le xau xa cua nhiing ke nhu cac nguoi, ta cung san 
sang nghenh chien, tin tuong le phai thuoc ve ta. 

Page 27 



DON QULJOTE.txt 

- Kinh thua hiep si, anh nha buon lai noi, nhan danh cac vi 

hoang tu co mat tai day, toi khan khoan cau xin ngai dung de 
cho krang tarn chung toi bi can nit vi phai cong nhan mot dieu 
ma chung toi chua duoc mat thay tai nghe, mot viec lam co 
phuong hai den thanh danh cua cac ba hoang xii Alcaria va 
Extremadura. Dam mong ngai hay cho xem mot biic chin 
dung, du chi nho bang hat thoc, cua my nhan; duoc nhu vay, 
chung toi se yen tarn va ngai ciing duoc toai nguyen. Ngay luc 
nay day, chiing toi da nhat tri voi ngai roi va sau khi duoc xem 
biic chin dung, du nang co mot mat chot, mot mat toet, chung 
toi se noi tot de vui long ngai. 

- Lu sue sinh, Don Kihote dung dung noi gian thet Ion, at nang 
chang nhiing khong toet nhu chung bay noi ma trai lai, trong 
nhu ho phach; than hinh nang cung chang veo chang gu ma 
thang tap. Cac nguoi se phai den toi vi xuc pham den my nhan 
cua ta. 

Noi roi, chang xam xam cam chuc ngon giao xong vao anh nha 
buon no voi mot ve cue ky hung du; may sao, con Roxinante 
buoc hut nga kenh nen anh nha buon no thoat khoi don chi tu. 
CM con Roxinante cung nga Ian may vong dudi dat, lung rung 
vi giap va khien, dinh thuc ngua, mu sat va bo giap nang ne, co 
dung day ma khong sao dung duoc, mom van het to: 

- Lu hen nhat kia, cho co chay tron. Hay nghe day, ta nga la do 
con ngua chii khong phai tai ta. 

Nghe nhung loi noi chudng tai, mot anh coi lua, dang chung 

cung ngang nganh, khong chiu duoc va muon cho Don Kihote 

Page 28 



DON QUUOTE.txt 

mot tran. Y tien toi giang ngon giao, be gay lam may doan, va 
voi mot doan con lai cii nhe Don Kihote ma quat thich tay. 
Mac du co ao giap do don, Don Kihote cung bi nhu tu. Dam 
lai buon ho het bao anh chang coi lira dung lai. Nhung luc nay 
anh ta cang danh cang mau, doan giao nay gay, anh ta lay mot 
doan khac trut het noi gian du len nguoi Don Kihote. Chang 
hiep si nam chiu tran mua don, mieng van khong ngot oan troi 
trach dat va doa se cho lu vo lai biet tay. 

Anh coi lua danh tdi luc met nhoai mdi thoi, roi ca bon tiep tuc 
di, doc con duong con ban tan mai ve anh chang bi don. Con 
tro mot minh, Don Kihote co guong day nhung khon noi, luc 
khoe khoan con chang an ai huong ho bi danh bo le bo cang. 
Tuy nhien, chang van cho la minh may man vi cac hiep si giang 
ho thuong gap nhieu dieu bat hanh nhu vay; va chang, tat ca 
chi tai con ngua gay ra. Co dieu dang buon la chang khong sao 
dung day duoc vi minh may dau don qua chung. 

Chuong V 

Ke tiep ve noi bat hanh cua chang hiep si 

Thay minh khong sao nhuc nhich duoc, Don Kihote ben cau 

ciiu toi bai thuoc thong dung, tuc la nghi ra mot doan nao do 

trong sach vo tuong tu voi tinh trang hien tai cua chang. Dau 6c 

dien ro da giup chang nho doan noi ve hiep si Valdovinox voi 

Hau tuoc De Mantua, khi chang hiep si nay bi hoang tii 

Carloto danh trong thuong, nam tro mot minh tren nui. Day la 

mot cau chuyen kha pho bien - tre con, nguoi Ion, ong gia ba 

Page 29 



DON QUUOTE.txt 
ca deu biet - va cung that nhu nhung phep mau cua Mahoma 

1 . Don Kihote thay tinh trang minh luc nay giong het. The la voi 

mot ve lam li, bang mot giong yeu 6t, vua Ian Ion duoi dat, 

chang vua nhac lai ban tinh ca ma hiep si Valdovinox da doc 

luc bi thuong tren nui: "Nuong tu hoi, nang o noi nao ma chang 

xot thuong toi noi bat hanh cua ta? Phai chang nang khong biet 

toi, hay nang da phu bac ta roi?". Cii nhu vay, chang doc luon 

mot mach khong nghi, toi cau: "Hau tuoc De Mantua cao quy, 

thuc phu va an nhan cua toil..." tinh co co mot bac nong phu 

nguoi cung lang di say liia mi ve qua day. Thay co nguoi nam 

song soai giua duong, bac voi toi hoi han xem la ai, lam sao ma 

ren ri tham thiet nhu vay. Don Kihote lai ngo la thuc phu hau 

tuoc De Mantua da toi, ben tiep tuc ke le ve nhiing noi bat 

hanh cua hiep si Valdovinox, moi tinh cua hoang tu Carloto voi 

vo chang, y het trong sach, khong sai mot chu. 

Bac nong phu chang hieu dau duoi ra sao, ben lat cai luoi trai 

da gay nat va lau chui mat mui day bui cua chang. Lau sach se, 

bac nhan ngay ra Don Kihote va keu len: 

- Kia, ngai Kihada (do la ten cua Don Kihote khi chang chua 

hoa ro va chua tu mot nha quy toe hien lanh tro thanh mot hiep 

si giang ho). Ai da gay nong noi nay? 

Bac nong phu cang hoi, Don Kihote cang gan co doc tiep ban 

tinh ca. Bac chi con biet lot ao giap cua chang xem co vet 

thuong nao khong, thi khong thay co mau, ma cung chang co 

vet tich gi. Bac lien do chang day va kho nhoc lam moi dat 

duoc chang len lung con lua cua bac de cho chang cudi duoc 

Page 30 



DON QUUOTE.txt 

em ai hem. Xong xuoi, bac thu nhat vu khi, ke ca nhung manh 
giao vun, bo tat ca len lung con Roxinante, mot tay dat ngya, 
mot tay dat lua, tro ve lang, vua di vua nghi ve nhung cau noi 
ky quae cua Don Kihote. Trong khi do, chang hiep si cua 
chung ta minh dau nhu dan, ngoi khong viing tren con lua, 
thinh thoang lai ngiia mat len troi tho dai thuon thuot lam bac 
nong phu lai phai hoi xem dau don ra sao. Chinh la luc ma quy 
lai nhap vao chang va nhac chang nho toi nhung chuyen tuong 
tu voi hoan canh hien dai. Het chuyen chang hiep si 
Valdovinox, gio lai den chuyen anh chang nguoi Moro 2 la 
Abindaraex luc bi tinh truong Antekera la Rodrigo de Narvaex 
trong chuyen nu than Diana cua Home de Montemayor, khien 
bac nong phu phai run tham vi nhung chuyen qua ngd ngan. 
Thay Don Kihote hoa ro, bac lien voi rao cang ve lang de khoi 
phat dien vi nhving bai dien thuyet trang giang dai hai do. Cuoi 
cung, Don Kihote noi: 

- Ngai Don Rodrigo de Narvaex, xin thua voi ngai rang 
Haripha xinh dep ma toi vua ke voi ngai bay gio la nang 
Dulxinea kieu diem o lang Toboxo; vi nang toi da, dang va se 
lap ra nhving chien cong hien hach nhat tu xua den nay va mai 
ve sau. 

- That la toi no cho toi, bac nong phu dap. Xin ngai hay nhin lai 
xem, toi khong phai la Don Rodrigo de Narvaex ma cung 
chang phai la hau tuoc De Mantua . Toi la Pedro Alonxo, lang 
gieng cua ngai day. Con ngai chang phai la Valdovinox hay 

Page 31 



DON QUUOTE.txt 

Abindaraex gi het, ma la nha quy toe Kihada do thoi. 

- Ta biet ta la ai chii. Ta biet rang khong nhung ta bang ho, ma 
con bang ca muoi hai vi dinh than nude Phap cong voi chin 
danh nhan the gidi, vi tat ca nhving chien cong cua cac vi nay 
gop lai hay tach rieng ra cung chua sanh kip chien cong cua ta 
dau. 

Vua di vua noi nhving chuyen nhvr vay, hai nguoi ve den lang 
luc sam toi. Bac nong phu khong muon moi ngvroi trong thay 
canh thieu nao cua nha quy toe bi don nen doi troi sam toi moi 
dua Don Kihote ve nha. Luc ay, trong nha Don Kihote dang 
xon xao. Cha xii va bac pho cao, hai nguoi ban than cua 
chang, deu co mat, ba quan gia noi voi cha xii: 

- Cu cu Perex oi (do la ten Cha xii), lieu ong chu toi co gap tai 
va gi khong? Da ba ngay horn nay chang thay bong via ong ay 
dau; ca ngua, khien, giao, ao giap cung deu mat tarn. KM than 
toi chua! nhung cuon sach kiem hiep chet tiet ma ong ay doc 
toi ngay da lam ong ay mu mam. That dung vay, cung nhu toi 
da sinh ra de mot ngay kia se chet. Bay gio toi moi nhd ra rang 
co nhieu luc toi thay ong ay noi mot minh la ong ay muon tro 
thanh hiep si giang ho, di khap thien ha tim kiem chuyen mao 
hiem. Quy Satang bat nhung quyen sach ay di. Chung da lam 
hu hong mot con nguoi tai gidi nhat xii Mantra. 

Co chau gai cung noi xen vao: 

- Bac Nicolax a (do la ten bac pho cao), nhieu khi cau chau 

doc thong hai ngay dem nhung chuyen phieu luu khon kiep ay. 

Sau do, cau chau bo sach xuong, cam lay thanh guom dam 

Page 32 



DON QUUOTE.txt 

chem lien hoi cho den khi met nhoai. Roi cau bao la cau eta giet 
duoc bon ten khong 16 cao nhu bon ngon thap; thay mo hoi 
tren nguoi, cau bao day la mau bi ke dich chem phai. Xong roi, 
cau be ca vo nuoc la uong mot hoi, bao do la nuoc than uong 
vao khoi han met nhoc, do ong ban phap su noi tieng Exkiphe 
tang. Tat ca chi tai chau thoi. Gia nhu chau som ke voi cac bac 
tinh net ngong cuong cua cau chau de cac bac chi giup thi dau 
den nong noi nay; cac bac se dot het dong sach doc hai dang 
quang vao liia kia nhu nhung sach ta giao. 

- Ta cung nghi vay, Cha xii noi, va nhat dinh chi trong ngay mai 
ta se dot het dong sach do, de phong nhiing ke khac doc phai 
va bat chudc ong ban dang quy cua ta. 

Don Kihote va bac nong phu dung ngoai nghe thay het; luc 
nay, bac da hieu het can benh cua chang hiep si, ben goi to: 

- Hay mo cua don hau tuoc De Mantua la hiep si Valdovinox 
bi thuong nang tro ve va don ca anh chang nguoi Moro 
Abindaraex bi hiep si dung cam Don Rodrigo de Narvaex, tinh 
truong Antekera bat lam tu binh ve day niia. 

Moi nguoi trong nha xo ra: Cha xii va bac pho cao nhan ra 
ban cua minh, ba quan gia va co chau gai nhan ra ong chu va 
ong cau, ho 6m cham lay Don Kihote van ngoi tren lung lua vi 
khong sao xuong duoc; chang noi: 

- Khoan da, ta trong thuong vi 16i tai con ngua, hay diu ta vao 
giuong va neu co the, hay moi ba Urganda tai gioi toi chvia tri 
cac vet thuong cho ta. 

Page 33 



DON QULJOTE.txt 

- Da bao ma, ba quan gia noi, da biet ngay ong chu bi que 

cang ma. Thoi moi ong vao nha de chiing toi thuoc thang cho, 
chang can toi mu Ganda Gan diec gi dau. Nhung cuon sach 
kiem hiep tram Ian dang nguyen rua da dua ong toi co sir nay 
day. 

Moi nguoi diu Don Kihote len giuong va sau khi xem xet ky, 
ho thay khong co thuong tich gi ca. Chang dap la chi thay nhiic 
nhoi minh vi con Roxinante hut chin, chang bi nga ngua vi danh 
nhau voi muoi ten khong 16 hung ton nhat tren doi. 

- Day, Cha xii noi, lai chuyen khong 16 roi. Xin the la noi nhat 
ngay mai, toi se dot sach bon chung. 

Moi nguoi xum lai hoi han Don Kihote nhung chang chang 
buon tra loi, chi doi an va di ngu, hai viec quan trong nhat voi 
chang luc nay. Trong luc do, Cha xii hoi can ke bac nong phu 
da lam the nao tim thay Don Kihote. Bac nay thuat lai toan bo 
su viec, ke lai ca nhung loi noi ky quae cua chang, khien Cha 
xii cang them quyet tarn thuc hien y do cua minh. Ngay horn 
sau, ong ru bac pho cao Nicolax cung den nha Don Kihote. 

Chuong VI 

Cha xii va bac pho cao kiem tra kho sach ciia nha quy toe 
Khi hai nguoi toi noi, Don Kihote van con ngii. Ho bao co 

chau gai dua chia khoa gian phong chiia chap nhung quyen 

sach tai hai; co nay vui ve dua ngay, va ca ba nguoi mo ciia 

vao, theo sau la ba quan gia. Trong phong co hon mot tram 

pho sach Ion dong rat dep, va nhieu cuon khac nho hon. Ba 

quan gia voi quay ngoat ra roi mot lat sau tro lai voi mot cong 

Page 34 



DON QUUOTE.txt 

nude thanh va mot cai ngu de ray. Ba noi: 

- Xin Cha hay cam lay va ray khap phong de duoi het lu phu 
thuy nhan nhan trong dong sach, de phong chiing thu vi bi ta 
tong co khoi trai dat nay. 

Loi noi chat phat khien Cha xii phi cuoi. Ong bao bac pho 
cao dua cho tung quyen de xem trong do noi gi, vi chac co 
nhving quyen khong dang phai hoa thieu. 

- Ay cho, co chau gai noi, Cha khong nen tru - mot quyen 
nao vi chung no deu lam hai den cau chau ca. Tot hon het la 
quang tat qua cua so xuong san roi chat dong dot sach, hoac 
khuan xuong san sau dot cho do khoi. 

Ba quan gia cung dong y xii tix nhiing quyen sach vo toi, 
nhung Cha xii con muon xem qua nhung ten sach. Bac 
Nicolax lay quyen thu nhat nhan de la Amadix nuoc Golo gom 
bon tap. Cha xii noi: 

- Co mot dieu toi khong ro lam la toi nghe noi quyen sach 
kiem hiep nay duoc xuat ban dau tien o Tay Ban Nha, tu do 
moi sinh soi nay no ra cac quyen khac. Vi no la ten dau so cua 
mot truong phai nguy hai nhu vay nen thiet tuong phai viit ngay 
vao dong liia, khong do du gi het. 

- Thua Cha, khong phai the dau, bac pho cao dap; toi thay 
noi rang day la quyen hay nhat, co mot khong hai, trong loai 
sach kiem hiep; boi vay xin hay tha toi cho no. 

- Cung dung, Cha xii noi; va vi ly do do, hay cho no song. 
Nao, bac dua toi quyen ben canh xem sao. 

Page 35 



DON QUUOTE.txt 

- Day la Nhung chuyen oanh liet ciia Explandian, con de ciia 

Amdix nude Golo. 

- Qua that diia con nay khong xiing dang voi nhung thanh 
tich cua cha no. Day, ba quan gia, hay cam lay va md cua so 
viit ra san. No se la quyen dau tien bi dot. 

Ba quan gia khoai chi do ngay lay, va the la anh chang 
Explandian bi quang luon ra san cho thieu. 

- Ta lam tiep, cha xii noi. 

- Day la Amadix nuoc Hy-lap, va hinh nhu ca cai dong o 
phia ben nay cung deu thuoc dong ho Amadix thi phai. 

- Viit tat ra san; dot ba hoang Pintikiniextra di, dot anh chan 
cuu Darinel voi nhving bai ca muc dong cua chang, cung nhung 
cau van ky quae va kho hieu cua tac gia di, du phai dot ca ong 
than sinh ra toi mot khi ong cu cung di lam cai nghe hiep si 
giang ho nay. 

- Toi tan thanh, bac pho cao noi. 

- Chau cung vay, co chau gai hua theo. 

- The thi dua ca day cho toi khuan xuong san sau, ba quan 

gia len tieng. 

Sach nhieu qua, di cau thang so lau, ba quan gia ben nem tat 

qua cua so. 

- Quyen gi to the kia? Cha xii hoi. 

- Do la Don Olivante de Laora. 

Nguoi viet quyen nay dong thoi la tac gia cuon Vuon hoa, 
Cha xii noi. Thuc ra, cung kho danh gia quyen nao viet dung 
su that hon, hay noi cho dung, quyen nao it bia dat hon. Chi 

Page 36 



DON QUUOTE.txt 
biet rang quyen nay phai quang ra san vi su vo ly ciia no. 

- Day la Phlorixmarte de Ircania. 

- Ngai Phlorixmarte day it? Mdi ngay mau mau ra san mac 
du ngai sinh ra trong hoan canh khac thuong va co nhung 
chuyen phieu luu noi tieng; van chuong cua ngai ciing nhac va 
kho khan lam, chi dang dot di thoi. Ba quan gia, hay viit no ra 
san cung vdi quyen nay nua. 

- Thua ngai, toi rat vui long, ba quan gia vua dap vua phan 
khoi chap hanh lenh cua Cha xii. 

- Day la Hiep si Platir. 

- Quyen nay cu lam va khong co mot ly do nao duoc mien 
toi ca. Hay cho no theo got nhiing quyen kia, khong duoc bien 
bach gi het. 

Toi mot quyen khac nhan de: Hiep si thanh gia. 

- Vdi mot cai ten ton nghiem nhu vay, Cha xii noi, cuon nay 
dang duoc tha toi dot nat. Nhung ta thuong noi: "Dang sau cay 
thanh gia co con quy". Thoi, dot di. 

Bac pho cao lai lay mot cuon khac. 

- Day la Tarn guong cua gidi hiep si. 

- Toi biet roi, Cha xii noi. Trong nay co ngai Raynaldo de 

Montalban cung ban huu ciia ngai, mot lu an cap. Lai co ca 

mudi hai vi Dinh than nude Phap va sii gia chinh cong Turpin. 

Theo toi, chi nen bat no di day chung than vi no co dong gop 

vao sang tac ciia nha van hao Mateo Boiardo va ciia thi si 

Ludovico Arioxto. Rieng ve thi si nay, neu toi tim thay d day 

nhung tac pham bang tieng ngoai quoc, toi se khong tha; nhung 

Page 37 



DON QUUOTE.txt 

neu bang tieng me de thi toi xin doi ngay len dau. 

- Toi co bang tieng Y-dai-loi, bac pho cao noi, nhung toi 
chang hieu gi het. 

- Gang may. Co mot ngai dai uy da dich no ra tieng lay Ban 
Nha nhung chang ra gi, lam mat ca gia tri cuon sach. Nhieu 
nguoi thich dich tho, nhung du cho ho than trong va tai gioi den 
may cung khong co duoc nhving ban dich hay nhu nguyen ban. 
Theo y toi, doi voi quyen nay cung nhu nhiing quyen khac viet 
ve nuoc Phap, chi co each xep tat vao mot cai ho kho rao cho 
toi khi tim ra duoc mot bien phap giai quyet. Tuy nhien, neu toi 
vo duoc cuon Bernardo del Carpio - chac no quanh quan dau 
day - va cuon Ronxexvaiex, toi se dua ngay cho ba quan gia 
quang vao liia, khong chut do du. 

Bac pho cao hoan toan tan thanh y kien cua Cha xii; bac 
thay Cha la mot nha tu hanh chin chinh, biet trong chin ly. 

Hai nguoi tiep tuc kiem tra. Bac pho cao lay mot quyen 
nhan de la Palmerin de Oliva; ben canh do la quyen Palmerin 
nuoc Anh-cat-loi. Thoat nhin, Cha xii noi ngay: 

- Hay dem anh Oliva nay nghien cho nat roi dot khi khong 
con ti tro nao. Trai lai, phai givi va bao quan that tot cuon 
Palmerin nuoc Anh-cat-loi, coi no nhu mot tac pham co mot 
khong hai. Phai dong cho no mot cai hop quy nhu cai hop ma 
Alehandro da tim thay trong dong di vat cua Dario va sau do 
dung de dung nhung tac pham cua thi hao Omero. Bac pho a, 
cuon sach nay co hai uu diem; mot la ban than no rat hay, hai 

Page 38 



DON QUUOTE.txt 
la theo nguoi ta don, cuon sach do mot ong vua Bo Dao Nha 

co tai viet. Tat ca nhung cau chuyen 6 lau dai Miraguarda deu 

rat hap dan, viet co ky xao; nhung cau doi thoai lich su, ro 

rang, thong minh, rat thich hop vdi tinh each cua rung nhan vat. 

Theo toi, chi co quyen nay va quyen Amadix nuoc Golo dang 

duoc song, con tat ca nhving cuon khac phai chet, khong loi 

thoi gi het. Y kien bac ra sao? 

- Khong dau, ong ban a, bac pho cao dap, vi cuon Don 
Belianix toi dang cam day la mot cuon noi tieng. 

- Cuon nay u? Can lay dai hoang de chua phan hai, phan ba 
va phan bon cua no vi trong do co nhieu mat dang qua; ngoai 
ra, cung can tuoc bot cau chuyen o lau dai Phama va nhiing 
chuyen bay ba khac. Ta se gia han cho no mot thoi gian de sua 
chiia, sau do se khoan hong hoac tri toi. Trong khi cho doi, 
bac hay tarn mang ve nha nhung cho cho ai doc. 

- Xin dong y. 

Toi day, Cha xii bao ba quan gia viit het nhung pho sach 
Ion ra san vi ong chang con sue kiem tra nvia. Ba nay sot sang 
lam ngay vi doi vdi ba, that khong co viec nao thich thu hon la 
dot het ca dong sach. Ba 6m bay, tarn quyen mot luc viit ra 
san. Vi qua 6m dom, co mot quyen rot ngay canh chin bac 
pho cao; bac nhat len xem, thay de: Truyen hiep si tni danh 
Tirante el Blanco. Cha xii voi keu len: 

- Phuc due qua! Tirante el Blanco day a? Dua day cho toi. 

Trong nay chua ca mot kho truyen rat ly ky, ly thu. Nao la 

truyen hiep si dung cam Don Kirielay xon de Montalban, 

Page 39 



DON QUUOTE.txt 

truyen em chang la Tomax de Montalban va hiep si Phonxeca, 
nao la truyen hiep si Tirante danh nhau vai con cho du tan, nao 
la nhung net sac sao cua co hau ten goi la Su-khoai-lac-cua- 
ddi-toi, nhving moi tinh va nhving mvru meo cua ba qua phu 
Repoxada, nao la truyen ba hoang hau me anh ky si theo hau 
Ipolito. Xin noi that vai bac rang, ve mat van phong, day la 
quyen sach hay nhat. Trong nay, tac gia ta cac hiep si an ngu 
nhu the nao, ho chet va lam di chuc trudc khi chet nhu the nao, 
va con bao nhieu chuyen niia ma nhung sach kiem hiep khac 
khong co. Tuy nhien, tac gia cua no dang phai toi tao dich 1 
suot doi vi da viet nhiing chuyen qua ngd ngan. Bac hay mang 
ve doc va se thay loi toi noi khong sai. 

- Xin vang, bac pho cao dap; the con nhung cuon sach nho 
nay thi sao? 

- Chac khong phai sach kiem hiep dau ma la tho day. 

Noi roi, Cha xii ma mot quyen ra xem; do la Nvi than Diana 
cua Horhe de Montemayor. Nghi rang nhving quyen khac cung 
cung loai nay, ong noi: 

- Nhving quyen nay khong dang phai dot vi khong co hai va 
se khong bao gid co hai nhu sach kiem hiep. Loai sach nay co 
noi dung tot, khong dau doc ai ca. 

- Ay chet, co chau gai len tieng, xin ngai hay ra lenh dot tat 
vi mot khi cau chau khoi benh hiep si giang ho ma lai doc 
nhung quyen nay, ngai se cao hung dong vai chan cuu di lang 
thang khap nui rung, vua hat vua thoi sao thi that qua toi; hoac 

Page 40 



DON QUUOTE.txt 

gia, ngai tro thanh thi si lai cang chet vi chau nghe noi, do la mot 

benh khong chua duoc va hay lay. 

- Con be noi phai, Cha xii dap; tot hon het la tranh cho ong 
ban ta tu nay ve sau khoi bi cam do. Con ve quyen NO" than 
Diana ciia Montemayor, toi co y kien la khong nen dot vi do la 
quyen xuat sac nhat trong loai nay. Tuy nhien, phai cat noi ve 
mu phap su Phelixia va nuoc than, bo hau het nhiing cau tho, 
chi grir lai phan van xuoi thoi. 

- Quyen tiep theo la Nu than Diana thu hai cua Xalmantino 
va mot quyen cua Hil Polo, nhan de giong nhu quyen tren. 

Hay viit Xalmantino ra san cho no lam ban voi dam bi ket 
an tu hinh, con quyen cua Hil Polo thi phai giu gin can 
than.Thoi, ta lam tiep di, bac pho, nhanh tay len keo muon roi. 

Bac pho cao gio mot quyen khac va noi: 

- Day la Muoi tap sach ve tinh yeu cua nang Phortuna, cua 
nha tho o dao Xerdegna ten la Antonio de Lophraxo. 

- Toi xin lay danh du cua mot nha tu hanh ma noi rang tu 
ngay co than Apolo, co cac thi than va cac nha tho, chua co 
quyen nao ly thu nhu quyen nay. Day la quyen hay nhat, co 
mot khong hai trong loai. Ai chua doc no co the coi nhu chua 
duoc doc mot quyen sach hay bao gio. Bac dua day cho toi. 
Duoc quyen nay, toi con thich hon duoc ai cho mot cai ao thay 
tu mua tan Phlorenxia. 

Cha xii de rieng cuon sach sang mot ben voi mot ve khoai 
chi. Bac pho cao lam tiep: 

- Day la Chang chan cuu o Iberia, Nhung mx than o Enarex 

Page 41 



DON QUUOTE.txt 

va Phuong thuoc chua benh ghen. 

- Tot han het la hay dua ca cho ba quan gia xet xu. Va xin 
dung hoi toi tai sao, vi se khong bao gio giai dap xong. 

- Day la Chang chan cuu Philida. 

- Khong phai chang chan cuu ma la mot Dinh than khon 
ngoan. Hay giu lai va coi do la mot bau vat. 

- Quyen sach to nay nhan de la Bao tang thi ca. 

- Gia no khong nhieu tho ca nhu vay, chac se co gia tri hon 
vi ben canh nhiing bai rat hay co mot vai bai do qua, can phai 
tuoc bo di. Nhung thoi, ta cii givi lai vi tac gia la mot nguoi ban 
cua toi; va chang, ong ta da tung co tac pham hay hon nhieu. 

- Day la cuon Ca si cua Lopex Maldonado. 

- Tac gia cua no la ban than cua toi. Khi ong ta ngam nhiing 
bai tho do chinh minh sang tac, ai nghe cung phai me. Giong rat 
am va em tai. Nhung bai ca muc dong hoi dai mot chut, nhung 
cai gi hay khong so thua. Hay giu lai. Nhung kia, quyen gi o 
ben canh the kia. 

- Do la La Galatea cua Mighel de Xervantex. 

- Ong Xervantex nay la mot nguoi ban co tri cua toi day. 
Ong ta viet ve nhung noi bat hanh cua nguoi doi hay hon lam 
tho. Trong cuon nay, ong ta co y do tot, nhung ong dat van de 
ra roi chang giai quyet gi ca. Can cho doc phan hai ma tac gia 
da hiia se cho ra mat. Co le sau khi sua sai, ong ta se duoc 
doc gia tha thii. Trong khi cho doi, bac hay mang ve cat ky o 
nha. 

Page 42 



DON QUUOTE.txt 

- Rat vui long. Con day la ba cuon khac di cung voi nhau: La 

Araocana ciia don Alonxo de Erxiia, La Aoxtriada cua Huan 
Rupho, boi tham tinh Cordoba, va El Monxerato cua Crixtobal 
de Viruex, thi si tinh Valenxia. 

- Ca ba deu la nhung thien anh hung ca tuyet tac bang tieng 
Tay Ban Nha, co the do voi nhung tac pham noi tieng nhat cua 
nude Y-dai-loi. Hay giu lai, coi do nhu nhung vien ngoc trong 
kho tang tho ca cua Tay Ban Nha. 

Luc nay, Cha xii da thay met, muon dot tat dong sach con 
lai, khong can xem xet gi nua. Nhung bac pho cao lai dua cho 
mot quyen khac nhan de la Nang Anhelica khoc. Vua trong 
thay, Cha xii voi noi: 

- Toi cung se khoc neu phai ra lenh dot quyen nay. Tac gia 

la mot trong nhving nha thi hao noi tieng nhat khong nhung o 

Tay Ban Nha ma tren khap hoan cau; ngoai ra, ong ta con 

thanh cong Ion trong viec dich mot so tho ngu ngon cua Ovidio. 
ChuongVII 

Cuoc xuat hanh thii hai cua hiep si Don Kihote xii Mantra 
Toi day, bong thay Don Kihote keu to: 

- Lai day, hoi cac hiep si dung cam! Da den luc phai to ro 
sue manh cua nhung canh tay dung cam keo bon Dinh than sap 
thang cuoc roi. 

Moi nguoi danh bo do cuoc kiem tra chay voi toi. Va nghe 

dau ca nhiing tac pham cua Luix de Avila con nam trong dong 

sach, chua ai kip xem, nhu La Carolea va Leon nuoc Tay Ban 

Nha, ca ngoi nhung chien cong cua Hoang de, deu bi thui sach. 

Neu Cha xii con thoi gio xem xet, co le chiing khong den noi 

Page 43 



DON QUUOTE.txt 

phai chiu mot hinh phat qua nang ne nhu vay. 

Toi nai, moi nguoi may Don Kihote dang dung duoi dat, 
tinh nhu sao, mom ho het luyen thuyen, tay cam giao phang 
loan xa. Ho voi 6m ghi lay chang diu len giuong. Sau khi da tro 
lai binh tinh hon, Don Kihote quay sang noi voi Cha xii: 

- Thua due tong giam muc Turpin, that vo cung nhuc nha. 
Chung toi gom muoi hai vi lao than, da chiem phan thang trong 
ba ngay horn nay, bay gio phai chiu thua bon hiep si trong trieu. 

- Due thuong de bien rui thanh may, cha xii noi; horn nay 
bai thi mai se thang. Xin ngai hay binh tarn va cham lo sue khoe 
vi hinh nhu ngai met nhoc lam vi bi thuong. 

- Dau co ! Toi chi dau e am ca nguoi vi bi ten Roldan mat 
giong danh bang mot cay soi. Chang qua han ta tiic toi thay toi 
la mot dich thu dang gom. Nhung toi se khong phai la 
Raynaldo de Montalban niia neu sau khi binh phuc, toi khong 
tri duoc no mac du no duoc phap thuat che cho. Bay gio, hay 
cho toi an da vi do la dieu quan trong nhat trong luc nay, con 
viec tra thu la viec cua toi. 

An xong, Don Kihote lai Ian ra ngu khien ai cung phai kinh 
ngac ve su dien ro cua chang. 

Dem horn do, ba quan gia dot het dong sach ngoai san va ca 
dong sach trong nha trong do co nhving quyen dang duoc luu 
lai mai mai. Chang qua tai so phan cua chung nhu vay va cung 
do su luoi bieng cua nguoi kiem tra, au cung la quit lam cam 
chiu. 

Page 44 



DON QUUOTE.txt 

Be triet benh dien ro cua Don Kihote, Cha xii va bac pho 

cao ban nhau xay tuong bit cua phong sach de mot khi Don 
Kihote tinh day se khong tim ra, - nghia la muon tru hau qua thi 
phai triet bo nguyen nhan. Luc do, se noi voi chang la co mot 
phap su da mang di mat ca sach Ian phong. Viec xay kin phong 
sach duoc tien hanh ngay. 

Hai ngay sau, Don Kihote mdi day; viec dau tien cua chang 
la di tham thu kho sach. Khong thay phong sach dau, chang cii 
quanh quan tim kiem; den cho truoc kia co cai cua vao phong, 
chang lay tay so soang, nhin ngang nhin ngua, chang noi chang 
rang. Tim mai chang duoc, chang moi hoi ba quan gia phong 
sach o cho nao. Da chuan bi san cau tra loi, ba nay dap: 

- Ong chu tim phong sach nao co? Cha con phong sach nao 
va cung cha con sach vo gi trong nha nay nua. Quy tha di het 
roi. 

- Khong phai quy dau, cau a, co chau gai noi, ma la mot lao 
phap su day. Ngay dem horn sau khi cau ra di, lao ta cudi ran 
tu tren may xuong, vao phong sach lam gi cha biet; lat sau thay 
lao tu mai nha bay vut len troi, con trong nha khoi um. Khi ba 
quan gia va chau chay vao xem su tinh ra sao thi cha thay sach 
va phong dau nua. Nhung chung chau nhd rat ro la luc lao gia 
doc ac ra di, han noi to rang vi co tu thu voi chu nhan kho sach 
nen han den gay nhung tai hai ma roi moi nguoi se thay; han 
con xung danh la phap su Munhaton. 

- Phrexton chii, Don Kihote chua lai. 

- Cung cha biet la Phrexton hay Phriton nvia, ba quan gia 

Page 45 



DON QUUOTE.txt 

dap; chi nho ten nan ta tan cung bang ton. 

- A, ra the. Lao phap su tai gioi do la ke tu thu cua ta. Han 
thu ghet ta vi han co phep doan duoc rang mot ngay kia ta se 
danh bai mot hiep si con cung cua han ma han khong lam gi 
noi. Vi vay, han muon gay kho khan cho ta. Nhung ta truyen 
doi cho han rang han khong the cuong lai hoac tron tranh y 
troi. 

- Chac la nhu vay, co chau noi, nhung thua cau, co ai bat 
cau mua day buoc vao minh dau. Cau cii ngoi nha song yen on 
co hon di khap thien ha nhung tay vao nhung chuyen gai goc 
khong. Cau ciing chang la gi cau tuc ngii noi rang: xen long cuu 
chang thay, chi thay bi got dau. 

- 6i, chau ta nghi sai qua! Truoc khi nguoi ta got dau ta thi 
ta da cao va vat trui rau nhiing ke dam dung den mot soi toe 
cua ta roi. 

Thay Don Kihote noi nong, ba quan gia va co chau gai 

khong cai niia. 

Trong vong nua thang troi, Don Kihote nam nha, thai do rat 

binh than, khong he to ra co y muon lap lai nhung hanh dong 

dien ro truoc kia. Nhung, trong khi chuyen tro voi Cha xii va 

bac pho cao, chang van cho rang can phai co nhving hiep si 

giang ho tren doi nay va phai lam song lai nghe hiep si do. Cha 

xii co luc phan doi, co luc lam ra ve tan thanh, cot de dan dan 

thuyet phuc ban. 

Trong khi do, Don Kihote Ian la ru re mot bac tho cay o gan 

nha. Bac nay la nguoi luong thien - neu nhu ta co the dung 

Page 46 



DON QUUOTE.txt 

danh tu nay doi voi mot nguoi ngheo - nhung phai mot toi la 
kem thong minh. Trade nhung loi do ngon do ngot cua Don 
Kihote, cuoi cung bac nhan di lam giam ma cho chang. Chang 
nan, Don Kihote bao bac hay san sang tu biet nhung dong rom 
ra ma di theo chang vi co the trong mot cuoc phieu hm mao 
hiem nao do, chang se chiem duoc mot hon dao va se trao cho 
bac cai tri. Bi nhmig loi hiia hen tot dep cam do, Xantro Panxa 
(ten bac tho cay) bo ca vo con, nha ciia, di lam giam ma cho 
ong lang gieng. 

De chuan bi cho chuyen di, Don Kihote nhat nhanh tien 
nong, ban cai nay, cam cai khac bang mot gia re mat, cuoi cung 
cung duoc mot mon kha kha. Sau khi muon duoc cai khien 
cua mot nguoi ban, sua sang lai chiec mu bep, chang bao ngay 
gio ra di cho giam ma Xantro Panxa de bac cung chuan bi 
nhiing thii can thiet; dac biet, Don Kihote can dan bac phai 
mang theo mot cai tui hai ngan. Bac giam ma hiia se chu tat; 
ngoai ra, vi khong quen di bo, bac muon mang ca lua nua, mot 
con lua rat hay. 

Nghe noi mang lua, Don Kihote hoi suy nghi. Chang co nhd 
xem co hiep si giang ho nao de giam ma cuoi lua khong nhung 
khong thay. Tuy vay, chang cung dong y cho Xantro Panxa 
mang lua, dinh bung neu sau day danh bai duoc mot hiep si lao 
xuoc nao, chang se lay ngua cua y cho bac cuoi duoc dang 
hoang hon. Chang con mang theo ca so-mi va mot so vat dung 
khac theo loi khuyen cua lao chu quan. The roi, sau khi da thu 

Page 47 



DON QUUOTE.txt 

xep xong xuoi, mot dem, hai nguoi ra di khong mot ai hay vi 

Xantro Panxa khong tu biet vo con, con Don Kihote cung 
chang dan do gi ba quan gia va co chau gai. Ho di hoi ha suot 
dem va den sang horn sau, hai nguoi mdi chac chan la du co ai 
tim cung khong thay ho duoc. 

Ngoi tren lung lua voi cai tui hai ngan va bau ruou, trong 
Xantro Panxa nhu mot lao truong. Vua di, bac vua mong moi 
chong duoc lam thong doc mot hon dao nhu chu da hiia. Don 
Kihote van theo con duong da di Ian truoc, nghia la qua canh 
dong Montiel, nhung chuyen di Ian nay khong den noi vat va 
lam vi anh nang buoi sang chieu chenh chech khong lam chang 
met nhoc. Xantro Panxa ma dau cau chuyen: 

- Thua ngai hiep si giang ho, xin ngai cho quen hon dao ngai 

da hiia cho toi. Du no rong Ion den dau, toi cung cai tri duoc. 

Nay, anh ban Xantro Panxa, anh phai biet rang xua kia, nhung 

hiep si giang ho thuong co tuc le phong cho giam ma cai tri cac 

hon dao va cac vuong quoc ma ho chiem duoc. Ve phan ta, ta 

quyet khong de mat mot tuc le hay ho nhu vay. Ta con dinh 

lam hon the nua kia: nhieu hiep si cho den khi giam ma cua ho 

gan ke mieng 16, khong con sue phuc vu, moi phong cho ho 

chiic ba tuoc, hoac qua lam la hau tuoc, va chi cho ho cai 

quan mot cai thung lung hay mot tinh nho ma thoi. Neu nhu 

thay tro ta con song ma di voi nhau, co the chi trong sau ngay 

ta se chiem duoc mot vuong quoc Ion gom nhieu vuong quoc 

nho; khi do, ta se cho anh cai tri ngay mot vuong quoc. Anh 

cung cho lay lam la; do chi la nhung chuyen binh thuong doi voi 

Page 48 



DON QUUOTE.txt 

nguoi hiep si. Ta con co the de dang cho anh nhieu han ca dieu 
ta da hiia. 

- Neu nhu vay, mot khi toi len lam vua do mot phep ky la nao 
do nhu ngai noi, bu no nha toi la Huana Gutierex se thanh 
hoang hau va cac con toi la hoang tu, cong chiia ca u? 

- Chii sao! Ai dam nghi ngo nao? 

- Thua, toi a, vi toi nghi rang du troi co mua xuong bao nhieu 
mu mien cung chang co cai nao vua dau vo toi dau. Xin thua 
voi ngai rang mu ta khong dang gia hai xu thi bao lam hoang 
hau the nao duoc. Lam ba ba tudc cung da qua lam roi, neu 
duoc Chua phu ho. 

- Xantro, hay trong nho Thuong de. Nguoi se danh cho vo anh 
mot dia vi thich hop. Con anh cung cho qua tu ha minh khong 
dam nhan chuc thong doc. 

- Thua ngai, toi khong dam the nua. Va chang co mot ong chu 
tot bung nhu ngai, toi tin chac se duoc xep dat dung noi dung 
cho va se ganh vac duoc cong viec. 

Chuong VIE 

cuoc gap go rung ron qua su*c tu6ng 
tUOng grTa hiep si dung cam don kihote v6i 
nhUng coi xay gio va nhUng SU viec khac 

DANGGHINH6 

Chot hai thay tro thay co ba, bon chuc chiec coi xay gio giua 

dong; Don Kihote ben noi voi giam ma: 

- Van may dun dui khien cho su nghiep cua chung ta tot dep 

qua su mong muon. Nay, anh ban Xantro Panxa, anh co trong 

Page 49 



DON QUUOTE.txt 

thay may chuc ten khong 16 hung tan kia khong? De ta xong ra 
ket lieu doi chung; voi nhung chien loi pham thu duoc, chung ta 
se tra nen giau sang phu quy. Day la mot cuoc chien dau chinh 
dang, quet sach cai giong xau xa nay khoi trai dat la phung su 
Chua day. 

- Nhung ten khong 16 nao co? Xantro Panxa hoi. 

- Nhung ten ma anh nhin thay 6 truoc mat kia kia. Canh tay 
chung rat dai, co cai toi gan hai dam. 

- Xin ngai coi chung. Cai ma ngai tuong la khong 16 chi la 
nhiing coi xay gio, con cai vat trong giong canh tay la nhiing 
canh quat, khi co gio chung se quay tron lam chuyen coi da ben 
trong. 

- Qua la anh chang hieu gi ve nhiing chuyen phieu luu mao 
hiem ca. Do chinh la nhung ten khong 16. Neu anh so thi hay 
mau mau lanh ra xa ma cau kinh trong luc ta duong dau voi 
chung trong mot cuoc giao tranh gay go va chenh lech. 

N6i roi, Don Kihote thuc con Roxinante xong len, chang them 
de y den giam ma Xantro Panxa dang het loi khuyen bao chang 
rang do la nhving coi xay gio chii khong phai khong 16 dau ma 
danh. Trong bung dinh ninh phia truoc co nhung ten khong 16, 
Don Kihote chang nhung khong chii y den loi can cua Xantro, 
ma khi da toi gan nhving coi xay, chang cung chang buon quan 
sat. Chang thet Ion: 

- Lu sue sinh kia, khong duoc chay tron! Co ta la hiep si, mot 
thuong mot ma den do sue voi bon nguoi day. 

Page 50 



DON QUUOTE.txt 

Vua hay luc nay co mot can gio nhe lam quay nhung canh 

quat. Thay vay, Don Kihote noi tiep: 

- Du cho bon nguoi co vung nhieu canh tay nan ca khong 16 
Briareo 1 di nua, cac nguoi cung se phai den toi. 

Roi vua cau ciiu nang Dulxinea xin nang hay giiip cho trong 
con nguy bien nay, Don Kihote lay khien che kin than, tay lam 
lam ngon giao, thuc con Roxinante phi thang toi chiec coi xay 
gan nhat. Dung luc chang dam mui giao vao canh quat coi xay, 
gio noi len du doi, canh quat quay tit khien ngon giao gay tan 
tanh, ca nguoi Ian ngua nga chong kenh ra dat. Xantro Panxa 
voi thuc lua toi ciiu thi thay chu nam khong cua quay sau cai 
nga nhu troi giang. 

- Nho troi ciiu giu! Toi da chang bao ngai rang phai coi chung 
viec lam cua minh roi day u? Rang do chi la chiec coi xay gio 
thoi u? Ai ma cha biet the tru ke nao dau 6c cung quay cuong 
nhu coi xay vay. 

- Thoi, im di, anh ban Xantro. Phai biet rang cai nghe cung 
kiem nay hon cac nghe khac 6 cho luon luon bien chuyen. 
Dung la lao phap su Phrexton truoc day da danh cap thu 
phong va sach vo cua ta, bay gio lai bien nhung ten khong 16 
nay thanh nhiing coi xay gio de tuoc mat cua ta phan vinh 
quang chien thang. Han tham thu ta nhu vay do. Nhung roi 
phap thuat cua han cung se bi thanh kiem loi hai cua ta khuat 
phuc thoi. 

- Cau troi phu ho cho 6ng chu. 

Noi roi, Xantro vuc Don Kihote ngoi len ngua; con Roxinante 

Page 51 



DON QUUOTE.txt 

cung bi toac nua lung. Vua ban tan ve cuoc phieu luu mao 
hiem moi xay ra, hai thay tro di ve phia cang Lapixe vi theo 
Don Kihote, con duong nay co nhieu nguoi qua lai tat se gap 
nhieu chuyen mao hiem khac. Chang hiep si to ra rat buon 
phien vi mat ngon giao. Chang bao giam ma: 

- Ta nhd co doc mot cuon sach noi ve mot hiep si Tay Ban 
Nha ten la Diego Perex de Vargax. Bi gay guom trong mot 
cuoc chien dau, chang da nho mot than cay soi lam vu khi va 
da giet duoc khong biet bao nhieu quan Moro khien nguoi ta 
tang cho chang biet hieu "hiep si diet dich". Ve sau, con chau 
cua chang cung mang ten do. So di ta ke cau chuyen ay vi co y 
dinh neu gap mot cay soi, ta cung se lay than cay lam vu khi 
nhu chang hiep si Tay Ban Nha kia. Ta se lap nhung chien 
cong phi thuong, va anh se la nguoi co diem phuc duoc muc 
kich nhiing su viec kho co the tuong tuong noi. 

- Ngai noi sao toi cung tin nhu vay, Xantro noi. Nhung kia, 
ngai ngoi ngay ngan len chii. Chac la cai nga khi nay lam nguoi 
ngai veo vo han di. 

- Dung the. Va neu ta khong keu dau la vi cac hiep si giang ho 
co bi thuong cung khong duoc ren ri, du so ca ruot ra ngoai. 

- Neu vay, toi khong dam co y kien; nhung co troi biet duoc 

toi nghi gi khi thay ong chu ren la. Rieng phan toi, chi can bi gai 
dam la toi keu dau ngay, tru phi nguoi ta cam ca giam ma cua 
hiep si giang ho keu. 
Loi noi chat phac cua bac giam ma lam Don Kihote khong nin 

Page 52 



DON QUUOTE.txt 

dugc cuoi; chang bao Xantro cii viec ren la vi cho toi nay, 

chua thay sach kiem hiep nao ngan cam ca. 

Tai day, Xantro nhac chii da den gia an. Don Kihote dap chua 

muon an, con neu Xantro doi thi cii tu nhien. Dugc phep, 

Xantro ngoi lai mot each rat thoai mai tren lung hia, lay thiic an 

o trong cai tui hai ngan, vua di theo chu vua an mot each khoai 

tra, thinh thoang nghieng bau ruou tu mot hoi ngon lanh khien 

tay chu quan ruou sanh sdi nhat o Malaga ciing phai phat ghen. 

Vua di vua nham ruou, Xantro quen ca nhiing loi hiia hen cua 

chu; bac cam thay cai nghe di tim kiem chuyen phieu luu nay 

tuy co nguy hiem song khong den noi vat va. 

Dem den, hai nguoi ngu duoi goc cay. Tien the, Don Kihote be 

mot canh kho, nit cai mui sat o cai can gay lap vao lam thanh 

ngon giao. Chang thuc ca dem de nghi tdi nang Dulxinea, bat 

chuoc nhung hiep si o trong rung hoac nhiing noi thanh vang 

thiic hang bao dem lien tuong nho toi tinh nuong. Xantro 

Panxa thi khong the. Sau khi danh chen no say, bac lam mot 

giac den sang, va neu nhu chu khong goi, chac bac cung chua 

buon day, mac cho anh nang chieu thang vao mat, mac nhiing 

tieng chim hot liu lo don mung mot ngay moi. Vua ma mat, 

Xantro da vo ngay bau ruou; bac hoi buon thay no nhe hon 

horn truoc, ma xem chung tren quang duong nay kho dao dau 

ra ruou de do vao cho day. Don Kihote khong an sang vi, nhu 

ta thuong noi, nghi den nguoi yeu cung du no roi. Hai thay tro 

lai tiep tuc len duong va khoang ba gio chieu da trong thay 

cang Lapixe. 

Page 53 



DON QUUOTE.txt 

- Anh ban Xantro, a day chac chan khong thieu nhung chuyen 
phieu km mao hiem. Nhung anh cho quen rang du co thay ta 
gap can nguy bien thi cung khong duac vung kiem len bao ve 
ta day. Chi khi nao ta bi nhung ke sue sinh vo lai tan cong, anh 
mai duac phep xong vao ling cuu, con neu nhving dich thu cua 
ta la hiep si thi theo luat le cua gioi, anh khong duoc ciiu ta tru 
phi anh da duoc phong tudc hiep si. 

- Thua ong chu, dieu do tat nhien, toi xin het siic tuan lenh. Va 
chang, tinh toi di hoa vi quy, khong ua to tieng hay xo xat. Cua 
dang toi, mot khi can phai bao ve cai mang cua toi thi toi cung 
bat chap nhung luat le do vi luat troi luat dat gi chang nua cung 
deu cho phep con nguoi ta tu ve khi bi tan cong. 

- Ta khong noi khac; tuy nhien, anh cung can phai kiem che 
ban nang cua minh khi thay ta giao chien voi cac hiep si. 

- Toi se lam dung nhu vay; toi xin tuan theo loi day cua ngai 
nhu tuan lenh nghi lam viec trong ngay chu nhat. 

Bong dau tren duong cai xuat hien hai tu si dong thanh Benito; 
ho cudi nhiing con la to nhu lac da, deo mang tren mat va che 
du; phia sau ho lai co mot co xe ngua cung bon nam ky si theo 
hau va hai nguoi coi lua di bo; trong xe co mot phu nhan di 
Xeviia gap chong vi ong nay sap sang chau My nhan mot chuc 
vu quan trong. Tuy ca dam nguoi noi tren cung theo mot con 
duong, nhung hai thay tu di rieng. Thoat trong thay ho, Don 
Kihote noi voi giam ma Xantro: 

- Neu ta khong nham thi day la mot chuyen phieu luu mao hiem 

Page 54 



DON QULJOTE.txt 

ly ky chua rung co. Hai bong den lu hi kia dung la hai ten phu 

thuy dang bat coc mot nang cong chua mang di. Ta phai het 
long het sue giai nguy cho nang ngay. 

- Coi chung, kheo roi chuyen nay con loi thoi rac roi hon ca 
nhung coi xay gio day. Hai bong den la hai may tu dong thanh 
Benito, con cai xe ngua kia cho hanh khach do thoi. Xin ngai 
can than cho, cho de ma quy lam hi Ian ruot gan. 

- Da bao la anh chang biet mot ti gi ve nhiing chuyen phieu luu 
mao hiem ca ma. Ta noi khong sai dau, roi ma xem. 

Roi Don Kihote tien ra givia duong cai, cho hai thay tu di den 
gan, du nghe thay loi, chang mdi thet Ion: 

- Lu quy quai tho bao kia, tha ngay nhung nang cong chua 
quyen quy bi giam giu: trong xe ra, neu khong, hay chuan bi cho 
chet. Do la mot su trung phat dich dang doi voi nhung hanh 
dong toi loi cua cac nguoi. 

Hai thay tu lay lam kinh ngac trade hinh thu va loi le cua Don 
Kihote; ho dung lai va dap: 

- Thua ngai hiep si, chung toi khong phai lu quy quai tho bao 
nao het ma la hai nha tu hanh dong thanh Benito. Chung toi di 
viec rieng, khong he biet trong xe kia co nhving nang cong chua 
nao bi giam giii ca. 

- Dung hong khua moi mua mep trade mat ta, Don Kihote noi. 
Lu sue sinh bat luong kia, ta con la gi bon mi nua. 

Roi khong cho ho tra loi, chang cam lam lam ngon giao, thuc 

con Roxinante xong thang vao mot thay tu. May sao, nha tu 

hanh nay kip thoi Ian xuong dat, neu khong, at bi ngon giao 

Page 55 



DON QUUOTE.txt 

quat nga, khong chet cung trong thuong. Truoc tinh hinh nguoi 
ban dong hanh nhu vay, thay tu thii hai voi phong la chay mat, 
nhanh han ca gio cuon. Luc nay, Xantro Panxa da xuong lira 
chay lai cho thay tu nam duoi dat va bat dau lot quan ao cua 
ong ta. Vua hay hai nguoi hau cua thay tu tai nai, thay the ben 
hoi Xantro cd sao lai lot quan ao nha tu. Xantro vien ly do la 
ong chu cua bac thang tran nen bac co quyen thu chien loi 
pham. Hai anh chang coi la nay khong thich dua va cung chang 
hieu chien loi pham la gi. Thay Don Kihote dang mai hoi 
chuyen nhiing nguoi ngoi trong xe ngua, ho ben xong vao vat 
Xantro xuong dat, danh cho mot tran bo le bo cang, trui het ca 
rau. Ong thay tu vua bi danh nga so cuong cuong, mat nhu 
cham do, voi leo len con la phong thang den cho ban dong 
hanh dang dung cho; roi hai nha tu hanh chang buon xem cau 
chuyen ket thuc ra sao, voi tiep tuc len duong, vua di vua lam 
dau thanh lien hoi. 

Luc nay, Don Kihote dang noi chuyen voi thieu phu ngoi trong 
xe ngua: 

- Thua phu nhan, bay gio phu nhan da duoc hoan toan tu do vi 
canh tay nay da vit co ten bat coc lao xuoc xuong dat roi. Va 
de phu nhan khoi mat cong tim hieu ten nguoi da giai thoat cho 
minh, xin tu gioi thieu: Don Kihote xii Mantra, hiep si giang ho, 
ke no le cua nang Dulxinea lang Toboxo xinh dep tuyet tran. 
De tra on cho toi, chi xin phu nhan quay xe tro lai Toboxo tim 
gap nang Dulxinea va ke cho nang nghe ve viec toi da giai nguy 

Page 56 



DON QUUOTE.txt 

cho phu nhan. 

Co mot ky si theo hau xe ngua, nguoi tinh Vixcaia, nghe duoc 
het nhung loi cua Don Kihote. Thay chang khong muon cho xe 
di tiep ma lai yeu cau quay tro lai lang Toboxo, anh ta ben tien 
lai nam ngay ngon giao cua Don Kihote va noi bang mot giong 
tro tre, khong ra tieng Caxtiia, cung chang phai tieng Vixcaia: 

- Budc di, anh hiep si ca meng nay! Co Chua biet cho, neu 
khong de cho xe di thi ta dap chet bay gio. Noi that day. 
Don Kihote rat binh tinh tra loi: 

- Ten khon kiep ! Tiec rang nguoi khong phai la hiep si, neu 
khong, chac rang su ngu xuan va lieu linh cua nguoi da bi trung 
phat roi. 

- Sao? Mi dam bao ta khong phai hiep si u? Do noi lao! Co 
gioi thi bo giao xuong choi nhau bang guom xem meo nao can 
miu nao. Ta la mot nha quy toe chinh cong o tinh Vixcaia, mi 
muon noi gi cung la lao tat. 

- Duoc, roi se biet tay ta. 

Diit loi, Don Kihote vut giao xuong dat, nit guom, 6m khien 

che nguc, lao thang toi anh chang ky si, quyet chi ha thu doi 

phuong. Thay Don Kihote xong toi, anh nay dinh nhay xuong 

dat - vi con la anh ta dang cudi la la thue, khong dang tin cay 

lam - nhung khong kip; anh danh phai ngoi tren lung con vat, 

nit guom, tien tay vo luon cai nem xe lam khien che than. The 

la doi ben quan nhau, quyet mot phen song mai. Moi nguoi 

thay vay dinh can, nhung khong duoc vi tay ky si can ro doa 

giet tat, ke ca ba chii ngoi trong xe, neu ho khong cho hai 

Page 57 



DON QUUOTE.txt 

nguoi tiep tuc danh nhau. Ba chu so qua voi bat bac xa ich 
danh xe ra xa mot chut, khoanh tay ngoi nhin cuoc dau vo ac 
liet. Luc nay, anh chang ky si chem mot nhat trung vai doi thu; 
cung may Don Kihote co cai khien do don, neu khong da bi 
nhat guom do phat diit doi den tan that lung roi. Bi mieng don 
hiem, Don Kihote keu to: 

- Hoi nang Dulxinea xinh dep tuyet tran, mx chua cua long ta, 
xin hay ra tay ciiu giup nguoi hiep si dang gap gian nguy vi 
muon lam dep long nang. 

Mieng cau ciiu nang Dulxinea, mot tay nam chac thanh guom, 
tay kia 6m khien che kin nguoi, Don Kihote nhanh nhu chop 
lao thang tdi anh chang ky si, quyet phen nay ha thu doi 
phuong. Don Kihote quyet tarn bao nhieu, anh ky si cung quyet 
tarn bay nhieu. Anh dung cai nem xe che kin than; khon noi, 
con la cua anh cii dung i mot cho khong nhuc nhich, phan vi 
met, phan vi cung khong quen cai tro nay. 
Nhu tren da noi, Don Kihote xong toi gio cao thanh guom, 
quyet chem diit doi doi phuong; con anh chang ky si dung 
cho, mot tay cung gio guom len, mot tay 6m chiec nem. Moi 
nguoi xung quanh deu hoang hon cho xem ket qua nhiing ngon 
don ac liet cua doi ben. Thieu phu trong xe va cac co nang hau 
khong ngot cau nguyen cac vi thanh than ciiu vot cho ky si cua 
ho va moi nguoi qua con hiem ngheo. 

Co dieu dang tiec la toi day, tac gia de cau chuyen lung lo voi 
ly do khong tim thay tai lieu gi khac ngoai nhiing su viec da ke 

Page 58 



DON QUUOTE.txt 

tren. Tuy nhien, toi nghi rang mot chuyen hay nhu vay khong le 

bi lang quen, tin tuong co nhung nguoi a xii Mantra con giu 
duoc trong tu sach nhung van ban noi ve chang hiep si cu khoi. 
Cho nen, toi van hy vong se tim may (Joan cuoi cau chuyen 
nay; nho Troi giup cho, toi da tim ra nhu ke duoi day. 

Chuong IX 

KET THUC CUOC CHIEN DAU KY LA GlCTA KY SI 

DUNG CAM TINH VKCAIA VA HIEP SI TRLT DANH 

XLT MANTRA 

Chuong tren ke toi doan ky si dung cam Vixcaia va hiep si tni 

danh Don Kihote dien doi dien, guom tuot tran va gio cao, sap 

sua giang cho nhau mot don ac liet nham xe doc doi thu tu dau 

den chin nhu ta bua mot qua luu lam doi vay. Cau chuyen 

dang hay thi bi diit quang, ma tac gia ciing khong bao cho biet 

phan cuoi tim o dau. 

Dieu nay lam toi rat buon phien. Cang thich thu doan tren bao 

nhieu, toi cang phien long bay nhieu khi nghi toi viec phai di suu 

tarn doan cuoi khong the thieu duoc cho mot cau chuyen ly ky 

nhu vay. Toi cho rang doi voi mot hiep si tai ba nhu Don 

Kihote, theo le thuong, chac chan phai co su gia ghi lai nhung 

chien cong co mot khong hai cua chang, vi ngay nhung hiep si 

giang ho vo danh tieu tot ciing con duoc mot vai su gia viet ve 

ho, khong nhung ke lai cuoc doi ho ma con ghi ca nhung y nghi 

nho nhat va nhung hanh dong 16 bich cua ho nua; va mot khi 

hiep si Platir ciing cac hiep si khac duoc ghi vao sii sach thi 

khong le gi mot hiep si tai gioi nhu vay phai chiu so phan ham 

Page 59 



DON QUUOTE.txt 
hiu. Toi khong the tin duoc rang mot cau chuyen hay nhu vay 
bi mat dau mat duoi va toi cho rang thoi gian ac nghiet - ke huy 
hoai muon vat tren doi nay - da khien cho nhving tai lieu noi ve 
Don Kihote phai nam chet gi d mot xo nao hoac bi hu hong. 
Mat khac, trong phong sach cua Don Kihote co nhving cuon 
moi xuat ban nhu Phuong thuoc chvia benh hay ghen va Nhving 
nvi than va muc phu cua Enarex, cho nen toi doan chung cau 
chuyen ve Don Kihote moi xay ra gan day thoi, va neu chua co 
ai viet thanh sach, chac rang trong so nhving nguoi cung que 
chang co ke con nhd. Y nghi do thoi thuc toi tim hieu su that ve 
cuoc doi va nhiing chien cong ky dieu cua Don Kihote, hiep si 
Tay Ban Nha trur danh, anh sang va tarn guong cua gidi hiep si 
xii Mantra, nguoi dau tien trong thoi dai dau kho nay khoac vu 
khi len vai, di chu du khap thien ha benh vuc ke hen yeu, ciiu 
vot dan ba goa, bao ve nhiing co gai lang thang tren lung ngua 
khap doi nay qua doi khac ma van giu ven tuyet trinh; thoi 
truoc, co nhving thieu mx song toi tarn muoi tuoi, khong dem 
nao ngu nha ma toi luc chet van nguyen ven nhu me de ra minh, 
neu nhu ho khong bi nhiing ke an bam vo lai hay nhiing ten 
khong 16 quai di cuong biic. Cho nen, voi nhung hanh dong 
nghia hiep cua minh, chang Don Kihote dung cam cua chung ta 
xiing dang duoc ca rung nhac nhd mai, va nguoi doi cung se 
nhd toi cong lao toi da phai bo ra de tim kiem phan cuoi cau 
chuyen ly thu nay. Tuy nhien, toi cung hieu rang neu khong co 
Trdi giup cho va neu toi khong gap van may, thien ha se khong 

Page 60 



DON QULJOTE.txt 

duoc huong gan hai tieng dong ho thu vi doc truyen nay. Cong 

viec suu tarn cua toi da duoc tien hanh nhu sau: 

Mot horn toi dang di lang thang trong pho Alcana o Toledo, 

bong dau gap mot chu be 6m mot ma sach cu mang ban cho 

mot nha buon to lua. Tinh toi ham doc, ke ca nhung mau giay 

vun viit ngoai duong, nen toi ben hoi xem mot quyen va thay 

ngoai bia ghi chu Arap. Khong doc duoc loai chii nay, toi nhin 

quanh quan xem co nguoi Moro nao doc duoc va dich ra tieng 

lay Ban Nha khong. Kiem mot nguoi phien dich nhu vay 

khong kho lam vi ngay nhu tim mot nguoi doc duoc ngu co 

hon ciing de thoi. Vua hay co mot nguoi di toi, toi ben ngo y 

va dua cho nguoi do cuon sach. Anh ta gio sach ra, moi doc 

mot doan da cuoi. Toi hoi cuoi gi, anh dap la cuoi cau ghi chu 

o le trang sach. Toi yeu cau noi ro hon, anh ta van cuoi va dap: 

- O le trang giay co ghi: "Nguoi ta don rang nang Dulxinea o 

lang Toboxo, ma tac gia nhac toi nhieu Ian trong truyen nay, la 

nguoi dan ba muoi thit Ion kheo tay nhat xii Mantra". 

Nghe thay nhac toi ten "Dulxinea o lang Toboxo", toi giat nay 

nguoi, doan chung cuon sach cu nay viet ve Don Kihote. Nghi 

vay, toi ben nho anh ta xem ngay cho cau dau. Anh doc va 

dich thang tu tieng Arap sang tieng Tay Ban Nha nhu sau: 

Truyen Don Kihote xii Mantra cua ngai Amete Benenheli, su 

gia Arap. Toi phai co nen noi vui mung khi tai nghe thay ten 

cuon sach do, va toi phong tay tren cua anh ban hang to lua, 

mua luon cua chu be ca ma sach cu voi gia la nam hao. Neu 

thang be tinh y nam duoc muu do cua toi, chac no se ban voi 

Page 61 



DON QUUOTE.txt 

gia tren sau dong. Mua xong, toi dan anh chang nguoi Moro 
den mot cai hanh lang cua ngoi nha thd Ian trong tinh va nhd 
anh dich tat ca nhung doan noi ve Don Kihote ra tieng lay Ban 
Nha, khong them khong bat, hiia khi xong viec anh muon gi 
duoc nay. Anh ta chi doi hai yen nho kho va mot ta lua mi, hiia 
se dich thuat dung, that nhanh. Muon cho cong viec duoc de 
dang va khong de lo mot dip may hiem co, toi dua anh ve nha 
toi dich luon mot mach trong gan hai thang troi. Noi dung cau 
chuyen nhu sau: 

Trong cuon dau tien co mot biic tranh rat sinh dong ta cuoc 
chien dau giiia Don Kihote vdi chang ky si tinh Vixcaia, ca hai 
deu vung guom len trong tu the nhu da ke o tren, mot nguoi 
che khien, nguoi kia che nem; hinh ve con la rat giong, dung xa 
hang dam cung biet la mot con la thue. Duoi chin chang ky si 
co ghi may chu: Don Xantro de Axpetia - nan do la ten anh ta; 
duoi chin con Roxinante ciing co hai chu: Don Kihote. Ve con 
Roxinante moi that la tuyet: co dai ngang, than hinh quat queo 
chi thay xuong, that hop vdi cai ten ma chu no dat cho. Ben 
canh Roxinante la hinh Xantro Panxa mot tay cam day trong co 
lua, duoi chin ghi: Xantro Xancax. So di co cai ten nhu vay vi 
trong tranh ve mot nguoi bung phe, minh ngan, chan chim, do 
do moi co biet hieu la Panxa 1 hay Xancax 2 ma ta thuong 
thay goi trong truyen. Ngoai ra, con mot so chi tiet khac khong 
quan trong lam va cung khong anh huong toi noi dung cau 
chuyen nay, mot cau chuyen hay neu co that. 

Page 62 



DON QUUOTE.txt 

Thing hoac ta co chut nghi ngo su chin that cua tai lieu nay thi 

chi co the do toi cho tac gia la nguoi Arap la nhung nguoi hay 

noi doi; tuy nhien, vi thu ghet dan toe ta, ho chi co the noi bot 

di chii khong to them. Va neu ho phai cam but ca ngoi nhung 

chien cong cua mot hiep si cu khoi nuoc Tay Ban Nha, ho se 

khong lam. That ra, dieu nay khong hay ho gi vi nha viet sii 

phai chinh xac, chan that, khong cam tinh, khong vi tu loi, uy 

vu, han thu hay so thich ma tach khoi chan ly. Lich su doi hoi 

nhiing dieu co ban do. No bat chap ca thoi gian, ghi lai nhiing 

su viec da qua de lam guong cho doi nay va lam dieu ran cho 

doi sau. Toi biet la truyen nay rat hap dan, neu no co thieu sot 

nao, theo toi, dieu do do tac gia gay ra chii khong do de tai 

cau chuyen. Theo ban dich, phan hai ma dau nhu sau: 

Hai chien si dung cam cung vung guom len, sat khi dang dang, 

khien troi rung dat chuyen. Thanh guom cua chang ky si hang 

mau bo xuong truoc voi mot sue manh ghe gom, tuong chi mot 

nhat do cung du ket thuc cuoc chien dau va ca cuoc doi phieu 

luu giang ho cua chang hiep si xii Mantra. Nhung than May rui 

con muon cho Don Kihote lam nguoi de chang lap su nghiep 

Ion hon nen da xoay chieu luoi guom, nho do ma Don Kihote 

chi bi song guom chem vao vai; ca mot ben ao giap sat, mot 

phan cai mu va nua tai trai cua chang vang xuong dat, nom that 

tham hai. 

Lay Chua! Ai co the ta duoc het noi tiic gian soi sue trong tim 

chang hiep si xii Mantra khi thay minh bi doi xu nhu vay. 

Chang dung han len ban dap, hai tay siet chat thanh guom, bo 

Page 63 



DON QUUOTE.txt 

mot nhat nhu ca mot trai nui lao xuong dau doi phuong. Tuy da 
co cai nem do don rat tot, chang ky si cung bi hoc ca mau 
mom, mau mui, mau tai, voi 6m lay co con la cho khdi nga, roi 
anh ta la di, hai chan roi khoi ban dap, hai tay buong thong. 
Truoc don sam set, con la cung hoang qua chay long len, vat 
luon chu xuong dat. 

Don Kihote than nhien dung nhin; toi khi thay doi thu nga Ian 
duoi dat, chang moi nhay xuong ngua rao buoc toi gan, gi 
guom vao giiia tran bat phai dau hang neu khong se chat dau. 
Anh chang ky si cuong cuong, cung ca luoi, va chac la anh ta 
se chet thoi vi Don Kihote luc nay nhu dien nhu dai. May sao 
may nguoi phu nu trong xe, tu nay den gio hoi hop chiing kien 
cuoc giao tranh khung khiep, chay voi lai tha thiet van xin chang 
hiep si ru long thuong tha toi chet cho ky si cua ho. Don Kihote 
nghiem giong dap voi mot ve day tu hao: 

- Thua quy phu nhan xinh dep, toi rat sung suong the theo loi 
yeu cau do voi dieu kien la anh chang hiep si nay phai hua toi 
lang Toboxo trinh dien truoc nang Dulxinea vo song de tuy 
nang dinh doat so phan cho. 

May nguoi phu nu dang thuong chang can biet Don Kihote dat 
dieu kien gi, cung chang hoi xem Dulxinea la ai, hua bua rang 
ky si cua ho se thi hanh nghiem chinh lenh cua chang. 

- Neu da hua thi toi tha toi chet cho no, Don Kihote noi, trung 
tri nhu vay cung du roi. 



Page 64 



DON QUUOTE.txt 
Chuong X 

CUOC DAM THOAI LY THU GIUA DON KIHOTE VA 

GIAM MA XANTRO PANXA 

Sau khi bi nhung nguoi hau cua hai thay tu danh cho mot tran 

nhu tu, Xantro Panxa da tro day duoc. Bac cham chu dung 

nhin Don Kihote giao chien voi ky si nguoi Vixcaia, mieng lam 

nham cau Thuong de phu ho cho chu thang tran va chiem duoc 

mot hon dao cho bac cai tri nhu da hiia hen. Nhung thay cuoc 

chien dau ket thiic va ong chu sap siia len ngira ra di, bac ben 

chay lai givi ban dap; Don Kihote chua kip leo len, bac da quy 

xuong truoc mat, 6m hon tay chang va noi: 

- Thua ong chu, xin ngai hay giao cho toi cai tri hon dao ma 
ngai da chiem duoc trong cuoc chien dau ac liet nay. Du no co 
Ion den dau chang nua, toi cung du sue cai tri, khong chiu thua 
kem ai tren doi nay ca. 

- Anh ban Xantro a, phai biet rang nhving chuyen phieu luu 
mao hiem nhu vua qua cung nhung chuyen tuong tu khac 
chang mang lai nhung hon dao dau ma chi lam cho ta vo dau xe 
tai thoi. Hay nhan nai mot chut, roi ra ta se gap nhving chuyen 
phieu luu khac va se phong cho anh khong nhung chuc thong 
doc ma con hon the nua kia. 

Duoc loi, Xantro cam on roi rit, hon tay Don Kihote mot Ian 
nua va hon luon ca gau ao giap, roi do chang len ngua; xong 
dau day, bac leo len con lua di theo chu. Don Kihote chang 
buon tu biet dam phu nu ngoi trong xe, phi thang vao mot khu 
rung gan do. Xantro cuoi lua co duoi theo khong kip, ben keu 

Page 65 



DON QUUOTE.txt 

chu diing lai. Don Kihote ghim cuong ngya cho; bac giam ma 

toi nai, vua tho vua noi: 

- Thua ong chu, theo toi, ta nen tarn lanh vao mot ngoi nha tho 
nao do thi hon keo viec ong danh nguoi se den tai doi tuan tra 
Xanta Ermandat 1 va ho se lung bat ta; doi toi khi duoc ra khoi 
nha tu thi ong con ta cung da gan muc xuong roi. 

- Im mom di, Don Kihote dap. Anh co thay o dau hoac doc 
sach nao noi toi viec dua mot hiep si giang ho, du pham toi sat 
nhan, ra truoc phap luat khong? 

- Xa nhan hay khong xa nhan, dieu do toi khong biet va ca doi 
toi cung khong xa ai ca; chi biet doi Xanta Ermandat khong tha 
nhung ke hay gay go lung tung. Xin ngai nho cho la toi khong 
dinh dang toi chuyen nay day. 

- Anh ban cho lo; du anh sa vao tay bon Caldeo thoi xua, ta 
cung ciiu thoat, huong ho la doi Xanta Ermandat. Nhung nay, 
ta hoi that: anh da thay co hiep si nao dung cam hon ta tren trai 
dat nay chua? Anh doc sach co thay hiep si nao tan cong manh 
liet, chien dau ben bi va ha thu doi phuong tai gioi hon ta 
khong? 

- Xin thu that la toi chua he doc mot quyen sach nao vi toi 

khong biet chu. Nhung toi dam cuoc rang ca doi toi chua di 

hau mot ong chu nao to gan nhu ngai. Lay Chua, mong sao sir 

lieu linh cua ngai khong bi trung phat nhu toi e ngai. Con bay 

gid, xin ngai hay bang bo vet thuong lai vi tai ngai chay nhieu 

mau qua. Toi co vai buoc va mot it thuoc cao trang trong hii 

day. 

Page 66 



DON QUUOTE.txt 

- Gia nhu ta khong quen mang theo lo nude than thi chang can 
toi nhung thii do. Chi mot giot la khoi lien, vua do mat thoi gio, 
vua do ton thuoc. 

- Lo gi va nude gi vay, thua ngai? 

- Do la mot thii thuoc ma ta van con nhd each pha che, dung 
no khong so bi chet vi nhung vet thuong. Khi nao lam xong ta 
se trao cho anh giu. Trong khi ta danh nhau, neu thay ta bi chat 
diit doi nguoi (mot viec thuong xay ra), hay nhanh tay lay phan 
than the cua ta roi xuong dat, dung de cho mau dong lai, lap 
that khit vao phan con lai tren yen ngua; xong roi, chi can cho 
ta uong hai giot nude than la ta lai khoe khoan nhu thuong. 

- Neu vay, toi xin tra ngay ong chu chiic chua dao ma ngai da 
hiia cho, chi mong ngai tra cong bang cai don pha che mon 
thuoc tuyet dieu do thoi. Chac han moi ly thuoc than ay phai toi 
tren hai dong. Duoc vay, toi cha can cau mong gi hon cung du 
song nhan ha suot doi. Tuy the, cung con phai xem rang lam 
thii thuoc do co ton kem lam khong da. 

- Chi do ba dong la co the lam duoc mot vo. 

- Troi oi! Neu vay ngai con cho gi ma khong lam va bao toi 
each lam? 

- Nay, anh ban, ta dinh truyen cho anh nhving bi quyet hay hon 
the va ban cho anh nhung an hue Ion hon the nua co. Bay gio, 
hay bang bo cai tai ta vi no dang lam ta dau don qua chung. 
Xantro lay bang va thuoc cao o trong tui hai ngan ra. Chot Don 
Kihote nhin thay cai mu cua minh bi vo toac; chang gan nhu 

Page 67 



DON QUUOTE.txt 

phat dien, tay dat len doc guom 2, mat ngudc len trdi, noi: 

- Thuong de sinh ra muon loai va cac vi thanh than, con xin 
nguyen song nhu hau tudc vi dai De Mantua khi ngai the se tra 
thu cai chet cua chau ngai la hiep si Valdovinox, an khong can 
trai khan ban, khong hu hi vdi vo, va con nhung dieu gi nvia 
con khong nhd xue, chung nao con chua trung phat duoc ke 
da lam nhuc con nhu the nay. 

Nghe thay vay, Xantro noi: 

- Thua ngai Don Kihote, xin ngai nhd rang neu anh chang hiep 
si no lam dung theo yeu cau cua ngai va den trinh dien trudc ba 
chu toi la Dulxinea lang Toboxo thi anh ta da lam du bon phan 
roi; neu anh ta khong gay them toi loi thi dau phai chiu mot sir 
trung phat khac. 

- Anh noi chi phai va ta nit lui y kien, khong trung tri han nvia. 
Tuy nhien, ta van giii loi hua quyet song kho hanh nhu hau 
tudc De Mantua chung nao ta chua doat duoc cua mot hiep si 
nao do mot cai mu sat tot nhu cai nay. Dung tudng ta noi vu 
vo dau; ta bat chudc Xacripante day; chang da ton bao cong 
sue mdi chiem duoc cai mu cua Mambrino. 

- Thoi dot nhung loi the thot cua ngai di, ong chu cua toi oi, vi 

no chi lam cho ngai hai sue khoe va tinh than ma thoi. Thu hoi 

neu roi day khong gap mot hiep si nao mang mu thi ta lam an ra 

sao? Chang le cii khu khu giii dung loi the, chiu dung moi 

khon kho nhu mac ca quan ao giap di ngu hay ngu va ngu vat, 

va con nhieu toi no khac niia ma lao gia lam cam De Mantua 

da the u? Bay gid ngai con muon bat chudc lao ta hay sao? 

Page 68 



DON QUUOTE.txt 

Ngai thu nhin ky con duong nay xem co hiep si nao khong, hay 
chi toan lai la va lai xe, chang nhung ho khong doi mu sat ma 
co khi ca doi chua he nghe cai ten do bao gio. 

- Anh nham roi. Chi trong vong hai tieng nua chung ta se gap 
vo so hiep si tren duong di, dong hon ca dam hiep si vay ham 
thanh Albraca de chiem doat nang Anhelica Xinh Dep vay. 

- Thoi duoc; cau Chiia ban phiic lanh va giup thay tro ta chiem 
duoc cai hon dao da lam cho toi kho so the nay. Duoc vay, toi 
co nham mat cung vui long. 

- Ta da bao la cho co ban tarn ma. Gia thii khong chiem duoc 
hon dao nao, ta se ban cho anh vuong quoc Dinamarca hay 
vuong quoc Xobradixa; dieu do that de nhu bon. Va chac anh 
se duoc thoa long vi nhmig vuong quoc do nam trong dat lien. 
Tuy nhien, phai co thoi gian. Bay gio, hay xem trong tui co cai 
gi an khong da, sau do ta se tim den mot toa lau dai de ngu nho 
dem nay va luyen mon thuoc than vi qua that cai tai lam ta dau 
don qua chung. 

- Toi co mang theo mot cu hanh, mot it pho-mat va vai mau 
banh; hiem mot noi nhung thii do khong xiing voi mot hiep si 
dung cam nhu ngai. 

- Xantro, anh hieu sai roi; can phai biet rang doi voi nguoi hiep 
si giang ho, ca thang khong an uong gi la mot vinh du, ngoai ra 
ho an uong khong cau ky gi dau. Neu anh chiu doc sach nhu 
ta, tat thay ro dieu do. Ta da doc rat nhieu sach nhung khong 
he thay noi toi viec an uong cua cac hiep si, chi co thinh thoang 

Page 69 



DON QULJOTE.txt 

ho di du nhung bua tiec Ian, ngoai ra ho an qua loa nhe nhang. 

Tat nhien ho cung phai an va co nhirng nhu cau nhu chiing ta vi 
ho cung la nguoi, nhung vi ho thuong song o noi rung ru hoang 
vu, khong co ai nau nuong cho, nen bua an hang ngay cua ho 
cung thanh dam nhu nhung thu anh mang theo vay. Anh ban 
Xantro cua ta khong viec gi phai ban tarn ca vi nhung mon an 
do rat hop voi ta. Cho nen dao Ion viec doi va lam trai luat hiep 
si. 

- Xin loi ngai, toi da noi rang toi khong biet doc, biet viet cho 
nen chang hieu ti gi ve nhiing luat le cua gioi hiep si ca. Tu nay, 
toi se nhet day cac thii qua kho vao cai tui hai ngan de ngai 
dung vi ngai la hiep si, con toi khong phai hiep si nen se kiem 
nhiing mon co nhieu chat bo beo hon. 

- Anh Xantro, ta khong noi rang nhat thiet cac hiep si giang ho 
chi an qua kho de song, nhung do la thuc an hang ngay cua ho, 
cong voi mot vai loai co ma chi co ho va ta biet thoi. 

- Neu ngai cung biet thi hay qua; cii nhu toi nghi thi co ngay se 
can den su hieu biet do. 

Noi roi, Xantro lay cac thu o trong tui ra va ca hai thay tro 

cung an. Biia an thanh dam va kho khan ket thuc nhanh chong. 

An xong, hai nguoi len ngua hoi ha di tim cho nghi trudc khi 

troi toi nhung cung khong kip; khi toi nhung tup leu cua dam 

nguoi chan de thi troi da toi mit, hai thay tro danh phai nghi lai. 

Xantro buon nau ca ruot vi khong tim duoc cho nghi ngoi tu te, 

trai lai Don Kihote lay lam hai long duoc ngu giua dong khong 

mong quanh vi theo chang nghi, moi Ian thu thach nhu vay cang 

Page 70 



DON QUUOTE.txt 

chung to chang la mot hiep si thyc thu. 

Chuong XI 

DON KIHOTE V6l NHCNG NGUtll CHAN DE 

Don Kihote duoc nhung nguoi chan de don tiep rat niem no. 

Xantro, sau khi thu xep cho nghi tuom tat cho Roxinante va 

con lua cua minh, san ngay den ben mot cai noi trong co nhving 

mieng thit de thorn phiic, lam le muon biet mon do da chin 

chua de con chuyen no tu noi vao da day. Nhvrng bac khong 

phai mat cong tim hieu lau vi nhving nguoi chan de da bac noi, 

trai nhving tarn da de xuong dat, nhanh nhen bay thiic an, roi 

khan khoan moi hai ngvroi cung dy. Ho lay mot cai horn con lat 

ngvroc len, roi voi nhving nghi le cue mich, moi Don Kihote 

ngoi, con ca bon sau nguoi ngoi xep xuong dat xung quanh 

nhung tarn da de. Xantro Panxa dung ben canh chu, tay cam 

mot cai coc bang sung de de hau ruou. Thay bac khong dam 

ngoi an, Don Kihote noi: 

- Xantro, de anh thay rang nghe hiep si giang ho cao quy, va 
nhiing ai co it nhieu tham gia vao nghe nay cung de duoc hien 
vinh va duoc nguoi doi quy trong, ta muon anh ngoi ben canh 
ta cung an voi nhving con nguoi chan chinh nay; ta muon anh 
voi chu anh la mot; ta cho anh an chung dia, uong chung coc 
voi ta. Co the noi rang trong nghe hiep si giang ho cung nhu 
trong tinh yeu, khong co su phan biet. 

- Xin da ta ngai, Xantro dap, nhung cung xin thua lai rang: chi 
can co thuc an tot, toi dung an mot minh con ngon hon ngoi 

Page 71 



DON QUUOTE.txt 

cung ban vai hoang de. Han the nua, that tha ma noi, du chi co 

mot mau banh vai mot cu hanh nhung duoc ngoi mot cho tu do 
thoai mai con hon mam cao co day nhung phai nhai nho nhe, 
nhap rung ngum nho, luon luon chui mep, muon hat hoi khong 
dam hat hoi, muon ngap khong duoc ngap, hoac khong duoc 
lam nhiing dieu chi co the lam khi vang ve tu do. Boi vay, thua 
ong chu, ve phan vinh dir ngai danh cho vi toi co tham gia vao 
cai nghe hiep si giang ho va di lam giam ma hau ngai, xin hay 
bien no thanh nhimg vat co ich hon cho toi. Toi khong dam che 
phan vinh dir ngai danh cho, nhung suot doi toi se khong nhan 
dau. 

- Du the nao anh cung phai ngoi xuong day vi rang ngudi nao 
tu ha minh xuong, Chua se nang ho len. 

Roi Don Kihote nam canh tay Xantro Panxa, bat ngoi xuong 

ben canh. 

Truoc ngon ngu cua bac giam ma va hiep si giang ho, may bac 

chan de chang hieu gi het. Ho lang yen vua an, vua nhin hai 

ngudi khach nhai ngau nghien mot each ngon lanh nhiing mieng 

thit to bang nam tay. Sau mon thit de, chu mang ra mon hat de 

rung cung mot mieng pho-mat ran nhu da. Trong khi do, cai 

coc ruou bang sung khong dung yen mot cho; no cii chay 

vong quanh mam (luc day, luc voi, giong nhu cai gau tat nude), 

va chi trong choc lat, mot trong hai cai bao dung ruou bang da 

de da can. Sau khi da thoa man cai da day, Don Kihote boc 

mot nam hat de dua len nhin cham chu, roi noi: 

- Oi thdi dai hanh phuc va nhiing the ky hanh phuc da qua ma 

Page 72 



DON QULJOTE.txt 

nguoi xua goi la thai dai hoang kim! Nguoi ta goi nhu vay 

khong phai vi thai do de kiem duoc vang - mot cua hiem trong 

thai dai thiet khi ngay nay - ma vi rang khi do moi nguoi khong 

biet toi nhung chu cua anh, cua toi. Thai ky than tien ay, muon 

sir deu la cua chung: muon co cai an, nguoi ta chi can voi tay 

len nhung canh soi to la co ngay nhung trai qua thorn ngon. 

Nhung dong suoi mat va nhiing con song day phe la mot nguon 

nuoc doi dao vua trong vua ngot. Nhiing con ong cham chi 

kheo leo lam to trong khe da, hoc cay va cho con nguoi mot 

each vo tu nhiing dong mat thorn ngon, ket qua cua mot su lao 

dong rat tinh vi. Nhving cay soi dien dien dung cam san sang tu 

lot minh, cung cap cho con nguoi nhung tarn vo cay nhe de lop 

nha, nhiing cai nha dung tren cot go so sai, cot sao che duoc 

nang mua. Thai ay, nguoi ta song thanh binh, than ai hoa hop. 

Chiec luoi cay nang ne khong dam tu tien sue sau vao long dat; 

chinh trai dat da hien cho con nguoi nhung khoanh mau mo, 

bao la, khien cho ho duoc am no, hanh phuc. Thai ay, trong 

cac thung lung, tren nhving qua doi, co nhung co gai chan cuu 

moc mac, xinh dep, dau tran, toe tet duoi sam; ho an van gian 

di, vua du de che than, theo dung phong hoa van co tu xua, 

khac han each trang sue ngay nay chi ua dung mau huyet du va 

lam kho nhung hang to lua. Do trang sue cua ho bang la nguu 

bang va la truong xuan dang; va trong ho cung long lay, duyen 

dang nhu nhung menh phu doi nay trong nhving bo y phuc dat 

tien, cau ky ma nguoi ta da ton cong phat minh ra. Tinh yeu 

xuat phat tu day long, chan that va don gian, chang can to diem 

Page 73 



DON QUUOTE.txt 

bang nhung lai hoa my, uon eo. Thai do, that gia, vang thau 
khong Ian Ion. Cong ly duoc hieu theo dung nghia cua no, 
khong bi su thien vi hay tu lai chi phoi, lung doan nhu ngay 
nay. Quan toa khong phai buoc toi ai ca vi khong co viec de 
xet va cung chang co ai de xu. Nhu da noi, nhung co thieu nu 
trong trang, song le loi, khong lo bi ai cam do, va neu ho co sa 
nga la tai ho ma thoi. O thoi dai dang ghet nay cua chung ta, 
khong mot co gai nao duoc song yen on du ho o noi kin cong 
cao tuong, vi rang qua nhung khe ho va bang khong khi, nhiing 
noc doc cua tinh yeu se lot duoc vao, va the la moi su deu dao 
Ion. Thoi doi ngay cang den bac, va de giu: duoc trat tu xa hoi, 
ve sau nay nguoi ta da lap ra hiep si dao de benh vuc nhung 
co thieu nu, che cho nhung ba qua phu, cuu vdt nhiing em be 
mo coi va nhiing ke khon cung. Anh em chan de, toi cung la 
mot hiep si, va toi xin cam on anh em da an can tiep dai toi va 
giam ma cua toi. Theo le tu nhien, moi nguoi deu phai uu dai 
cac hiep si giang ho; anh em o day tuy khong biet dieu do 
nhung da don tiep toi va thet com ruou tu te, cho nen toi phai 
het long cam ta anh em. 

So di chang hiep si cua chung ta doc mot bai dien van dai nhu 
vay (ta cung san sang mien thii cho chang) vi mon hat de rung 
trong bvia an da nhac nho chang thoi dai hoang kim xua khien 
chang tuon ra mot trang ly luan chang bo ich gi cho cac bac 
chan de ca. Ho lang yen ngoi nghe, lay lam ngac nhien lam. 
Xantro Panxa cung ngoi mot cho nhai hat de, choc choc lai toi 

Page 74 



DON QUUOTE.txt 
tham cai bao dung ruou thii hai treo tren mot cay soi de giu 

cho nrgu dugc lanh. 

Thay Don Kihote da noi xong - bai dien van ciia chang con dai 

hon ca mot bua an - mot bac chan de len tieng: 

- Thua ngai hiep si giang ho, de ngai thay ro hon rang chiing toi 
da thet dai ngai vdi tat ca tarn thinh tinh va de lam vui long ngai, 
mot nguoi anh em chiing toi sap toi day bay gio se hat hau ngai 
mot bai. Anh nay con tre, tai hoa va tinh tii lam; dac biet la anh 
ta biet doc, biet viet va keo nhi thi khong ai bang. 

Bac chan de vua diit loi da thay co tieng nhi vang lai va lat sau 
hien ra nguoi keo dan. Do la mot chang thanh nien trac hai 
muoi tuoi, nom rat xinh trai. Moi ngiroi hoi anh da an uong gi 
chira, anh dap an roi; bac chan de ben bao: 

- Neu vay, Antonio hay hat cho chiing toi nghe de quy khach 
day thay rang o chon son lam nay cung co ke biet ca nhac. Toi 
vua gioi thieu voi ngai khach day ve tai nang cua anh, vay anh 
hay tro tai de chiing minh loi noi cua toi. Nao, ngoi xuong day 
hat cho chiing toi nghe bai hat ca ngoi moi tinh cua anh do chii 
anh soan ra; dan lang thich bai ay lam. 

- Xin vui long, chang thanh nien dap, khong de moi nguoi phai 

yeu cau them; anh ngoi len than mot cay soi cut ngon, so lai day 

dan, roi voi mot ve rat duyen dang, hat len rang: 

"Olaia, ta biet em khong tu choi 
Du em khong he bao em yeu 
Du ca doi mat em khong noi 
Ngon tu im lang cua tinh yeu. 

Vi ta dinh ninh em da hieu 
Ta dat niem tin tuong vao em 
Co bao gio ai dang tarn hat hui 

Page 75 



DON QUUOTE.txt 

Khi doi liia da thau noi long nhau. 

Nhung sao doi phen ta cam thay 
Olaia, em lanh nhat tho o 
Tarn hon em phai chang da tang 
Hay tim em bang gia tu bao gio? 

Nhung ngay trong nhung loi em trach moc 
Nhung phut giay em ho hung lanh xa 
Mot tia liia van nhen len rue chay 
Thoi bung niem hy vong ciia long ta. 
Ta luon giu: due tin ben vung 
Du su doi thanh bai, buon vui 
Nhung gio day bong nhien ta cam thay 
Niem tin kia ai da phu roi. 

Em oi, neu tinh yeu la phong nha 
Nhu voi ta em bay to thang ngay 
Niem hy vong se thanh su that 
Su that ta hang mo tuong bay nay. 

Neu nhung cii chi an can triu men 
Dii dieu ky de chinh phuc long ai 
Ta vung tin em khong lanh dam 
Nhung phut giay ta cham chii don moi. 

Ta ha chang muon dep long nguoi dep 
Ngay lai ngay ta nao co tiec cong 
Y phuc xenh xang chinh te nhu di hoi 
Olaia, em co biet cho khong? 

Tinh yeu voi hao hoa phong nha 
Thuong sanh vai tren mot con duong 
Ta van dan long moi Ian gap mat 
Giu cho minh y nhi, nghiem trang. 

Vi em, ta lanh noi da hoi 
Ta khong hat lai nhung bai ca 
Ma nhung luc dem khuya troi rang 
Em van thuong nghe vong noi xa. 

Ke sao het nhung loi ca ngoi 
Danh cho em, nguoi thieu nu dep xinh 
Nhung loi ca chin thanh nong nhiet 
Da khien bao co gai bat binh 

Vi ta ngoi ca em nhieu qua 
Terexa co Ian gieu cot ta: 
"Ai kia tuong yeu than sac dep 
Nao ngo 6m bong quy da xoa 

Page 76 



DON QUUOTE.txt 

Con quy deo day minh trang sue 
Don toe xanh cho tre cho xinh 
Bang cai vo be ngoai doi gia 
Quyen ru bao nhieu ga si tinh" 

Ta doi lai, Terexa tiic gian 
Goi anh ra sinh su vdi ta 
Y thach thuc ta, va em biet 
Co chuyen khong lanh da xay ra. 

Ta yeu em bang moi tinh chin chinh 
Khong may may vi muc dich tarn thuong 
Khong may may nho nhen loi dung 
Tinh cua ta trong sang nhu guong. 

Giao hoi det nhving soi day ben chat 
Day lua day to 6ng nuot diu mem 
Hay dua tay de day kia troi buoc 
Doi liia minh chung song bach nien. 

Bang khong ta xin the cung Chua 
Chua muon loai chiing giam loi nguyen 
Ta se roi khoi noi day rung ru 
Lam toi Nguoi mai mai, dang linh thieng". 

Chang chan de hat xong, Don Kihote yeu cau hat niia nhung 

Xantro khong tan thanh vi bac thich di ngu hon nghe hat. Bac 

noi voi chu: 

- Xin ngai hay di kiem cho ngu dem nay thi hon; cac bac day 
da phai lam viec ca ngay cho nen ho khong the thuc suot dem 
de ca hat duoc. 

- Nay Xantro, ta biet tong di roi; chang qua anh tham hoi bao 
ruou qua nhieu nen bay gio can ngu hon nghe am nhac do thoi. 

- On nho Thuong de, cai bao ruou do la ban than cua tat ca 
chung ta o day. 

- Ta khong choi cai, nhung neu anh muon ngu thi cii viec di 
kiem cho. Nhung nguoi lam cai nghe cua ta thuc nhieu hon 
ngu. Trudc do, hay bang bo cai tai cho ta da vi no lam ta dau 

Page 77 



DON QUUOTE.txt 

dan qua chung. 

Xantro dinh di lay thuoc thi mot bac chan de nhin thay vet 
thuong ben ngan lai, bao rang bac co mot mon thuoc dap vao 
khoi lien. Bac di hai mot nam la me diet - la nay moc rat nhieu 
o day - bo vao mom nhai, tron them chut muoi, dap vao cai tai 
dau cua Don Kihote roi bang lai tu te. Bac cam doan khong 
can phai dung mot thii thuoc nao khac niia, va qua nhien nhu 
vay. 

Chuong XII 

CAU CHUYEN DO MOT NGl/61 CHAN DE KE 

Luc nay, co mot thanh nien tu trong lang toi; anh ta lam nhiem 

vu tiep te luong thuc: 

- Cac ban co biet trong lang xay ra chuyen gi khong? Anh hoi 
moi nguoi. 

- Lam sao ma biet duoc, mot nguoi dap. 

- Xin bao la chang sinh vien chan cuu noi tieng Grixoxtomo da 
chet sang nay; nguoi ta don rang anh ta chet vi qua yeu con 
Marxela quy quai, con gai lao nha giau Ghiiermo, cai con be 
hay mac bo ao chan cuu di lang thang o nhiing noi vang ve ay. 

- Vi Marxela u? Mot nguoi hoi. 

- Chinh no. Co dieu la la trong chuc thu de lai, Grixoxtomo yeu 

cau chon anh ngoai dong nhu nhiing nguoi Moro, duoi chan 

hon nui da co con suoi chay qua; theo nguoi ta ke lai, anhnoi 

rang tai day Ian dau tien anh da gap Marxela. Grixoxtomo con 

co nhving yeu cau khac ma cac Cha xii bao la khong duoc 

lam, co lam cung chang hay ho gi vi khong hop vdi chinh giao. 

Page 78 



DON QUUOTE.txt 

Nhung ban than cua anh la Ambroxio - anh sinh vien cung hay 
mac quan ao chan cuu - lai co y kien phai lam theo dung yeu 
cau cua nguoi chet, y nhu da ghi trong chuc thu. Ba con trong 
lang deu xon xao. Nhung nghe dau cong viec ma chay se tien 
hanh theo y cua Ambroxio va tat ca nhung nguoi ban chan cuu 
cua anh. Ngay mai, tang le se duoc to chiic long trong tai con 
suoi noi tren. Toi thiet tuong chung ta phai di du dam tang do, 
va toi se khong bo qua neu toi biet rang ngay mai, toi khong 
phai tro ve lang. 

- Chung toi cung se di - tat ca dam chan de cung noi, - va 
chung ta se rut tham xem ai phai o lai trong coi dan de. 
Mot nguoi trong bon ho len tieng: 

- Pedro noi dung day; tuy nhien, khong can phai rut tham dau, 
toi se o lai. Xin dung nghi rang toi nhuong nhin cac ban hoac 
khong muon di xem. So la each day may horn, toi bi gai dam 
thung chan nen khong di duoc. 

- Du sao chung toi cung phai cam on bac, Pedro dap. 
Don Kihote yeu cau Pedro cho biet nguoi xau so va co gai 
chan cuu la ai. Theo loi Pedro, Grixoxtomo la mot nha quy toe 
giau co o mot lang mien nui trong vung. Anh ta da theo hoc 
nhieu nam o truong dai hoc Xalamanca, sau do tro ve que. 
'Anh duoc ca vung coi la mot nguoi hoc rong, hieu nhieu, 
Pedro noi, dac biet, anh ta biet xem sao, doan duoc nhung 
viec tren troi, dudi dat vi moi Ian co nhiet thuc hay nghiet thuc, 
anh deu bao trade cho chung toi". 

Page 79 



DON QUUOTE.txt 

- Hien tugng mat troi, mat trang toi sam goi la nhat thuc, 

nguyet thuc, Don Kihote dap. 

Pedro chang buon chua danh tu minh da dung sai, ke tiep: 

- Anh ta biet ca nam nao duoc mua, nam nao that bac. 

- Phai chang anh ban muon noi that bat? Don Kihote sua lai. 

- That bat hay that bac cung vay thoi, de toi ke not. Bo anh va 
ban be cua anh tin vao anh va deu tro nen giau su. Ho lam theo 
loi anh khi anh bao: "Nam nay trong dai mach, dung trong lua 
mi; nam nay khong nen trong dai mach ma trong dau; sang nam 
duoc mua hat dau, sau do se mat mua ba nam lien". 

- Khoa hoc do goi la chiem tinh, Don Kihote noi. 

- Toi cung chang biet goi la gi, Pedro dap, chi biet anh ta thong 

thao cai do lam va con nhieu cai khac niia. O Xalamanca ve 

duoc vai thang, bong dung mot horn, may anh ta tnit bo bo 

quan ao sinh vien lung thung ra, mac mot bo do chan cuu, tay 

cam gay, minh khoac ao da cuu; dong thoi nguoi ban hoc rat 

than cua anh la Ambroxio cung dong vai chan cuu. Toi quen 

chua gidi thieu la chang Grixoxtomo qua co, rat gioi tho ca. 

Anh thuong dat nhiing bai hat va nhiing vo kich cho thanh nien 

trong lang bieu dien dem Chua Giang sinh hoac trong ngay le 

Thanh the, duoc moi nguoi trong lang khen hay. Khi thay hai 

anh hoc tro bong dung may quan ao chan cuu, dan lang lay 

lam ngac nhien lam va khong hieu vi sao ho lai thay doi mot 

each la lung nhu vay. Khi do, bo Grixoxtomo chet de lai mot 

gia tai kech su gom ruong dat, do dac, gia sue va mot so tien 

Ion. Grixoxtomo duoc toan quyen su dung, va qua that anh ta 

Page 80 



DON QUUOTE.txt 

xiing dang duoc huong cai gia tai do vi anh ta doi voi ai cung 
tot bung, thorn thao va biet quy nguoi; khuon mat anh nom that 
phuc hau. Sau do moi vo le ra rang anh ta thay doi trang phuc 
cot de vao rung nui theo chin co nang chan cuu Marxela noi 
tren ma anh chang dang thuong da yeu vung dau tham. Bay 
gio, toi xin gioi thieu vdi ngai ve con be nay vi ngai cung nen 
biet no. Co the chac chan rang suot doi ngai cung khong thay 
co ai nhu no du ngai song lau hon ca con ghe 1. 
Thay anh chan cuu Pedro hay dung sai danh tu, Don Kihote lai 
chua: 

- Song lau hon ba Xara chii! 

- Con ghe song lau lam, Pedro dap, nhung neu choc choc ngai 
lai bat be toi ve chii nghia thi ca nam cung cha ke het cau 
chuyen. 

- Xin loi anh ban; so di toi chiia lai vi giua con ghe va ba Xara 
khac nhau xa lam. Nhung anh noi dung day, con ghe song lau 
hon ba Xara. Thoi, anh ke tiep di, toi se khong ngat loi anh 
nua. 

- Thua ngai, toi xin ke: trong lang chung toi co mot vi dien chu 
khac con giau co hon ca bo Grixoxtomo, do la ong Ghiiermo. 
Ngoai nhving cua cai vo tan, Chua con ban cho ong ta mot 
nguoi con gai. Me diia hai nhi chet ngay sau khi de; do la mot 
nguoi dan ba dang kinh nhat trong vung. Toi tuong nhu luc nay 
van con trong thay ba ta voi khuon mat nhu mat troi, mat trang. 
Ba la mot nguoi noi tro dam, biet thuong nguoi ngheo, va toi 

Page 81 



DON QUUOTE.txt 

chac luc nay day, a the giai ben kia, linh hon ba dang duoc 

Chua phu ho. Qua thuong nguoi vo hien, it lau sau ong chong 
cung chet theo de lai cho mot nguoi em lam giao si trong nom 
diia con gai Marxela luc do con nho, voi mot gia tai rat to. Con 
be Marxela cang Ion cang xinh dep nhu me va moi nguoi doan 
la sau nay no se con dep hon ca me no. Qua that nhu vay. Khi 
no muoi bon, muoi lam tuoi, ai trong thay cung phai cam on 
Chua da sinh ra mot con nguoi dep nhu vay. Cac chang thanh 
nien me nhu dieu do. Chu no nuoi nang rat can than va givi rit 
no trong nha. The nhung tieng tarn co gai nha giau xinh dep van 
Ian di xa, va khong nhiing trong lang, tu khap noi, cac chang 
trai kha gia nhat cung keo den cau xin, nhi nheo ong chu ga cho 
lam vo. Thay Marxela da den tuan cap ke, ong chu cung mong 
ga chong cho chau nhung muon rang phai co su dong y cua co 
ta. Ong nay la mot nha tu hanh co due do, khong co y dinh tri 
hoan viec cudi xin cua chau de huong thu nhiing loi tiic thu 
nhap duoc. Ba con trong lang khi chuyen tro van thuong khen 
ong ta. Xin noi de ngai hiep si biet cho rang o noi tham son 
cung coc nay, bat cii viec gi nguoi ta cung ban tan, binh pham. 
Xin ngai hieu cho rang - cung nhu toi da hieu - phai co dao 
due nhu the nao moi duoc giao dan ca ngoi chii khong phai de 
dau, nhat la o chon nong thon nay. 

- Dung vay, anh ke not di, cau chuyen rat ly thu va anh ke rat 
nhiet tinh, anh ban Pedro dang men a. 

- Va ngai cung to ra rat cham chii nghe, do la dieu quan trong. 

Ta tro lai cau chuyen: "ong chii ban bac voi Marxela ve cac 

Page 82 



DON QUUOTE.txt 

dam cau hon, gioi thieu nhung due tinh cua rung nguoi va thuc 
co chau phai chon lay mot. Marxela chi mot myc dap la co 
chua muon lay chong vi con it tuoi, khong du kha nang quan 
xuyen cong viec gia dinh. Nghe noi co ve co ly, ong chii khong 
nhac toi chuyen do nua, nghi rang chau minh Ion len se tir chon 
duoc noi vua y. Ong noi rat dung la cha me khong nen ep 
buoc con cai lam theo y minh. The roi bong dung mot horn, 
nguoi ta thay con Marxela 5ng eo khoac vao nguoi mot bo do 
chan cuu. Mac cho ong chu va dan lang can ngan, no dua dan 
cuu ra dong chan cung voi bon con gai trong lang. No xinh dep 
nhu vay ma di o giiia noi cong chung cho nen khong biet bao 
nhieu nhiing anh con trai nha giau, nha quy toe, trai chu cung 
khoac ao chan cuu theo chan tan tinh. Trong so do co anh 
chang Grixoxtomo qua co noi tren. Bao rang anh ta yeu thi 
chua du, phai noi la anh ta tho phung co nang. Marxela song tu 
do, vo cai quan nhu vay nhung khong he lam dieu gi hai den 
thanh danh. No biet giu gia cua minh den noi trong tat ca 
nhung anh chang chay theo cau hon, khong anh nao dam tu 
khoe da duoc co nang ban cho mot chut hy vong. Marxela 
khong lang tranh ho va van chuyen tro vui ve voi moi nguoi, 
nhung he thay anh nao to y gi ra thi du la tinh yeu chinh dang, 
no cung da cho toi boi. Voi tinh each nhu vay, no gay ra trong 
vung nay nhung tac hai con Ion hon ca quan on. Sac dep va 
tinh tinh niem no cua no thu hut nhung chang si tinh, nhung thai 
do diit khoat cua no lam cac cau that vong, dam ra nguyen nia 

Page 83 



DON QUUOTE.txt 

no la doc ac, bac beo, va dung nhieu danh tu tuong tu khac de 

da kich thai do cua no. Neu ngai con km lai day it bua, ngai se 
nghe thay nhung tieng than van cua cac anh chang that tinh 
vang khap nui rung. Cach day khong xa co mot khu, o do co 
nhung cay de gai to; tren moi than cay deu co khac hoac ghi 
ten Marxela, va o ngon cay khac mot cai mu mien, y muon noi 
la Marxela xiing dang dpi cai mu do vi nang xinh dep nhat tran 
gian. Day co mot anh chan cuu dang tho dai thuon thuot, kia 
mot anh than van, cho nay noi len mot bai tinh ca, cho no vang 
len tieng ngam mot khuc ai oan. Co anh ngoi ca dem toi sang 
duoi goc cay soi hoac ben tang da, nuoc mat ngan, nuoc mat 
dai, suy nghi vien vong; co anh, giiia trua he nong nuc, nam Ian 
tren cat bong, mom khong ngdt than than trach phan vdi troi 
cao. Co nang Marxela xinh dep van dung dung trudc su dau 
kho cua nguoi khac. Bon chung toi bao nhau cho xem bao gio 
no moi bo duoc tinh kieu ky, va ai se la ke co tai tri duoc cai 
tinh dang so do va chinh phuc duoc mot con nguoi xinh dep 
qua doi nhu vay. Cau chuyen toi vua ke hoan toan co that va 
toi nghi rang cau chuyen anh ban toi ke ve nguyen nhan cai chet 
cua Grixoxtomo cung co that. Boi vay, toi khuyen ngai khong 
nen vang mat trong dam tang ngay mai; that la dang xem vi 
Grixoxtomo co rat nhieu ban be. Va lai, tu day den noi chon 
cat Grixoxtomo khong day nua dam duong. 

- Toi se khong bo qua, Don Kihote dap, va xin cam on anh da 
ke cho nghe mot cau chuyen ly thu. 

- O, toi cung chi moi biet duoc nua phan cau chuyen ve cac 

Page 84 



DON QUUOTE.txt 
anh chang theo duoi Marxela. Co the ngay mai, trong khi di 
duong, chung ta se gap mot nguoi chan cuu khac ke cho nghe 
not. Con bay gio, xin moi ngai vao trong leu nghi vi ngoai nay 
suong dem co the lam vet thuong tay len tuy mon thuoc rit tai 
cua chung toi rat hieu nghiem, khong co gi phai e ngai ca. 
Tu nay toi gio, Xantro Panxa chang them de vao tai cau 
chuyen dai dong cua anh chan cuu. Luc nay, bac moi len tieng 
moi chu vao ngu trong leu cua Pedro. Don Kihote vao, nhung 
chang thiic ca dem to tuong den nang Dulxinea, bat chudc 
nhiing chang trai say me Marxela. Xantro ngu duoi dat giiia 
con Roxinante va con lua cua minh. Trong bac khong giong ke 
that tinh, ma nhu mot nguoi vua bi tran don nhu tu. 

Chuong XIH 

PHAN CUOI CAU CHUYEN VE CO GAI CHAN CUU 

MARXELA CUNG NHLTNG SU VIEC TIEP DIEN 

Mat troi vua 16 dang Dong, nam trong so sau nguoi chan cuu 

da tro day; ho danh thiic Don Kihote va bao chang neu con co 

y dinh di du dam tang Grixoxtomo thi ho se dua di. Thich qua, 

Don Kihote day ngay va bao Xantro chuan bi lua ngua. Bac 

giam ma tiic toe thi hanh roi ca dam nguoi hoi ha len duong. 

Moi di duoc mot doan, den nga tu, thay co mot toan sau nguoi 

chan cuu di lai, minh khoac ao da cuu den, dau mang nhiing 

vong la trac ba va true dao, tay cam gay 6 ro. Sau ho con co 

hai nha quy toe cuoi ngua, mac quan ao di duong rat sang 

trong, cung ba nguoi hau di bo. Khi hai toan gap nhau, moi 

Page 85 



DON QULJOTE.txt 

nguoi le phep chao nhau va hoi nhau di dau. Khi biet la cung 

toi dam tang, ho nhap lam mot va tiep tuc di. Hai nha quy toe 
cuoi ngya chuyen tro vdi nhau; mot nguoi noi: 

- Ngai Vivaldo, toi nghi rang ta co bi cham mot ngay vi di du 
dam tang nay cung bo thoi. Theo ldi ke cua cac bac chan cuu 
day, dam tang nay khac thuong lam va cau chuyen ve anh 
chang chan cuu qua co cung co gai chan cuu sat nhan kia cung 
that ly ky. 

- Toi cung may the, Vivaldo dap. Dung noi gi mot ngay, du co 
phai cham bon ngay, toi cung vui long de duoc du dam tang. 
Don Kihote thay vay ben hoi ho da nghe duoc nhung chuyen gi 
ve Marxela va Grixoxtomo. Mot trong hai nha quy toe dap la 
sang sdm nay, ho da gap dam chan cuu mac quan ao tang noi 
tren; ho ben hoi nguyen nhan tai sao thi mot nguoi trong bon ho 
ke cho nghe ve sac dep va tinh net la lung cua mot co gai chan 
cuu ten la Marxela, ve nhving anh chang si tinh theo duoi co ta, 
ve cai chet cua Grixoxtomo, va con noi them la ho di du dam 
tang anh chan cuu xau so. Tom lai, noi dung cung giong nhu 
cau chuyen Pedro da ke cho Don Kihote nghe. 

Tu chuyen no sang chuyen kia, nha quy toe mang ten Vivaldo 
hoi Don Kihote ly do gi khien chang di duong phai vu trang 
nhu vay trong luc thien ha dang thai binh. 
Don Kihote dap: 

- Nghe nghiep cua toi khong muon va cung khong cho phep toi 

lam khac. Cuoc song thoai mai, phe phon va nhan ha danh cho 

nhiing ke bac nhuoc trong trieu dinh, con nhung kho khan gian 

Page 86 



DON QUUOTE.txt 

kho va vu khi danh rieng cho nhung nguoi ma ta goi la hiep si 
giang ho. Toi la mot trong so do, mac du la nguoi kem coi 
nhat. 

Nghe Don Kihote noi, moi nguoi deu cho la dien. De tham tra 
chac chan va xac dinh xem chang thuoc loai dien nao, Vivaldo 
lai hoi the nao la hiep si giang ho. 

- Vay ra cac ngai khong doc six sach Anh-cat-loi noi ve nhiing 
chien cong hien hach cua vua Arturo ma trong nhving ban tinh 
ca ta van thuong goi la vua Artux sao? Theo truyen thuyet 
duoc pho bien trong ca nuoc Anh-cat-loi, ong vua do khong 
chet ma bi yeu thuat bien thanh mot con qua, va roi co ngay 
ong ta se tro lai ngoi bau. Chinh vi the nen tu thoi do toi nay, 
nguoi Anh khong giet qua. Duoi trieu dai cua ong vua anh minh 
Arturo, gidi hiep si Ban Tron da duoc thiet lap va da nay ra 
cau chuyen tinh duyen giua Don Lanxarote del Lago va hoang 
hau Hinebra do ba bao mau Kintanhona dang kinh dung ra moi 
lai. Tu day moi co bai tinh ca noi tieng ma dan lay Ban Nha ta 
rat thich: "Chua co mot hiep si nao duoc nhiing nguoi dep 
cham soc chu dao nhu Lanxarote khi chang tu dat Anh-cat-loi 
toi day...", tiep theo la nhung loi ca ngoi cuoc tinh duyen va 
nhiing chien cong lung lay cua chang. Roi hiep si dao dan dan 
phat trien khap noi tren the gioi, voi nhving cong tich noi tieng 
cua hiep si anh dung Amadix nuoc Golo va con chau nam doi 
cua chang, cua Phelixmarte de Ircania dung cam, cua Tirante el 
Blanco ma ta khong du loi ca ngoi, va gan day cua hiep si vo 

Page 87 



DON QULJOTE.txt 

dich Don Belianix nuoc Hy Lap ma chung ta deu duoc trong, 

nghe va biet. Thua cac ngai, hiep si giang ho la the va hiep si 
dao cung la the. Va nhu toi da noi, mac du tai hen sue mon, toi 
cung di lam cai nghe cua cac hiep si giang ho noi tren. Toi den 
nhung noi hoang vu vang ve tim kiem chuyen phieu luu mao 
hiem, san sang doc siic lire va hy sinh ca cuoc doi tntoc nhimg 
kho khan nguy hiem nhat dang cho doi minh de ciiu vot nhitng 
ke khon cung. 

Nghe Don Kihote noi, moi nguoi deu ket luan la chang mat tri 
va biet duoc loai benh dien cua chang. Cung nhu nhung nguoi 
khac gap chang Ian dau tien, ho deu lay lam ngac nhien lam. 
Vivaldo von lau linh va tinh nghich, muon giai tri tren quang 
duong di toi noi chon cat Grixoxtomo, ben tim each kich Don 
Kihote de cho chang noi nua. 

- Thua ngai hiep si giang ho, Vivaldo noi, co le ngai lam mot 
trong nhung nghe khac kho nhat tren trai dat nay, va toi cho 
rang ngay nghe nghiep cua cac nha tu kin cung khong kho hanh 
bang. 

- Cai nghe do cung co the la kho hanh day, chang Don Kihote 

cua chung ta dap, nhung toi khong tin rang no cung can thiet 

cho doi. Boi vi, that ra ma noi, mot nguoi linh chap hanh lenh 

cua mot dai uy phai lam khong kem gi vien dai uy da ra lenh. 

Toi muon noi rang nhung nha tu hanh ngoi mot cho thanh thoi, 

an nhan, cau Troi ban phuc cho nhan loai. Con nhung nguoi 

linh va nhiing hiep si chung toi dung canh tay va luoi guom cua 

minh de thuc hien nhung loi cau nguyen cua cac nha tu hanh; 

Page 88 



DON QUUOTE.txt 

chung toi khong ngoi mot nai em am ma phai xong pha duoi 
nang gat mua he cung nhu duoi tuyet lanh mua dong. Chung toi 
la nhung sii gia cua Chiia tren trai dat, la nhung canh tay thuc 
hien y Nguoi. Da noi toi viec binh dao la phai do mo hoi soi 
nude mat, cho nen chac chan nhiing nguoi lam viec do vat va 
hon nhmig ai ngoi mot cho thanh thoi, em a cau Chua ban phiic 
cho ke ngheo hen. Toi khong muon noi va cung khong he nghi 
rang nguoi hiep si giang ho song trong sach lanh manh hon mot 
nha tu hanh tinh tai. Vi ban than da tung chiu dung, toi muon 
noi rang chac chan lam hiep si vat va, cue nhoc hon, phai an 
doi, mac rach, chiu khat, chiu kho. Nhung nha hiep si giang ho 
truoc day da phai song mot cuoc doi ba chim bay noi, cho nen 
neu co ai tro thanh hoang de bang canh tay dung manh cua 
minh thi phai noi rang ho da ton khong it mo hoi xuong mau; va 
mot khi da tro nen vinh hien, neu ho khong duoc cac phap su 
phu tro thi roi bao nhieu mong uoc hy vong cua ho cung co the 
tan ra may khoi. 

- Toi dong y voi ngai ve dieu do, Vivaldo dap; nhung mot 
trong nhung dieu toi thay rat do la moi khi cac nha hiep si giang 
ho dinh lam mot chuyen phieu luu mao hiem to Ion va nguy 
hiem, co the nguy hiem den tinh mang, khong bao gio ho nghi 
den viec cau Chua nhu moi tin do Ki-to giao phai lam khi gap 
nguy nan; trai lai, ho di keu cau tinh nhan cua ho mot each het 
sue khan thiet va thanh kinh nhu the nhung ba nay la Chua cua 
ho vay. Theo toi, dieu do khong duoc chinh thong lam. 

Page 89 



DON QUUOTE.txt 

- Thua ngai, Don Kihote noi, ho khong the lam khac duoc, va 

ai lam khac se bi che trach. Theo tuc le cua gioi hiep si giang 
ho, moi khi lam tran, nguoi hiep si tuong tuong thay nguoi yeu 
cua minh o truoc mat; chang nguoc doi mat thiet tha tinh tu 
nhin nang nhu the cau xin nang giup do che cho trong phut gian 
nguy; va mac du khong ai nghe thay, chang ta cung phai lam 
nham trong mom may cau cau nguyen thanh kinh. Ve dieu nay, 
su sach co ghi rat nhieu vi du. Dieu do khong co nghia la cac 
hiep si giang ho khong keu cau Chua; trong khi tien hanh cuoc 
phieu luu, tuy noi tuy luc ho se lam. 

- Mac du vay, toi van con thac mac mot dieu, nguoi ban dong 
hanh cua Don Kihote noi. Toi doc sach thay co nhieu truong 
hop hai hiep si giang ho gap nhau, roi loi qua tieng lai, doi ben 
deu noi nong keo nhau ra mot bai rong, va khong mot chut 
chin chu, ho phi ngua xong vao nhau, mom cau ciiu nguoi dep 
cua ho. Dieu thuong xay ra trong nhung cuoc cham tran nay la 
mot ben bi ngon giao cua doi phuong xuyen qua nguoi nam vat 
dudi dat, con mot ben cung se nga not neu khong nam duoc 
bom ngua. Vay trong khoanh khac do, anh chang hiep si bi 
chet kia lam the nao cau nguyen Chua duoc. Anh ta khong nen 
cau nguyen nguoi dep ma phai cau nguyen nhu mot giao do 
Ki-to moi dung. Va chang, theo cho toi biet, khong phai hiep si 
giang ho nao cung co tinh nhan de cau nguyen vi cung co nguoi 
khong yeu ai ca. 

- Khong the nhu the duoc, Don Kihote dap; toi xin noi la 

khong the nao co mot hiep si giang ho thieu tinh nuong duoc. 

Page 90 



DON QUUOTE.txt 

Doi voi ho yeu duong la le tu nhien cung nhu tren troi co 
nhung ngoi sao vay. Chac chan la chua thay co truyen nao 
trong do hiep si giang ho lai khong co tinh yeu. Va neu qua that 
co trudng hop nhu vay thi ke do khong duoc coi la mot hiep si 
chan chinh; y chi la mot ten mat goc da gia nhap hang ngu hiep 
si khong phai bang cua chinh ma bang each treo tudng nhu 
nhung ten dao tac. 

- Tuy nhien, Vivaldo noi, neu toi khong nho nham, hinh nhu 
Don Galaor, anh cua hiep si anh dung Amadix nude Golo, 
khong he co nguoi yeu de cau nguyen; mac du vay, chang ta 
khong bi ai che trach va van la mot hiep si dung cam noi tieng. 
Nghe thay vay, chang Don Kihote cua chung ta ben dap: 

- Thua ngai, mot con chim en khong mang lai mua xuan. Va 
chang, toi biet rang hiep si nay cung co yeu nhung rat kin dao, 
va du chang ta co yeu bao nhieu Ian chang niia, dieu do cung la 
le tu nhien thoi, chang ai ngan can noi. Tuy nhien, nguoi ta biet 
dich xac rang chang chi co mot nguoi yeu va thuong cau 
nguyen rat kin dao vi chang van tu khoe la mot hiep si kin dao. 

- Neu nhu hiep si giang ho nao cung co nguoi yeu, toi dam nghi 
rang ngai cung co, vi ngai lam nghe do. Va neu ngai khong tu 
coi minh cung kin dao nhu Don Galaor, toi xin nhan danh moi 
nguoi co mat o day va ca nhan toi khan cau ngai gidi thieu ten 
tuoi, que quan, chiic tuoc va nhan sac cua nang. Chac nang se 
vui long vi ban dan thien ha biet rang nang co mot trang hiep si 
nhu ngai tho phung. 

Page 91 



DON QUUOTE.txt 

Don Kihote tho dai thuon thugt dap: 

- Toi khong dam noi chac rang ke thu diu hien cua toi co muon 
cho thien ha biet toi phung su nang hay khong. Nhung de dap 
lai ldi thinh cau rat lich sir cua ngai, xin thua: ten nang la 
Dulxinea, sinh tnrong tai lang Toboxo xii Mantra; chitc tiroc 
cua nang it nhat cung phai la cong chua, boi chung nang la ba 
hoang va tinh nuong cua toi; nhan sac cua nang sieu pham vi tat 
ca nhung danh tu mo ta sac dep, khong co trong thuc te, ma 
cac thi si thuong danh cho nguoi dep cua ho, doi voi nang deu 
tro thanh sir that. Toe nang la vang, vang tran cua nang la mot 
vuon hoa tren thuong gidi, doi may uon cong nhu doi cau 
vong, mat sang nhu mat troi, ma hay hay nhu nhung bong 
hong, moi do nhu san ho, ham rang la nhiing vien ngoc, co 
nang la ngoc trang, bo nguc la cam thach, doi tay la nga va da 
trang nhu tuyet; con doi voi nhiing bo phan khac khong tien de 
16 ra, theo toi nghi va hieu, phai co mot sir nhan xet tinh te moi 
danh gia duoc, ngoai ra khong co gi so sanh noi. 

- Chung toi muon duoc biet dong doi, nguon goc gia dinh cua 
nang, Vivaldo hoi tiep. 

- Nang khong thuoc dong doi cac gia dinh La Ma co nhu 

Curxio, Gayo, Xipion hay kim nhu Colona, Urxin; cung khong 

phai dong doi cac ho Moncada va Rekexen o Catalunha, hay 

Rebeia va Viianova o Valenxia, cac ho Palaphoc, Nuxa, 

Roxaberti, Coreia, Luna, Alagon, Urea, Phoc va Gurea o 

Aragon, cac nha Xerda, Manrike, Mendoxa va Gudoman o 

Caxtiia, hoac Alencaxtro, Paia va Menex o Bo Dao Nha 1. 

Page 92 



DON QUUOTE.txt 

Nang sinh truong trong mot gia dinh a lang Toboxo xii Mantra, 

mot ddng ho tuy moi me nhvrng co the nay sinh ra nhung giong 

noi danh tieng nhat trong nhung the ky toi. Thoi, xin dung luc 

van toi nua tru phi ngai nhan nhving dieu kien ma Xervino ghi 

duoi dong chien loi pham, vu khi cua Orlando: 

"Xin ai chd dung vao day 

Neu khong at se co ngay tan xuong". 

- Toi tuy thuoc dong ho Cachopin de Laredo, Vivaldo noi, 
nhung toi ciing khong dam sanh voi dong ho Toboxo xii 
Mantra tuy rang xin thu thuc, tu truoc toi gio toi chua he nghe 
thay ten tuoi nao nhu vay. 

- Sao lai chua he nghe thay la the nao! Don Kihote keu len. 
Dam nguoi cung di van chu y nghe hai nguoi noi chuyen, va 
ngay ca nhiing bac chan de va chan cuu deu thay chang Don 
Kihote cua chung ta qua doi ro dai. Rieng Xantro Panxa coi tat 
ca nhving dieu chu minh noi la dung vi bac biet rat ro Don 
Kihote tu khi chang moi lot long me. Duy co mot dieu bac con 
ngo ngo la cau chuyen ve nang Dulxinea xinh dep o Toboxo vi 
bac chua he thay co mot cai ten nao va mot nang cong chua 
nao nhu vay mac du bac o rat gan lang Toboxo. Givia luc do, 
ca doan trong thay mot toan khoang hai muoi nguoi chan cuu 
tu mot cai khe nam giiia hai qua nui cao di xuong. Ho khoac 
ao ni den, dau tet nhiing vong la thuy tung va trac ba. Co sau 
nguoi khieng mot bo don phu day hoa va canh cay. Mot nguoi 
chan de trong thay ben noi: 

- Dam nguoi nay khieng thi hai cua Grixoxtomo, va chan ngon 

Page 93 



DON QUUOTE.txt 

nui kia la nai chang yeu cau duoc chon cat. 

Moi nguoi rao budc di toi vua luc nhung nguoi khieng don dat 
bo don xuong dat, roi bon nguoi trong bon ho dung cuoc nhon 
dao huyet dudi chin mot hon nui da. 

Sau khi doi ben le phep chao hoi nhau, Don Kihote va nhung 
nguoi ban dong hanh dua mat nhin bo don tren co mot thi hai 
mac quan ao chan cuu, tuoi trac ba muoi, phu day hoa. Nhin 
xac chet, co the doan duoc rang luc song, nguoi do co bo mat 
xinh xan va phong thai tao nha. Tren bo don, xung quanh thi hai 
con thay co vai quyen sach va nhieu trang giay, trang mo, trang 
gap. Tat ca moi nguoi, ca nhiing nguoi dao huyet cung nhu 
nhiing nguoi dung xung quanh deu giu het sue yen lang. Roi 
mot trong nhung nguoi da khieng thi hai noi vdi mot nguoi 
khac: 

- Ambroxio, anh muon thuc hien that dung nhung dieu ghi 
trong chuc thu cua Grixoxtomo. Vay anh hay nhin ky cho nay 
xem co dung la noi chang yeu cau khong? 

- Dung day, Ambroxio dap. Chinh tai noi day, nguoi ban xau 

so cua toi da nhieu Ian ke cho nghe ve cau chuyen bat hanh cua 

anh ta. Tai day, anh ta da ke vdi toi rang Ian dau tien anh da 

gap con be do, ke thu khong doi trdi chung cua loai nguoi, va 

cung tai day, Ian dau tien anh da tho 16 tarn tinh chan thanh; tai 

day, Ian cuoi cung Marxela da lam anh that vong va to thai do 

khinh miet anh, khien anh da phai ket lieu cuoc doi bi tham cua 

minh; va de ky niem nhiing noi bat hanh do, anh muon duoc 

chon cat trong long cua su lang quen vinh cuu. 

Page 94 



DON QUUOTE.txt 

Ambroxio quay ve phia Don Kihote va nhung nguoi ban cua 
chang, noi tiep: 

- Thua cac ngai, thi hai nay ma cac ngai dang nhin bang nhung 
con mat thuong xot, chiia dung mot linh hon da duoc Thuong 
de ban cho rat nhieu due tinh. Do la thi hai cua Grixoxtomo, 
mot con nguoi khon ngoan, lich thiep, phong nha tuyet voi, mot 
nguoi ban rat tot, mot con nguoi vo cung cao quy, nghiem tuc 
ma khong tu phu, vui ve ma khong tho tuc, torn lai, mot con 
nguoi co mot ve mat due tinh nhung khong hai ve mat bat 
hanh. Anh yeu tha thiet va da bi ghet bo, anh tho phung tinh yeu 
va da bi hat hui, anh cau khan mot con thu du, anh van xin mot 
trai tim bang da, anh duoi theo gio, anh noi giua bai sa mac, 
anh phung su mot ke vong an boi nghia, de roi cuoi cung duoc 
ke do den dap bang each cat ngang cuoc doi giua tuoi thanh 
xuan. Do la mot con be chan cuu ma anh muon lam cho hinh 
anh song mai trong ky uc nguoi doi. Nhung trang tho trudc 
mat cac ngai co the chiing minh dieu do neu nhu anh khong troi 
trang lai rang phai dot het ca di khi trao hinh hai anh cho long 
dat. 

- Neu ngai lam nhu vay chang hoa ra con nhan tarn hon ca tac 
gia nhung trang tho nay sao, Vivaldo noi. Thuc hien mot y 
muon khong hop ly la mot viec khong nen lam. Va Aoguxto 
Xedar se bi che trach neu de cho nguoi ta thuc hien nhung 
dieu Mantuano dan do trong chuc thu. Boi vay, thua ngai 
Ambroxio, neu ngai gui gam hinh hai cua ban ngai cho long dat, 

Page 95 



DON QUUOTE.txt 

xin dung de but tich cua chang rai vao lang quen. Chang da 

yeu cau nhu vay trong luc dang buon phien; neu ta lam theo loi 

chang la sai. Hay giu: nhung trang tha nay lai de luon luon nhac 

nho su doc ac cua Marxela, de cho ngudi doi trong guong do 

ma tranh xa khong bi roi xuong nhung vuc tham tuong tu. Bon 

chung toi toi day deu biet cau chuyen ve ngudi ban that tinh cua 

ngai, ve tinh cam cua ngai doi vdi chang, ve cai chet cua chang, 

ve nhiing loi troi trang cua chang truoc khi ket lieu doi minh. 

Qua cau chuyen buon tham nay, ta co the nhin thay su doc ac 

cua Marxela, moi tinh cua Grixoxtomo, tinh ban cua ngai, cung 

nhu so phan cua nhiing ke mu quang di vao con duong tinh ai. 

Toi qua, chung toi nghe tin Grixoxtomo chet va biet chang se 

duoc an tang tai day. Phan vi thuong tiec, phan cung muon du, 

chung toi da tarn ngung cuoc hanh trinh toi day de duoc nhin 

tan mat nhung dieu da lam chung toi dong long khi nghe ke lai. 

Be cho noi xot thuong cua chung toi voi di doi chut, hoi ngai 

Ambroxio sang suot, tat ca chung toi va rieng toi van ngai cho 

dot nhung trang tho do va hay cho phep toi givi mot vai bai. 

Roi khong cho chang chan cuu dap, Vivaldo cam ngay lay may 

trang tho o gan minh nhat. Thay vay, Ambroxio noi: 

- Theo phep lich su, toi xin de ngai giii nhiing bai tho ngai vua 

lay. Nhung cho nen nghi rang toi se khong dot nhving trang tho 

con lai. 

Nong long muon biet noi dung nhung bai tho, Vivaldo voi gio 

mot trang ra xem, thay de: "Bai ca tuyet vong". Ambroxio gidi 

thieu: 

Page 96 



DON QUUOTE.txt 

- Day la bai tha cuoi cung cua nguoi xau so; de hieu duoc noi 
bat hanh cua chang, xin ngai hay doc to cho moi nguoi cung 
nghe. Ta con du thoi gio trong luc cho dao xong huyet. 

- Toi xin vui long lam viec do, Vivaldo noi. 

Moi nguoi cung deu muon biet, va ho xum quanh Vivaldo nghe 
chang cat cao giong doc. 

Chuong XIV 

NHLTNG VAN THO TUYET MENH CUA CHANG 

CHAN Cl/U QUA CO CUNG NHLTNG CHUYEN BAT 

NGO KHAC 

Bai ca cua Grixoxtomo: 

"Hoi con nguoi doc ac, mi muon rang nguoi doi, tu the he nay 

qua the he khac, ke lai cho nhau nghe ve sue manh cua su doc 

ac cua mi. Da vay, ta se lam sao cho dia nguc truyen vao trong 

long nguc sau nao cua ta mot giong bi tham, khac han tieng noi 

binh thuong cua ta. Tu mong udc noi len noi dau kho cua ta 

cung nhung thanh tich cua mi se bat ra mot tieng keu khung 

khiep, va tieng keu do lai cang khung khiep vi co xen Ian nhung 

manh long dau don cua ta. Mi nghe day, hay lang tai nghe; tu 

day long cay dang cua ta khong phat ra mot am thanh nao reo 

rat dau; trai lai, do la mot thu tieng lam mi phai choi tai, nhung 

ta lai thay vui thich. 

Tieng gam cua su tu, tieng hu cua soi dur, tieng rit khung khiep 

cua con ran co vay, tieng thet ghe ron cua mot con quai vat, 

tieng keu go cua con qua khoang, tieng gao cua gio dap vao 

Page 97 



DON QUUOTE.txt 

mat bien, tieng rong cua con bo mong trade khi chet, tieng keu 

buon ba cua con chim gay co don, tieng rue the luong cua con 

cu cung voi tieng ren ri cua mot bay quy ac doc, tat ca nhung 

cai do hoa vao tieng than van dau don cua long ta, tao thanh 

mot am thanh lam roi loan tri giac, vi rang noi buon dang vo xe 

tarn can ta can duoc mo ta bang nhung hinh thiic moi. 

Khong, cat vang o song Taho cung nhung cay cam lam o Betix 

se khong nghe may nhung tieng vong buon tham va hon tap do 

dau. Noi dau kho cua ta, duoc mo ta bang mot ngon ngii chet 

va nhiing danh tu song, se vang len tren dinh nhung ngon nui, 

duoi nhiing vuc tham, trong nhiing thung lung toi tarn, tren 

nhiing bai bien hoang vang, o nhung noi khong bao gio co anh 

sang mat troi, giua bay thu du tren mien dong bang xii Libia. 

Nhung tieng vong nghen ngao noi len noi dau kho cua ta cung 

su doc ac co mot khong hai cua mi vang len o nhung chon 

hoang vu, va do mot dac an danh cho so phan ham hiu cua ta, 

se duoc truyen di khap noi tren trai dat. 

Su khinh miet giet chet con nguoi; su hoai nghi, du dung hay 

sai, cung khien cho long da bon chon; su ghen tuong co sue 

giet nguoi manh hon; su xa vang lau dai lam roi loan cuoc song; 

va trong noi lo so bi lang quen, con nguoi ta mat het hy vong. 

Tat ca deu mang lai chet choc, mot su chet choc chac chan, 

khong tranh khoi. Nhung ky la thay! Ta van song de ghen 

tuong, de xa vang, de bi hat hui, de tin vao nhung moi nghi ngo 

mot ngay kia se giet chet ta. Trong su lang quen ma ngon lua 

cua ta bung chay manh hon, giua bao noi dang cay, khong bao 

Page 98 



DON QUUOTE.txt 

gio ta nhin thay mot tia hy vong, va trong noi that vong, ta cung 
chang di tim kiem no lam chi; trai lai, ta song voi buon thuong, 
the mai mai khong ap li hy vong trong long. 
Co the nao con nguoi ta vira hy vong vira lo so duoc khong? 
Co le nhu the lai hay khi nhirng nguyen nhan lo so da r5 rang. 
Neu sir ghen tuong hien ra trade mat ta, ta co can nham mat lai 
khong mot khi ta phai nhin no qua hang ngan vet thuong dam 
vao long ta? Con ngan ngai chi khong ma toang ciia don sit 
hoai nghi va sit lo au mot khi da nhin thay r5 sit lanh nhat, mot 
khi nhving hoai nghi, 6i doi thay cay dang! da tro thanh sit that, 
mot khi sir that trong trang bien thanh doi gia. Hoi sir ghen 
tuong ngu tri trong xii so cua tinh yeu, hay xieng xich doi tay ta 
lai! Hoi sir khinh re, hay mang den cho ta mot soi day. Than 6i! 
Su dau kho da thang mot each doc ac va da bop chet ky lie. 
Thoi, ta di day, mai mai khong bao gio nuoi hy vong tot dep 
nao du o ben nay hay ben kia the gioi, mai mai giu nhiing y 
kien ciia ta. Ta se noi rang ke nao yeu la dung, va tarn hon tu 
do nhat la tarn hon tu troi buoc vao sir ha khac cua tinh yeu. 
Ta se noi rang ke thu muon doi ciia ta dep ca ve the xac Ian 
tarn hon, rang sir lanh nhat cua y do ta gay nen, va chinh vi da 
gay tac hai cho moi nguoi nen tinh yeu da viing vang ngu tri. 
Voi nhung y nghi do, va bang soi day oan nghiet de chong ket 
lieu chuoi ngay dau kho ciia ta do mi gay nen, ta se trao cho 
gio bon phuong ca tarn hon va the xac mot each lang le am 
tham. 

Page 99 



DON QUUOTE.txt 

Nhung sir bat cong cua mi da chi cho ta va buoc ta cung phai 

doi xu tan te voi cuoc doi dang ngan ma ta chan ghet. Vet 

thuong lam te tai long ta da cho mi thay ro rang ta vui long chiu 

dung sir doc ac ciia mi, va neu co hie nao mi cam thay cai chet 

ciia ta dang de cho doi mat sang dep ciia mi nho doi hang le, ta 

khuyen mi dung lam. Ta khong muon mi to ra chut nao thuong 

xot truoc cai chet ciia ta. Trai lai, ta muon cho tieng cuoi cua 

mi vang len trong nhung phut bi tham nay de noi len rang cai 

chet ciia ta doi vdi mi la mot ngay hoi. Nhung ta da qua ngay 

tho dan mi dieu do vi ta biet rang mi tu hao ve thanh tich ciia mi 

khi thay cuoc doi ciia ta ket thuc mot each nhanh chong nhu 

vay. 

Thoi, da den gio roi. Nao Tantalo phai chiu dung cai khat ghe 

nguoi, nao Xixipho phai Ian mai hon da len nui cao, hay tu vuc 

tham len day; nao Tixio, hay mang con dieu hau lai; nao banh 

xe co lua thieu chay Ehion, hay quay mai di; nao cac nix than, 

hay lam nhung viec kho cue; tat ca hay mang den cho ta nhung 

hinh phat muon doi cua ho va hay hat len nhiing bai buon tham 

(neu nhu viec do co the lam duoc doi voi mot ke tuyet vong) 

truoc mot tu thi ma khong ai muon chon cat tu te; hoi con cho 

ba dau canh cua dia nguc va hang ngan quai vat khac, hay hoa 

vao su dau buon nay. That khong con nghi le nao xiing dang 

hon doi voi mot ke da chet vi tinh. 

Bai ca tuyet vong oi, xin dung than van trong gio phut chia tay. 

Hay vui len vi chinh noi bat hanh cua ta da la nguyen nhan ra 

doi cua nguoi, va ngay khi da nam yen trong mo cung cho 

Page 100 



DON QUUOTE.txt 
buon lam chi". 

Nghe doc xong, moi nguoi deu khen hay, nhung Vivaldo cho 
rang noi dung khong phu hop voi loi don ve nhung due tinh cua 
Marxela vi trong tho, Grixoxtomo co noi den ghen tuong, hoai 
nghi, xa each la nhung dieu xuc pham toi uy tin va thanh danh 
cua co gai chan cuu. La mot nguoi nam duoc nhving y nghi 
tham kin cua Grixoxtomo, Ambroxio dap: 

- Be giai dap thac mac cua ngai, xin thua rang khi ke bat hanh 
lam bai ca nay, chang khong o gan Marxela; chang co tinh lanh 
xa co ta, nghi rang su xa each xua nay van lam phai nhat tinh 
yeu. Nhung su xa each thuong lam cho nguoi ta lo lang, nghi 
van vo, va vi the Grixoxtomo thuc su bi giay vo boi nhiing y 
nghi ghen tuong, hoai nghi ma chang da tuong tuong ra. Cho 
nen khong ai phu nhan duoc nhiing due tinh cua Marxela, va 
mac du co ta co nhan tarn, kieu ky va khinh bac, ngay nhung 
ke doc mom cung khong the che trach dieu gi. 

- Dung the, Vivaldo dap. 

Chang dinh doc them mot bai trong so nhving bai tho ma chang 
giu lai duoc, bong dau mot canh tuong ky dieu (dung la ky 
dieu) hien ra truoc mat moi nguoi: tren dinh qua nui nhin thang 
xuong noi dao huyet xuat hien co gai chan cuu Marxela. Sac 
dep cua nang con tren ca loi don. Nhving ai chua rung gap 
nang deu lang yen nhin bang con mat than phuc, con nhving 
nguoi da nhieu Ian trong thay nang cung khong kem phan ngay 
ngat. Vua nhin thay, Ambroxio dung dung noi gian noi: 

Page 101 



DON QUUOTE.txt 

- Hoi con baxilich 1 du ton cua niii rung nay! Phai chang mi toi 

day de thu xem sir co mat cua mi co lam cho nhung vet thuong 
cua ke qua co - nan nhan su doc ac cua mi - oc mau ra khong 
2 ; hay mi den de tu hao ve nhung chien cong tan bao cua 
minh; de tu tren cao ngo xuong nhu ten bao chua Nero dung 
nhin thanh Roma boc chay; de giay xeo mot each lao xuoc len 
tu thi bat hanh nay giong nhu diia con gai bat hieu no giay len 
xac cha no la Tarkino? Hay noi mau cho ta biet mi den day lam 
gi, muon gi. Luc con song, Grixoxtomo luon lam dung y mi, cho 
nen bay gio mac du chang da qua doi, ta cung se lam cho tat ca 
nhiing ai tu coi la ban chang phai lam dung y chang. 

- Anh Ambroxio, toi den day hoan toan khong phai nhu anh 

noi, Marxela dap. Toi dich than toi day de thanh minh voi 

nhung ai, vi qua thuong xot cai chet cua Grixoxtomo, da buoc 

toi toi mot each phi ly. Toi xin tat ca cac nguoi co mat tai day 

hay nghe toi noi. Chac se khong mat nhieu thoi gio va nhieu loi 

de trinh bay mot su that voi nhiing nguoi hieu biet. Nhu loi cac 

nguoi noi, ong troi da phu cho toi sac dep, mot sac dep khien 

cac nguoi phai rung dong va say me. Va vi yeu toi, cac nguoi 

noi va muon rang toi phai yeu cac nguoi. Voi su hieu biet san 

co Troi ban cho, toi biet rang tat ca cai gi dep deu dang yeu, 

nhung toi khong the hieu noi rang mot nguoi duoc yeu vi co 

nhan sac bat buoc phai yeu ke da yeu minh. Va chang tinh hinh 

se ra sao neu nhu nguoi yeu minh lai xau. Khong ai yeu mot 

nguoi xau xi, cho nen lam sao co the noi duoc rang, "Toi yeu 

nang vi nang xinh dep; nang phai yeu toi mac du toi xau xi". Gia 

Page 102 



DON QUUOTE.txt 

thu doi trai gai deu dep deu xinh ca thi cung khong nhat thiet ho 
co nhung mong muon giong nhau vi rang khong phai sac dep 
nao cung lam say long nguoi. Co nhung sac dep dap vao mat 
nhung khong chinh phuc duoc ai. Con neu cai dep nao cung 
lam me man va chinh phuc con nguoi ta thi tat ca nhung uoc 
vong tan man, vien vong se va cham nhau mot each hon don, 
khong be giai quyet. Tren doi nay, cai dep la vo tan va do do 
nhung uoc vong cua con nguoi cung vo tan. Nguoi ta bao rang 
tinh yeu that su khong chia se, cung khong the bat buoc duoc, 
ma do tu nguyen. Neu qua nhu vay, theo toi hieu, tai sao cac 
nguoi muon toi phai lam theo y cac nguoi chi vi cac nguoi noi 
rang cac nguoi yeu toi? Bay gio xin hay tra loi: Neu ong Troi 
kia khong phu cho toi sac dep ma bat toi phai xau xi, toi co the 
trach cac nguoi vi cac nguoi khong yeu toi khong? Va chang, 
hay nghi rang toi khong cau mong co nhan sac. Troi thuong 
phu cho toi, toi khong he cau xin, mong uoc. Cung nhu con ran 
luc co noc doc lam chet nguoi ma khong dang ket toi vi tao 
hoa sinh ra no nhu vay, toi cung khong dang trach vi co doi 
chut nhan sac. Mot nguoi dan ba xinh dep nhung net na vi nhu 
ngon lua hay thanh guom nhon de xa: lua khong thieu chay va 
guom khong dam ai neu khong ai lai gan. Danh du va nhung 
due tinh la do trang sue cua linh hon; thieu nhung cai do, du 
the xac co dep cung khong the coi la dep duoc. Neu due hanh 
la mot trong nhving due tinh lam tang ve dep cua the xac va linh 
hon, tai sao mot nguoi dan ba duoc moi nguoi yeu vi co nhan 

Page 103 



DON QUUOTE.txt 

sac lai phai tu bo no de lam dep long mot ke, chi vi y thich 

rieng cua minh, dung moi each de buoc nguoi dan ba kia phai 

tu bo due tinh do? Toi sinh ra tu do va de duoc song tu do, 

toi da chon sir thanh vang cua dong que. Cay coi tren day nui 

nay la ban toi; dong nude trong cua nhung con suoi nay la 

guong soi cua toi. Toi gui gam tarn tinh va nhan sac cho co cay 

va nhung dong suoi. Toi la ngon lua, la thanh guom de xa moi 

nguoi. Boi vdi nhung ai say me sac dep cua toi, toi dung loi le 

lam cho ho tinh ngo; va neu nhung udc vong cua con nguoi ta 

duoc nuoi duong bang hy vong, co the noi rang Grixoxtomo da 

chet vi su mu quang cua chang, tuyet nhien khong phai vi toi 

doc ac, boi chang toi khong he nuoi hy vong cho chang hay bat 

cii ai. Con neu trach toi rang Grixoxtomo la mot nguoi tot, do 

do toi phai den dap tarn long tot cua chang, toi xin tra loi: khi 

chang to tinh vdi toi d ngay cho huyet nay, toi da noi rang toi 

muon mai mai song trong canh co don va khi chet, toi se pho 

thac tarn than cho dat bui. Vi Grixoxtomo van co tinh nuoi hy 

vong, boi nguoc dong nude, mac du toi da dung het loi de 

chang tinh ngo, nen chang da bi dong nude xoay cuon di do su 

dien ro cua minh. Neu toi lam theo y chang thi chi la gia doi; 

neu toi lam dep long chang tiic la toi di nguoc mong muon thiet 

tha nhat cua toi. Chang da co tinh khong chiu tinh ngo, chang 

da that vong nhung khong bi ghet bo. Anh thu nghi xem co nen 

ket toi toi la ke da gay ra su dau kho cho Grixoxtomo khong? 

Neu toi lua doi thi hay trach moc; neu toi nuot hen, hay that 

vong; neu toi lua chon, hay nuoi hy vong; neu toi nhan loi, hay 

Page 104 



DON QUUOTE.txt 

tin tuong; nhung xin dung bao toi la ke doc ac, la ke sat nhan 
mot khi toi khong hiia hen, lua doi, lya chon hoac nhan loi ai. 
Cho toi nay, Troi kia chua bat toi phai yeu theo so menh; con 
neu nghi rang toi ken chon nguoi yeu la nham. Mong rang 
nhung loi noi cua toi tinh ngo duoc nhung ai muon deo duoi toi, 
va tu nay ve sau, neu co ai vi toi ma chet, xin hieu cho rang 
khong phai vi ghen tuong gian hon, boi le mot nguoi khong yeu 
ai se khong lam cho ai phai ghen, con nhung nguoi nao duoc 
giac tinh khong co nghia bi khinh re. Ke nao goi toi la thu da va 
ran doc, xin hay tranh toi nhu tranh mot con vat co hai va xau 
xa; ke nao bao toi bat nhan, xin hay lanh xa; ke nao thay toi 
kho hieu, xin dung gan gui; ke nao buoc toi doc ac, xin dung 
deo duoi. Con thu du do, con ran doc do, con nguoi bat nhan, 
kho hieu, doc ac do khong tim kiem, tho phung, quan he, deo 
duoi ai ca. Neu Grixoxtomo da chet vi tiic gian va vi qua yeu, 
tai sao lai do toi cho thai do dung dan cua toi. Toi song trong 
sach cung voi co cay; vay tai sao co nhiing ke muon toi song 
trong sach cung voi moi nguoi lai muon toi tro nen xau xa? 
Nhu tat ca deu biet, toi co nhieu cua cai va toi khong tham lam 
cua nguoi khac; toi song tu do, khong thich le thuoc vao ai ca. 
Toi khong yeu, khong ghet; toi khong lua doi nguoi nay, cau 
canh nguoi no; toi khong che nhao ai cung khong cau than voi 
ai het. Toi chi thich chuyen tro voi cac co gai chan cuu trong 
lang va cham nom dan cuu cua toi. Toi cung chi muon song 
giua canh nui non nay, va neu con nguyen vong nao khac, do la 

Page 105 



DON QUUOTE.txt 

dugc ngam nhung canh dep cua troi cao, nai an nghi cua linh 

hon. 

N6i xong, khong cho ai tra loi, Marxela quay ngoat va bien vao 

trong qua nui gan day, giua dam cay ram rap. Moi nguoi co 

mat deu kham phuc ly le va sac dep cua nang. Co mot vai anh 

chang van chua tinh ngo (may anh nay bi doi mat dep cua 

Marxela thu hut), lam le muon di theo nang. Don Kihote thay 

da den luc phai mang canh tay hiep si cua minh ra che cho cho 

nhving nguoi dep trong con nguy khon. Chang ben nam doc 

guom, dong dac thet Ion: 

- Khong ai duoc theo nang Marxela xinh dep, bat ke nguoi do 

o dia vi nao va thuoc dong doi nao, neu khong se phai chiu sir 

phan no cua ta. Bang nhung ly le ranh rot va day du, nang da 

chiing minh chi co loi phan nao hoac khong co loi gi ve cai chet 

cua Grixoxtomo; that la mot dieu la lung neu nang phai lam theo 

y muon cua nhung ke yeu nang. Dung ra, ta khong nen theo 

duoi va quay ray ma phai quy trong nang vi nang da to ra day 

thien chi doi voi Grixoxtomo. 

Phai chang vi nhving loi de doa cua Don Kihote hay do 

Ambroxio nhac nho moi nguoi hay lam tron nhiem vu doi voi 

ban, khong mot nguoi chan cuu nao bo di. Ho tiep tuc dao 

huyet, hay dot nhung trang tho cua Grixoxtomo, roi dat thi hai 

chang xuong huyet. Tat ca nhiing nguoi du tang le deu khoc 

niic no. Roi ho up len ngoi mo mot phien da to trong khi cho 

lam xong mo chi. Ambroxio cho biet chang da dat lam, tren mo 

chi se ghi nhving hang chu: 

Page 106 



DON QUUOTE.txt 

"Nai day yen nghi than hinh lanh ngat ciia mot ke si tinh. 
Chang chan cuu do da chet vi yeu ma chang duoc yeu. 
Ghe thay siic manh tan khoc ciia than tinh ai. 
Chang da chet boi ban tay nghiet nga cua mot sac dep vo tinh". 

Nhung nguoi chan cuu rac len mo rat nhieu hoa va canh cay, 

roi ho chia buon voi Ambroxio va chia tay voi chang. Tiep den 

Vivaldo va nguoi ban dong hanh toi an ui Ambroxio. Don 

Kihote cung chao tu biet moi nguoi. Vivaldo va ban moi chang 

cung di Xeviia vi do la mot noi thuan tien co the gap nhieu hon 

dau het nhiing chuyen phieu luu mao hiem o khap pho phuong 

va o cac xo xinh. Don Kihote cam on loi moi nhiet tinh cua ho 

nhung chang cho biet la chua muon va cung chua the di Xeviia 

duoc chung nao chua tru het bon dao tac nhan nhan tren khap 

day nui nay. Trudc quyet tarn cua Don Kihote, moi nguoi 

khong muon quay ray chang nua, ho chao tu biet mot Ian cuoi 

cung roi len duong, vua di vua ban tan khong ngdt, tu chuyen 

Marxela va Grixoxtomo den nhving loi noi cu chi dien ro cua 

Don Kihote. Trong khi do, chang hiep si cua chiing ta quyet 

dinh di tim co gai chan cuu Marxela, nhving mong mang het 

kha nang ra phung su nang. Tuy nhien su viec da khong dien ra 

theo y chang nhu se ke trong phan sau ciia cau chuyen co that 

nay. Toi day ket thiic phan hai. 

Chuong XV 

CUOC GAP GO KHONG THU VI GlCTA DON KIHOTE 

VCil NHLTNG GA LAI LA D0C AC 

Hien si Amete Benenheli ke lai rang sau khi hi gia nhung nguoi 

chan de va tat ca nhung nguoi du dam tang chang chan cuu 

Page 107 



DON QUUOTE.txt 
Grixoxtomo, Don Kihote cung giam ma di thang vao trong 
rung, nai Marxela trudc do vua vao. Hai thay tro lang thang 
tim kiem khap noi trong rung hon hai tieng dong ho ma van 
khong thay Marxela dau ca. Toi mot canh dong day co non, ho 
dung lai. Mot con suoi trong vat em dem chay qua. Canh vat 
nhu mdi, nhu buoc hai ngudi dung chin nghi trua. Luc nay, 
nang cung da tro nen gay gat. Don Kihote va Xantro ben nhay 
xuong dat, tha long cho con lua va con Roxinante tu do gam 
co. Roi ho mo tui lay luong kho va, khong chut khach khi, chu 
to cung ngoi an mot each vui ve, than mat. 
Xantro khong nghi toi viec trong chin con Roxinante lai vi biet 
no xua nay von hien, rat hiem noi con dong tinh, den miic tat 
ca lu ngua cai cua so nuoi ngua o Cordoba cung khong lam 
cho no nghi bay ba. Nhung ma quy xui khien lam sao lai co 
mot dan ngua cai cua may bac lai o Iangoa dang gam co trong 
thung lung. Dam lai la nay thuong hay nghi trua va dan ngua 
den nghi o nhiing noi co co non va nuoc trong, va chinh cho 
Don Kihote dang nghi rat phu hop vdi ho. Con Roxinante da 
danh hoi thay may chi ngua cai va trai nan vdi tinh tinh hang 
ngay, bong nhien nay ra y muon dua bon vdi chung. The roi, 
chang can xin phep chu, no chay long tong den gan may chi 
ngua de tan tinh. Nhung may chi nay co le thich gam co hon 
nen da tiep don chu Roxinante bang mong sat va rang, khien 
chu ta tuot ca yen cuong, tran nhu nhong. Nhung nao da xong 
dau: may bac lai la thay Roxinante dinh cuong ep lu ngua cai 

Page 108 



DON QUUOTE.txt 

cua minh, ben vac gay chay tdi phang tdi tap, khien chii ta nga 

chong ca bon vo len trdi. 

Thay Roxinante bi don, Don Kihote va Xantro chay tdi; chang 

hiep si bao giam ma: 

- Anh ban Xantro, xem ra bon nay khong phai la hiep si ma chi 
la nhung ke cue sue, ha luu. Ta noi nhu vay co nghia la anh co 
the giup ta tra thu cho con Roxinante da bi lam nhuc trudc mat 
chung ta. 

- Tra thu cai quy gi moi duoc chii, Xantro dap. Bon ho tren hai 
muoi nguoi, con ta khong qua hai nguoi, ma co khi chua duoc 
mot nguoi rudi ay. 

- Mot minh ta bang ca tram nguoi! Don Kihote dap. 

Noi roi, chang rut guom xong thang tdi bon lai la. Noi guong 

chu, Xantro cung hang mau xong len. Thoat dau, Don Kihote 

chem mot nhat trung mot ga lai la lam toac chiec ao da va xa ca 

mot manh vai cua y. Bon lai la dong hon, lai thay doi phuong 

chi co hai nguoi, ben lay gay bao vay thay tro Don Kihote vao 

giua roi nhe vao nguoi ma vut tui bui. Qua that la sau khi tning 

gay thii hai, Xantro nga Ian ra dat; sau do tdi luot Don Kihote, 

mac du chang da to ra can dam va biet tranh don. Do mot su 

ngau nhien, Don Kihote nga ngay ben cang con Roxinante luc 

nay van chua day duoc. The moi biet gay goc trong nhung ban 

tay cue mich va gian du co mot sue manh ghe gdm. Sau khi 

thay minh da choi xau, bon lai la voi va cuon goi chuon thang 

bo mac hai chang phieu luu nam tro giua canh dong. 

Nguoi dau tien tinh lai la Xantro Panxa; thay minh nam canh 

Page 109 



DON QUUOTE.txt 

chu, bac cat giong yeu at, ren ri goi: 

- Ngai Don Kihote! Oi, ngai Don Kihote! 

- Xantro, ngudi anh em cua ta muon gi? Don Kihote dap lai 
bang mot giong khong kem lam ly, sau tham. 

- Neu co the duoc, xin ngai hay cho toi hai lieu nude than neu 
ngai co mang theo day. Co le thuoc do chua duoc gay xuong 
va cac vet thuong khac. 

- That khong may cho ta, neu co thi con phai noi gi niia. 
Nhung ta lay danh du cua mot hiep si giang ho the vdi anh rang 
noi nhat hai ngay nua, neu khong gap van rui, ta se co duoc 
nuoc than, neu khong, doi tay nay se tro nen vo dung. 

- Vay theo y ngai, phai bao nhieu ngay niia ta mdi co the sii 
dung duoc doi chin? 

- Ta chi co the noi duoc rang ta khong biet phai bao nhieu 
ngay nua, chang hiep si bi don dap. Nhung loi o ta ca; dang le 
ta khong nen rut guom ra danh nhau voi nhung ke khong duoc 
phong tudc hieu hiep si; vi ta khong ton trong luat le cua hiep si 
dao nen than Chien tranh mdi trung phat ta. Bdi vay, anh 
Xantro Panxa, ta can noi de anh biet mot dieu rat he trong den 
tinh menh cua hai thay tro ta. He anh thay co nhving lu sue sinh 
nhu bon vua roi xuc pham den chung ta, dung cho ta nit guom 
ra danh lai bon chung vi ta se khong lam viec do dau; ban than 
anh hay dung guom thang tay trung tri chung di. Nhung neu co 
nhiing hiep si khac den giup do benh vuc chung, luc do ta se ra 
tay bao ve anh va danh lai. Han anh da nhieu Ian duoc muc 

Page 110 



DON QUUOTE.txt 

kich siic manh ghe gam ciia canh tay nay. 

Chang hiep si dang buon cua chiing ta muon khoe khoang 
thanh tich da danh bai ky si tinh Vixcaia truoc day. Nhung 
Xantro Panxa co ve khong tin vao lai cua chii lam, bac dap: 

- Thua ngai, toi von la mot nguoi hien lanh, chin bo lam muoi, 
va toi co the nhin nhuc duoc vi toi con phai nuoi vo nuoi con. 
Toi khong dam ra lenh cho ngai, chi xin thua rang du gap sue 
sinh hay hiep si, toi cung se chang bao gio nit guom ra, va tu 
nay ve sau du da bi, dang bi hay se bi ai xuc pham den may 
chang nua, du nguoi do sang hay hen, giau hay ngheo, quy toe 
hay thu dan, bat ke ke do o dia vi nao, toi cung tha thu het. 
Nghe thay vay, Don Kihote noi: 

- Anh Xantro, gia nhu ta con hoi sue de noi va xuong suon 

cua ta do dau thi ta se lam cho anh hieu. Hay nghe day, hoi ke 

co toi kia! Toi gio, thay tro ta gap toan van nii, nhung neu roi 

day phong van gap hoi, con thuyen hy vong dua ta cap ben 

mot trong nhung hon dao ma ta da hiia cho anh, roi ta chiem 

linh duoc hon dao do va cho anh cai tri, thu hoi anh se lam an 

ra sao. Phai chang anh se bo tay vi anh khong phai la hiep si, vi 

anh khong muon lam hiep si, lai cung chang co can dam va 

quyet tarn danh tra nhving ke gay nan de bao ve dat dai cua 

minh. Anh can biet rang tai nhving vuong quoc va nhung tinh 

moi chiem duoc, dan chiing khong thuan va cung chang ling ho 

ngay chii moi dau, cho nen ho co the gay ra nhung chuyen rac 

roi hong lam thay doi tinh the. Vi vay, nguoi chii moi can phai 

co tri khon de cai tri va long dung cam de danh tra va tu bao 

Page 1 1 1 



DON QUUOTE.txt 

ve trong moi truong hop. 

- Ke ra trong tinh canh thay tro ta luc nay, Xantro dap, toi cung 
muon co duoc tri khon va long dung cam ma ngai noi. Nhung 
toi xin lay danh du mot ke ngheo hen ma thua rang toi can 
thuoc cao hon nhung loi noi suong. Nao, xin ngai hay co dung 
day, ta se giup do Roxinante mot tay mac du no khong xiing 
dang vi chinh no da gay ra nong noi nay. Khong ngo Roxinante 
lai nhu vay; toi van tuong no cung trong sach, hien lanh nhu toi. 
Cho hay, nhu nguoi ta thuong noi, can phai co thoi gian moi 
hieu duoc long nguoi, va tren doi nay khong co gi chac chan 
ca. Ai dam bao rang sau nhving nhat kiem ghe gom ma ngai 
vua giang cho anh chang ky si vo phuc kia, lai tiep ngay mot 
tran mua don khung khiep do xuong lung thay tro ta? 

- Do xuong lung anh thi con do vi anh sinh ra de chiu dung 
nhung don nhu vay, nhung ta tu thud tarn be song trong canh 
lua la gam voc, cho nen ro rang lung ta dau don hon nhieu. 
Neu ta khong nghi rang... noi dung hon, neu ta khong biet chac 
rang nghe cung kiem nay co nhieu trac tro thi ta se nam chet 
luon tai day vi nhuc nha. 

Nghe noi vay, bac giam ma van lai: 

- Thua ngai, neu nhu tai hoa la dieu tat nhien cua hiep si dao, 
xin ngai cho biet no xay ra luon hay theo rung thoi ky nhat dinh 
boi vi, theo toi, chi can thay tro ta gap phai hai Ian tai hoa thoi 
la het doi roi, khong can den Ian thii ba nua neu Thuong de 
day long tu bi khong ciiu vdt cho. 

Page 112 



DON QUUOTE.txt 

- Anh ban Xantro, nen biet rang cuoc doi cua nhung hiep si 

giang ho phai chiu muon van gian nguy, cay dang, nhvrng ho 

cung co the phut choc tro thanh vuong de nhu kinh nghiem cua 

nhieu hiep si khac da cho thay. Ta biet nhieu chuyen nhu vay. 

Neu ta khong dang dau don qua, ta co the ke ngay mot vai 

chuyen ve nhung hiep si da leo len nhung bac thang danh vong 

nho vao canh tay dung manh cua minh. Nhung cung chinh 

nhung hiep si nay trade kia va sau do da gap nhieu tai uong bi 

cue, nhu hiep si dung cam Amadix nuoc Golo da bi ke tu thu 

cua chang la phap su Arcalao giam cam, va nguoi ta biet chac 

chan la lao nay da troi chang vao mot cai cot o giua san roi 

dung day cuong ngua danh cho hon hai tram roi. Lai co mot 

tac gia bi mat, kha noi tieng, ke rang co Ian hiep si Mat Troi bi 

tning bay sa xuong mot cai ham sau trong mot toa lau dai, chan 

tay bi troi chat; sau do, ke thu bat chang uong mot thu thuoc 

rua ruot lam bang tuyet va cat khien chang suyt chet, va neu 

khong duoc mot nguoi ban than giai nguy cho thi chang hiep si 

khon nan do kho long qua khoi duoc. Cho nen ta cung co the 

chiu dung nhung thu thach nhu cac hiep si danh tieng do vi ho 

da qua nhung con nguy bien con to Ion gap boi. Hon nua, anh 

Xantro a, ta muon chi cho anh biet rang nhving vet thuong do 

nhung vat co san trong tay gay nen khong lam nhuc ai ca. Do la 

luat le co ghi thanh van ban. Ti du neu anh tho giay danh nguoi 

bang cai khuon giay anh ta dang cam trong tay thi ta khong the 

vi the ma noi rang nguoi kia da bi danh bang gay. Cho nen anh 

dung nghi rang chung ta da bi lam nhuc sau tran don vua qua 

Page 113 



DON QUUOTE.txt 

boi vi nhung vu khi chung dung de danh thay tro ta chang qua 
chi la gay goc ca thoi; ta nho rang khong mot ten nao co guom 
hay dao gam ca. 

- Chung co de yen cho nhin dau co chii, Xantro dap. Toi vua 
moi ro vao thanh guom thi da bi vut ngang vut doc vao hai vai, 
toi tarn ca mat may, chin dung khong vung, nga Ian xuong day. 
Toi chang he suy nghi xem nhung mieng don do co xuc pham 
toi toi hay khong ma chi buon phien vi no da lam cho toi dau 
don e che; nhiing vet thuong do se in sau tren doi vai cung nhu 
trong tri 6c toi. 

- Xantro, nguoi anh em cua ta, phai biet rang thoi gian se lam 
phai nhat moi vet thuong long va cai chet se lam tieu tan moi 
dau don. 

- Nhung con gi kho hon phai cho thoi gian lam cho phai nhat 
vet thuong long va cho cai chet lam cho het dau don. Neu chi 
can hai la thuoc cao de chua khoi noi dau don nay thi con kha; 
nhung toi cam thay rang tat ca kho thuoc cao cua mot nha 
thuong cung khong du lam cho chung ta binh phuc duoc. 

- Thoi Xantro, cho than van nua, hay theo ta cung ran len mot 
chut, Don Kihote noi, roi cung ta xem con Roxinante ra sao. 
Toi nghiep cho no cung phai chiu mot phan dang ke trong 
chuyen khong may nay. 

- Dieu do co gi la dau vi chinh no cung la mot con ngua giang 
ho. Co dieu dang mung la con lua cua toi van duoc binh yen 
vo su trong luc chung ta bi danh gay ca xuong suon. 

Page 114 



DON QUUOTE.txt 

- Trong can bi cue, than Tu menh bao gia cung danh cho mot 

loi thoat, Don Kihote dap. Ta noi the vi rang con vat nho be 
kia co the thay Roxinante dua ta toi mot lau dai de ta chua 
chay thuoc thang. Va chang cuoi no cung chang xau mat nao, 
vi ta nho trong sach co ke rang ong gia Xileno, nguoi da nuoi 
nang day do than Baco vui tinh, co mot Ian dang hoang cuoi 
mot con lira rat dep di vao thanh Bach Mon. 

- Chuyen ong gia Xileno cuoi lira chac chan co that nhir ngai 
noi; nhirng giira mot ngiroi ngoi ngay ngan tren lung lira va mot 
nguoi nam vat ngang lung lira nhu mot bao tai rac, hai cai do 
khac nhau xa lam. 

- Bi thuong trong chien tran la mot vinh du, khong nhuc nha gi 
het. Thoi, anh ban Panxa cua ta, cho nhieu loi. Hay co dung 
day va dat ta len lung lua bang each nao tot nhat. Chung ta hay 
di khoi noi hoang vang nay truoc khi toi troi. 

- Nhung toi co nghe ngai noi rang cac hiep si giang ho thuong 
ngii o nhung noi vang ve va coi do la mot dieu may man Ion co 
ma. 

- Dieu do xay ra khi nao ho khong the lam khac duoc hoac khi 

ho dang say me mot nguoi dep nao. Qua that nhu vay; co hiep 

si dau mua dai nang tren mot qua nui da hai nam lien ma chang 

duoc tinh nuong biet cho. Mot trong nhung nguoi do la hiep si 

Amadix; chang da ra dao Ngheo, lay biet hieu la Beltenebrox. 

Ta khong nho ro cau chuyen nay, chi biet chang o do tarn nam 

hay tarn thang gi do de tu day doa minh sau khi bi nang Oriana 

hat hui. Nhung thoi, Xantro, hay xep chuyen do lai va hay do 

Page 115 



DON QUUOTE.txt 

ta len keo lai xay ra chuyen gi khong may cho con lira nay. 
- Lai con the nua it! Xantro keu len. 

Vila khong ngdt keu la, tho van, than dai, chui rua ke da khien 
bac den nong noi nay, Xantro co guong day nhung cung chi 
diing lorn khom nhu mot cay cung Tho Nhi Ky, khong sao 
thang nguoi len duoc, roi bac di chuan bi lua cho chii; con vat 
duoc tha long ca ngay da chay rong khap do day. Sau do, bac 
vuc Roxinante len. Gia ma con ngua nay biet ren la nhu nguoi, 
chac chan ca Xantro Ian chu bac deu thua no het. Cuoi cung, 
Xantro dat Don Kihote len lung lua, buoc Roxinante sau duoi, 
tay cam day trong co con lua, buoc thap buoc cao nham 
hudng ma bac cho la o do co con duong cai quan. May sao 
moi di duoc mot dam thi tdi duong cai va thay co mot quan 
tro. Cung nhu moi Ian, Don Kihote tuong ngay do la mot toa 
lau dai. Xantro mot muc bao la quan tro, Don Kihote cii nhat 
dinh la lau dai. Hai thay tro da di toi truoc cua quan tro ma 
cuoc tranh cai van chua dut. Xantro chang buon noi niia, dat 
ca doan nguoi ngua buoc vao. 

Chuong XVI 

NHA QUY TOC TAI GIOI DA GAP KRUNO CHUYEN 

GI TRONG QUAN TRO MA CHANG TUONG LA LAU 

DAI? 

Thay Don Kihote nam vat ngang tren lung lua, chu quan voi 

hoi Xantro xem chang dau don ra sao. Xantro dap la khong 
sao ca, Don Kihote bi roi tu tren dinh nui xuong, xuong suon 

Page 116 



DON QULJOTE.txt 

ran nut doi chut ma thoi. Chu quan co mot nguoi vo tinh tinh 

khong giong nhung ban ctong nghiep. Ba nay co long tu thien, 

thay nguoi hoan nan thi thuong. Ba voi chay toi cham soc Don 

Kihote va bao ca con gai den giup mot tay. Co nay chua 

chong, mat mui xinh xan. 

Trong quan tro con co mot co hau gai, que quan o Axturia, mat 

ngan, gay got nhan thin, mui tet, mot mat chot, mat kia kem 

nhem. N6i cua dang toi, co ta co mot than hinh can doi bu vao 

nhiing thieu sot tren: nguoi cao bay gang tay tinh tu dau den 

chin, hai vai vi mang vac nang do len khien co ta cii phai nhin 

xuong dat qua miic mong muon. Con gai ba chu quan va co 

hau dang yeu nay thu xep cho Don Kihote mot cho nam nom 

that tham hai trong mot cai buong xep xem ra truoc day van 

dung de chua rom ra. Nam canh Don Kihote co mot chang lai 

la. Tuy giuong cua nan ta lot bang yen lua va trai vai tho nhung 

so voi giuong cua Don Kihote con tuom hon nhieu. Giuong 

cua chang hiep si gom bon tarn van bao doi dat tren hai cai me 

lech, mot cai dem mong dinh va xu xi nhu rai soi, phai nhin vao 

nhung 16 thung mdi biet la bang len, hai cai chan bang mot loai 

da dung de lam khien va mot cai khan trai giuong thua den noi 

co the dem duoc rung soi det. 

Sau khi dat Don Kihote len chiec giuong toi tan do, ba chu 

quan va con gai dan thuoc cao khap tu dau den chan chang; 

trong luc do, Maritornex - ten co hau gai - cam den soi. Nhin 

nhung vet bam tren nguoi Don Kihote, ba chu quan bao la 

trong giong vet don hon nhung thuong tich do bi nga. 

Page 117 



DON QUUOTE.txt 

- Khong phai vet don dau, Xantro dap; cha la nui co nhieu da 

nhon, va da nhon da va vao nguoi ong ta lam tim bam len day. 
Roi bac noi tiep: 

- Thua ba, xin ba giu lai vai la thuoc cao vi con co nhieu nguoi 
can den. Chinh toi cung dang hoi dau o than. 

- Neu vay, chac bac cung bi nga. 

- Khong phai the. So la khi thay ong chu toi nga, toi giat thot 
nguoi, dam ra cung dau ca minh may nhu the bi danh mot nghin 
gay vay. 

- Dieu do rat co the xay ra, con gai ba chu quan noi. Ban than 
toi cung da nhieu Ian nam me thay minh nga tu tren mot cai 
thap xuong, mai khong roi toi dat; va khi tinh day, thay minh 
may dau e am nhu bi nga that. 

- Dung the day. Co dieu la luc do toi chang me man gi het ma 
con tinh hon ca bay gio kia. The ma toi cung bi tim bam khap 
nguoi chang kem ong chu Don Kihote toi may ti. 

- Ong hiep si nay ten la gi? Co hau Maritornex hoi. 

- Do la hiep si giang ho Don Kihote xii Mantra, mot trong 
nhung hiep si tai gioi va dung cam nhat doi tu co chi kim. 

- The nao la hiep si giang ho? Co hau lai hoi. 

- Co con non yeu lam sao ma khong biet dieu do? Co em hay 

nghe day. Noi van tat, hiep si giang ho la mot nguoi luc nay bi 

don, luc sau tro thanh hoang de; horn nay chang ta con la mot 

ke kho so, thieu thon nhat doi, nhung ngay mai se co trong tay 

hai, ba vuong quoc de ban cho giam ma cua minh. 

Ba chu quan hoi: 

Page 118 



DON QUUOTE.txt 

- The sao bac la giam ma cua ngai do ma xem ra cung chang 
co dat dai gi ca? 

- Con sdm qua, Xantro dap. Chung toi mdi di phieu luu duoc 
mot thang va toi nay cung chua gap mot chuyen nao dang goi 
la phieu luu ca. Da vay, di tim cai no lai gap cai kia. Chac chan 
mot khi ngai Don Kihote lanh cac vet thuong, hay noi dung 
hon... mot khi ngai binh phuc sau tai nan nga nui va toi cung trd 
lai binh thuong, toi se khong doi nhung hy vong cua toi lay 
chiic tudc cao nhat o nuoc lay Ban Nha nay. 

Tu nay den gio, Don Kihote van nam cham chu nghe. Luc nay 
chang mdi guong ngoi day, nam lay tay ba chu quan va noi: 

- Thua phu nhan xinh dep, ba co the tu coi la da gap may vi 
duoc tiep don mot ngudi nhu toi trong quy lau dai. So di toi 
khong muon noi hay noi tot ve toi vi ngudi ta thuong bao rang 
su khoe khoang lam ha pham gia. Nhung giam ma cua toi se 
gidi thieu vdi ba. Chi xin thua rang toi ghi long tac da cong on 
nay chung nao toi con song tren doi. Lay Chua, vi thu tinh yeu 
khong troi buoc toi bang nhung luat le cua no va con ngudi dep 
phu bac kia khong bat toi phai lam no le thi doi mat cua tieu 
thu xinh dep day se chiem linh su tu do cua toi. 

Ba chu quan, co con gai va co hau Maritornex ngo ngac chang 
hieu ong hiep si giang ho noi gi, nhu the ho nghe chang noi tieng 
Hy Lap vay. Tuy nhien ho cung do chung do la nhung ldi cam 
on, khen ngoi; song vi khong quen dung thu ngon ngu nay, ho 
chi lang yen dung nhin vdi mot ve than phuc, cam thay ong 

Page 119 



DON QULJOTE.txt 

khach moi khac han nhung khach tro khac. Sau khi dap le 

bang nhung loi nom na, ba chu quan va co con gai rut lui, con 

Maritornex o lai chua chay cho Xantro vi bac cung can duoc 

cham soc khong kem ong chu minh. 

Anh chang lai la da hen ho vdi co hau Maritornex la dem horn 

do, hai nguoi se gap nhau chuyen tro, va co a cung da hua doi 

den luc khach tro va ong ba chu di ngu, co ta se den va se thoa 

man yeu cau cua y. Nguoi ta ke rang co hau nay khi da hiia thi 

giu dung loi du co hua o tren dinh nui khong co ai lam chiing, 

vi co tu cho minh thuoc dong doi quy toe. Co ta khong he xau 

ho vi phai lam nghe hau ha trong quan tro va van thuong noi 

rang nhung noi bat hanh va nhung su viec rui ro da dua co den 

canh ngo nay. 

Cai giuong vua cung, vua hep, vua nho, vua cap kenh cua 

Don Kihote dat o ngay cua ra vao cua cai buong xep mai 

thung 16 cho nom thay ca sao tren troi. Ben canh la giuong cua 

Xantro do chinh tay bac tu thu xep, gom co mot cai chieu bo 

hoang va mot cai chan khong phai bang len ma bang vai tho. 

Tiep den giuong cua chang lai la, lot bang yen lua va tat ca 

nhung do trang bi cho hai con lua hay nhat cua bac nhu da ta o 

tren. Theo loi tac gia truyen nay, day la mot trong nhiing lai la 

giau co cua vung Arevalo, co toi muoi hai con lua, con nao 

cung beo map. Tac gia da ke tuong tan ve bac lai la nay vi biet 

bac ta rat ro, tham chi nguoi ta con bao la doi ben co ho hang 

voi nhau. So la su gia Amete Benenheli ke moi su viec rat ti mi, 

chinh xac, va nguoi ta nhan thay rang nhung chi tiet du lat vat, 

Page 120 



DON QUUOTE.txt 

nho be den dau, ong cung khong bo qua. Cac su gia it ldi nen 
lay do lam guong. Ho ke lai nhung su viec mot each qua ngan 
ngui, van tat, chua doc da het, va khong biet vi cau tha, xau 
choi hay dot nat, ho de lai trong lo muc nhung net tinh tuy nhat 
cua cau chuyen. Dang duoc ca ngoi mot ngan Ian tac gia cuon 
Tablante de Ricamonte va tac gia cuon sach ke ve nhiing chien 
cong cua ba tuoc Tomiia. Ho da ta mot each that la chinh xac! 
Lai ke ve ga lai la, sau khi da di tham thu dan sue vat va cho 
chung an Ian thu hai ben quay ve giuong nam dai cho co a 
Maritornex toi. Xantro cung da di nam sau khi duoc bang bo, 
nhung bac khong sao ngu duoc vi bo xuong suon e am khong 
cho phep. Don Kihote cung dau nhiic lam, mat cii ma thao lao 
nhu mat tho 1 . Trong quan im ang nhu to, chi co mot ngon den 
sang treo o giua cua chinh. 

Canh vat tinh mich va nhung y nghi ma chang hiep si cua chung 
ta luon luon nit ra tu nhung su viec ke trong sach vo - thu 
pham gay ra tai hoa cho chang - da khien chang tuong tuong 
ra mot cau chuyen dien ro ky la. Chang nghi minh dang o trong 
mot toa lau dai nguy nga (nhu moi nguoi da biet, tat ca cac 
quan tro chang toi nghi deu la lau dai doi vdi chang), con co gai 
con chu quan la con ba chu lau dai; truoc nhung cu chi lich 
thiep cua chang, co nay da xieu long va hiia dem nay se giau 
me cha den an ai voi chang. Dieu mo tuong hao huyen do da 
tro thanh su that trong dau 6c Don Kihote, khien chang lo lang 
suy nghi den giai doan gay go sap toi thu thach long thuy chung 

Page 121 



DON QUUOTE.txt 

cua chang; chang quyet tarn se khong lira doi nang Dulxinea 

lang Toboxo, du cho hoang hau Hinebra va ba bao mau 

Kintanhona co hien ra trudc mat. 

Don Kihote con dang nghi vo nghi van thi da tdi gid co hau 

Maritornex hen den gap ga lai la (doi vdi chang hiep si, do la 

gio hung). Minh mac ao lot, chin di dat, toe chup trong mot cai 

bao bang vai tho, Maritornex ron ren buoc vao phong ba ong 

khach tro de tim chang lai la. Nhung co a vua buoc tdi cua 

phong thi Don Kihote nhin thay; mac du khap ngudi bang bo 

va xuong sudn van con dau, chang ngoi nhom day, dang hai 

tay ra don tieu thu xinh dep. Minh thu nho, mieng ngam tarn, co 

hau gai dang gio tay so soang tim ngudi yeu bong dau cham 

phai canh tay Don Kihote. Chang hiep si cua chung ta voi turn 

chat co tay a, keo ve phia minh va dat ngoi len giudng, trong 

khi co a van khong dam he rang noi gi. Roi chang vuot ve cai 

ao lot cua co, va tuy no bang vai bao tai, chang cam thay do la 

mot loai to mong rat mem; tay co a deo mot chuoi hat bang 

thuy tinh nhung chang thay no phat ra nhving tia sang cua nhung 

vien ngoc quy phuong Dong; ma toe ciing nhu re tre doi vdi 

chang la nhving soi vang ong anh nhat cua xii Arabia, co the 

lam lu ma ca anh sang mat trdi; hoi tho cua co a chac chan phai 

nang mui vi an toan do nguoi va thiic dem nhieu nhung chang 

cam thay mieng co pha ra huong thorn ngao ngat. Tom lai, 

chang da hinh dung mot cong nuong giong het nhu sach ke 

rang co mot nang cong chua, cam kich tinh yeu cua mot trang 

hiep si, da trang diem long lay tdi tham chang trong luc chang bi 

Page 122 



DON QUUOTE.txt 

thuong. Nha quy toe dang buon cua chung ta mu quang den 
noi mac du da so, da ngui, da thay het nhung vat cu the tren 
nguoi co nang hau ma van khong tinh ngo. Mot nguoi nao khac 

- tru lai la - se phat non miia; trai lai, Don Kihote thay minh 
dang 6m trong tay than Sac dep. Chang 6m chat Maritornex va 
noi bang mot giong nho nhe, tinh tii: 

- Cong nuong xinh dep va cao quy, toi rat muon duoc den dap 
cong on nang da cho toi gap mat. Nhvrng than Tu menh kia hay 
treu nguoi nhung ke luong thien, bat toi phai nam liet vi tren 
chiec giuong nay, cho nen mac du long toi muon thoa man nang 
nhung toi khong the thuc hien duoc. Hon the nua, con co mot 
tro ngai Ion hon. So la toi da the givi tron tinh voi nang Dulxinea 
co mot khong hai 6 lang Toboxo, nguoi dep duy nhat trong y 
nghi tham kin nhat cua toi. Vi thu khong co chuyen do, chang 

le toi qua ngu ngoc bo 16 co hoi ma nang da co long tot mang 
toi cho sao! 

Thay Don Kihote 6m chat qua, Maritornex so toat mo hoi. Co 
a khong nghe thay va cung chang buon nghe nhung loi tan tinh 
cua Don Kihote, chi co tim each thoat khoi tay chang. Ga lai la 
tu luc di nam van mo tuong den Maritornex nen tinh nhu sao. 
Khi co a buoc vao buong, y da biet ngay va nghe duoc het 
nhung loi cua Don Kihote. Tuong nhan tinh cua minh da nuot 
loi hiia ma di voi ke khac, mau ghen noi len, y den sat ben 
giuong Don Kihote de nghe xem chang noi gi. Thay Maritornex 
dang co giang tay ra, Don Kihote thi cii het sue giu lai, anh 

Page 123 



DON QUUOTE.txt 

chang lai la nong mat gia thang canh tay len, giang mot thoi chi 

tu vao quai ham chang hiep si si tinh lam chang hoc ca mau 

mom. Chua ha gian, y con nhay len nguc chang roi cii lay chin 

dan len khap cac suong suon. Cai giuong cua Don Kihote da 

chang vung chai gi, lai phai chiu dung them chang lai la, do ram 

xuong khien chu quan tinh day. Goi mai Maritornex khong thay 

thua, bac doan ngay rang co a lai co chuyen gi day. Bac ben 

day, map mot cay den roi di den cho co tieng do vo vua phat 

ra. Thay chu di toi, va da biet tinh chu hung ton, co hau so hai 

cuong cuong voi tron vao ghrong Xantro Panxa, nam ep xuong, 

cuon tron nguoi lai; luc nay Xantro van ngu. Chu quan buoc 

vao hoi: 

- Con ranh kia o dau? Tao noi khong sai, dung may la thu 

pham vu nay. 

Xantro chot tinh giac, thay co mot dong lu lu tren giuong, 

tuong bi bong de, ben thui lung tung. Maritornex bi don tui bui, 

dau qua quen ca so 16, cung dam tra lai rat hang khien Xantro 

tinh nan. Thay minh bi danh ma khong biet la ai, bac co vung 

day 6m lay Maritornex, va the la mot cuoc au da dep nhat doi 

dien ra. Duoi anh sang cay den, chang lai la nhin thay ro tinh 

canh cua nguoi dep, ben bo Don Kihote chay lai ciiu nguy. 

Chu quan cung xo toi nhung voi muc dich trung tri Maritornex 

vi nghi rang chi co a moi tao ra cuoc gap mat vui ve nay. The 

la, nhu nguoi ta thuong noi: "Meo duoi chuot, chuot duoi day 

thung, day thung duoi cai gay", lai la choang Xantro, Xantro 

choang co hau, co hau choang lai, chu quan choang co hau, tat 

Page 124 



DON QUUOTE.txt 

ca deu choang nhau toi tap, khong ngot tay. Rui sao, cay den 
cua chu quan tat phut, buong toi om thanh thu ho danh phong 
chung, danh thuc mang, trung don nao hiem don nay. 
Toi do, trong quan con co mot nguoi linh canh sat thuoc dpi 
Xanta Ermandat ngu tro. Thay co tieng xo xat, y ben lay phu 
hieu va cai hop sat tay trong dung cac giay chiing minh, roi mo 
mam di toi cho xay ra cuoc loan da. Y het to: 

- Nhan danh luat phap va doi Xanta Ermandat, tat ca dung tay 
lai! 

Nguoi dau tien y turn duoc la Don Kihote. Khap minh day vet 
don, chang hiep si nam thang cang, chet ngat tren dong giuong 
gay. Vien canh sat nam chat bo rau cua chang, mom het: "Hay 
ung ho phap luat!". Thay Don Kihote khong dong day, tuong 
chang da chet, con nhung ke o trong buong la lu sat nhan, y 
ben ho to: 

- Hay dong cua nha tro lai! Khong cho diia nao chay thoat. 
Chung da giet mot nguoi tai day roi! 

Tieng keu lam moi nguoi giat minh ngung tay. Chu quan tro ve 
buong rieng, chang lai la ve ngu tren dong yen lua, co hau cung 
quay ve cho nghi cua minh. Chi toi nghiep cho Don Kihote va 
Xantro khong sao nhuc nhich duoc, nam bet tai cho. Vien canh 
sat buong bo rau cua Don Kihote roi di ra ngoai tim den de bat 
nhung ten hung thu. Nhung chu quan tinh ma da tat phut ngon 
den trong luc tro ve phong; vien canh sat danh phai den 16 suoi, 
ton bao thoi gio, cong sue moi cham duoc mot cay den khac. 

Page 125 



DON QUUOTE.txt 

Chuong XVII 

THAY TRO DON KTHOTE CON LAM NHlTNG VIEC GI 

TRONG QUAN TRO MA CHANG HIEP SI TT/ONG LA 

LAU DAI? 

Luc nay, Don Kihote da tinh; bang mot giong cung sau bi nhu 

ngay horn truoc, luc nam liet sau tran mua don, chang len tieng 

goi: 

- Xantro ban ta; anh ngu u? Anh ngu u, anh ban Xantro? 

- R6 kho chua, Xantro dap bang mot giong buon buc, uat lie, 
lam sao toi co the ngu duoc mot khi bi tat ca loai quy quai den 
quay roi nhu dem nay! 

- Anh noi dung day, khong sai dau. Neu ta khong nham, lau dai 
nay co yeu quai. Anh phai biet rang... Nhung, truoc khi nghe ta 
noi dieu nay, anh phai the se giu: bi mat cho toi sau khi ta qua 
doi. 

- Toi xin the. 

- Ta noi the vi rang ta khong muon lam cho nguoi khac mat 
danh du. 

- Toi da noi la toi xin the se giii kin cho toi khi ngai chet, va 
mong sao toi co the noi duoc dieu bi mat do ngay ngay mai. 

- Xantro, ta lam phien anh lam sao khien anh mong ta chet sdm 
nhu vay? 

- Khong phai the dau; so la toi rat ghet phai givi lau nhung dieu 
bi mat, va toi khong muon no se thoi riia trong bung toi. 

- Thoi duoc, du sao ta cung tin anh la nguoi tot va co le do. 

Bay gio hay nghe ta ke van tat day. Dem nay, ta da gap mot 

Page 126 



DON QUUOTE.txt 

trong nhung chuyen phieu luu ky la nhat, khong sao ta xiet 
duoc. So la co con gai chu lau dai nay, mot tieu thu 6ng a, xinh 
dep nhat tren mot phan Ion trai dat nay, vua den vdi ta. Ta biet 
noi gi bay gio ve do trang sue cua nang? Ve su thong minh 
sang lang cua nang? Va con biet bao nhung ve dep tham kin 
ma ta khong dam dung den va ke lai vi khong muon phan boi 
nang Dulxinea cua ta. Nhmig con tao kia thay ta sung suong thi 
ghen ghet, hay co le dung hon, lau dai nay co yeu quai, nhu ta 
da noi. Giua luc ta cung nang ru ri tu tinh, bong tu dau toi co 
mot ban tay - chac phai la ban tay mot ten khong 16 quai di nao 
do - giang xuong quai ham ta mot qua manh den noi ta hoc ca 
mau ra. Roi cai ban tay do cii nhe ta ma danh khien ta con dau 
don hon ca horn qua khi bon lai la, vi tiic gian con Roxinante, 
da xuc pham toi thay tro ta. Boi vay, ta doan rang co mot phap 
su nguoi Moro nao do bao ve sac dep cua nang, khong cho ta 
dung cham toi. 

- Khong cho ca toi nua chii, Xantro dap; boi vi co toi tren bon 
tram ten Moro xong vao danh toi, neu dem so sanh thi tran don 
horn qua chi nhu phui bui. Nhung xin hoi, lam sao ngai co the 
coi do la mot chuyen phieu luu hay ho va ky la duoc mot khi 
thay tro ta lam vao canh ngo nay. Du sao, ngai cung con may vi 
da duoc 6m ap mot con nguoi dep khong ai bi noi nhu ngai 
noi. Con toi, thu hoi toi duoc gi ngoai nhung mieng don co le 
ac liet nhat ma toi phai chiu trong doi toi. Kho than cho toi va 
cho ba me da sinh ra toi chua! Toi khong phai va cung se 

Page 127 



DON QUUOTE.txt 

khong bao gio la hiep si giang ho, vay ma he cii xay ra chuyen 

gi la y nhu rang toi phai chiu thiet thoi nhat. 

- Sao, anh cung bi don u? 

- Troi tru dat diet ca ho nha toi di! Toi da chang noi voi ngai roi 
sao? 

- Anh ban chd phien muon lam chi. Ta se che mon thuoc than 
va chiing ta se lanh ngay tiic khac. 

Luc nay, vien canh sat da cham duoc den tro lai buong khach 
tro de xem xet nguoi ma y tuong da chet. Xantro thay co 
nguoi buoc vao, minh mac so-mi, dau quan khan tay, cam mot 
cay den, mat mui nom gdm chet, ben hoi chu: 

- Thua ngai, co phai day la lao phap su nguoi Moro tro lai 
trvrng tri chiing ta nua chang? 

- Khong phai, vi nhmig phap su khong de cho ai nhin thay dau. 

- Neu nhu ho khong de cho ai nhin thay thi ho cung de cho 
nguoi ta cam thay, nhu hai vai toi day chiing minh. 

- Hai vai cua ta cung co the chiing minh duoc. Nhung dieu do 
cung chua dii de tin rang nguoi dang di toi la mot phap su 
Moro. 

Vien canh sat toi noi, thay co hai nguoi chuyen tro vui ve, lay 
lam ngac nhien lam. Don Kihote van nam thang cang khong 
nhuc nhich, minh day thuong tich va bang bo. Vien canh sat 
tien lai gan hoi: 

- Sao, anh chang nay lam sao? 

- Neu ta la anh, ta se an noi co le do hon. Do ngu xuan, phai 

chang o cai xii nay nguoi ta thuong noi nang nhu vay voi cac 

Page 128 



DON QUUOTE.txt 

hiep si giang ho? 

Bong dung bi mot nguoi bo dang kho coi mang nhiec, vien 

canh sat khong nhin duoc, gio ngay cay den day dau phang 

xuong dau Don Kihote, tuong chung vo dau, roi bo di. Gian 

phong tro lai toi om. 

Xantro len tieng: 

- Thoi dung la ten phap su nguoi Moro roi, thua ngai. Han la 
no danh nhan sac cua nguoi dep cho ke khac, con voi thay tro 
ta, no chi danh cho nhung qua dam va nhiing cay den phang 
vao dau thoi. 

- Dung the, Don Kihote dap; boi vay, ta cho nen quan tarn den 
nhung yeu thuat do ma buc tiic lam chi. Do la nhiing vat ky 
quai vo hinh, khong biet dau ma tra thu duoc. Thoi, Xantro, 
hay guong day di tim quan tran thanh va xin cho ta mot it dau, 
ruou, muoi va la me diet de che mon thuoc than. Qua that luc 
nay ta rat can den no vi vet thuong do yeu ma gay ra lam ta 
chay nhieu mau qua. 

Xuong cot dau dan, Xantro dung day mo mam di tim chu quan 
thi lai gap vien canh sat dang dung nghe trom xem Don Kihote 
noi gi. Bac bao y: 

- Thua ngai, du ngai la ai, hay lam on cho chung toi mot it la me 
diet, dau, muoi va ruou; do la nhiing thu can thiet de ciiu chiia 
mot trong nhung hiep si giang ho xuat chung tren doi. Chang da 
bi mot ten Moro o trong quan tro nay dung yeu thuat danh 
trong thuong va dang nam tren giuong kia. 

Page 129 



DON QUUOTE.txt 

Thay Xantro noi nang nhu vay, vien canh sat cho bac la mot ke 

mat tri. Troi bat dau sang; y ben ma cua goi chu quan toi va 

noi ro yeu cau cua Xantro. Duoc chu quan cung cap day du, 

bac giam ma mang cac thii do ve cho chu. Don Kihote dang 

hai tay 6m dau, mom khong ngot oan trach cay den da lam 

chang dau don; tuy nhien, chang chi bi sung co hai cai buou to 

tren dau, con cai ma chang tuong la mau chi la mo hoi toat ra 

trong luc so hai. 

Don Kihote tron ca may thii voi nhau, dun mot luc, thay duoc 

mdi bac ra. Chang hoi muon mot cai lo de dung thuoc nhung 

trong quan khong co, danh phai do vao mot cai binh dung dau 

bang sat tay do chu quan tang cho. Chang dat binh thuoc truoc 

mat roi doc cac bai kinh Lay Cha, Kinh mung, Ngoi khen, Tin 

kinh, moi bai tdi hon tarn chuc Ian, doc xong moi cau lai lam 

dau ban phuc. Xantro, chu quan va vien canh sat dung xem tu 

dau chi cuoi, con anh chang lai la da di tham nom dan sue vat 

cua minh roi. Cong viec xong xuoi, Don Kihote muon tu minh 

thi nghiem su than hieu cua mon thuoc ma chang cho la rat quy. 

Chang ben uong cho thuoc thua trong noi (do lung mot ho) vi 

binh da day; vua uong khoi mom da non thoc non thao den noi 

khong con gi trong da day nvia. Bi non mua hanh, mo hoi trong 

nguoi toat ra nhu tarn, Don Kihote phai nho dap chan ho va de 

cho nam yen mot minh. Sau khi da dap chan cho chang, moi 

nguoi rut lui. Hon ba tieng dong ho sau, Don Kihote tinh day, 

thay trong nguoi nhe nhom, khoi het dau don, tuong chung vo 

benh tat. Chang tin tuong da luyen thanh cong mon thuoc than 

Page 130 



DON QUUOTE.txt 

va tu nay ve sau, nho co mon thuoc do, chang co the xong pha 
nai chien tran, du co nguy hiem bao nhieu cung chang ngai 
ngan. 

Thay chu binh phuc mot each ky la, Xantro Panxa ben xin uong 
not thuoc trong noi con lai cung kha kha. Duoc Don Kihote 
cho phep, bac hai tay 6m noi, long day tin tuong, uong mot hoi 
cung nhieu gan bang cua chu. Vi da day cua bac co nhieu sue 
chong do hon nen bac con bi vat va, lorn giong, toat mo hoi, 
quan quai chan ma chua non ra duoc, tuong dau gio tan so da 
diem. Trong con dau, bac khong ngot loi nguyen rua mon thuoc 
than va ke khon kiep da cho bac uong. Thay vay, Don Kihote 
noi: 

- Anh Xantro, ta nghi rang xay ra co su nay la do anh chua 
duoc phong tudc hiep si do thoi. R5 rang thuoc nay khong hieu 
nghiem doi voi nhiing ai khong phai la hiep si. 

- R6 that vo phuc cho toi va ca nha toi nua! Da vay, ngai con 
cho toi uong lam gi? 

Luc nay, thuoc da ngam va bat dau hanh bac giam ma dang 
thuong khien cho bac mieng non tron thao ngay tren giuong, 
ban het ca chan chieu, khong con dung vao viec gi duoc nua. 
Mo hoi toat ra nhu tarn, Xantro tuong minh chet den noi va 
moi nguoi co mat cung deu nghi nhu vay. Sau gan hai tieng 
dong ho day khung khiep, bac cam thay khong do nhu chu, ma 
trai lai than the dau don ra roi, dung khong viing. Nhung Don 
Kihote, sau khi tro lai nhe nhom lanh Ian nhu tren da ke, muon 

Page 131 



DON QUUOTE.txt 

ra di ngay de tim kiem nhung chuyen phieu luu, vi chang nghi 

rang trong suot thai gian a lai day, chang da xa lanh cuoc dai 

va nhung ngudi dang can toi sir giup da che cha cua chang. Va 

chang, chang rat tin tuong vao mon thuoc than. 

Vi nong long muon di, Don Kihote tu minh thang yen cuong 

cho con Roxinante, dong ca yen cho con lira cua giam ma, roi 

lai giup Xantro mac quan ao va do len lirng lira. Xong dau day, 

chang nhay len ngira, den goc san nha tro lay mot ngon thirong 

dirng tai day de dirng lam vu khi. 

Tat ca nhirng ngiroi trong quan tro - khoang tren hai chuc - 

dirng nhin Don Kihote, trong so do co ca co con gai chu quan. 

Don Kihote cung nhin co ta cham cham, thinh thoang buong 

mot tieng tho dai phat ra tu day long. Moi ngudi, nhat la nhirng 

ngudi da duoc chirng kien canh bang bo Don Kihote toi horn 

trudc, lai tuong chang xuyt xoa dau don vi nhirng vet thuong o 

sudn. 

Khi thay tro da ra toi cong, Don Kihote moi dung ngua lai, moi 

chii quan toi va noi bang mot giong tu ton, nghiem trang: 

- Thua quan tran thanh, toi da duoc huong rat nhieu an hue 

trong toa lau dai nay ciia ngai. On do, toi xin ghi long tac da 

suot ddi. Neu toi co the bao den duoc bang each trung tri 

nhirng ke lao xuoc da xuc pham toi ngai, dam xin ngai biet cho 

rang nghe nghiep cua toi la benh vuc nhung ke yeu, tra thu cho 

nhung ai bi lam nhuc, va trung tri nhirng ten phan boi. Ngai hay 

co nho lai va neu co trudng hop nao nhu vay, xin cho duoc 

biet. Nhan danh dong hiep si cua toi, xin hua se lam ngai duoc 

Page 132 



DON QUUOTE.txt 

thoa man nhu y muon. 

Chu quan cung nghiem trang dap lai: 

- Thua hiep si, toi khong can ngai tra ho toi mot moi thu nao ca 
vi rang tu toi cung biet each rua thu khi bi ke khac lam nhuc. 
Toi chi can ngai tra tien tro dem qua, ke ca tien rom va lua 
mach cho hai con vat Ian tien com va tien giuong cua hai nguoi. 

- Sao! Day la quan tro u? Don Kihote hoi. 

- Phai, va la mot quan tro rat noi tieng, chu quan dap. 

- Cho toi luc nay, toi da nham, Don Kihote noi. Thuc tinh, toi 
cii ngo day la mot toa lau dai nguy nga. Nhung neu khong phai 
nhu vay ma chi la mot quan tro thi chi co mot each mien cho toi 
viec tra tien vi toi khong the vi pham luat le cua gioi hiep si 
giang ho. Toi biet chac chan rang du nghi o quan nao, khong 
bao gio cac hiep si giang ho phai tra tien tro hoac mot mon tien 
nao khac vi tu truoc toi gio, toi chua he thay co sach nao noi 
nguoc lai; ho co quyen duoc tiep don tu te, den bu vao cong 
viec nang nhoc cua ho trong luc di tim kiem chuyen phieu luu 
mao hiem, dem cung nhu ngay, mua dong cung nhu mua he, di 
bo hay cudi ngua, chiu dung doi khat, nong lanh cung bao su 
khac nghiet va bat tien cua troi dat. 

- Dieu nay khong dinh dang gi den toi, chu quan dap. Hay tra 
tien di va xep nhung chuyen hiep si lai. Toi chi biet co mot viec 
la thu tien thoi. 

- Ong that la mot ke ngoc nghech va khong men khach. 
Noi roi Don Kihote thuc ngua, khoac thuong len vai ra khoi 

Page 133 



DON QUUOTE.txt 

quan tro di thang mot mach, khong buon de y xem giam ma 

cua minh co theo sau khong. Chang ai giu chang lai ca. Chu 

quan thay chang da di mat, ben chay lai doi tien Xantro Panxa. 

Bac giam ma dap rang chu da khong muon tra thi bac cung 

khong tra, rang bac la giam ma cua hiep si giang ho cho nen doi 

voi bac cung phai ap dung cac luat le nhu doi vdi chu bac, hie 

la khong duoc doi tien nong gi het. 

Tiic qua, chu quan doa neu khong tra thi y se co each lam cho 

biet than. Xantro dap lai rang du co menh he nao chang nua, 

bac cung se khong tra mot dong xu vi ton trong luat le cua gioi 

hiep si. Bac khong muon vi minh ma cac hiep si giang ho mat 

mot tuc le co truyen hay ho, de roi mai sau cac giam ma khac 

co the che trach bac da pha bo mot quyen loi chinh dang nhu 

vay. 

Rui thay cho bac Xantro den dui, trong so nhving khach tro co 

bon tay chuyen nghe chai len o Xegovia, ba tay hang xen o 

Cordoba va hai lai buon o hoi cho Xeviia, la nhung ke vui tinh, 

nghich ngom va thich treu choc. Nhu the cung chung mot y 

nghi, ca bon ho tien lai gan con lua, loi Xantro xuong; mot 

nguoi di lay mot cai khan trai giuong roi ho nem Xantro vao. 

Thay cai mai nha qua thap, khong tien hanh dong, ca bon keo 

nhau ra san, o do chi co vom troi han che ho thoi. Sau khi dat 

Xantro nam gon trong cai khan trai giuong, ho bat dau choi tro 

tung hung va lay lam thu vi nhu khi ho tung cho trong nhving 

ngay hoi hoa trang. 

Nhung tieng keu that thanh cua bac giam ma bi tung len troi lot 

Page 134 



DON QUUOTE.txt 

toi tai Don Kihote. Chang dung ngya lang nghe, moi dau tuong 
co chuyen phieu luu nao sap xay ra. Cuoi cung, nhan ra tieng 
keu cua giam ma, chang quay ngua lai va bat con Roxinante 
phi het toe luc ve quan tro. Toi noi, thay cong dong, chang ben 
di vong quanh de tim loi vao; di duoc may buoc, nhin qua biic 
tuong khong cao lam, chang thay giam ma cua minh dang vot 
len cao roi lai roi xuong mot each nhip nhang trong khong 
trung. Gia nhu luc do chang khong tiic gian, toi tin rang chang 
phai cuoi pha len. Chang co leo tu lung ngua len mat tuong 
nhung than the chang con dang dau e am den noi xuong ngua 
ciing khong noi, danh cii ngoi tren minh con Roxinante ra sue 
chui nia, thach thuc nhiing ke dang tung Xantro len troi, that 
khong sao ke het duoc. Mac cho Don Kihote chui bdi, bon 
nguoi o ben trong san van tiep tuc choi tro tung hung, con 
Xantro vua bay vua khong ngot mom keu la, doa nat, van xin 
ma chang an thua gi. Cuoi cung, ca bon met qua mdi dung tay 
lai; roi ho dat con lua toi, dat Xantro len lung no va khoac mot 
chiec ao len nguoi bac. Thay bac giam ma met lu, co hau 
Maritornex tot bung nghi la phai lay cho bac mot binh nuoc; co 
ben ra gieng muc cho duoc mat. Xantro do lay binh nuoc dua 
len mom dinh uong bong dung lai vi nghe thay tieng chu noi: 
- Xantro, con hoi, cho uong nuoc; con ta dung uong nuoc do 
keo mat mang day. Con khong biet ta co thuoc than day u? 
Vua noi, Don Kihote vua gio cai binh sat tay dung thuoc len. 
Chi can con uong hai giot se khoi ngay. 

Page 135 



DON QUUOTE.txt 

Nghe chu noi, Xantro lac xech ca hai mat; bac het to han ca 

chu: 

- May thay! Ngai quen rang toi khong phai la hiep si u, hay 
ngai muon toi doc not nhung gi con lai trong bung sau tran non 
mua dem qua? Thoi, xin ngai giu lay mon thuoc quy quai do, 
demac toi! 

Noi roi, Xantro dua binh nude len mom uong luon. Nhung mdi 
duoc mot ngum, thay nude la, bac khong uong nua va yeu cau 
Maritornex mang ruou den. Co nay vui long lam ngay va con 
bo ca tien tui ra tra. Ngudi ta don rang mac du d trong hoan 
canh toi doi, co con mang nhving tinh net cua mot ngudi theo 
Ki-to giao. Sau khi Xantro uong xong, Maritornex ma toang 
cong, Xantro lay got chin thuc lua ra khoi quan tro. Bac lay 
lam hai long vi khong phai tra mot dong xu nao va duoc ra di 
theo y muon tuy da phai gio lung ra lam bao lanh. Thuc ra de 
bu vao khoan tien tro, lao chu quan da giii duoc cai tui hai 
ngan ma bac giam ma trong luc voi va ra di khong nhd toi. 
Thay Xantro di roi, chu quan dinh ra dong cong chat lai nhung 
may anh chang vua choi tro tung hung khong nghe vi ho coi 
Don Kihote khong dang mot dong siit du chang co thuoc dong 
hiep si Ban Tron. 

Chuong XVIH 

CUOC DAM THOAI GlCTA XANTRO VA DON KIHOTE, 

CUNG NHLTNG CHUYEN KHAC DANG Dl/OC KE LAI 
Xantro da duoi kip chu; bac met lu, khong con sue thuc lua 

nua. Thay the, Don Kihote noi: 

Page 136 



DON QUUOTE.txt 

- Anh Xantro nay, bay gio thi ta tin chac rang toa lau dai hay 
quan tro do co yeu quai. Nhung ke treu gheo anh mot each 
doc ac kia la gi neu khong phai la ma quy va nhving nguoi o the 
gioi ben kia? Ta cam doan nhu vay vi luc ta nhin qua tuong 
thay tinh canh bi dat cua anh, ta khong sao leo len tuong va 
cung khong sao xuong ngua duoc; do la do ta bi phu phep. Ta 
lay danh dir the rang neu luc do ta leo duoc len tuong hoac 
xuong duoc ngua thi ta se tra thu cho anh mot each dich dang 
khien cho lu vo lai ngu xuan kia se nhd doi tro dua cua chung, 
mac du ta biet lam nhu vay trai voi luat le cua gioi hiep si vi, 
nhu ta van thuong noi voi anh, luat le khong cho phep mot hiep 
si danh nhau voi nguoi thuong, tru phi trong truong hop that 
can thiet phai bao ve tinh mang va con nguoi minh. 

- Toi cung se tra thu neu toi co the lam duoc viec do, du toi co 
la hiep si hay khong, nhung tiec rang toi khong lam noi. Con 
nhving ke da treu gheo toi chang phai ma quy hay phu thuy nhu 
ngai noi dau; ho cung la nhung nguoi bang xuong bang thit nhu 
ta ca ma thoi. Chung co ten co tuoi nan hoi vi trong luc bi tung 
len troi, toi nghe thay chung goi nhau: mot diia ten la Pedro 
Martinex, mot diia khac la Tenorio Ernandex, con lao chu 
quan la Huan Palomeke el Xurdo. Boi vay, thua ngai, neu luc 
do ngai khong leo len tuong hoac nhay xuong ngua duoc thi do 
mot nguyen nhan nao khac chii chang co phep thuat nao ca. 

Va qua su viec nay, toi thay ro rang nhving chuyen phieu luu 
mao hiem ta di tim kiem, cuoi cung se dan den nhving viec rui 

Page 137 



DON QUUOTE.txt 

ro nay, khong con biet loi nao ma di nua. Theo thien nghi cua 

toi, co le tot nhat va dung nhat la ta hay tro ve que luc nay dang 
mua gat de trong nom nha cua ruong vuon hon la cii di lang 
thang de roi gap net chuyen khong may nay den chuyen khong 
may khac. 

- That qua anh cha biet gi may ve cai nghe hiep si nay ca! Don 
Kihote dap. Dung noi nua va hay kien nhan. Co mot ngay, anh 
se thay tan mat rang lam nghe nay vinh du biet bao. Thu hoi 
tren doi co gi sung suong va vui thich hon khi ta thang mot tran 
va danh bai ke thu? Chac chan la khong co. 

- Co the nhu the day vi toi khong biet, Xantro dap; nhung chi 
biet rang tu ngay chung ta di lam hiep si giang ho, noi dung hon 
la tu ngay ngai lam hiep si giang ho (vi toi khong co vinh du 
do), chung ta chua thang mot tran nao tru Ian danh bai ky si 
tinh Vixcaia, ma trong tran nay ngai cung bi mat nua cai tai va 
nua cai mi Ngoai ra chi thay het gay be den gay Ion, het thui 
nho den thui to; rieng toi con bi yeu ma treu gheo o trong quan 
tro ma khong tra thu duoc de huong cai thu nhin thay su that 
bai cua ke dich nhu ngai noi. 

- Do chinh la noi phien muon cua ta va chac cung la cua anh 

nua, Don Kihote noi. Nhung roi ra, ta se co kiem mot thanh 

guom that tot, ai mang no se khong bi mot yeu thuat nao lam 

hai. Biet dau ta chang gap may co duoc trong tay thanh guom 

cua Amadix khi chang mang ten la hiep si Guom Nong Hoi; do 

la mot trong nhving thanh guom loi hai nhat tren doi vi rang 

ngoai nang tinh noi tren, no chem sat nhu bun, khong ao giap 

Page 138 



DON QUUOTE.txt 

nao chiu noi du cung den may hay co phep yeu ma. 

- So toi chang ra gi, Xantro noi, cho nen du ngai co kiem duoc 
mot thanh guom tot nhu vay, no cung se chi giup ich cho nhung 
ai da duoc phong tudc hiep si ma thoi, cung giong nhu mon 
thuoc than, con doi vdi nhung giam ma thi chang nude non gi 
dau. 

- Xantro, anh cho ngai dieu do; Troi kia se phu ho cho anh. 
Hai thay tro con dang ban bac bong dau Don Kihote thay phia 
truoc mat co mot dam bui mu mit dang tien lai gan; chang quay 
lai noi vdi giam ma: 

- O Xantro! Day la ngay tot lanh ma van may da danh cho. 
Day la ngay ta phai bieu thi sue manh cua canh tay ta, ngay ma 
ta lam nen nhung su nghiep se duoc ghi chep trong su xanh 
cho doi sau mai mai. Xantro, anh co nhin thay dam bui dang 
boc cao d truoc mat khong? Do la mot dao quan rat dong gom 
nhieu dan toe dang tien toi day. 

- Neu vay thi co nhiing hai dao quan kia, Xantro dap, bdi vi d 
phia doi dien cung co mot dam bui khac boc len troi. 

Don Kihote quay lai thi qua nhien nhu vay. Chang ca mung, 
nghi ngay rang do la hai dao quan sap gap nhau va giao chien 
vdi nhau tren canh dong bao la nay. So di Don Kihote nghi nhu 
vay vi luc nao dau 6c chang cung day ray nhung chuyen dam 
chem, ma quai, phieu luu mao hiem dien ro, yeu duong, thach 
thiic, ke trong cac sach kiem hiep, cho nen tat ca nhung dieu 
chang phat bieu, suy nghi hoac hanh dong deu hudng ve nhiing 

Page 139 



DON QUUOTE.txt 

chuyen do. Thuc ra, so di co nhung dam bui noi tren la do co 

hai dan cuu tu hai phia doi dien di toi; vi bui boc len mu mit nen 
tu xa khong nhin thay dan sue vat dau ca. Don Kihote qua 
quyet do la hai dao quan va cuoi cung Xantro cung tin. Bac hoi: 

- Vay thua ngai, thay tro ta phai lam gi bay gio? 

- Lam gi u? Don Kihote dap. Phai ung ho, giup do nhung ke 
khon cung. Xantro, anh phai biet rang dao quan o phia truoc 
mat chung ta do dai de Aliphanpharon dan dau; ong ta tri vi 
hon dao Ion ten goi la Trapobana; con dao quan o phia sau 
lung ta di toi thuoc doi thu cua dai de Aliphanpharon hie la ong 
vua cua nguoi Garamanta ten la Pentapolin Ao Ven Tay vi moi 
khi lam tran, ong ta de tran canh tay phai. 

- Tai sao hai ong nay thu ghet nhau den nhu vay? 

- Ho thu ghet nhau vi Aliphanpharon, mot ke ngoai dao cue 
do, me con gai Pentapolin la mot tieu thu rat xinh dep, co 
duyen va theo dao Ki-to. Bo co ta khong muon ga co cho ong 
vua ngoai dao neu ong nay khong chiu tu bo luat le cua giao to 
gia hieu Mahoma de theo Ki-to giao. 

- Pentapolin xii su dung qua; da the toi phai ra sue giup ong ta. 

- Duoc, tuy anh thoi, boi vi muon tham gia nhung tran nhu the 
nay, khong can phai duoc phong rude hiep si. 

- Toi hieu roi, nhung biet giau con lua nay vao dau de sau tran 
danh con tim thay no? Toi chua thay ai cuoi lua ra tran bao 
gio. 

- Dung the; chi co mot each tha rong thoi, con hay mat cung 

khong sao. Sau khi thang tran, chung ta se co rat nhieu ngua, 

Page 140 



DON QUUOTE.txt 

va ngay Roxinante cung co nguy ca bi thai. Nhung anh hay nhin 
va chii y nghe; ta muon gioi thieu vai anh nhung hiep si trii danh 
trong hai dao quan; de cho anh nhin duoc ro nan, ta hay leo len 
ngon doi kia ma quan sat hai ben. 

Hai thay tro leo len doi va nhin thay hai dan cuu, nhung Don 
Kihote van tuong la hai dao quan vi bui boc len mu mit lam 
chang ma ca mat. The la chang tuong tuong ngay ra nhung 
dieu ma mat khong nhin thay va bat dau noi: 
- Trong kia, hiep si mang vu khi vang choe va mot cai khien ve 
hinh mot con su tu nam duoi chin mot thieu mx, do la hiep si 
Laocalco dung cam, lanh chua Puente de Plata; hiep si co 
nhiing vu khi trang tri hoa vang va mang khien co ba cai mien 
bang bac tren nen xanh, do la hiep si Micocolembo dang gom, 
dai cong tuoc Kiroxia; ben tay phai chang la mot ngudi co doi 
chin va doi tay khong 16, do la Brandabarbaran de Boliche, 
lanh chua ba xii Arabia, mot hiep si khong he biet run so; 
chang mac mot cai ao giap bang da ran, va cai khien cua chang 
la mot canh cua; theo loi don, do la mot trong nhung tarn cua 
cua ngoi den bi pha huy boi ban tay phuc thu cua Xanxon 
truoc khi chet. Bay gio, hay nhin sang phia ben kia; dan dau 
dao quan nay la Timonel de Carcahona,hoang tu xii Nueva 
Vixcaia, con ngudi chi thang khong bai; vu khi cua chang mang 
bon mau: xanh da troi, xanh la cay, vang va trang bac; khien 
cua chang co hinh mot con meo vang tren nen hung hung va 
chii Miu, am dau ten tinh nuong cua chang la nang Miulina xinh 

Page 141 



DON QUUOTE.txt 

dep tuyet tran, con gai cong tuoc Anphenhiken del Algarbe; 

con anh chang ngoi triu ca lung con ngua cai lire luong, mang 

nhung vu khi trang nhu tuyet va mot cai khien trang khong ve 

hinh gi ca, do la mot hiep si moi nguoi Phap, ten la Pierex 

Papin, lanh chiia va nam tuoc mien Utrike; con hiep si dang 

thuc got sat vao suon con ngira co than hinh thon tha va mau 

long sac so, mang nhitng vu khi lot long mau xanh da troi, do la 

dai cong tudc Nerbia ten la Expartaphilar do del Boxke, bieu 

hieu tren khien la mot cay long tu thai kem theo cau: "Hay di 

tim so phan cua ta". 

Cii nhu the, bang mot su tuong tuong dien ro co mot khong 

hai, Don Kihote ke lai lich cac hiep si cua hai dao quan tuong 

tuong cung voi nhiing vu khi, mau sac, bieu hieu va cham ngon 

cua tung nguoi. Chang noi tiep: 

- Dao quan trudc mat gom nhieu dan toe: co nhiing nguoi uong 

dong nuoc ngot ngao cua con song Xanto noi tieng; co nhiing 

nguoi song tren nhung mien nui Chau Phi; co nhiing nguoi dai 

vang o xii Arabia hanh phuc; co nhiing nguoi song tren nhung 

bo phi nhieu va mat me cua con song Termodonte trong vat; co 

nhung nguoi da khon kheo su dung con song Pactolo co cat 

vang; co nhung nguoi Numidia tinh tinh bat trac; co nhving 

nguoi Ba Tu ban cung rat gioi; co nhving nguoi Partia va 

Media chua lam tran da chay tron; co nhving nguoi Arap du 

muc; co nhung nguoi Xita da trang tinh tinh doc ac; co nhving 

nguoi Etiopia dui moi, va con biet bao nhieu dan toe khac ma 

ta nhan duoc mat nhung khong nhd ten. Con dao quan thii hai 

Page 142 



DON QUUOTE.txt 

gom nhung nguoi uong dong nuoc trong vat cua con song 
Betix co nhung cay cam lam 6 hai bo; co nhung nguoi rua mat 
bang nuoc song Taho co Ian vang cho da de min mang; co 
nhung nguoi song ben dong nude mau mo cua song Henil tuyet 
dieu; co nhung nguoi song tren nhung canh dong co phi nhieu; 
co nhung nguoi song sung suong tren nhmig canh dong dep 
tuyet voi; co nhving nguoi o vua lua Mantra; co nhung nguoi 
thuoc dong mau Got co xua mac toan do sat; co nhiing nguoi 
tarn tren dong song Pixuerga em dem; co nhving nguoi chan 
nuoi gia sue tren doi bo bat ngat cua con song Guadiana uon 
khuc quanh co dudi long dat; co nhiing nguoi song tren vung 
rung nui Pireneo lanh ngat hay giua bang tuyet cua rung nui 
Apenino; torn lai dao quan nay bao gom tat ca cac dan toe 
chau Au. 

Lay Chua! Voi bo 6c chiia day nhung chuyen hoang duong 
doc trong sach vo, Don Kihote ke ra khong biet bao nhieu tinh 
va quoc gia cung nhung dac diem rat chinh xac cua tung noi, 
tung chon. Xantro Panxa nin lang cham chu nghe, thinh thoang 
quay dau nhin ve phia hai dao quan xem co thay nhiing hiep si 
va nhiing nguoi khong 16 nhu chu gioi thieu khong. Nhin mai 
chang thay gi, bac noi voi Don Kihote: 
- Thua ngai, quy bat toi di neu toi thay mot hiep si hay mot 
nguoi khong 16 nao nhu ngai ke; hoac gia mat toi khong nhin 
thay vi co le lai co chuyen yeu thuat gi day nhu lu ma quai dem 
qua chang? 

Page 143 



DON QULJOTE.txt 

- N6i the nao vay? Don Kihote hoi van. The anh khong nghe 

thay tieng ngua hi, tieng ken rue va tieng trong vang do sao? 

- Toi khong nghe thay tieng gi ca ngoai tieng keu am I cua 

nhung con cuu. 

Xantro noi dung vi luc nay hai dan cuu da toi gan. 

- Xantro, su so hai lam mo mat u tai anh. Mot trong nhung tac 
dong cua su so hai la lam roi loan tri giac va khien cho su viec 
thay hinh doi dang. Thoi, neu anh qua so thi hay tranhdi de mac 
ta; chi can mot minh ta giup do ben nao tat ben do se thang. 
Noi roi, Don Kihote thuc dinh vao suon con Roxinante, cam 
ngang ngon giao, phi nhu bay xuong chin doi. Xantro voi het 
to: 

- Ngai Don Kihote, xin ngai quay tro lai. Ngai di danh nhiing 
con cuu do thoi. Hay quay lai di. R6 kho cho bo de ra toi 
chua! That la dien roi! Hay nhin lai xem. Lam gi co khong 16, 
hiep si, meo cho, guom giao, khien moc xanh do quy quai co 
chii. Ngai dinh lam gi the vay? Toi that co toi voi Chua. 
Nhung Don Kihote nao co chiu quay lai; chang thet to: 

- Hoi cac hiep si di chien dau duoi la co cua hoang de dung 
cam Pentapolin Ao Ven Tay, hay theo ta; cac nguoi se thay ta 
danh bai mot each de dang ten Aliphanpharon dela Trapobana, 
dich thu cua hoang de, de tra thu cho Nguoi. 

Noi roi, chang xong vao giiia dan cuu, vung ngon giao len mot 
each dung manh phi thuong nhu the dang chien dau voi nhung 
ke thu khong doi troi chung vay. Nhung nguoi chan cuu di 
theo dan gia sue voi keu to bao chang dung tay lai, nhung thay 

Page 144 



DON QUUOTE.txt 

vo hieu, ho ben thao na deo a that lung va tiep don chang bang 

nhung hon da to bang nam tay. Don Kihote nao co dem xia gi 
den nhung vien da; chang van phi ngua giua dan gia cuu, mom 
keu: 

- Ten Aliphanpharon kieu ngao kia d dau, hay lai day. Ta muon 
mot minh thu sue voi nguoi va ket lieu cuoc doi nguoi de tra 
thu cho Pentapolin Garamanta dung cam. 

Vua luc do, mot hon da vang dung vao suon Don Kihote, lam 
cho hai cai xuong lun han xuong. Dinh ninh rang minh sap chet 
hoac bi trong thuong, va chot nhd toi mon thuoc than, chang 
nit binh thuoc dua len mom va do vao da day; nhung con dang 
uong chua het lieu (Don Kihote nghi nhu vay), bong dau mot 
hon da thu hai ban dung vao tay cam binh thuoc, nghien nat hai 
ngon tay va lam vo tan cai binh, tien the lam bat ba bon cai 
rang ra khoi mom. Bi luon hai phat na nhu troi giang, chang 
hiep si toi nghiep nga Ian tu tren minh ngua xuong dat. Dam 
chan cuu chay lai, tuong chang chet, voi thu thap dan cuu roi 
chuon thang, vac theo ca bay tarn con cuu bi giet. 
Trong luc do, Xantro van dung tren doi theo doi hanh dong 
dien ro cua chu, vua vo dau but tai, vua oan trach so phan da 
xui khien bac gap phai mot ong chu nhu vay. Khi thay Don 
Kihote nam Ian dudi dat va nhung nguoi chan cuu da di khoi, 
bac ben xuong doi di lai gan; thay chang hiep si o trong mot 
tinh trang rat bi dat nhung van tinh, bac ben bao: 

- Thua ngai Don Kihote, toi da chang bao ngai quay tro lai roi 

sao? Rang do la hai dan cuu chu co phai quan quan gi dau ma 

Page 145 



DON QUUOTE.txt 

danh! 

- Lao phap su thu dich xo la cua ta da lam thay hinh doi dang 
nhu vay do, Don Kihote noi. Xantro, anh phai biet rang bon 
chiing co the sai khien rat de dang con mat cua chung ta; va lao 
phap su ranh ma xau bung kia, thay ta sap thang tran, da bien 
hai dao quan thanh hai dan cuu. Neu khong the, hay nghe ta 
bao va anh se thay ta noi dung: hay leo len con lua kia va bi 
mat di theo bon chung; anh se thay rang sau khi da di each day 
mot quang, chung se tro lai nguyen hinh tu nhung con cuu 
thanh nhung nguoi bang xuong bang thit nhu ta da ta luc nay. 
Nhung thoi, cho di voi vi ta dang can den su giup do cua anh; 
hay lai day nhin xem ta bi mat may cai rang; hinh nhu khong 
con cai nao trong mom ta nua thi phai. 

Xantro ghe mat vao sat mom Don Kihote; luc nay thuoc than o 
trong bung Don Kihote da bat dau ngam va dung luc Xantro 
nhom vao thi, manh nhu sung, chang hiep si oe vao day mat 
bac giam ma thuong nguoi tat ca nhiing gi chiia trong bung. 

- Lay thanh Maria! Cai gi vay? Xantro keu len. Dung la ke co 
toi nay bi thuong nen moi hoc mau ra nhu the nay. 

Sau khi nhin ky, bac thay mau sac, mui vi khong giong mau, te 
ra do la thuoc than ma bac da trong thay chu uong luc trudc. 
Bac dam lorn giong, roi cung non thoc non thao vao het ca 
nguoi Don Kihote, ca thay Ian to nom that kho coi. Non xong, 
bac lai gan con lua dinh tim cai tui hai ngan de lay gie lau va 
thuoc men cho chu nhung khong thay dau ca. Gan nhu phat 

Page 146 



DON QUUOTE.txt 

cuong, bac lai ra sue nguyen rua va dinh bung se bo mac chu 

tro ve que mot minh du co phai mat ca tien cong Ian hy vong 
duoc cai tri hon dao ma chu da hiia. 

Luc nay, Don Kihote da dung day duoc; tay trai bit chat mom 
de giu nhung cai rang con lai khoi vang ra ngoai, tay phai nam 
day cuong (con Roxinante trung thanh va ngoan ngoan tu dau 
den gio van khong roi khoi chu mot budc), chang tien lai gan 
giam ma; Xantro dung ap nguc vao con lua, tay ti ma suy nghi. 
Thay bac to ve buon rau, Don Kihote bao: 

- Xantro, anh phai biet rang neu ta muon khac nguoi thi phai 
lam khac nguoi. Tat ca nhung con phong ba bao tap vua qua 
bao hieu troi sap quang dang va chung ta sap gap nhung dieu 
tot lanh; cai hay cung nhu cai do khong the nao ton tai mai 
duoc, va vi da gap qua nhieu dieu rui roi, nay mai ta se gap 
nhving dieu may. Boi the, anh khong nen phien muon ve nhiing 
noi bat hanh da xay den vdi ta; va chang anh co bi anh huong 
gi dau. 

- Sao lai khong? Xantro dap. Thu hoi cai nguoi bi tung len 
quat xuong ngay horn qua khong phai la con trai cua bo toi 
sao? Va cai tui hai ngan bi mat cung bao nhieu cua quy o trong 
khong phai cua toi sao? 

- Sao, Xantro, anh mat cai tui hai ngan roi u? 

- Con sao nua! 

- The la chung ta khong co gi an ngay horn nay ca. 

- Dieu do chi xay ra mot khi nhving canh dong nay khong co 

loai co ma ngai da gioi thieu; nhung nha hiep si giang ho den dui 

Page 147 



DON QUUOTE.txt 

nhu ngai thuong dung no trong nhung truang hap khong co cai 
an nhu the nay. 

- Tuy nhien, luc nay day ta thich mot can banh mi vdi hai con 
ca moi hon cac loai co do Dioxcoridex ta va da duoc bac si 
Laguna chiing minh. Nhung thoi, Xantro yeu quy, hay len lua 
va di theo ta. Thuong de kia cung cap cho muon loai, se khong 
de thay tro ta bi thieu thon, nhat la chiing ta van tarn tarn niem 
niem phung sy Ngiroi. Nguoi khong de cho ruoi muoi thieu 
khong khi, giun de thieu dat, sau bo thieu nuoc; Nguoi day 
long bac ai va du thien cung nhu ac, hay cung nhu do, tat ca 
deu duoc doi on mua moc ciia Nguoi. 

- Ngai lam nghe truyen giao tot hon lam hiep si giang ho. 

- Nhiing nguoi hiep si giang ho biet va can phai biet du moi 
chuyen. Co nhiing hiep si trong nhung the ky truoc da tung 
thuyet phap giiia mot don quan mot each troi chay nhu the tot 
nghiep o truong Dai hoc Pari ra; tu do ta co the ket luan rang 
ngon giao khong lam cun ngoi but cung nhu ngoi but khong lam 
cun ngon giao. 

- Mong rang ngai noi dung. Bay gio, ta hay di khoi day tim cho 
nghi dem nay, va cau Chua o do khong co nhiing ke choi tro 
tung hung, ma quy hoac nhung phap su nguoi Moro, neu 
khong thi that het doi. 

- Anh hay cau Chua di va muon dan ta den dau cung duoc; Ian 
nay ta de tuy anh tim cho nghi. Nhung hay cho tay vao ham 
tren ben phai nay xem ta mat bao nhieu cai rang vi ta thay dau 

Page 148 



DON QUUOTE.txt 

lam. 

Xantro cho tay vao mom Don Kihote, so so nan nan roi noi: 

- Ngai co bao nhieu rang ham o cho nay? 

- Bon; tru cai rang khon, tat ca deu tot nguyen. 

- Xin ngai hay noi cho dung. 

- Ta noi bon chii khong phai nam vi ca doi ta chua nho mot cai 
rang nao, va ta cung khong he bi sun rang hoac sung loi bao 
gio. 

- Vay ma o phia dudi chi thay co hai cai rang ruoi, ben tren 
khong con tdi nua cai, chi thay nhan thin nhu long ban tay vay. 
Nghe nhung loi noi dang buon cua giam ma, Don Kihote than 
tho: 

- That la bat hanh cho ta! Tha chung chat mat mot canh tay cua 
ta con hon, mien la khong phai canh tay cam guom. Xantro, 
anh phai biet rang mom khong rang nhu coi xay khong da, va 
mot cai rang con quy hon mot vien kim cuong rat nhieu. Nhung 
chung ta phai chiu dung tat ca vi chung ta phai lam cai nghe 
hiep si khac kho nay. Thoi, anh ban hay len lua va dan duong, 
ta se theo buoc anh. 

Xantro treo len lua di tim noi tru chin, van theo con duong cai 
quan thang tap. Ho di cham chap vi hai ham rang cua Don 
Kihote khien chang nhiic nhoi khong sao di nhanh duoc. De 
khuay khoa chu, Xantro goi chuyen ra noi nhu se ke o chuong 
sau. 

Chuong XIX 

Page 149 



DON QUUOTE.txt 
TC cuOc TAM SlT GIUA XANTRO VA DON KTHOTE 

DEN CUOC GAP GO VOl M0T CAI XAC CHET, CUNG 

NHLTNG SV VIEC LY KY KHAC 

- Thua ong chu, hinh nhu tat ca nhung chuyen khong may xay 

ra trong may ngay horn nay la mot sir trung phat doi voi ngai vi 
ngai da vi pham luat le cua hiep si dao. Ngai da khong lam 
dung loi the la an khong can ngoi ban, song khong gan vo, va 
con nhieu dieu khac nita ma ngai da hiia se thuc hien chmig 
nao chua doat duoc cai mu sat cua Malandrino, ten Moro ma 
toi khong nhd ro ten tuoi lam. 

- Xantro, anh noi rat dung, Don Kihote dap; thu thuc, ta quen 
bang di mat; va anh co the chac chan rang vi da khong nhac 
nhd ta kip thoi nen anh da bi treu gheo. Thoi duoc, roi ta se 
sua vi trong hiep si dao co nhieu each giai quyet. 

- Nhung toi co the thot gi dau? 

- Du anh khong the cung vay thoi vi chi can anh co dong gop 
vao su sai trai cua ta. Cho nen, du co the hay khong the cung 
can phai tim each sua. 

- Neu nhu vay, xin ngai cho quen dieu nay cung nhung loi the 
cu. Co the hi yeu ma lai dinh treu gheo toi Ian nua, tham chi 
con treu gheo ca ngai nua kia. 

Con dang tro chuyen thi troi da toi ma hai nguoi van chua tim 
duoc cho nghi chan; them vao do, ca hai deu doi bung ma cai 
tui hai ngan dung luong thuc thi mat roi. Da the, troi lai toi den 
nhu muc. Tuy vay, ho van di. Xantro dinh ninh rang di do mot 
hai dam nua tren duong cai quan nay, chac se gap quan tro. 

Page 150 



DON QULJOTE.txt 

Hai thay tro cii mo mam trong dem toi, tro doi bung, thay cung 

muon an. Bong dau tu phia truoc mat toi thay co rat nhieu dom 
liia, trong nhu sao doi ngoi. Xantro lanh toat ca nguoi, Don 
Kihote cung dam hoang. Bac giam ma ghi day trong lua, chang 
hiep si ghi cuong ngua, roi ca hai nin lang nhin cham chii xem 
sao. Nhung dom lua van tien ve phia ho, cang gan cang to. 
Xantro run ban bat, toe tren dau Don Kihote cung dung nguoc 
len. Chang hiep si co tran tinh noi: 

- Xantro, chac chan day la mot chuyen phieu luu Ion nhat va 
nguy hiem nhat, doi hoi ta phai doc het can dam va sue luc ra. 

- V6 phiic cho toi chua! Neu lai co mot chuyen ma quai niia 
nhu toi cam thay, thu hoi con dau xuong suon de chiu don. 

- Du co ma quai chang nua, ta cung se khong de chiing cham 
toi mot soi long o ao anh. So di truoc day chiing treu gheo anh 
vi ta khong vuot tuong nhay vao san duoc; nhung bay gio 
chiing ta o noi dat bang va ta co dat de miia guom. 

- Nhung neu chiing lai lam cho ngai me man va liet ca tay chan, 
thu hoi o noi dat bang co duoc loi loc gi hay khong? 

- Xantro, du sao ta cung khuyen anh nen co can dam; roi anh 
se thay ta khong run so truoc bon chiing. 

- On nho Chiia, toi se co can dam. 

Hai nguoi diing ne sang ben duong cham chii nhin xem nhung 

dom lua di dong kia la cai gi thi thay mot dam nguoi choang ao 

le trang. Canh tuong khung khiep do khien Xantro Panxa mat 

het tinh than, hai ham rang cii dap vao nhau nhu len con sot 

ret, cang nhin ro bao nhieu toe cang dung nguoc va rang cang 

Page 151 



DON QUUOTE.txt 

dap manh bay nhieu. Trudc mat ho co tdi hai chuc nguoi cuoi 
la, mac ao trang dai, tay cam duoc; roi den mot cai kieu phu 
toan vai den theo sau co sau nguoi cung cuoi la, ca nguoi Ian 
vat deu de tang suot tu dau tdi chin (nhin budc di cham chap 
cua nhung con vat cung thay ro khong phai la ngua). Nhiing 
nguoi choang ao trang dai vua di, vua ri ram cau nguyen voi 
mot ve thuong xot. Canh tuong rung ron nay, giua dem horn 
khuya khoat vang ve, du lam cho Xantro va ngay ca chu bac 
phai hoang hon. Bac giam ma da bat dau chun; trai lai, Don 
Kihote tuong tuong ngay ra mot chuyen phieu luu mao hiem 
nhu da doc trong sach. 

Chang nhin cai kieu hoa ra cai cang, tren do co mot hiep si bi 
trong thuong hoac da chet, va nhiem vu cua chang la phai tra 
thu cho ke bi nan. The la, chang noi chang rang, chang cam 
ngang ngon giao, ngoi lai ngay ngan tren yen ngua, roi voi mot 
ve hien ngang dinh dac, dung ra giua duong cho dam nguoi 
mac ao choang trang di tdi. Khi ho da tdi gan, Don Kihote cat 
cao giong: 

- Hoi cac hiep si, bat ke cac nguoi la ai, hay dung lai xung 
danh va noi cho ta biet cac nguoi tu dau tdi day, di dau va 
khieng ai tren cang kia. Xem ra, cac nguoi da gay toi loi hay da 
bi ai gay nan va ta can phai biet dieu do de mot la tri toi cac 
nguoi, hai la rua han cho cac nguoi. 

- Chung toi dang voi, mot nguoi khoac ao choang trang dap, 
quan tro con xa; chung toi khong the dung lai de bao cao theo 

Page 152 



DON QUUOTE.txt 

yeu cau cua ngai. 

N6i roi, nguoi do thuc la vuot len. Don Kihote dung dung noi 

gian, nam ngay cuong con la, thet: 

- Dung lai; hay to ra co le do hon va tra 161 nhung cau hoi cua 

ta; neu khong ta se danh ca bon. 

Con la nay nhat tinh, thay co nguoi nam cuong, chom bon vo 

len roi nga Ian ra dat, quat ca chu no xuong theo. Co mot anh 

hau di bo, nhin thay canh do, ben chui rua Don Kihote. Hang 

mau, chang hiep si nam chat ngon giao, xong vao mot nguoi 

mac do tang quat nga xuong dat roi quay sang danh luon nhung 

nguoi khac, ta xung huu dot, nom that dep mat, con Roxinante 

luot tren mat dat mot each oai hung nhu mdi co them doi canh. 

Dam nguoi mac ao choang trang khong quen danh nhau, lai 

khong co vu khi, voi bo cuoc, tay cam duoc chay khap canh 

dong, nom giong nhu nhung nguoi deo mat na hoa trang trong 

buoi da hoi; nhiing nguoi mac tang phuc, bi lung tung trong bo 

do dai luot thuot, khong sao tro tay duoc, khien Don Kihote 

duoc mot phen danh duoi thich tay. Ho tuong chang khong 

phai nguoi tran ma la mot con quy o dia nguc len cuop tu thi 

trong kieu. 

Truoc canh tuong do, Xantro rat kham phuc su dung cam cua 

chu, bac tu nhu: "Chu ta that la can dam nhu ngai van noi". 

Co mot bo duoc chay do duoi dat, soi ro nguoi mac ao 

choang trang bi con la vat nga luc dau; chot nhin thay, Don 

Kihote tien lai gan, gi ngon giao vao mat, bat phai dau hang, 

neu khong se giet chet. Nguoi mac ao choang trang voi dap: 

Page 153 



DON QUUOTE.txt 

- Toi da hang tu lau vi toi co nhiic nhich duoc dau, toi bi gay 
mot dui roi. Neu ngai la mot hiep si theo dao Ki-to, toi van ngai 
dung giet toi, neu khong ngai se mac mot dieu dai bat kinh vi 
toi da do cu nhan va moi duoc thu phong giao chuc. 

- Ong la nguoi cua Giao hoi u? Don Kihote hoi. Vay ai run rui 
ong toi day? 

- Ai u? Thua ngai, su bat hanh dan toi toi day. 

- Vay thi ong se gap mot su bat hanh Ion hon neu khong thoa 
man toi va tra loi nhiing cau hoi cua toi. 

- Ngai se duoc thoa man ngay bay gio, nguoi tu khoe la ong 
cu dap; toi khong do cu nhan nhu da noi luc nay ma moi co 
bang tu tai; ten toi la Alonxo Lopex, que quan tai Alcobendax; 
toi toi tinh Baeda cung vdi muoi mot giao si khac la nhiing 
nguoi cam duoc vua chay tron luc nay; chung toi dua mot cai 
kieu trong co tu thi mot hiep si den tinh Xegovia; hiep si nay 
chet o Baeda va da duoc chon o do; bay gio chung toi dua hai 
cot ve Xegovia la noi chon rau cat ron cua chang. 

- Ai giet hiep si do? Don Kihote hoi. 

- Chua da bat toi chang sau mot con sot ac liet. 

- Neu vay, Chua da mien cho toi nhiem vu bao thu cho chang 
vi mot khi Chua bat toi ai, nguoi do phai cui dau tuan theo 
khong duoc cuong lai. Vi thu Chua bat toi ban than toi, toi 
cung se chiu nhu vay. Tien day, toi cung muon noi de ngai biet 
rang toi la mot hiep si o xii Mantra, ten la Don Kihote, va cong 
viec cua toi la di khap do day de benh vuc ke hen yeu, tra thu 

Page 154 



DON QUUOTE.txt 

cho nhung nguoi bi xuc pham. 

- Chang biet ong benh vuc ke hen yeu ra sao ma lam etui toi 
gay doi the nay, khong bao gio thang lai duoc nua; con noi 
rang ong tra thu cho nguoi bi xuc pham thi thirc ra ong da xuc 
pham toi toi miic khong bao gio got rua duoc. That la dai bat 
hanh cho toi da gap phai mot hiep si giang ho nhu ong. 

- Thua ong tu Alonxo Lopex, moi viec tren doi nay deu khong 
giong nhau dau. So di xay ra chuyen khong may nay la do cac 
ong di dem, lai mac ao choang trang va do tang, tay cam duoc, 
mom lam ram cau nguyen, thanh thu trong cac ong giong het lu 
ma quy o the gidi ben kia. Tnroc trach nhiem khong the tron 
tranh duoc, toi da xong vao danh cac ong; va du cac ong co la 
quy Xa-tang o dia nguc that, nhu toi da tuong, toi cung khong 
tha. 

- Khong may cho toi xay ra co sir nhu the nay, mong ngai hiep 
si giang ho (ngai da lam toi khon kho) hay keo toi ra khoi con 
la vi dui toi bi kep givia cai yen va ban dap. 

- The ma chang bao ngay! Con doi den bao gio moi noi? 

Don Kihote voi goi Xantro Panxa lai, nhvrng bac giam ma chua 

buon den ngay vi con dang ban vo vet hrong thirc chat tren mot 

con la di cung voi doan nay. Bac lay ao khoac lam thanh mot 

cai tui, len day thirc pham, roi dat len lung con lira cua minh, 

xong dau day moi chay lai keo ong tu tai ra khoi con la, do 

ngoi len yen va tra lai cho ong ta bo duoc. Don Kihote nho ong 

ta chuyen loi xin loi toi nhiing nguoi kia ve sir viec dang tiec 

vua xay ra ma chang khong the tranh duoc. Xantro cung noi 

Page 155 



DON QUUOTE.txt 
them: 

- Neu cac ban cua ngai muon biet con nguoi dung cam da lam 
cho ho that dien bat dao la ai, xin hay noi lai rang do la chang 
Don Kihote tru danh o xii Mantra, con goi la hiep si Mat 
Buon. 

Sau khi ong tu tai di khoi, Don Kihote hoi Xantro ly do vi sao 
lai goi chang la hiep si Mat Buon. Xantro dap: 

- Toi xin noi. So di toi goi nhu vay la vi khi nhin ngai duoi anh 
duoc cua ong tu bat hanh no, toi thay ngai co mot bo mat xau 
xi qua, chua rung thay nhu vay bao gio. Co the vi luc do ngai 
danh nhau bi met, hoac gia vi thieu mat may cai rang chang. 

- Khong phai the dau; do la vi nha su hoc co nhiem vu viet ve 
nhiing chien cong cua ta, muon rang ta phai co mot biet hieu 
rieng cung nhu nhung hiep si thoi xua, vi du nhu hiep si Guom 
Nong Hoi, hiep si Ky Lan, hiep si Tieu Thu, hiep si Phuong 
Hoang, hiep si Chim l/ng, hiep si Tu Than, nhiing biet hieu 
khien cho ho lung danh khap thien ha. Nha su hoc do da dieu 
khien y nghi va loi noi cua anh khien cho anh goi ta la hiep si 
Mat Buon; tu nay ve sau, ta se nhan biet hieu do. Va de cho 
cai ten do tuong xiing voi con nguoi cua ta, ta quyet dinh khi 
nao co dip se thue ve tren khien mot bo mat that buon. 

- Viec gi phai ton thoi gio va tien de lam viec do; noi khong 
ngoa, chi can ngai gio mat ra cho moi nguoi xem, ho se goi 
ngay la hiep si Mat Buon, cha can phai ve len khien lam gi. Noi 
them cho vui, mat ngai da qua xau xi vi doi bung va gay rang 

Page 156 



DON QUUOTE.txt 

cho nen, nhir toi da noi, co the mien biic ve buon tham do 

dugc. 

Cau pha tro cua Xantro lam Don Kihote khong nin dugc cuoi; 
tuy nhien, chang van quyet dinh nhan biet hieu do va se thue ve 
mot bo mat that buon tren khien; chang noi: 

- Xantro, ta nghi rang ta se bi true xuat khoi giao hoi vi da xuc 
pham toi su Thanh; ke ra cung dung thoi vi ta da bi ma quy am 
anh. Tuy nhien, ta khong nhung tay ma chi nhung ngon giao 
nay; hon the niia, ta khong chu tarn danh cac nha tu hanh ma ta 
kinh yeu vi ta la mot tin do Kito ngoan dao; trai lai, ta chi dinh 
danh loai ma quai o the gioi ben kia thoi. Va trong truong hop 
nay, ta lai nho den chuyen dau linh Rui Diax dap gay tan cai 
ghe ngoi cua mot vi sii than truoc mat due Giao hoang va da bi 
true xuat khoi Giao hoi; ngay horn do Rodrigo de Vivar da to 
ra la mot trang hiep si ngay thang va dung cam. 

Don Kihote dinh di kiem tra xem co dung co xac nguoi chet 
trong cai kieu khong, nhung Xantro can va noi: 

- Thua ngai, trong tat ca nhving cuoc phieu luu mao hiem cua 

ngai ma toi da duoc chiing kien, Ian nay toi moi thay ngai 

khong bi siit me gi. Nhung rat co the nhung nguoi vua moi bi 

ngai danh bat se nhan ra rang doi phuong da thang ho chi co 

mot nguoi, va de rua nhuc, ho se quay tro lai tim ta hoi toi. 

Thoi, con lua kia da mang du luong thuc, nui rung each day 

khong xa, bung da doi roi, ta hay mau mau nit khoi noi day; 

nhu nguoi ta van thuong noi, nguoi chet an dat con nguoi song 

an banh. 

Page 157 



DON QUUOTE.txt 

N6i roi, bac thuc lua, moi chu di. Thay Xantro co ly, Don 
Kihote lang yen theo sau. Di khdi mot khe nui, den mot thung 
lung rong va kin dao, ho dung lai. Xantro gio luong thuc ra, roi 
hai thay tro nga xuong bai co xanh, ngon mieng an bu luon ca 
bua sang, bua trua va bua toi, danh hon mot sot thit nguoi 
chiem doat duoc cua dam thay tu la nhiing nguoi hay an ngon. 
Nhung lai mot su bat hanh nua den voi ho, ma Xantro coi la 
mot bat hanh Ion nhat tu truoc toi gio: so la co an ma cha co 
mot giot ruou hoac mot giot nuoc nao de do vao mom, thanh 
thu hai thay tro khat kho ca co. Chot Xantro nhan ra noi day la 
mot canh dong day co xanh muot, bac ben noi voi chu. Xantro 
noi gi, xin xem chuong sau se r5 

Chuong XX 

MOT CUOC PHIEU LUtJ MAO HEM CHl/A TlTNG 

THAY, KHONG AI GIAI QUYET TOT BANG HIEP SI 

TRLT DANH DON KIHOTE XlT MANTRA 

- Thua ngai, canh dong nay chiing to co mot con suoi hay mot 

con song nao chay gan day khien cho co moc tot tuoi. Ta hay 

di tim de uong cho diu con khat khung khiep dang hanh ta vi 

dung la khat con kho hon doi nhieu. 

Don Kihote tan thanh roi hai thay tro, nguoi dat ngua, ke dat 

lua, len duong sau khi da chat nhung thuc an con lai len lung 

con lua cua Xantro. Hai nguoi di nguoc canh dong, mo mam 

trong dem toi. Moi di chung hai tram buoc, bong nghe co tieng 

nuoc reo am am nhu tu ten nui cao do xuong. Mung qua, ho 

Page 158 



DON QUUOTE.txt 

dung lai nghe ngong xem a phia nao bong dau lai co tieng dong 
khac lam cho hai nguoi cut hung, dac biet la Xantro von nhat 
gan: do la nhung tieng thinh thich deu dan xen Ian tieng xich sat 
nghien vao nhau ken ket hoa cung tieng thac do ao ao khien 
bat cu ai - tru Don Kihote - nghe thay cung phai khiep so. Luc 
nay, hai nguoi vua tdi mot dam cay to. Troi toi nhu muc, gio 
ludt qua la cay tao thanh mot am thanh ghe ron. Canh hoang 
vu, dem toi, tieng thac do, tieng la cay lao xao, tat ca gay nen 
mot cam giac rung ron, nhat la tieng dap thinh thich van tiep 
tuc, gio van thoi va dem van keo dai; da the, hai nguoi lai 
khong biet noi dang dung la dau. Nhung, voi long dung cam 
san co, Don Kihote nhay phat len lung con Roxinante, 6m 
khien, nam chat ngon giao noi: 

- Anh ban Xantro, anh phai biet rang Chua muon ta sinh ra 
giua thoi dai thiet khi nay de lam song lai thoi dai hoang kim 
nhu nguoi ta van thuong goi. Ta sinh ra de hung lay nhung gian 
nguy, de lap nen nhung chien cong hien hach, de co nhung 
hanh dong dung cam. Ta nhac lai rang ta sinh ra de lam song lai 
tinh than cua cac hiep si Ban Tron, cua muoi hai vi Dinh than 
nude Phap va cua chin Danh Nhan the gidi. Ta sinh ra de thien 
ha lang quen nhung hiep si nhu Platir Tablante, Olivante, 
Tirante, Phebo, Belianix cung tat ca dam hiep si giang ho noi 
tieng thoi xua, va de cho nhung chien cong hien hach nhat cua 
ho bi lu ma vi nhung chien cong vi dai va ky dieu cua ta. Hoi 
giam ma trung thanh va tan tuy, hay chu y quan sat dem toi, su 

Page 159 



DON QUUOTE.txt 

hoang vang ky la, tieng ri ram cua cay coi, tieng thac chay rung 

ran nhu the tu tren rang nui cao Luna do xuong, tieng dap thinh 

thich khong ngung nhu xe tai, tat ca nhung cai do tach rieng ra 

cung du lam cho than Chien tranh phai so hai kinh hoang, noi 

chi toi nhung ke chua rung gap nhung tinh huong nhu vay bao 

gio. Nhung tat ca nhung cai do thoi thuc, kich thich ta va khoi 

dong tinh than ta khien ta muon dan than vao cuoc mao hiem 

nay du kho khan den may. Thoi, hay siet chat dai ngua cho ta 

roi cho ta tai day ba ngay; qua han do neu khong thay ta quay 

lai thi hay tro ve que giup ta mot viec: hay den Toboxo noi voi 

nang Dulxinea khong ai bi noi cua ta rang hiep si cua nang da 

chet vi muon hanh dong sao cho xiing dang la thu ha cua nang. 

Nghe loi chu noi, Xantro khoc niic no, dap: 

- Ngai 6i, toi khong hieu vi sao ngai lai lao dau vao cuoc mao 

hiem rung ron nay. Dang luc dem toi khong ai nhin thay, ta hay 

tim duong khac lanh nguy du co phai chiu khat ba ngay lien, va 

vi khong ai nhin thay nen cang khong co ai bao ta la nhung ke 

nhat gan duoc. Va lai, toi co nghe thay Cha xii lang ta ma ngai 

quen biet, noi rang cii bao ho bang ha lam thi mat mang. Ta 

cung chang nen thi gan voi Thuong de lam gi; neu ngai cii 

khang khang khong chiu nghe, toi e se khong thoat khoi tai 

uong, tru phi co phep mau. Nho Troi, ngai da khong bi tung 

len quat xuong nhu toi, roi lai danh thang dam nguoi khieng xac 

chet ma khong bi siit me gi. Neu nhung ly le cua toi khong lay 

chuyen noi trai tim sat da cua ngai, xin hay nghi rang sau khi 

ngai di khoi noi day, toi se khong song noi vi so hai. Toi da xa 

Page 160 



DON QUUOTE.txt 

lang xa nude, bo vo bo con di theo hau ngai, nhung tudng 
duoc hudng chut bong loc gi. Nhung d ddi tham thi tham, cho 
nen bao nhieu hy vong cua toi da tieu tan; dang luc toi chiia 
chan hy vong duoc lam chiia hon dao quai ac kia ma ngai da 
bao Ian hiia hen thi de tra cong toi, ngai bo toi bo vo d noi khi 
ho co gay nay. Lay Chiia, xin ngai dung lam kho toi nhu vay. 
Con neu ngai cii mot muc giii y kien cua minh, it ra xin hay cho 
toi sang. Hoi con di chan cuu, toi co hoc each xem sao; chi do 
ba tieng nua la troi sang vi nhin chom sao Tieu hung, ta co the 
biet duoc bay gio da la nua dem. 

- Lam sao anh nhin thay duoc chom sao Tieu hung mot khi bau 
troi toi den nhu muc khong co mot ngoi sao nao ca? Don 
Kihote hoi. 

- Troi toi that, nhung su so hai lam mat con nguoi ta sang ra, 
nhin duoc ca duoi mat dat va tren troi; cho nen co the chac 
chan la chang bao lau nua se sang. 

- Du sang hay khong sang, du bay gio hay bao gio, nhung giot 
nude mat va nhiing loi cau khan cung khong the lam cho ta tu 
bo nhiem vu cua mot hiep si. Xantro, cho van nai lam chi; Chiia 
da bao ta dam duong cong viec nguy hiem chua tung thay nay, 
Nguoi se phu ho cho ta va an ui anh. Thoi, hay siet chat dai 
ngua cho ta va cho ta o day; ta se tro lai som, mot song hai 
mai. 

Thay chu van quyet tarn, khong lay chuyen truoc nuoc mat, loi 
can ngan va cau khan cua minh, va van nhat muc muon ra di 

Page 161 



DON QUUOTE.txt 

ngay, Xantro ben dung muu de co gii3r chii a lai toi sang. Trong 

hie siet chat dai ngua, bac lang lang lay cai day trong lira buoc 
chat hai chin con Roxinante lai, thanh thii khi Don Kihote thiic 
ngua, con vat khong sao di duoc, chi nhay 16 co tai cho. Thay 
da thanh cong, Xantro noi voi chu: 

- Toi da bao ma! Troi kia miii long truoc nhung giot nude mat 
va nhiing loi cau khan cua toi, da giu chin con Roxinante lai. 
Neu ngai con cii thach thiic, treu gan Ngudi va cii khang 
khang mai thi se lam cho than May rui noi gian, khac nao hue 
dau vao da. 

Don Kihote that vong lam vi thay cang thiic con ngua cang 
dung i. Khong biet muu mo cua Xantro va tuong rang co mot 
nguyen nhan nao khac, chang danh nen long cho troi sang hoac 
cho toi khi con ngua di duoc. Chang noi voi giam ma: 

- Vi con Roxinante khong di duoc, ta se cho toi liic rang dong 
mac du ta meu do vi phai cho lau qua. 

- Ngai khong viec gi phai khoc meu ca. Toi se ke chuyen hau 
ngai toi sang tru phi ngai muon xuong ngua nghi lung tren dam 
co non kia theo tuc le ciia nhiing nha hiep si giang ho de lay 
siic sang mai con dan minh vao cuoc phieu luu mao hiem vo 
cung khiing khiep dang cho ngai. 

- Sao lai xuong ngua? Sao lai nghi lung? Ta dau co nhu nhung 
anh chang hiep si tron tranh gian nguy. Anh di ma ngii vi anh 
sinh ra de ngii, hay muon lam gi thi tuy; con ta se lam theo y ta. 

- Xin ong chii dung noi nong, toi khong co y treu tiic ngai dau. 

Noi roi, bac buoc lai gan Don Kihote, mot tay nam dau yen 

Page 162 



DON QUUOTE.txt 

ngya, mot tay nam cuoi yen, 6m lay dui trai cua chu khong rdi 
mot buoc; nhung tieng dap thinh thich van deu deu vang len 
khien bac so run. Don Kihote nhac Xantro ke chuyen cho vui 
nhu bac da hiia, bac dap la se ke neu nhu nhung tieng dong 
khong lam cho bac qua so. 

- Du vay, toi cung co gang ke hau ngai mot cau chuyen; neu toi 
ke duoc het, khong bi ai ngan can, chac chan do la cau chuyen 
hay nhat; xin ngai chu y nghe, toi bat dau: cau chuyen ke lai 
rang moi nguoi deu duoc huong dieu hay, con ai di tim dieu do 
se gap dieu do. Xin luu y ngai rang nguoi xua thuong ma dau 
mot chuyen ke bang cau: "Ai di tim dieu do se gap dieu do", 
nhac lai cau noi cua Caton thoi La Ma. Cau noi that la hop voi 
hoan canh luc nay, nhu khuyen ngai cho quang duong ram va 
hay chon duong quang ma di vi khong ai bat ta phai dan minh 
vao con duong day so hai lo au do. 

- Thoi, hay ke tiep, con de mac ta tu chon lay duong di. 

- Vay thi tai mot lang o Extramadura co mot nguoi chan de, 
nguoi chan de ke o day ten la Lope Ruix; anh chang Lope Ruix 
nay me mot co gai chan cuu ten la Toralba, con co gai chan 
cuu Toralba lai la con mot nha chan nuoi giau co, va nha chan 
nuoi giau co nay... 

- Neu anh cii ke theo cai kieu ay, lap di lap lai dieu dinh noi, thi 
den hai ngay cung chang xong. Hay di thang vao cau chuyen 
mot each thong minh, neu khong, tha dung ke con hon. 

- O que toi, nguoi ta deu ke chuyen theo kieu nay ca va toi 

Page 163 



DON QUUOTE.txt 
khong biet lam theo kieu khac; ngai bat toi ke theo kieu moi se 

khong hay dau. 

- Thoi duoc, tuy anh; so phan da bat ta phai nghe, anh cii tiep 
tuc. 

- Vay thi, thua ong chu quy men, nhu toi da ke, anh chang 
chan de no me co chan cuu Toralba la mot co gai beo tron beo 
true, tinh net cue can, tudng dan ong vi co ta co bo ria kha dac 
biet khien toi van nho mon mot. 

- Vay ra anh ta quen co ta u? 

- Toi khong quen, nhung nguoi ke voi toi noi rang cau chuyen 
nay hoan toan co that, cho nen khi ke lai cho nguoi khac, toi 
co the khang dinh va the rang toi da duoc nhin thay co ta. The 
nhung ngay qua thang lai, con tao tro treu da bien tinh yeu cua 
anh chang chan de thanh su cam ghet. Nguyen nhan la co 
nhiing ke doc mieng phao tin rang co nay tang tiu lung tung, 
nay anh nay mai anh khac, khien anh chang Lope dam ghen, roi 
tu ghen den ghet, va de cho khuat mat, anh ta dinh bung se di 
that xa de khoi phai nhin mat co nang. Tu khi bi bo roi, 
Toralba dam yeu Lope that su, con hon ca khi chang yeu co 
truoc kia. 

- Tinh tinh dan ba van nhu vay, Don Kihote noi; ho ghet bo ke 
nao deo duoi ho va chay theo nhung ke hat hui ho. Thoi, ke 
tiep di. 

- The roi de thuc hien y dinh cua minh, anh chang Lope danh 

dan de ra di, qua mien dong bang Extramadura de sang vuong 

quoc Bo Dao Nha. Duoc tin do, co nang Toralba duoi theo; 

Page 164 



DON QUUOTE.txt 

co ta di bo, chin dat, sau anh chang mot quang xa, tay chong 
gay, co deo mot cai tiii hai ngan trong dung mot manh guong, 
mot cai luge gay va mot hop phan danh mat chang biet to nho 
ra sao; nhung co ta mang gi, toi cung chang can biet, chi xin ke 
tiep rang anh chang Lope cung dan de di toi bo song Guadiana; 
ve mua nay, nuoc song len to map me bo ma do giang chang 
co, nguoi lai ciing khong, khong sao sang duoc ben kia. Lope 
rat ban khoan lo lang vi thay co nang Toralba da toi gan, so 
phai nghe nhung loi van xin va nhin thay nhung giot nuoc mat. 
Con dang tim kiem, bong dau thay co mot ong lai do va mot 
con do be ti teo chi cho noi mot nguoi va mot con de; cue 
chang da, Lope danh goi va nho bac lai cho anh ta va ca ba 
tram con de sang song. Bac lai do nhan loi, xuong do dat theo 
mot con de cho sang ben kia, roi quay tro lai cho con thu hai, 
roi lai quay tro lai cho con thu ba... Xin ngai nho cho so con de 
da duoc cho sang song, quen mot con la het chuyen, khong the 
nao ke tiep duoc nua. Nao, toi ke tiep: ben song ben kia lam 
bun va tron, thanh thu con do qua lai mat kha nhieu thoi gian. 
Cii the, bac lai do sang roi lai ve cho het con nay den con 
khac. 

- Thi cii cho la da cho het dan de sang song roi di. Neu cii ke 
le tung chuyen do sang song roi lai ve song thi den sang nam 
cung chua dua het dan de sang. 

- Bao nhieu con sang song roi, thua ngai? Xantro hoi. 

- Ta nho the quai nao duoc! Don Kihote dap. 

Page 165 



DON QULJOTE.txt 

- Toi da dan rang phai dem du so de da sang song co ma. Thoi 

the la net chuyen, cha con gi ke nua. 

- Sao lai the? Chang le tat ca cau chuyen chi xoay quanh so 
luong con de da sang song hay sao? N6i rong ra, neu thua hay 
thieu mot con thi anh khong ke tiep duoc sao? 

- Dung vay, khong the nao ke duoc; ngai cho biet bao nhieu 
con de da qua song va ngai tra loi la khong biet, the la toi 
chang nho con lai bao nhieu con de ke not; that ra, cau chuyen 
nay rat hay. 

- The la ket thuc cau chuyen roi u? 

- Vang, the la ket thuc, cung nhu cuoc doi cua me toi vay. 

- Qua that cau chuyen anh vua ke la mot trong nhung chuyen 
moi la tren doi khong ai co the nghi ra duoc, va each ke 
chuyen niia voi cua anh cung co mot khong hai mac du ta 
khong trong mong gi hon o tri tue cua anh. Ta cung khong lay 
the lam ngac nhien vi co le nhiing tieng dap thinh thich lien hoi 
kia da lam anh roi tri. 

- Moi viec deu co the xay ra, Xantro dap; chi biet rang cau 
chuyen cua toi chang con gi de ke niia; no ket thuc khi ta bat 
dau dem nham so con de sang song. 

- Muon ket thuc o cho nao cung duoc; bay gio ta hay thii xem 
con Roxinante co nhuc nhich duoc hay khong. 

N6i roi, Don Kihote lay dui thuc vao suon con ngua, nhung vi 

bi buoc qua chat, con vat cii nhay 16 co tai cho khong sao tien 

len duoc. 

Luc nay, khong hieu vi khi lanh luc sap binh minh, hay vi 

Page 166 



DON QUUOTE.txt 

Xantro an phai thii gi qua nhuan trang, hoac gia do thoi quen tu 
nhien (co le ly do sau cung dung nhat), bong dung bac giam ma 
muon di lam mot viec ma khong ai co the lam thay duoc. Khon 
noi su so hai da nhap vao tarn kham bac, khien cho bac khong 
dam roi chu nua buoc; mot mat khac, bac cung khong the 
khong dap ling yeu cau cap bach cua ban than. Cuoi cung, bac 
da giai quyet mot each em tham: bac nit tay phai dang nam yen 
ngua roi rat nhe nhang, coi cai dai rut van dung de buoc quan 
va tut quan xuong; xong roi, bac co ven cao ao so-mi, de ho 
doi mong to tuong. Lam xong viec do ma bac cho la kho nhat, 
bac tuong da thoat nan, nao ngo lai de ra mot viec con kho 
hon: so la trong khi giai quyet nhu cau tu nhien, phai lam sao 
khong phat ra tieng dong de khoi 16; bac ben nghien chat hai 
ham rang, so vai rut co, co het sue nin tho. Nhung du da lam 
du moi each, chang may bac phat ra mot tieng nho khac han 
nhving tieng dap thinh thich da khien bac kinh hon bat via. Don 
Kihote nghe thay ben hoi: 

- Tieng gi vay, Xantro? 

- Da, toi khong ro, chac lai co chuyen gi moi day. Vi rang 
nhving chuyen hay chuyen do deu bat dau tu nhung su viec 
khong nho. 

Noi roi, bac tiep tuc cong viec dang lam do mot each trot lot, 
khong phat ra mot tieng nao nua, va the la bac da tnit het duoc 
ganh nang trong long. Nhung Don Kihote da thinh tai lai thinh 
ca mui; da the Xantro lai diing sat nach, thanh thii hoi tu duoi 

Page 167 



DON QUUOTE.txt 

xong thang len phia tren, vao dung mui chang. Bat chat ngui 

thay mui, Don Kihote voi vang lay hai ngon tay bit mui roi noi, 
giong 6m 6m: 

- Xantro, hinh nhu anh dang so lam thi phai? 

- Vang a, nhung sao luc nay han luc nao het, ngai nhan thay ro 
nhu vay? 

- A, vi rang luc nay han luc nao het, nguoi anh co mui, ma 
khong phai long dien huong. 

- Dung vay, nhung 16i khong phai 6 toi ma do ngai ca, vi ngai 
da dan toi di khong dung luc va khong dung cho. 

Tay van 6m mui, Don Kihote bao Xantro: 

- Anh ban hay tranh xa ra mot chut. Tu nay ve sau, phai giu gin 
than the sach se hon va an 6 voi ta cho phai dao; chi vi ta qua 
than mat nen anh dam ra nhon. 

- Chac ngai nghi rang toi da lam dieu gi khong phai... doi voi 
ban than toi. 

- Thoi, tot hon het la dung ban toi chuyen do nua, Don Kihote 
dap. 

Trong khi thay tro trao doi y kien, dem qua dan; thay troi sap 

sang, Xantro nhe nhang coi troi cho con Roxinante va that lai 

quan. Duoc tu do thoai mai, Roxinante gio hai chin truoc len 

da khong khi (toi khong dinh noi xau nhung no khong the nhay 

chom len duoc vi thieu luc). Thay con ngua cu dong duoc, 

Don Kihote cho do la diem tot bao hieu da toi gio ra tay. Luc 

nay, troi sang bach soi ro moi vat xung quanh, va Don Kihote 

thay minh dang dung duoi mot lum cay de to, canh la um turn; 

Page 168 



DON QUUOTE.txt 

nhung tieng thinh thich van khong ngdt nhung chua tim ra 
nguyen nhan. Trudc khi ra di, chang quay lai tu biet Xantro va 
dan: 

- Hay cho ta tai day ba ngay, neu qua han khong thay ta trd ve 
co nghia la Chua muon cuoc ddi ta ket lieu cung vdi cuoc phieu 
luu mao hiem nay. Hay lam nhiem vu da duoc giao pho va den 
gap nang Dulxinea. Ve khoan tien cong, anh khong phai lo vi ta 
da lam di chuc tu khi o nha ra di, trong do co ghi mot khoan 
cho anh, tinh theo so ngay lam. Nhung neu Chua phu ho cho ta 
duoc vo su sau cuoc phieu luu mao hiem nay, anh co the cang 
them chac chan duoc nhan hon dao ma ta da hiia. 
Nghe nhung loi noi lam ly thong thiet cua chu, Xantro lai 6a len 
khoc, va bac quyet dinh di theo chu tdi cung, cho toi khi ket 
thuc cau chuyen phieu luu nay. 

Nhung giot nude mat va quyet dinh dang quy cua Xantro 
Panxa khien tac gia truyen nay ket luan rang bac la mot nguoi 
tot, mot con chien dao goc. Hanh dong cua Xantro khien Don 
Kihote xuc dong nhung chua du de lay chuyen long chang. 
Nen tinh cam lai, chang di ve phia co tieng nude do va tieng 
dap thinh thich; Xantro budc theo sau, tay dat con lua, nguoi 
ban dudng luon luon cung bac chia se ngot bui, dang cay. Sau 
khi di mot quang dai dudi vom nhiing cay de, hai thay tro tdi 
mot canh dong co nho hep, xung quanh co nui da cao chot vot. 
Tu tren dinh nui co mot thac nude do xuong; dudi chan niii co 
mot vai tup nha - noi dung hon, do la nhung ngoi nha da do nat 

Page 169 



DON QULJOTE.txt 

- tu trong do phat ra nhving tieng dap thinh thich lien hoi. Con 

Roxinante hoang so long len; vua vo ve con vat, Don Kihote 

vua tu tu tien lai gan nhung tup nha, mom ra sue cau nguyen 

tinh nuong phu tro cho trong nhving phut gian nguy nay, ngoai 

ra cung khong quen cau Chua dung bo roi. Xantro bam sat 

chu, vua di vua nghen co giuong mat co nhin qua bon cang 

con Roxinante xem co cai gi o trong nhving tup nha khien bac 

hoi hop lo au ca dem. Hai nguoi di them mot tram buoc nua, 

quanh mot qua nui, va kia... nguyen nhan cua nhung tieng dong 

khung khiep khien hai nguoi hoi hop lo au suot ca dem da hien 

ra truoc mat ho, ro nhu ban ngay. Do la (xin doc gia cho that 

vong, buon phien) sau cai chay nen da dang hoat dong va phat 

ra nhving tieng dap thinh thich nhu da ta o tren. 

Truoc canh tuong do, Don Kihote lang nguoi, xiu di. Xantro 

nhin chu, may chang guc dau xuong nguc vdi mot ve boi roi 

suong sung. Mot lat sau, chang ngung mat len nhin Xantro thi 

thay hai ma bac banh ra, mom co ve muon pha len cuoi; thay 

vay, mac du con dang nau ca ruot, Don Kihote cung khong 

nhin duoc cuoi: thay chu da mo dau, Xantro cuoi pha len va 

bon Ian bac phai lay hai tay an vao mang suon de tu ghim lai 

nhung van khong duoc, khien Don Kihote phat khung, nhat la 

khi nghe thay bac nhai lai: "Anh ban Xantro, anh phai biet rang 

Chua muon ta sinh ra giua thoi dai thiet khi nay de lam song lai 

thoi dai hoang kim. Ta sinh ra de hung lay nhung gian nguy, de 

lap nen nhung chien cong hien hach, de co nhiing hanh dong 

dung cam..." Cu nhu the, Xantro nhac lai nhving loi noi cua 

Page 170 



DON QUUOTE.txt 

Don Kihote khi hai nguoi Ian dau tien nghe thay nhung tieng 
chay nen da. 

Thay Xantro che gieu minh, Don Kihote vua then vua tiic, gio 
tay giao phang cho bac hai don; cung may Don Kihote chi 
danh trung vai chii neu vao dau, chac chan chang se khong 
phai tra tien cong cho Xantro nua; hoac neu co thi se chi phai 
tra cho nhung nguoi thua ke cua bac giam ma ma thoi. Thay vi 
dua ma bi don dau nhu vay, so chu tiep tuc, Xantro voi noi vdi 
mot ve rat cung kinh: 

- Xin ngai bot gian lam lanh, toi xin the co Chua rang toi dua 
thoi. 

- Anh dua nhung ta khong dua, Don Kihote dap. Nay anh 
chang hay bong pheng, hay nghe ta hoi: gia su day khong phai 
la nhung cai chay ma la mot cuoc phieu luu day mao hiem that, 
thu hoi ta co thieu long dung cam de xong vao cuoc khong? 
Co bat buoc mot hiep si nhu ta phai phan biet duoc cac am 
thanh va biet tieng chay nen da nhu the nao khong? Hon nua, 
thuc ra ta co nhin thay cai chay nen da bao gio; ta dau tho 16 
nhu anh von sinh ra va Ion len ben nhung cai chay do. Thu bien 
sau cai chay kia thanh sau ten khong 16 va hay dan chung toi 
truoc mat ta, tung ten mot hoac ca bon cung duoc; neu ta 
khong danh nga duoc chung, luc do hay tha ho ma che gieu ta. 

- Thoi, xin ngai nguoi gian, qua thuc luc nay toi dua hoi nha, 
ngai bo qua cho. Bay gio ta da lam lanh voi nhau roi va toi 
muon thua voi ngai mot dieu: trong cac cuoc phieu luu da qua, 

Page 171 



DON QUUOTE.txt 

CMa deu phu ho cho ngai duoc binh an vo sir, ke ca Ian nay; 

nhung noi lo au cua thay tro ta - hay noi dung han la noi lo au 
cua toi vi toi biet xua nay ngai khong he run so - ke ra cung 
nuc cuai va dang ke lai lam chii? 

- Ta dong y rang viec vua xay ra that dang cuai, nhung khong 
nen ke lai lam gi vi co nhung ke vo tri vo giac khong dat dung 

van de. 

- It ra ngai cung da dat dung ngon giao vao dau toi; nhung 

nho Chua va nho tai tranh don cua toi, ngai chi phang duoc vao 
vai. Nhung thoi, moi viec deu co nguyen nhan ca va nhu nguoi 
ta thuong noi: "Yeu cho roi cho vot". Ma thuong sau khi nang 
loi voi gia nhan, cac vi dai gia hay cho ho qua cap. Toi khong 
hieu cac vi do se cho gi khi ho danh dap gia nhan; chi biet cung 
trong truong hop ay, cac hiep si giang ho cho giam ma cua ho 
mot hon dao hay mot vuong quoc trong dat lien. 

- Moi su viec deu bien chuyen va nhung dieu anh vua noi co 
the tro thanh su that. Nhung thoi, ta xin loi ve hanh dong da 
qua. Anh la mot nguoi biet dieu va anh cung hieu rang nhieu khi 
con nguoi ta khong tu kiem che duoc hanh dong cua minh. Ta 
cung muon dan anh tu nay ve sau, phai bot mom bdt mieng di; 
trong rat nhieu sach kiem hiep ma ta da doc, ta chua he thay 

co giam ma nao noi nang voi chu bao mom bao mieng nhu anh. 
Thuc ra, ca hai chung ta deu co loi: anh khong kinh trong ta 
lam, con ta cung khong lam cho anh phai kinh trong hon nua. 
Gandalin, ba tudc dao Phirme, giam ma cua Amadix nuoc 
Golo, khi noi voi chu bao gio cung bo mu cam tay, dau cui 

Page 172 



DON QUUOTE.txt 

xuong, nguoi nga ve dang truoc theo kieu Tho Nhi Ky. Con 

Gaxabal, giam ma cua Don Galaor, rat it noi; va de lam noi bat 
due tinh it loi cua anh ta, trong suot cau chuyen dai va co that 
do, chi thay nhac toi ten anh ta co mot Ian. Xantro, anh can suy 
nghi ve nhung loi noi cua ta va phai biet phan biet giua chu va 
to, giua gia chu va gia nhan, giua hiep si va giam ma. Tu nay 
tro di, anh phai biet kinh ne ta hon, chd sinh nhon vi rang neu 
anh lam ta noi gian bat ke trong truong hop nao, phan thiet van 
thuoc ve anh. Nhung phan thuong da hiia roi day se ve tay 
anh; va du khong co chang niia, it ra anh cung khong the mat 
duoc tien cong nhu ta da noi. 

- Tat ca nhiing dieu ngai noi deu hay ca, nhung toi cung 
muon duoc biet (phong khi khong co phan thuong con trong 
vao tien cong) tien tra cho giam ma cua mot hiep si giang ho 
thoi trudc la bao nhieu va nguoi ta co tinh cong thang hay cong 
nhat nhu tra cong cho tho ne khong? 

- Ta nghi rang nhving giam ma doi xua khong nhan tien cong 
ma chi nhan phan thuong thoi. So di ta ghi mot khoan tien cong 
cho anh trong di chuc de o nha la vi ta de phong nhung chuyen 
co the xay ra; ta cung khong biet trong thoi dai day tai uong 
nay, ta se gap phai nhung thu thach gi, va ta muon long ta khoi 
phai ay nay o ben kia the gioi ve nhiing chuyen lat vat. Xantro, 
anh phai biet rang khong co gi nguy hiem bang lam nghe hiep si 
nay ca. 

- That vay, vi chi tieng chay nen da cung da du lam cho mot 

hiep si giang ho dung cam nhu ngai mat an mat ngu. Ngoai ra, 

Page 173 



DON QUUOTE.txt 

ngai co the tin tuong tu nay toi se khong ma mom che gieu ngai 
nua ma chi de ca rung ngai nhu mot nguoi chu cua toi. 

- Co nhu the anh mdi song duoc tren trai dat nay vi sau bo 
me, con nguoi ta can phai biet kinh trong ong chu cua minh, coi 
cung nhu bo me vay. 

Chuong XXI 

CHANG HIEP SI VO DICH DA CHIEM Dl/OC CAI MU 

SAT QUY GIA CUA MAMBRINO NHU THE NAO VA 

DA GAP NHUNG CHUYEN GI KHAC? 

Luc nay, troi bat dau mua nhe hat; Xantro muon vao tru trong 

tup nha co cai may nen da nhung Don Kihote van con thu 

nhiing cai chay oai am nen khong them vao. Hai thay tro re 

sang tay phai di vao mot con duong cung giong nhu duong di 

horn truoc. Di duoc mot doan, bong Don Kihote thay phia 

truoc mat co mot nguoi cuoi ngua tren dau doi mot vat gi ong 

anh nhu vang; chang voi quay lai noi voi giam ma: 

- Xantro, ta cho rang tat ca nhung cau tuc ngii deu dung het vi 

do la nhiing loi duoc due ket tu kinh nghiem thuc te, me de 

cua cac nganh khoa hoc, dac biet co cau: "Khi cua nay dong 

lai, cua khac ma ra". Ta noi the vi neu dem qua thay tro ta gap 

phai mot cai cua dong kin va bi nhung cai chay kia lua doi thi 

luc nay chung ta dang dung truoc mot cai cua ma toang hiia 

hen mot cuoc phieu luu mao hiem tot lanh hon. Neu ta khong 

buoc qua duoc thi loi do tai ta, khong the do tai dem toi hoac 

tai chua thay cai may nen da bao gio. Neu ta khong nham, 

Page 174 



DON QUUOTE.txt 

nguoi dang di ve phia chung ta dpi tren dau cai mu sat cua 

Mambrino, cai mu ma ta da the se chiem bang duoc. 

- Ngai hay coi chung loi noi va cang phai coi chung viec lam 
cua minh, Xantro dap. Toi khong muon lai bi nhung cai chay 
nen da khac dap len dau. 

- Anh la quy chii khong phai la nguoi! Mu sat co lien quan gi 
voi chay nen da? 

- Toi cung chang biet, nhung chac chan rang neu toi duoc tu 
do an noi nhu trade, co le toi se co du ly le de ngai thay rang 
ngai da noi sai roi. 

- Lam sao ta co the noi sai duoc, hoi ke phan boi co luong tarn 
kia! Anh khong trong thay hiep si dang di lai day, cudi mot con 
ngua mau nau nhat diem dom den, dau mang mot cai mu bang 
vang u? 

- Toi chi nhin thay mot nguoi cuoi mot con lua mau nau nhu 
con lua cua toi, dau mang mot vat gi sang loang ma thoi. 

- Do chinh la chiec mu sat cua Mambrino. Thoi, hay tranh sang 
mot ben de mot minh ta doi pho. Roi anh se thay ta ket thuc 
cuoc phieu luu mao hiem nay mot each nhanh chong, khong phi 
mot loi, va chiec mu sat ma ta hang mong uoc se ve tay ta. 

- Duoc, toi se tranh sang mot ben, nhung toi nhac lai: cau Chua 
mang toi dieu lanh chii dung mang nhung cai chay nen da toi. 

- Ta da bao la cho nhac toi nhung cai chay nen da nua. Ta 

the... nen cho anh mot tran bay gio, khong noi dai dong nvia. 

Xantro co rum nguoi, im bat, so chii thuc hien loi the. 

Dau duoi cau chuyen ve chang hiep si doi mu sat cuoi ngua ma 

Page 175 



DON QUUOTE.txt 

Don Kihote da nhin thay nhu sau: trong vung nay co hai xom 
Ian can, mot xom co tho cao 1 con xom kia nho hon nen khong 
co; bac tho cao nay phuc vu cho ca hai xom. Horn do, trong 
xom nho co mot nguoi 6m can trich mau va mot nguoi khac 
muon cao rau; bac tho cao ben di sang xom do, mang theo mot 
cai chau thau cao rau; dang di thi troi mua, so hong chiec mu 
mdi, bac up chau len dau; chau moi danh sach se thanh thu 
dung each xa nua dam van thay sang loang. Nhu Xantro da 
noi, bac tho cao cuoi mot con lua nau khien Don Kihote tuong 
la mot hiep si doi mu sat cuoi ngua mau nau nhat diem nhung 
dom den; so di nhu vay la vi moi khi nhin thay mot hien tuong 
gi, Don Kihote lai lien tuong ngay toi nhung truyen hiep si dien 
ro. Khi thay bac tho cao toi gan, chang noi chang rang, chang 
thuc ngua phong nhu bay, tay lam lam ngon giao, rap tarn dam 
suot qua nguoi dich thu. Khi da giap mat doi phuong, chang 
van cho ngua phi nude dai, mom het Ion: 

- Ten don mat kia, hay tu bao ve di, neu khong, phai trao ngay 
cho ta chiec mu sat ma ta xiing dang duoc huong. 

Bac tho cao chang hieu dau duoi ra sao, tu nhien thay co mot 
hung than xong toi, chi con mot each la nhao tu tren lung lua 
xuong dat de tranh don, roi nhanh nhu mot con hoang, bac 
vung day chay ban song ban chet bo ca chau thau lai. Thay da 
dat muc dich, Don Kihote noi: 

- Ten ngoai dao nay khon lam; no bat chuoc con hai ly khi bi 
san duoi tu lay rang nit het long bo lai cho nguoi di san de 

Page 176 



DON QUUOTE.txt 

thoat than. 

Roi chang sai giam ma nhat chiec mu sat a duoi dat, Xantro 
cam len dua cho chu va noi: 

- Lay Chua, cai chau nay tot qua; noi khong ngoa, no dang gia 
toi tamdong bac. 

Don Kihote chup ngay chau len dau, xoay ngang xoay doc tim 
cai vanh mu o ben trong nhung chang thay; chang noi: 

- Chac chan rang ten ngoai dao thua cai mu tni danh nay phai 
co mot cai dau rat to; dang tiec la cai mu chi con co mot nua. 
Nghe chu goi chau cao rau la mu sat, Xantro khong nin duoc 
cuoi, nhung sue nho toi con loi dinh vua qua cua Don Kihote, 
bac voi ghim ngay lai. 

- Xantro, anh cuoi gi vay? Don Kihote hoi. 

- Toi cuoi vi dang nghi toi cai dau to cua ten ta dao chu nhan 
chiec mu sat nay ma toi thay giong het mot cai chau thau cua 
ong pho cao. 

- The anh co biet ta nghi gi khong, Xantro? Ta doan rang cai 

vat tru danh nay, cai mu sat mau nhiem nay, do mot su ngau 

nhien nao do, da roi vao tay mot ke khong biet gia tri cua no va 

khong biet each su dung; thay no bang vang nguyen chat, ke 

do da nau chay mot nua de kiem loi, phan con lai y go cai mu, 

thanh thu trong no giong mot cai chau cao rau nhu anh noi. 

Nhung khong sao; ta biet gia tri cua no cho nen du chi mot nua 

cung chang he gi. Ta se dua tho ren danh lai tu te va chac chan 

no se con dep hon ca chiec mu do than Vulcano 2 ren cho than 

Chien tranh. Trong khi cho doi, ta cii doi vi du xau con hon 

Page 177 



DON QUUOTE.txt 

khong, phong khi bi da quang vao dau. 

- Cung tot thoi tru phi ke dich dung na ban da nhu trong tran 
giao chien vua qua giua hai dao quan khien ngai rung may cai 
rang, vo ca binh thuoc than hieu da lam toi non ca mat xanh 
mat vang. 

- Ta khong tiec binh thuoc vi nhu anh biet, ta van nhd each pha 
che. 

- Toi cung nhd lam nhung neu toi con pha che mon thuoc do va 
uong mot Ian niia, toi se het doi. Va lai, toi khong nghi rang se 
phai can den no niia vi toi se van dung ca nam giac quan ra de 
khong ai danh minh va cung khong danh ai ca. Tuy nhien, toi 
khong dam chac se khong bi nguoi ta dung khan trai giuong 
tung len vat xuong mot Ian nua vi kho ma tranh duoc nhiing 
dieu khong may nhu vay, va trong truong hop do, tot hon ca la 
rut co, nin thd, nham nghien mat lai, pho mac than minh cho so 
phan va cai khan ma thoi. 

Nghe Xantro noi, Don Kihote keu len: 

- Anh khong xiing dang la mot giao do Kito vi anh hay thu dai. 
Phai biet rang nhung nguoi cao thuong va do luong khong de 
tarn nhiing chuyen lat vat. Anh co den noi bi que chan, gay 
xuong suon hoac vo dau dau ma van chua quen chuyen do? 
Xet cho cung thi cung chi la chuyen treu dua cho vui thoi, bang 
khong ta da quay ngua tro lai quan tro giang cho chung mot 
don trung tri con ghe gom hon ca don trung tri cua nguoi Hy 
Lap khi ho bi cuop mat nang Elena; va neu nang Elena song 

Page 178 



DON QULJOTE.txt 
vao thai ky nay, hoac gia nang Dulxinea cua ta song vao thai 

do, chac chan ca hai nguoi khong noi danh tai sac den nhu the. 

N6i toi day, Don Kihote ngua mat len troi thot ra mot tieng tho 

dai. Xantro dap lai: 

- Thoi thi cii tarn cho rang ho dua vi cung chang trung tri duoc 
ai nua; rieng toi phan biet duoc dau la that dau la dua, va toi se 
khong bao gia quen cung nhu lung toi con mai mai mang nhung 
vet don. Nhung thoi, xep chuyen do lai. Bay gia xin ngai cho 
biet y kien ve viec giai quyet con ngua nau co dom den nay; 
trong no giong nhu mot con lua nau vay. Anh chang hiep si bai 
tran Martino kia da bo no lai va cii xem cung each anh ta chay 
thuc mang, toi chac se khong tro lai tim no niia dau. Ke ra con 
vat nom hay mat day. 

- Ta khong he to hao den cua cai cua ke bai tran va luat le cua 
gioi hiep si cung khong cho phep tuoc ngua nhu vay tru phi 
nguoi thang tran bi mat ngua trong khi giao chien; chi trong 
truong hop chinh dang ay moi duoc lay ngua cua ke bai tran, 
coi nhu duoc phep. Boi vay, cii de no day, du anh muon goi 
no la ngua, lua hay con gi khac. Roi chii no se quay tro lai khi 
thay ta di khoi noi day. 

- Toi muon dat di luon, it ra cung doi lay con lua gia yeu cua 
toi. Ke ra luat le cua gioi hiep si chat che that, doi con lua nay 
lay con lua khac cung khong duoc; nhung chang hay co the 
doi bo yen duoc khong? 

- Ve diem nay, ta khong ro lam, nhung trong khi cho doi hoi 

cho ro them, anh co the doi duoc neu xet thay that can thiet 

Page 179 



DON QUUOTE.txt 

cho con lira. 

- Rat can thiet, Xantro dap, nhu the cho chinh ban than toi vay. 
Duoc chu cho phep, Xantro doi luon bo yen cu lay bo yen 
moi, sang sua cho lua cua minh banh bao nan len. Xong roi, 
hai thay tro an not nhung thiic an da chiem duoc cua dam may 
tu, vua an vua vuc nude suoi uong. Vi van con cam thu may 
cai chay da lam ho so hai ca dem, hai nguoi ngoi quay lung ve 
phia con suoi co cai may nen da. 

An xong, hai nguoi hi ha len ngua ra di. De lam dung nhu 
nhung hiep si giang ho, ho khong theo mot huong nao nhat 
dinh, de mac cho con Roxinante dan di; con lua cua Xantro 
theo sau, co ve an y voi Roxinante lam lam. Lat sau, ra toi 
duong cai quan, hai nguoi van tiep tuc di khong co chu dinh gi 
ca. Xantro len tieng truoc: 

- Thua ngai, ngai cho phep toi duoc hau chuyen ngai. Tu luc 
ngai cam ngat toi khong duoc noi toi gio, toi danh de thoi trong 
bung bao nhieu chuyen, nhung luc nay toi dang co mot chuyen 
o ngay dau luoi, khong muon bo mat. 

- Noi di, nhung ngan ngan thoi, khong hay ho gi nhung loi le 
dai dong dau. 

- Tu may ngay horn nay, toi co suy nghi va thay rang cii di het 
xo xinh nay den dau duong khac tim kiem nhiing chuyen phieu 
luu mao hiem, that chang an thua gi ca. Du ta co thang trong 
nhving cuoc phieu luu nguy hiem nhat cung chang ai hay; nhiing 
chien cong cua ngai mai mai khong duoc ai nhac toi, khong 

Page 180 



DON QULJOTE.txt 

duoc ai ca nggi thich dang, va ngai se phai chiu thiet thoi. Tru 

phi ngai co cao kien gi han, tot nhat, theo y toi, la ta hay di pho 

ta mot vi hoang de hay mot than vuong nao dang co chien 

tranh voi mot nude khac de ta co the mang het tri dung ra 

phung sir. Mot khi nhin may cong lao cua thay tro ta, chac 

chan cac vi do se phai thudng cho tuy theo cong trang rung 

nguoi, va roi se khong thieu nhitng six gia viet va lam song mai 

nhitng thanh tich cua ngai. Toi chang nhac toi phan dong gop 

cua toi lam gi vi du sao toi cung khong the vuot qua gidi han 

cua mot ke toi doi. Tuy nhien, neu co ai viet sach ve cac giam 

ma, toi chac rang nhung thanh tich cua toi cung khong den noi 

bi bo xo. 

- Xantro, y kien cua anh hay day, nhung truoc khi lam viec do, 

nguoi hiep si can phai chu du thien ha thu thach, tim kiem 

nhung chuyen phieu luu mao hiem de to mat anh tai da. Mot 

khi lap duoc chien cong roi, tieng tarn tro nen lung lay, luc do 

chang se den trinh dien truoc trieu dinh mot vi dai de. Khi thay 

mot hiep si noi danh di vao cong thanh, dan chung xum lai ho 

vang: "Day la hiep si Mat Troi" hoac "Day la hiep si Manh Xa", 

hoac mot danh hieu nao khac tuy theo thanh tich cua chang ta. 

Ho se khao nhau: "Hiep si nay trong mot cuoc doc chien da 

danh bai ten khong 16 Brocabruno Cuong Trang; chang da giai 

ach cho dai vuong Mameluco xii Ba Tu bi bua me trong gan 

chin tram nam". Nhung chien cong cua chang hiep si se duoc 

truyen tung tu nguoi nay sang nguoi khac toi tai due vua khien 

nguoi phai ra truoc cung dien dung cho; va vi da nghe noi ve 

Page 181 



DON QUUOTE.txt 

nhung chien cong hoac da trong thay bieu hieu ghi tren khien 
cua chang, thay hiep si toi, chic vua ben phai len tieng: "Tat ca 
cac hiep si trong trieu dinh cua ta hay ra tiep don tinh hoa cua 
gioi hiep si dang di toi". Theo lenh nha vua, tat ca cac hiep si ra 
don, roi due vua buoc xuong lung chung them, 6m chat lay 
chang, hon len mat roi cam tay dat vao phong hoang hau khi do 
dang ngoi voi cong chua; cong chua la mot trong nhung tieu thu 
xinh dep va toan dien nhat, hiem thay tren mot phan Ion trai 
dat. Thay chang vao, cong chua kin dao dua mat nhin, chang 
nhin lai, bon mat gap nhau, nang tuong la thien than ha the, 
chang ngo dau tien nu giang tran. The roi, chang hieu ra sao, 
nhung soi day tinh chang chit cii buoc chat hai nguoi, khien ho 
ban khoan khong biet lam each nao de tho 16 noi long cho 
nhau. Sau do, nguoi ta dan chang hiep si sang mot phong khac 
trang hoang long lay, do lay vu khi cua chang va dua chang 
khoac mot tarn ao sang trong mau huyet du. Chang mang vu 
khi nom da dep nhung khoac nhung y, trong cang noi hon. Toi 
den, chang du yen tiec cung due vua, hoang hau va cong chua. 
Vua an, chang vua dua mat liec trom nang, cong chua cung kin 
dao nhin lai, vi nhu da noi 6 tren, nang la con nguoi y tii. Tiec 
tan, mot chu lun xau xi buoc vao cua phong, theo sau co mot 
phu nhan xinh dep di giua hai anh khong 16. Phu nhan bat dau 
ke mot cau chuyen phieu luu mao hiem do mot hien nhan doi 
xua viet, den nua chung ngung lai va do moi nguoi ke not 
doan cuoi, ai ke dung se duoc coi la hiep si trur danh nhat. Due 

Page 182 



DON QUUOTE.txt 

vua ra lenh cho moi nguoi co mat phai tham gia nhung khong ai 

ke dung tru chang hiep si moi. Moi nguoi deu kham phuc 

chang, rieng cong chua rat hai long vi thay minh da biet chon 

mat giiri vang. Co mot dieu dang mung la nuoc cua 6ng vua 

nay dang co chien tranh ac liet voi mot nuoc khac cung rat 

hung manh. Biet chuyen do, may horn sau chang hiep si den 

gap due vua de xin ra tran. Duoc due vua vui ve nhan loi, 

chang hiep si hon tay Nguoi de to long biet on. Ngay dem horn 

do, chang den ben song phong ngu cua cong chua o trong 

vuon de tu biet nang; noi day, hai nguoi da cung nhau tu tinh 

nhieu Ian do su bo tri cua mot thi mx tin can. Chang hiep si tho 

van than dai, cong chua thi me man bat tinh; co hau phai chay 

di lay nuoc de dap vao tran nang; co ta lo lam vi troi sap sang 

va vi danh du cua cong chua, co khong muon cau chuyen giua 

hai nguoi bi 16. Cuoi cung, cong chua tinh lai; nang chia doi ban 

tay trang non qua song cua va chang hiep si hon lay hon de, 

nuoc mat tuon roi uot dam ca tay nang. Hai nguoi ban each 

bao tin cho nhau, va cong chua dan chang co gang ve sdm. 

Chang hiep si hiia se lam dung, hon tay cong chua mot Ian nua 

roi ra di, trong long buon rau khon xiet tuong co the chet ngay 

duoc. Chang tro ve phong nam vat xuong giuong tran troc ca 

dem vi noi buon biet ly. Sang sdm horn sau, chang den chao 

due vua, hoang hau va cong chua; sau khi chia tay chang, due 

vua va hoang hau bao tin la cong chua bi met khong ra tiep 

duoc. Nghi rang nang buon vi phai xa nguoi yeu, chang thay 

dau nhoi trong tim, suyt niia de 16 het tarn tinh cua minh. Co 

Page 183 



DON QUUOTE.txt 

hau cua cong chua co mat tai do da nhin thay ro quang canh, 
quay ve ke het cho chu; nghe xong cong chua khoc mai va tho 
16 ra rang co mot dieu lam cho nang rat ban khoan la khong 
biet chang co thuoc dong d5i hoang gia khong. Co hau dap: 
"Mot nguoi lich thiep, dang yeu va dung cam nhu vay, khong 
the khong thuoc dong doi hoang gia duoc". Cong chua nghe 
xuoi tai, noi lo lang cung nguoi dan. Be due vua va hoang hau 
khoi nghi ngo, hai ngay sau nang budc ra khoi phong. Ngoai 
tran tien, chang hiep si danh bai ke thu cua due vua, chiem 
duoc nhieu thanh, thang nhieu tran va tro ve trieu dinh. Chang 
lai den gap cong chua o noi hen ho cu va thoa thuan voi nang la 
se xin vua cha ga cong chua de den bu nhiing cong trang cua 
chang. Vua cha tu choi vi khong biet ro dong doi cua chang. 
Nhung khong biet chang hiep si da bat coc hay lam each nao, 
cuoi cung cong chua tro thanh vo chang, va due vua cung rat 
hai long vi nguoi da phat hien ra rang chang la con trai cua mot 
ong vua co tieng tarn tri vi mot nude nao do khong ghi tren ban 
do. Sau do it lau, vua cha bang ha, cong chua noi ngoi va 
chang hiep si len lam vua. Sau khi len ngoi, chang ban thuong 
cho giam ma cua minh va cho tat ca nhung nguoi da co cong 
dua chang toi cho hien vinh. Chang ban cho giam ma mot toa 
nha, roi lai ga thi nvi cua cong chua cho lam vo; tat nhien do la 
co thi nu da xe duyen cho hai nguoi, con gai mot vi dai cong 
tuoc. 
- Toi chi mong duoc nhu vay neu chuyen do co that, Xantro 

Page 184 



DON QUUOTE.txt 

noi. Va toi cung tin rang tat ca nhung dieu noi tren se den voi 

ngai la hiep si Mat Buon. 

- Khong co dieu gi phai nghi ngd ca, Don Kihote dap, vi cac 

hiep si giang ho deu phai qua nhung budc dudng ke tren truoc 

khi trd thanh vua hay hoang de. Con mot dieu can biet: "ong 

vua theo dao Kito hay ta dao, dang co chien tranh voi mot 

nude khac, lai co mot nguoi con gai xinh dep, ong vua do la 

ai? Nhung thoi, ta con du thoi gio de lam viec do; truoc het, 

nhu ta da noi, can phai lam cho minh noi danh truoc khi ra mat 

trieu dinh. A, lai con dieu nay nua: trong truong hop ta da lap 

chien cong, danh bai ke dich cua ong vua co nguoi con gai xinh 

dep, khong hieu se lam the nao de ta tro thanh dong doi hoang 

gia, hoac it nhat cung la ho hang than thich nhat cua hoang de, 

bdi vi ngai se khong ga cong chua cho ta neu khong biet ro 

dieu nay, du cho nhiing chien cong cua ta con xiing dang hon 

the; cho nen ta lo rang neu van de khong duoc giai quyet, bao 

nhieu cong lao cua ta cung tan ra may khoi ca thoi. Ta von 

dong doi quy toe danh gia, co nha cua ruong vuon, thu loi cao, 

va co the trong khi xac minh nguon goc gia dinh ta, su gia se 

ghi rang ta la chau nam sau doi cua mot ong vua. Xantro, anh 

phai biet rang tren doi nay co hai loai dong doi: co nhung nguoi 

thuoc dong doi danh gia nhung roi thoi gian xoa nhoa dan, cang 

ngay cang lu ma di; lai co nhiing nguoi tuy xuat than tu gia dinh 

tarn thuong nhung dan dan ma may ma mat va tro nen nhung 

ong Ion trong xa hoi; thanh thu ong tro nen thang, thang tro 

thanh ong. Co the ta thuoc dong doi danh gia noi tren, con 

Page 185 



DON QUUOTE.txt 

dong chau giong, va sau khi dieu tra ra, due vua bo vo tuong 
lai cua ta se hai long. Va neu khong nhu the chang nua, mac 
cho due vua phan doi, cong chua cung se van yeu ta va lay ta, 
du nang biet ro ta la con mot ke di ganh nude thue. Neu can, ta 
se dung toi phuong ke cuoi cung la bat coc mang di mot noi 
nao do, roi thoi gian va tuoi gia se lam nguoi noi gian cua cha 
me nang. 
Xantro ben dap: 

- Noi nhu vay khac gi nhung ke bat luong thuong noi: "Khong 
viec gi phai cau xin mot khi co the chiem doat bang vu luc". 
Nhung ta nen noi rang: "Tha phai vuot rao con hon nho nguoi 
xin xo ho". Toi noi the vi neu ong vua bo vo cua ngai khong 
chiu ga cong chua thi nhu ngai noi, chi con each bat coc nang 
dem di thoi. Co dieu dang buon la trong luc nguoi ta sum hop 
vui vay, an huong vinh hoa phu quy thi anh giam ma khon nan 
kia chang xo mui gi het, tru phi co hau cua cong chua cung di 
theo chu de anh giam ma cung co ta chia se noi bat hanh do 
cho toi khi Troi kia ru long thuong toi hai nguoi. Toi nghi rang 
ong chu cua anh giam ma se vui long ga co hau cho anh ta. 

- Khong ai phan doi dieu do, Don Kihote dap. 

- Neu the, ta hay cau nguyen Chua va pho thac cho so phan, 
Xantro noi. 

- Dung vay, hay cau Chua giup cho may tro ta dat duoc 
nguyen vong; Chua kia chi trung phat nhving ke co toi. 

- Duoc lam, toi la mot ke co dao goc va toi cung chi mong 

Page 186 



DON QUUOTE.txt 

chiic ba tuoc thoi. 

- The da la qua lam roi, nhung neu khong duoc cung chang he 
chi, vi mot khi ta len lam vua, ta se phong chiic cho ngay chang 
can den anh phai chay chot ai hoac phung sir ta lau dai. Sau khi 
ta da ban cho chiic ba tuoc, anh se tro thanh mot nha quy toe; 
thien ha se co ke giem pha day, nhung du muon hay khong, ho 
cung van phai ton anh len la mot nha quy toe. 

- Va chac chan la toi se biet sii dung uy quyen ciia minh. Co 
mot thoi ky toi da lam phu thu ciia mot Thanh hoi, mac ao le 
nom oai dao de, va moi nguoi deu bao toi co tuong lam Thanh 
hoi truong. Neu bay gio nguoi ta choang len vai toi mot chiec 
ao khoac ciia cong tuoc, hoac deo vang bac chau bau vao 
nguoi toi nhu nhung vi ba tuoc ngoai quoc, chac phai co nhieu 
nguoi tu xa hang tram dam toi ngam. 

- Rat co the, nhung anh can phai cao rau luon vi neu cii de rau 
ria xom xoam, lorn chom, hai ngay khong lay dao cao mot Ian 
thi tu xa nguoi ta da nhan ra anh la ai roi. 

- Co gi kho dau, toi chi can nuoi mot bac pho cao trong nha; 
va neu can nua, di dau toi cung bat di theo sau nhu ky si di 
theo hau mot nha dai quy toe vay. 

- Sao anh biet cac nha dai quy toe co ky si theo hau? 

- Be toi noi: truoc day, toi da co Ian song mot thang troi tai 

kinh do; mot horn, toi trong thay mot nguoi be loat choat di 
ngoai duong; theo nguoi ta bao, ong nay la mot vi quan to lam; 
sau lung ong ta co mot nguoi cudi ngua; ong ta di dau, nguoi 
nay leo deo theo do chang khac gi mot cai duoi. Toi hoi khach 

Page 187 



DON QUUOTE.txt 

qua duong vi sao nguai cuai ngua khong di ngang hang ma cii 

phai di dang sau. Nguai ta cho biet rang nguai cuai ngua la ky 
si theo hau, va nhung vi dai gia thuang co nguai di theo hau 
nhu vay. Toi biet tu hoi do va van nho mai. 

- Anh noi dung day; nen co mot nguai tho cao di theo. Nhung 
tap quan khong xuat hien cung mot luc ma co dan dan, va anh 
se la ba tuoc dau tien co tho cao rau theo hau. Va chang, tho 
cao rau can phai co nhieu tin nhiem hon mot giam ma. 

- Thoi, xin ngai de toi lo kiem tho cao rau, con ngai hay lo lam 
sao chong tro thanh vua va phong cho toi lam ba tuoc. 

- Se duoc thoi, Don Kihote dap. 

Mai chuyen, luc nay chang hiep si moi nguoc mat nhin len thi 

thay nhung dieu ma tac gia se ke trong chuong sau. 
ChuongXXII 

DON KIHOTE TRA LAI TTJ DO CHO NHLfNG KE 

KHON NAN BI DlTA DEN MOT NOl HO KHONG 

MUON T6l 

Ngai Amete Benenheli, nguai Arap tru ngu tai xii Mantra, tac 

gia cuon sach nghiem tuc, van ve, gian di, ly thu va ly ky nay, 

ke toi doan chang Don Kihote noi tieng dang tro chuyen voi 

giam ma Xantro o cuoi chuong hai muoi mot. Bong Don 

Kihote nguoc mat nhin len phia truoc, thay co khoang muoi hai 

nguai dang di bo toi, co deo chung mot day xieng to bang sat, 

tay deo xich; di theo ho co hai nguai cuai ngua va hai nguai di 

bo; hai nguai cuai ngua co sung, con hai nguai di bo cam 

guom mac. Xantro Panxa nhin thay ben noi: 

- Day la dam tu kho sai bi nha vua bat toi phai di cheo chien 

Page 188 



DON QUUOTE.txt 

thuyen. 

- Sao lai bi bat toi la the nao? Chang le nha vua bat toi dan 
chung u? 

- Khong phai the; toi chi muon noi rang day la nhung nguoi co 
toi bi dua di cheo cac chien thuyen cua nha vua. 

- Du sao ho cung bi giai di mot each cuong biic, khong phai tu 
y ho muon di. 

- Dung the. 

- Da vay, bon phan doi hoi ta phai ra tay chong cuong bao, 
ciiu vot nhiing ke khon cung. 

- Xin ngai nho cho rang khong phai cong ly hay nha vua cuong 
buc xuc pham ho ma trung phat ho vi ho co toi. 

Luc nay dam toi nhan da di toi; Don Kihote rat le do yeu cau 
nhiing nguoi linh ap giai cho biet ly do vi sao ho lai dan dam 
nguoi nay di nhu vay. Mot nguoi linh cudi ngua dap: 

- Day la nhiing toi nhan bi dua di cheo cac chien thuyen cua 
due vua; ngoai ra toi khong co dieu gi noi niia va ngai cung 
khong co dieu gi phai hoi nua. 

- Tuy nhien, xin cho toi duoc biet nguyen nhan toi trang cua 
tung nguoi, Don Kihote noi. 

De dat muc dich, chang con dung nhung loi le rat ngot ngao 
khien nguoi linh cuoi ngua thu hai phai len tieng dap: 

- Chung toi co mang theo day ho so ban an cua rung ten khon 
kiep nay nhung bay gio khong phai luc chung toi dung lai gio ra 
doc cho ngai nghe. Xin ngai hay den hoi tung dua mot, chung 

Page 189 



DON QUUOTE.txt 

se ke neu chiing muon, va chac chan chung se ke vi hang nguoi 

nay thich khoe nhung thanh tich cua minh lam. 
Duoc phep - thuc ra, du khong duoc chang cung van cii lam, 
Don Kihote tien lai gan dam toi nhan va hoi nguoi dau tien toi 
trang ra sao ma den noi khon kho nhu vay. Y dap: 

- Vi toi trot yeu. 

- Co the thoi u? Don Kihote noi. Neu chi vi yeu ma bi dua di 
cheo chien thuyen thi co le ta da phai di tu lau roi. 

- Khong phai toi yeu nhu ngai tuong dau, nguoi tu dap. Trai 
lai, toi yeu tha thiet mot cai gianh chiia day quan ao trang, va 
toi 6m chat den noi neu phap luat khong bat toi phai nha ra, co 
le den bay gio toi cung chua chiu buong. Toi bi bat qua tang, 
chang phai tra hoi gi; toa tuyen an mot tram roi vao lung va con 
phai ba nam cheo gurapa nua mdi xong viec. 

- Gurapa la gi? 

- Gurapa la thuyen chien cua nha vua. 

Toi nhan nay cho biet y hai muoi bon tuoi, que o Piedraita. 
Don Kihote lai hoi tu nhan thii hai. Nguoi nay khong dap, mat 
buon thiu. Anh chang que o Piedraita do loi: 

- Thua ngai, no bi trung tri vi thich ca nhac. 

- Sao, thich ca nhac cung phai toi cheo chien thuyen u? 

- Thua ngai, dung the a, vi khong co toi gi nang bang ca hat 
trong khi bi tra hoi. 

- Trai lai, ta thuong nghe noi rang hat len la het buon dau. 

- Dang nay khong the; ke nao da hat mot Ian se phai khoc suot 

doi. 

Page 190 



DON QUUOTE.txt 

- Ta khong hieu. 

Mot nguoi linh ap giai noi voi Don Kihote: 

- Thua ngai hiep si, theo tieng long cua bon luu manh nay thi 
hat trong khi bi tra tan co nghia la nhan toi. Ten toi pham nay bi 
tra hoi va da khai het toi loi. No di an trom gia sue, nhan toi va 
bi phat sau nam cheo chien thuyen cong vdi hai tram roi. No bi 
ban be ghet bo, che gieu, khinh re vi no da thu toi va khong co 
du can dam de choi, cho nen bay gio no dam ra suy nghi, buon 
rau. Ban be cua no noi rang chvi khong hay chvi co deu chi co 
mot am, va that la dieu may man cho mot toi pham mot khi 
khong co tang chiing nao buoc toi va co the dung dau luoi cua 
minh de thoat than. Ve diem nay, toi cho rang chiing noi phai. 

- Toi cung nghi the, Don Kihote dap. 

Chang hoi sang nguoi thu ba. Nguoi nay nhanh nhen dap mot 
each rat thoai mai: 

- Toi phai chung song nam nam voi cac a gurapa vi thieu muoi 
dong tien vang. 

- Ta san sang bo ngay hai muoi dong de giai thoat noi dau kho 
nay cho anh. 

- Nhu the khac nao mot ke co tien nhung lenh denh giiia bien 
ca, cuoi cung se chet doi vi khong mua duoc gi an. Toi noi vay 
vi rang neu liic do toi co hai muoi dong tien vang ma ngai cho 
toi bay gio, toi se diit lot lao luc su va lam cho cai dau cua 
quan bien ly tro nen sang suot, va bay gio toi da dang ung dung 
giua quang truong Xocodover o Toledo roi, chii dau den noi 

Page 191 



DON QULJOTE.txt 

bi troi go nhu mot con cho the nay; nhmig Troi kia co mat, chi 

can nhan nai la duoc. 

Don Kihote hoi toi nhan thii tu la mot ngudi dao mao, rau bac 
pho dai xuong tan nguc; may Don Kihote hoi nguyen nhan vi 
sao den budc dudng nay, lao 6a len khoc, khong noi nen ldi. 
Ngudi di ben canh phai noi do: 

- Con nguoi dang kinh nay bi phat bon nam cheo thuyen chien 
sau khi da cuoi ngira dao qua nhiing pho quen thuoc, co ke 
dua nguoi don. 1 

- Theo toi hieu, nhu the co nghia la bi dua ra trirdc cong chiing 
de chiu nhuc chii gi, Xantro Panxa noi. 

- Dung vay, ngudi tu dap. Va ong ta phai chiu hinh phat do vi 
da di lam nghe mach moi hang va mach ca ngudi niia. Toi 
muon noi la ong ta lam nghe moi lai, lai con dung ca bua me ba 
dot. 

- Neu khong ke toi viec dung bua me, Don Kihote noi, mot 

ngudi lam nghe moi lai nhu ong ta khong dang bat toi phai cheo 

thuyen chien ma phai duoc phong chuc chi huy cac chien 

thuyen. Thuc ra khong phai ngudi nao cung co the moi lai 

duoc. Do la mot nghe kha te nhi va rat can thiet trong mot 

quoc gia co to chiic, chi co nhiing ngudi khon ngoan lam moi 

lam noi. Trong nghe nay cung nhu trong nhung nghe khac, can 

phai cu ra nhung vi thanh tra, giam khao, so luong tuong 

duong nhu trong nghe mach moi hang. Co nhu vay moi tranh 

duoc nhung chuyen khong hay ma nhung ke ngu xuan thudng 

gay ra trong khi hanh nghe; do la nhving mu moi bem mep, bon 

Page 192 



DON QUUOTE.txt 

nguoi hau bip bam non choet va it kinh nghiem, khi can noi 
dung cau, dung cho thi ho lai quen khuay di, tham chi quen ca 
tay nao la tay phai. Ta con muon noi them va giai thich tai sao 
Nha nude phai ken nguoi de lam mot cong viec quan trong 
nhu vay, nhung bay gio chua phai liic. Mot ngay kia, ta se noi 
vdi nhung nguoi co kha nang giai quyet. Gio day, ta chi muon 
noi mot dieu: ta khong khoi buon phien khi nhin mo toe bac va 
khuon mat dao mao cua con nguoi da phai tu toi chi vi lam 
nghe moi lai, nhung khi ta nghi rang nguoi do da dung bua me 
ba dot thi noi uu phien cua ta cung tieu tan di. Tuy nhien, ta biet 
rang khong co bua yeu nao tren doi nay co the me hoac duoc 
y chi con nguoi, nhu mot vai ke nghi don gian; y chi con nguoi 
ta khong bi phu thuoc va khong co bua me nao ep buoc duoc. 
Nhiing mu moi bem mep va nhung ten bip bom thuong luyen 
bua yeu bang nhiing chat doc khien cho nguoi dung tro nen 
dien dai, roi chung tu khoe la co phep lam cho con nguoi biet 
yeu; nhung nhu ta da noi, khong the nao cuong biic duoc y chi 
con nguoi. 

- Thua ngai, dung nhu vay, pham nhan gia noi. Thuc ra, toi 
khong he dung bua me ma chi lam nghe moi lai thoi, va toi 
khong bao gio nghi rang minh da lam hong mot viec nao. Toi 
chi muon cho moi nguoi sung sudng, song yen lanh, vui ve vdi 
nhau, khong cai co, khong uu phien, nhung y dinh tot dep do 
cua toi khong giup toi tranh khoi phai di den mot noi ma toi 
khong hy vong tro ve phan vi nan tu qua dai, phan vi toi co 

Page 193 



DON QUUOTE.txt 

benh bi tieu tien luon luon quay ray. 

N6i roi, pham nhan nay lai khoc. Xantro mui long, nit tu trong 

nguc mot dong bo thi cho. 

Don Kihote tiep tuc hoi mot nguoi tu khac, nguoi nay dap mot 

each rat tu nhien: 

- So di toi di tu vi toi dua qua nha vdi hai co em con di cua toi 

va hai co em ho cua nguoi khac, va vi dua qua trdn nen so 

nguoi trong gia dinh cii moi ngay moi tang len mot each vo to 

chiic, khong biet dang nao ma tinh niia. Su viec vo Id, toi 

khong duoc ai che cho, khong co tien chay chot, suyt bi treo 

co; toa xu toi sau nam cheo thuyen chien, toi nhan ngay vi toi 

dang toi. Nhung toi con tre, ddi con dai, roi dau se vao day. 

Thua ngai hiep si, neu ngai co gi cuu mang cho nhung ke khon 

cung nay, tren thien dang Chua se den bu lai cho ngai va d dudi 

tran, chung toi se cau Chua cho ngai manh khoe, song lau. 

Nguoi tu nay an mac kieu sinh vien; theo mot nguoi linh ap giai 

cho biet, han ta co khoa noi va gioi tieng Latinh. 

Sau cung la mot nguoi tu trac ba muoi, mat mui sang sua, chi 

hiem mot noi mat no nhin mat kia. Anh ta bi cum ky hon ca, 

chin deo mot cai xich to va dai chay vong quanh nguoi, co 

mang hai chiec gong, mot chiec noi lien vao cai xich chin, mot 

chiec co hai thanh sat chay dai den tan that lung moc vao hai 

cai cong tay co khoa, thanh thu tay khong vdi toi dau, dau 

khong cui toi tay. Don Kihote hoi ly do vi sao nguoi tu nay 

mang nhieu gong cum hon nhung nguoi khac. Linh ap giai cho 

biet toi nhan nay co nhieu an hon tat ca nhung nguoi kia cong 

Page 194 



DON QUUOTE.txt 

lai; han rat tao ton, muu meo va tuy da xieng xich nhu vay ma 
ho van chua yen tarn, chi so han chay tron mat. 

- Anh ta co toi gi vay, Don Kihote hoi, va nhung toi do co 
dang phat nang hon bat di cheo chien thuyen khong? 

- Han bi muoi nam kho sai, mot nguoi giai tu dap, co song 
cung nhu chet ma thoi; chi xin noi them mot dieu: han chinh la 
ten Hinex de Paxamonte khet tieng ma nguoi ta con goi la 
Hinexiio de Parapiia. 

- Nay, ngai doi, nguoi tu noi, xin cho nang loi va dung phan 
biet ten voi bi danh. Ten toi la Hinex chii khong phai Hinexiio, 
con ho cua toi la Paxamonte, khong phai Parapiia nhu ngai noi. 

- Dung co gia mom, ong tuong nha troi kia, vien doi noi, keo 
ta khoa hong lai bay gio. 

- Dung la troi bat toi thi phai chiu, nguoi tu noi, nhung roi mot 
ngay kia, co ke se biet ten ta co phai la Hinexiio de Parapiia 
hay khong? 

- Thang noi lao kia, chang phai nguoi ta goi mi nhu vay u? 
Vien doi van lai. 

- Co the, Hinex dap; nhung toi se lam cho nguoi ta khong goi 
toi nhu vay nua, bang khong toi se tu vat het rau. Thua ngai 
hiep si, neu ngai co gi cho chung toi, xin hay dua ngay roi moi 
ngai len duong di thoi vi chung toi cung da phat ngan cai kieu 
moi moc chuyen cua nguoi khac roi; con neu nhu ngai muon 
biet ve cuoc doi toi, xin gioi thieu toi ten la Hinex de 
Paxamonte va cuoc doi cua toi do chinh nam ngon tay nay viet 

Page 195 



DON QUUOTE.txt 

ra. 

- Han noi that day, nguoi linh giai tu noi; chinh han da viet ve 
cuoc doi cua han, mot quyen sach rat hay. Nhvrng han da gan 
quyen do o trong tu de lay hai tram dong bac roi. 

- Du da gan lay hai tram dong vang roi, toi cung se chuoc lai. 

- Quyen sach ay hay den the kia u? Don Kihote hoi. 

- Con hay gap may Ian quyen Laxariio de Tormex va tat ca 
nhung quyen sach khac cung loai da duoc xuat ban cho toi 
nay, Hinex dap. Chi xin thua voi ngai rang quyen sach cua toi 
viet ve nhung su viec co that, hay ho va ly thu, khong mot 
truyen bia nao co the hay bang. 

- Ten quyen sach la gi? 

- Cuoc doi cua Hinex de Paxamonte. 

- Anh viet xong chua? 

- Lam sao da co the xong duoc mot khi cuoc doi cua toi chua 
ket thuc. Toi chi mdi ke tu khi toi ra doi cho toi doan phai di 
cheo thuyen chien Ian cuoi cung. 

- Vay ra truoc day anh da phai cheo thuyen chien roi u? 

- De phung su Chua va due vua, toi da o tren thuyen chien bon 
nam, toi da nem du mui cay dang, ngot bui, nhung bay gio tro 
lai toi khong thay kho vi o do toi se co the viet xong cuon sach; 
toi con nhieu dieu muon ke va o tren cac chien thuyen Tay Ban 
Nha co nhieu luc qua roi rai; va chang toi cung khong can nhieu 
thoi gian de viet vi toi da thuoc long tat ca roi. 

- Anh co tai day, Don Kihote noi. 

- Va ca tai nvia, Hinex dap, vi chu tai thuong di lien voi chii tai. 

Page 196 



DON QUUOTE.txt 

- Chu tai chi di lien voi nhung ke sue sinh thoi, vien ctoi noi. 

- Ngai dpi, toi da bao ngai nen noi nang tu ton co ma. Nguoi 
ta trao cho ngai chiec gay kia khong phai de ngai danh dap 
chiing toi ma de dan chiing toi di theo lenh ciia due vua. Neu 
khong, toi the se... Nhung thoi, mot ngay kia, moi dieu bi an se 
dupe giai dap, mac ai muon noi gi thi noi. Ta di thoi, noi am 6 
nhieu roi. 

Tntoc nhiing loi doa nat cua Paxamonte, vien dpi gio gay len 
dinh danh nhung Don Kihote diing ra can, yeu cau khong nen 
nguoc dai tu nhan vi mot nguoi da bi khoa chat tay chin tat 
nhien phai duoc tir do mom mep mot chut. Roi quay sang dam 
pham nhan, chang noi: 

- Hoi nhung nguoi anh em rat than men, nhung dieu anh em 
vua noi ra chiing to rang tuy anh em co toi nhung anh em 
khong thich thu gi nhung hinh phat nay va phai ra di mot each 
rat mien cuong. Co the vi khiep so trong luc bi tra hoi, vi khong 
co tien hoi 16, vi khong duoc ai che cho, va cuoi cung vi su 
phan doan sai lech cua quan toa ma anh em da phai kho so 
nhu the nay. Dau 6c ta dang suy nghi ve nhung dieu do va ta tu 
bao, tu nghi, tu thay rang minh phai mang tai nang ma Troi da 
phu cho de dam duong nhiem vu cua nguoi hiep si tren doi nay 
va de thuc hien nguyen vong cua ta la ciiu vot nhung ke khon 
cung va nhung ke bi quyen luc ap biic. Song, ta phai khon 
kheo, biet dung bien phap mem deo mot khi khong can ciing 
ran. Vi vay, thua 6ng dpi va cac 6ng linh giai tu, xin hay thao 

Page 197 



DON QULJOTE.txt 

xieng xich va giai thoat cho nhung toi nhan nay. Se khong thieu 

ngudi phung sir due vua trong nhirng trudng hap khac thuan loi 
han. That la mot dieu cay nghiet neu ta giam ham nhitng ngudi 
da dirge Chua va tao hoa trao cho tu do. Va chang, thira cac 
ngai, nhung con ngudi khon kho nay khong he xuc pham cac 
ngai, hay mac ho vdi nhung toi loi cua ho. Chiia o tren troi se 
khong quen trirng phat nhiing ke doc ac va khen thirong nhmig 
ngiroi lirong thien; that la mot dieu khong hay mot khi co nhirng 
ngiroi lirong thien hanh ha nhirng ke khac ma khong dirge loi 
loc gi. Toi than ai yeu cau cac ngai, neu cac ngai nhan loi cho, 
toi se xin hau ta. Con neu cac ngai khong ung thuan, mui giao 
va luoi guom nay cung voi canh tay dung manh ciia toi se buoc 
cac ngai phai tuan theo. 

- R6 that am 6, vien doi dap, noi de nghe the! Muon chung toi 
tha nhung toi nhan ciia due vua u? Lam nhu chung toi co 
quyen tha chung ra hoac ong co quyen ra lenh cho chung toi 
ay. Thoi, moi ong doi lai cai thau ngay ngan tren dau va hay di 
cho, dung co tim meo ba chin lam gi. 

- Chinh mi la meo, la chuot, la ke noi lao, Don Kihote noi. 

Roi nhanh nhu cat, chang xong thang toi vien doi dam luon mot 

nhat giao; vien nay khong kip tro tay nga Ian xuong dat. That 

may cho Don Kihote vi vien nay co sung. 2 

Nhung ngudi linh kia sung sot, sung so trade cuoc tan cong 

bat ngo; nhung roi ho tran tinh lai, vung guom mac, xong vao 

danh Don Kihote; chang hiep si ung dung chong do. Cung may 

dam pham nhan thay co co hoi thoat than, ben pha tung xieng 

Page 198 



DON QUUOTE.txt 

xich khien cho bon linh bi lung rung, vua phai chong da voi 
Don Kihote, vua phai ngan chan tu nhan pha xieng. Trong khi 
do, Xantro den thao gong xich giup Hinex de Paxamonte. 
Dupe giai thoat, anh chang nay xong ngay tdi vien dpi dang 
nam liet dudi dat, tudc luon guom va sung cua y, roi chia sung 
vao dam linh giai tu doa ban. Phan vi so oai khau sung cua 
Paxamonte, phan vi bi cac pham nhan khac nem da, nhiing 
nguoi linh chay tan loan. Rieng Xantro rat lo chuyen nay; bac 
nghi rang bon linh vua chay tron se di gap dpi Xanta Ermandat, 
dpi se keo chuong bao dong va se di lung nhiing ke co toi. Bac 
ngo y do voi chu va khuyen nen di tron ngay vao khu rung gan 
day. 

- Dung roi, Don Kihote noi, nhung trade do con co mot viec 
phai lam da. 

Chang goi dam tu nhan luc nay dang chay lung tung sau khi da 
tuoc het quan ao cua vien doi; ho dung vong quanh Don 
Kihote cho nghe y kien cua chang. Don Kihote noi: 

- Nhung con nguoi co giao due da nhan on cua ai thi phai den 
boi, va mot trong nhung toi loi khien Chua bat binh nhat la su 
vong an boi nghia. Ta noi vay vi cac ngai da tan mat nhin thay 
ta giup do cac ngai nhu the nao. De den on do, ta muon rang 
sau khi da dupe ta giai thoat, cac ngai lai deo tat ca nhiing 
gong cum nay vao co va di toi thanh Toboxo trinh dien trade 
nang Dulxinea; cac ngai se thua voi nang rang hiep si cua nang 
ten la Mat Buon phai cac ngai den; hay ke ti mi su viec kinh 

Page 199 



DON QUUOTE.txt 

thien dong dia vua qua, tu dau cho toi luc cac ngai duoc giai 

phong, sau do cac ngai se duoc tu do, muon di dau tuy y. 
Thay mat moi nguoi, Hinex de Paxamonte dap: 

- Thua vi ciiu tinh cua chung toi, qua thuc dieu ngai yeu cau 
khong sao thuc hien duoc vi rang chung toi khong dam di cung 
mot duong; chung toi phai di rieng le, moi nguoi mot phia, rue 
vao long dat ma di de tranh doi Xanta Ermandat luc nay chac 
chan dang tren duong truy lung. Ngai co the doi hoi chung toi - 
va ngai nen nhu vay - doc nhung bai kinh cau phuc cho ngai 
thay the cho viec den trinh dien nang Dulxinea o thanh Toboxo. 
Chung toi co the doc ngay doc dem, luc chay tron cung nhu 
khi nghi ngoi, luc binh yen cung nhu khi loan lac. Nhung neu 
ngai muon chung toi tro ve kiep cu, nghia la lai deo gong cum 
vao nguoi va di toi thanh Toboxo thi co khac gi bao rang luc 
nay la dem tuy rang moi muoi gio sang. Doi hoi chung toi lam 
viec do khac nao doi hoi cay du sinh ra qua le. 

- Ta the co Chua, Don Kihote noi khung noi, hoi ten Don 

Hinexiio de Paropiio, do cho de, mi se phai di mot minh mot 

each nhuc nha, vdi tat ca gong cum xieng xich tren nguoi. 

Paxamonte chang la gi Don Kihote la mot nguoi dien ro, chiing 

co la chang da lam mot viec xang bay muon giai thoat cho dam 

toi nhan; nhung von khong chiu duoc loi noi, thay bi xi va nhu 

vay, y ben dua mat ra hieu cho dong bon lui ra xa mot chut, roi 

tat ca quang da nhu mua vao Don Kihote khien chang khong 

con tay nao gio khien ra do nua; trong khi do, con Roxinante 

khon kho cii dung i ra nhu ngua dong mac cho dinh thuc vao 

Page 200 



DON QUUOTE.txt 

suon; Xantro nup sau con lira de tranh tran mua da dang do 
xuong dau ca hai thay tro. Don Kihote khong sao tranh duoc 
het, danh gio minh hung nhung hon da manh nhu troi giang, 
cuoi cung nga Ian xuong dat. Tu nhan co bo mat sinh vien xong 
ngay toi giat cai chau tren dau Don Kihote, phang ba bon cai 
vao lung chang roi thang tay quat xuong dat lam vo tan. Lu bat 
nhan tudc luon ca ao choang ngoai cua chang; chung con dinh 
lot ca chiec quan nit nhung bi vuong ao giap ngoai; Xantro 
cung bi lot mat ao ngoai. Xong xuoi, chung chia nhau nhung 
chien loi pham roi moi diia di mot nga, lo thoat khoi tay dpi 
Xanta Ermandat hon lo phai deo gong xieng den trinh dien 
truoc nang Dulxinea o Toboxo. 

Con tro con lua, Roxinante, Xantro va Don Kihote. CM lua 
cui guc dau co ve suy nghi, doi tai ve vay, tuong dau van nghe 
thay tieng da rit ben tai; Roxinante cung bi trung don nam ngay 
ben canh chu; Xantro con doc chiec ao che than, run lay bay 
nghi toi doi Xantra Ermandat; con Don Kihote thi rau ri vi thay 
bi nhung ke da chiu on doi xu toi te. 
Chuong XXIH 

TREN DAY NUI MORENA, CHANG DON KIHOTE 
TRLT DANH DA GAP MOT TRONG NHLTNG CHUYEN 
PHIEU LLTU MAO HIEM LY KY NHAT KE TRONG 

CUON SACH CO THAT NAY 

Truoc canh tuong thieu nao do, Don Kihote bao giam ma: 

- Xantro, ta thuong nghe noi rang lam on cho nhving ke bat 

nhan chang khac gi do nuoc xuong bien. Neu ta nghe loi anh, 

Page 201 



DON QUUOTE.txt 

chac chan khong den noi cay dang nhu the nay. Nhung thoi, sir 
da roi, ta phai biet nhan nai va rut ra bai hoc cho Ian khac. 

- Neu ngai ma rut ra dugc bai hoc thi toi thanh nguoi Tho Nhi 
ky roi. Nhung thoi, ngai da noi rang neu nghe toi thi khong xay 
ra chuyen gi, vay bay gio ngai phai nghe toi de tranh nhung 
chuyen rac roi hon. Xin thua vdi ngai rang khong co dong hiep 
si nao cuong noi doi Xanta Ermandat dau; doi voi doi nay, tat 
ca cac hiep si giang ho chi dang gia hai xu. Ma hinh nhu toi da 
nghe co tieng nhiing mui ten rit ben tai roi day. 1 

- Anh dung la ke nhat gan, Don Kihote noi, nhung de anh dung 
nghi rang ta uong nganh va khong bao gio chiu nghe loi khuyen 
can cua anh, Ian nay ta se nghe anh va se tranh don sam set cua 
doi Xanta Ermandat ma anh lo so. Nhung ta ra mot dieu kien: 
du song hay chet, anh khong bao gio duoc noi voi ai rang ta Ian 
tranh gian nguy vi so hai, ma chi vi muon chieu long anh thoi. 
Neu anh noi khac tiic la noi lao va bay gio cung nhu sau nay, 
sau nay cung nhu bay gio, ta cai chinh bao rang anh noi lao va 
se con noi lao moi khi anh nghi va noi khac di. Dung co cai ta 
lam chi; that vay, chi moi nghi rang ta Ian tranh gian nguy va co 
phan nao e ngai chuyen nay, ta da muon o lai day mot minh doi 
pho voi doi Xanta Ermandat da khien anh run so. Va du co 
phai duong dau voi cac thu linh anh em cua muoi hai bo lac 
Ixrael, voi bay anh em Macabeo, voi Caxtor va Polux, voi tat 
ca cac anh hung hao kiet tren doi nay, ta cung se cho tai day. 

- Thua ngai, Xantro dap, tranh mat khong co nghia la chay 

Page 202 



DON QUUOTE.txt 

tron, con cii a lai cho cung khong phai la khon ngoan mot khi 

ta khong co du sue chong do. Nguoi khon phai biet danh sue 

cho ngay sau, khong nen phung phi mot luc. Toi tuy than phan 

hen mon nhung cung biet each cu xii; boi vay xin ngai cho an 

han da nghe loi toi khuyen nhu. Moi ngai len ngya di theo toi; 

neu khong du sue leo, toi xin giup mot tay. Theo toi, luc nay 

doi chin can hon doi tay. 

Don Kihote lang lang leo len con Roxinante, Xantro cuoi lua 

dan duong, roi hai thay tro di vao trong nui Morena. Xantro 

dinh bung nuong nau trong day nui vang ve nay vai horn de 

tranh doi Xanta Ermandat truy lung, sau do se vuot nui di Vixo 

hoac Almodovar del Campo. Bac rat mung thay dam tu kho 

sai trong khi cuop boc hai thay tro da bo lai cai tui luong thuc 

deo tren lung lua, coi nhu mot dieu ky la vi bon nay da vo vet 

chang thieu thii gi. 

Dem horn do, hai thay tro da vao sau trong nui Morena; 

Xantro thay co the nghi lai mot dem hoac vai ngay chung nao 

con luong an. The la hai thay tro nam xuong ngu giiia hai vach 

da, dudi nhiing cay soi dien dien. Theo nhiing ke thieu long tin 

vao Thuong de thi moi viec tren doi deu do so menh dinh doat, 

sap xep, bo tri, va chinh luc nay so menh muon rang Hinex de 

Paxamonte - ten ke cap khet tieng da thoat khoi xieng xich nho 

tinh hao hiep va su dien ro cua Don Kihote - cung Ian tron 

trong day nui Morena vi so doi Xanta Ermandat truy lung (han 

so la dung). Va chinh so menh va su lo so da dan han toi dung 

cho Don Kihote va Xantro Panxa dang nghi. Nhin thay hai thay 

Page 203 



DON QUUOTE.txt 

tro chang hiep si, Hinex de Paxamonte nhan ra ngay va cii de 
mac cho ho ngu. Thoi ddi, doc ac thuong di doi voi bat nhan, 
rung doi sinh ra bay ba, hien tai lam quen mat tuong lai, cho 
nen Hinex vong an va bat nhan bong nay ra y dinh lay cap con 
Kra cua Xantro; han khong them lay con Roxinante vi thay no 
gay com 6m yeu qua, co mang cam co ban chac cung chang 
duoc bao nhieu. The la trong luc Xantro ngu, han cuom luon 
con hta, va tnroc khi troi sang, han da cao chay xa bay, kho 
ma tim ra. 

Mat troi da moc Dang dong, moi vat deu tung bung; rieng 
Xantro buon thiu vi khong thay con lua dau. Mat ban, bac 
khoc 16c vo cung tham thiet; Don Kihote giat minh tinh giac thi 
nghe thay bac than khoc nhu sau: 

- Hoi diia con nit mot cua ta oi! May sinh ra 6 nha ta, cac con 
ta van choi dua voi may, vo ta yeu quy may, hang xom lang 
gieng deu phai ghen ti vi may, may do dan cong viec cho ta, va 
sau het may gop phan nuoi duong ta vi moi ngay may kiem ra 
hai muoi sau xu tiic la nua so tien chi tieu hang ngay cua ta. 
Biet vi sao Xantro khoc, Don Kihote dung het loi khuyen nhu. 
Chang bao bac phai kien nhan va hua se ghi cho mot tarn phieu 
nhuong lai cho bac ba con trong so nam con lua cua chang 6 
nha. 

Nghe thay vay, Xantro het ca buon phien; bac lau nuoc mat, 
ngung khoc va cam on Don Kihote ve an hue do. 
Tu luc vao trong nui, Don Kihote cam thay trong long khoan 

Page 204 



DON QUUOTE.txt 

khoai, tin rang nai day se gap nhieu cuoc phieu luu mao hiem 

ma chang dang tim kiem. Chang nho lai nhung sir viec ky dieu 

da den vai nhving hiep si giang ho a nhving nai hoang vu vang 

ve nhvr the nay; nhving y nghi do da thu hut, loi cuon chang 

khien chang quen het svr doi. Tu luc cam may dvroc nui rung 

che cho, khong so bi truy na, Xantro chi cham cham thoa man 

cai bung voi so luong thuc da chiem doat duoc cua dam thay 

tu. Bac di sau chu, vai tho thay con lua tat ca nhving vat dung 

cua hai nguoi, tay tho vao tui lay thiic an nhet vao da day. Di 

nhu vay suong that va bac se khong chiu mat nua xu de doi lay 

bat cii mot cuoc phieu luu nao khac. 

Bong bac ngudc mat len, thay chu dang dung lai lay mui giao 

nang mot cai boc o duoi dat; bac ben budc voi len de xem chu 

co sai bao gi khong. Luc nay, Don Kihote da dung mui giao 

nang len khoi mat dat mot cai dem va mot chiec ruong buoc 

chang vao nhau va da rach buom; vi cai dem va chiec ruong 

qua nang, Xantro phai lay tay do. Thay chu bao xem trong 

ruong co gi, bac voi va lam ngay. Chiec ruong co khoa nhung 

vi da rach nen qua nhung cho thung nom thay ben trong co bon 

chiec so mi bang vai Ha Lan loai tot cung nhieu do may va 

khac vua dep vua sach, ngoai ra con mot chiec khan tay trong 

co mot dong tien vang. Thay vay, Xantro noi: 

- Xin cam ta Thuong de da mang den cho thay tro ta mot cuoc 

phieu luu mao hiem co loi! 

Tiep tuc cuoc luc loi, bac tim thay mot quyen luu niem dong rat 

dep. Don Kihote bao bac dua cho quyen sach va cho bac tat 

Page 205 



DON QUUOTE.txt 

ca so tien. Xantro hon tay chu cam an, roi bac va het vai voc 
nhet vao tui deo cua minh. Nhin nhung hien vat do, Don Kihote 
noi: 

- Xantro, ta ngo rang (va chac chan khong the khac duoc) co 
mot nguoi khach nao dinh vuot qua niii, toi day bi bon cuop 
xong ra giet chet roi vui thay o noi vang ve nay. 

- Khong phai nhu vay dau, Xantro dap, vi neu la bon ke cuop, 
chac chiing khong bo tien lai. 

- Anh noi dung; neu vay ta chiu, khong doan ra duoc chuyen 
gi. Nhung hay de xem trong quyen luu niem nay co ghi gi 
khong, ta se co the tim ra nhung dieu ta dang muon biet. 
Chang gio sach, thay co ban thao mot bai tho, chii viet nan not, 
ben doc cho Xantro cung nghe. Bai tho nhu sau: 

"Phai chang vi tinh yeu khong co mat hoac tan nhan, hay vi ta 

qua u buon phien truoc noi dau kho co mot khong hai nay? 

Nhung neu tinh yeu la mot vi than - dieu nay ai cung biet - than 

khong khi nao doc ac; vay ai da mang den cho ta noi kho dau 

ghe gdm nay? 

Phili, ta se nham neu ta do loi cho nang, vi mot con nguoi tot 

dep khong lam dieu ac; va ta cung khong the do tai Troi da lam 

hai ta. 

Ta phai chet, dieu do chac chan lam roi: mot khi khong biet 

nguyen nhan su dau kho, lam sao tim duoc phuong thuoc de 

ngan ngua". 

Nghe xong, Xantro noi: 

Page 206 



DON QUUOTE.txt 

- Bai tha chang co nghia gi ca; may ra co chu phin trong do 

khien ta co the (Joan rang day la chuyen ve vai voc gi chang. 

- Chu phin nao kia? Don Kihote hoi. 

- Toi chang vua nghe thay ngai doc la gi! 

- Ta vua doc Phili chii; chac do la ten nguoi dep ma tac gia 
neu len trong bai tho nay. Phai noi rang nha tho nay co tai day 
vi ta cung biet doi chut ve van tho. 

- Sao, ngai cung biet lam tho u? 

- Con biet nhieu hon anh tuong kia. Anh se thay ro dieu do khi 
nao anh mang thu cua ta toi nang Dulxinea lang Toboxo, trong 
do toan la tho het. Xantro, phai biet rang thoi truoc, tat ca 
hoac hau het cac hiep si giang ho deu la thi gia hoac nhac gia 
Ion. Chang hiep si si tinh nao cung co hai tai nang chu yeu do, 
noi dung hon, do la nhung an hue Troi ban cho. Co dieu la tho 
cua cac hiep si doi xua co noi dung nhung kem chai chuot. 

- Xin ngai doc tiep, Xantro noi; co the ta se tim ra manh moi 
chang. 

Don Kihote lat sang trang sau va noi: 

- Day la van xuoi, hinh nhu la mot biic thu. 

- Thu gi vay, thua ngai? 

- Moi doc doan dau thay co ve la thu tinh. 

- Neu vay, xin ngai doc to len, Xantro noi; toi rat thich nghe 
nhung chuyen tinh tu do. 

- Rat vui long. 

Roi, theo yeu cau cua Xantro, Don Kihote doc to: 

"Loi hua suong cua nang va noi bat hanh khong tranh khoi cua 

Page 207 



DON QUUOTE.txt 

ta se dua ta den mot noi tu do khong vong toi tai nang nhung 
loi than van cua ta dau ma trai lai se vong ve tin tiic ve cai chet 
cua ta. Hoi con nguoi phu bac da lua doi ta de di theo mot ke 
giau sang hon, nhung khong xiing dang hon ta. Neu nhu dao 
due pham hanh duoc coi la kho bau, ta se khong ham muon 
hanh phiic cua ke khac va cung se khong khoc than noi bat 
hanh cua ta. Nhan sac cua nang ton nang len nhung hanh dong 
cua nang lai ha thap nang xuong. Ta tho phung sac dep cua 
nang bao nhieu, ta khinh miet viec lam cua nang bay nhieu. 
Chuc cho nang binh an, hoi con nguoi da gay dau kho cho ta. 
Mong sao nang khong biet nhung su lua doi cua chong de khoi 
phai hoi nan ve viec lam cua minh. Ta khong udc mong gi o 
nang niia va ta khong con dieu gi thu oan nang ca". 
Doc xong biic thu, Don Kihote bao Xantro: 
- Biic thu nay cang khong noi gi het; co chang chi doan duoc 
rang nguoi viet la mot ke bi phu bac. 

Chang lat het ca quyen luu niem, thay co mot so bai tho va biic 
thu khac, co cai doc duoc, co cai da mo chu. Tat ca noi len 
su trach moc, than van, phu bac, vui buon, yeu duong, hon 
ghet, khi ca ngoi, luc khoc than. Trong luc Don Kihote xem 
sach, Xantro kiem tra cai ruong va cai dem, luc soat khong 
thieu mot khe ke nao, rach ca cac duong khau, soi tung soi 
det, khong muon vi bat can so suit ma bo sot mot vat gi. Cua 
dang toi, so tien vang tren mot tram dong da danh thuc long 
tham cua bac, va tuy da tim ky ma khong thay gi them, bac coi 

Page 208 



DON QULJOTE.txt 

tat ca nhung chuyen da qua deu tot lanh, tu chuyen bi tung len 

troi den chuyen non mua thuoc than, bi roi vot, an dam cua ten 

lai la, bi mat tui hai ngan, lot ao, chiu doi, khat, kho nhoc, cue 

kho trong khi hau ha Don Kihote. Bac nghi rang so tien vang 

vua tim thay va duoc chu ban cho la mot su den bu qua hau hi. 

Chang hiep si Mat Buon rat muon biet chu nhan cua chiec 

ruong la ai. Can cii vao bai tho, biic thu, so tien vang va 

nhung chiec ao sang trong, chang phong doan nguoi do phai la 

mot nha thuong luu, vi qua si tinh va bi khinh miet hat hui nen 

da tu ket lieu cuoc doi. Nhung o chon tham son cung coc nay, 

lay ai de hoi nen chang danh bo qua chuyen do va lai tiep tuc 

di, mac cho con Roxinante dan duong tuy theo y thich cua no, 

hay noi dung hon la tuy theo kha nang sue luc cua no, dinh ninh 

se gap nhieu chuyen phieu luu mao hiem o noi hoang vu ram 

rap nay. 

Con dang suy nghi, bong dau tren dinh qua nui truoc mat thay 

co mot nguoi thoan thoat chuyen tu hon nui nay sang hon nui 

khac va tu bui cay nay sang bui cay no. Nguoi do o tran, rau 

den va ram, toe dai va bu xu, chin di dat, dui ho, mac doc mot 

chiec quan ngan bang da thu mau hung hung, rach 16 cho, nom 

thay ca thit. Tuy nguoi do ludt qua rat nhanh nhung chang hiep 

si Mat Buon cung da nhan ro nhving dac diem noi tren. Chang 

dinh duoi theo nhung khong kip vi con Roxinante 6m yeu 

khong du sue vuot qua nhung vach nui cheo leo, va chang no 

von di diem dam, buoc chin lai qua ngan. Don Kihote nghi 

ngay rang do la chu nhan cua chiec ruong va chang quyet dinh 

Page 209 



DON QUUOTE.txt 

di tim bang duoc du co phai lang thang suot ca nam tren day 
nui nay. Chang ben ra lenh cho Xantro di mot phia de chang 
duong con chang di mot phia khac, hy vong bang each do se 
bat gap con nguoi vua xuat hien da bien mat. 

- Toi khong the lam duoc viec do, Xantro noi, vi neu roi ngai 
ra, sir so hai se den ngay voi toi khien cho toi luon luon giat 
minh kinh hoang. Toi xin bao truoc nhu vay de tit nay ve sau 
ngai dung bat toi phai xa ngai niia buoc. 

- Duoc thoi, hiep si Mat Buon dap, va ta lay lam hai long thay 
anh dat het tin tuong vao sir dung cam cua ta. Nhung anh ciing 
se co can dam, mac du the xac anh thieu linh hon. Thoi, hay di 
theo ta, cham hay nhanh tuy sue, va hay nhin cho ky. Chung ta 
se di quanh nhung qua nui nay, may ra se gap con nguoi vua 
roi ma ta cam doan la chu nhan ciia chiec ruong kia. 

- Tot hon ca la khong nen di tim vi neu ta tim thay nguoi do va 
nho ra y lai la chii nhan so tien vang thi toi se phai hoan lai het. 
Thoi, cha toi gi phai voi vang; ta cii nhan nha tim kiem; trong 
khi do, toi co the ung dung giu mon tien vang cho toi luc phat 
hien ra nguoi co ciia va neu co tieu het tien roi mdi thay chii 
nhan, chac due vua cung se dai xa cho. 

- Xantro, anh nham roi. Mot khi ta da ngo ngo rang nguoi do 
chinh la chii nhan mon tien vang thi ta co nhiem vu phai tim cho 
duoc de trao tra. Neu ta khong di tim thi du chi mdi ngo ngo, 
toi ciia chung ta cung se nang nhu the chinh nguoi do la chii 
nhan thuc su vay. Thoi, anh ban Xantro, hay theo ta va cho lay 

Page 210 



DON QULJOTE.txt 

the lam phien; rieng ta se rat vui suong neu tim thay nguoi do. 
Roi Don Kihote thuc ngua tien len; Xantro di bo theo sau, nai 

lung khuan vac do dac vi ten Hinex de Paxamonte da do nhe 

con lua. Di duoc gan het mot vong quanh qua nui, thay giua 

dong suoi co xac mot con la con ca yen cuxmg, nua than da bi 

cho soi va qua ria. Hai thay tro cang tin rang bong nguoi vua 

thoang hien ra chinh la chu nhan con vat va chiec ruong. 

Hai thay tro con dang xem xet bong dau co mot tieng rit nhu 

tieng coi cua nhung nguoi chan gia sue; cung luc, ben phia tay 

trai hien ra mot dan de va o phia sau, tit tren mom nui co mot 

ong lao chan de. Don Kihote cat tieng goi; lao chan de cao 

giong dap: 

- Ai dua cac nguoi den chon nay? O day chi co vet chan de, 
cho soi va cac loai thu du khac ma thoi. 

Xantro cung keu ong lao xuong, hua se hau dai. Ong lao chan 
de ben xuong nui; khi da toi gan Don Kihote, lao noi: 

- Toi danh cuoc rang ngai dang nhin con la thue chet trong cai 
khe kia. Dung la no da nam day tu sau thang nay. Xin hoi cac 
ngai co gap chu no dau khong? 

- Chang gap ai ca, Don Kihote dap; chi thay mot cai dem va 
mot chiec ruong o each day khong xa. 

- Toi cung da thay nhung vat do, ong lao chan de noi, nhung 
toi khong dam lai gan va cung chang dam so mo so xui quay va 
bi do cho toi an cap. Phai biet rang loai yeu quai ranh manh 
lam, no lam cho ta bi vuong cang nga quay lo ma khong biet vi 
sao. 

Page 211 



DON QUUOTE.txt 

- Toi cung bao the day, Xantro len tieng; chinh toi cung trong 

thay nhung vat do nhung toi da lanh xa, de nguyen khong dung 
toi, e loi bat cap hai. 

- Chang hay bac co biet chu nhan cua nhung vat do la ai 
khong? Don Kihote hoi. 

6ng lao chan de dap: 

- Toi chi co the ke lai voi ngai rang chung sau thang trade day, 

co mot chang thanh nien khoi ngo tuan tu den khu leu cua 

nhung nguoi chan de chung toi o each day khoang ba dam. 

Chinh anh ta cudi con la nay va la chu nhan cua chiec raong va 

cai dem ma cac ngai da trong thay va khong dam dung toi. Anh 

ta hoi chung toi cho nao hiem trd va khuat nhat tren day nui 

Morena. Chung toi chi vao cho ta dang dung day; qua that nhu 

vay vi neu cac ngai di sau vao chung nua dam niia, chac chan 

se khong tim duoc loi ra. Toi cung lay lam la khong hieu cac 

ngai lam the nao den duoc day vi lam gi co duong loi ma di. 

Sau do, chang thanh nien quay lai di ve phia chung toi chi; bon 

chung toi deu tarn tac khen anh ta xinh trai, dong thoi cung ngac 

nhien ve cau hoi va thai do hoi ha cua anh ta khi di vao nui. 

Trong may ngay lien, khong ai thay chang thanh nien ay dau; 

cho toi mot horn, anh ta chan duong dam da tui bui mot nguoi 

chan de trong bon chung toi, toi cho con lua cho luong thuc 

lay het ca banh mi, pho mat, roi nhanh nhu cat chuon thang vao 

nui. Khi biet chuyen, toi va mot so nhiing nguoi chan de khac 

ben sue vao trong nui sau tim kiem gan hai ngay lien, cuoi cung 

thay anh ta nap trong hoc mot cay soi dien dien to va chac. 

Page 212 



DON QUUOTE.txt 

Anh ta ra khoi cho nap, khoan thai di lai phia chung toi. Ao 
quan anh ta da rach ta tai, mat may sem nang nom khac han, 
khong nhan ra duoc nua; cung may chiing toi con nhd bo quan 
ao tuy no da rach, nen moi nhan ra do la con nguoi chung toi 
dang di tim. Anh ta le phep chao chung toi va bang loi le ngan 
gon, bao chung toi khong nen ngac nhien trade each an d cua 
anh vi anh dang chiu dung mot hinh phat de chuoc nhving loi 
lam cu. Chung toi yeu cau cho biet anh la ai nhung anh ta 
khong chiu noi. Chung toi con hoi cho o cua anh ta de khi nao 
anh ta co can luong an de song, chung toi se vui long mang den 
tan noi; neu nhu anh khong muon phien, xin cii viec tim den 
cho chung toi ma hoi, khong nen gio vu luc chiem doat. Anh ta 
cam on su giup do cua chung toi, xin loi ve nhiing hanh dong 
tho bao da qua va hiia tu nay ve sau se hoi xin tu te, khong 
dam dung vu luc voi bat cii ai; ve cho o, anh ta bao khong co 
mot cho nao nhat dinh, dem den tien dau ngu day. Noi xong, 
anh ta khoc 16c tham thiet; nghe anh ta khoc, hoa chang co la 
da moi khong khoc theo vi hinh dang anh Ian nay khac han Ian 
trudc. Nhu toi da noi, anh ta tre trung, khoi ngo, tuan tu, noi 
nang le phep, lich su, co gia giao, ngay nhung nguoi que mua 
cue mich nhu chung toi cung phai nhan ra. The roi, dang cau 
chuyen, bong dung anh ta ngung loi im bat, mat nhin trung 
trung xuong dat hoi lau. Moi nguoi chung toi deu sung sot, 
khong hieu trang thai me loan nay cua anh ta se ket thuc ra sao, 
trong long vo cung thuong xot. Thay anh ta luc thi mat dan 

Page 213 



DON QULJOTE.txt 

xuong dat khong chop, hie nham nghien, moi mim chat, <36i 

may nhiu lai, chiing toi doan ngay anh ta dang len can dien. 

Ngay sau do, dieu du doan ciia chiing toi da duoc chiing minh: 

anh ta dung dung vung day, hung ho xong toi mot nguoi diing 

gan nhat, vua danh vua keu: "Hoi ten phan boi Phernando! Mi 

se phai den toi ngay tai day vi da lam hai ta; hai ban tay nay se 

moi tim mi ra, mot qua tim chiia dung toan nhung dieu bat 

chinh, nhat la su gian Ian va su phan boi". Anh ta con noi nhieu, 

ke toi Phernando, keu la do phan trac. Chung toi phai vat va 

lam moi go duoc hai nguoi ra, neu khong chac anh ta da dam 

va can chet nguoi kia roi. Sau do, anh ta chay bien vao rung 

nui ram ri khong ai theo kip. Chung toi doan rang anh ta thinh 

thoang lai len mot con dien, va co mot nguoi nao do ten la 

Phernando da co hanh dong rat xau doi voi anh khien anh phat 

dien nhu vay. Dieu phong doan cua chiing toi da duoc chiing 

minh ro rang vi sau do, co Ian anh ta tim den chiing toi xin an tii 

te, nhung Ian khac thi lai dung vu luc cuop doat. Liic anh ta len 

con dien thi du chiing toi co moi chao, anh ta cung van gio vu 

luc, nhung khi dau 6c tinh tao, anh noi nang le phep lich su, va 

khi duoc chiing toi cho an, anh ta cam on va con khoc nua. 

Thua hai ngai, ong lao chan de noi tiep, moi ngay horn qua, toi 

va bon nguoi chan de tre, trong do co hai nguoi lam thue cho 

toi va hai nguoi ban toi, da quyet dinh di tim anh ta bang duoc 

va sau do du anh ta muon hay khong, se dua den tinh 

Almodovar each day tarn dam de thuoc thang xem co khoi 

khong; it ra chiing toi cung se biet duoc anh ta la ai, bao gio tro 

Page 214 



DON QUUOTE.txt 

lai tinh tao va co ho hang than thich khong de con bao tin. Nhu 
vay la toi da tra loi cau hoi cua cac ngai; xin thua them rang chu 
nhan cua chiec ruong va cai dem chinh la con nguoi mac chiec 
quan ngan da thu, chuyen thoan thoat tu qua niii no sang qua 
nui kia nhu cac ngai vua ta luc nay. 

Nghe ong lao chan de ke, Don Kihote lay lam ngac nhien lam 
va lai cang muon biet ke bat hanh kia la ai; chang quyet tarn 
thuc hien y dinh cua minh, se di khap day nui nay, mo vao tung 
hang hoc de tim bang duoc. Nhung chang khong ngo va cung 
khong nghi rang than May rui da toi giup chang: ngay luc do 
hien ra giua hem nui trade mat nguoi thanh nien ma chang dang 
tim kiem; con nguoi do vua di vua noi lam bam, rat nho, co 
dung gan cung chang nghe ro. Cach an mac cua anh ta cung 
giong nhu da ta o tren, nhung khi anh ta lai gan, Don Kihote 
nhan thay tren nguoi con co mot cai ao khoac bang da thu dat 
tien, tuy da ta toi nhung con thorn mui long dien; chang cang tin 
rang mot con nguoi dung do sang trong nhu vay khong the nao 
la thuong dan duoc. 

Khi da toi gan moi nguoi, chang thanh nien chao bang mot 
giong khan khan kho nghe nhung vdi thai do rat lich su. Don 
Kihote cung lich su dap le, roi chang xuong ngua chay lai 6m 
hon anh ta mot each than mat niem no, ghi mai trong long nhu 
the da quen biet nhau tu lau. Doi cho Don Kihote 6m hon 
xong, chang thanh nien - chung ta hay dat ten cho anh la chang 
Rich Ruoi Mat Xau (cung nhu da goi Don Kihote la chang 

Page 215 



DON QUUOTE.txt 

hiep si Mat Buon) - lui lai mot chut, de tay len vai Don Kihote 

roi nhin thang vao chang nhu de nhan mat. Cung nhu Don 

Kihote ngac nhien trudc hinh dang cua chang Rach Rudi, anh 

nay cung khong kem phan sung sot khi thay mat mui, than hinh 

va nhung vu khi cua chang hiep si. Cuoi cung, nguoi len tieng 

dau tien la chang Rach Rudi, nhu se ke dudi day. 
Chuong XXIV 

TIEP TUC CAU CHUYEN TREN NUI MORENA 

Sach ke lai rang Don Kihote da de het tarn tri nghe hiep si Son 

Lam ke; hiep si Son Lam ma dau nhu sau: 

- Thua ngai, toi khong duoc biet ngai, nhung du ngai la ai, toi 
cung xin cam ta tarn thinh tinh cua ngai doi voi toi, va toi rat 
muon o trong mot hoan canh khac de den dap su don tiep an 
can cua ngai. Tiec rang so phan toi ham hiu cho nen doi voi 
nhung ai lam on cho toi, toi chi co tarn long dap lai ma thoi. 

- Voi long mong muon duoc giup do ngai, Don Kihote dap, toi 

da quyet dinh chi roi khoi chon nay sau khi tim thay ngai de 

xem co phuong thuoc nao giup ngai thoat khoi noi dau buon 

khien ngai da phai chiu mot cuoc song la lung nhu vay; va neu 

can phai tim phuong thuoc do, ta se bat tay vao lam ngay. Con 

neu nhu noi dau kho cua ngai khon be khuay khoa, toi se la 

nguoi cung ngai chia se, cung ngai khoc than; d doi, gap duoc 

nguoi tarn dac thi noi buon cung voi duoc doi phan. Neu 

nhung y dinh tot dep cua toi xiing dang duoc hudng mot su 

den dap nhiet tinh, toi cau mong, van xin ngai hay vi con nguoi 

ma ngai yeu quy nhat doi, cho toi duoc biet ngai la ai va nguyen 

nhan nao da bat ngai phai song va chet nhu mot con vat vo tri 

Page 216 



DON QUUOTE.txt 

vo giac a chon hoang vu nay, mot noi rat xa la voi ban than va 
do trang phuc cua ngai. Toi tuy tai tho due thien nhung cung 
xin lay danh du cua gioi hiep si va cua mot hiep si giang ho the 
rang neu ngai nhan loi cho, toi se mang het sue lire cua mot 
nguoi nhu toi ra phung sit ngai de lam tieu tan noi dau kho cua 
ngai neu co each nao lam duoc, hoac de cung ngai chia se noi 
buon thuong nhu toi da hiia. 

Trong luc do, hiep si Son Lam lang yen nhin hiep si Mat Buon 
suot tu dau den chin bang con mat to mo. Sau khi da nhin hoi 
lau, chang moi len tieng: 

- Neu cac ngai co gi cho toi an, xin hay vi Chua mang ra cho 
toi ngay; an xong, toi se xin ke tuong tan de den dap tarn thinh 
tinh cua cac ngai. 

Xantro va ong lao chan de lien lay luong thuc trong tui dua cho 
chang Rich Ruoi. Dang con doi long, chang ta vo lay an ngau 
nghien, mieng truoc chua xong da bo mieng sau vao mom nuot 
chung khong kip nhai. Trong khi do, khong ai noi voi ai mot 
loi. An xong, chang ra hieu bao moi nguoi di theo roi dan ho 
vong qua mot qua nui den mot bai co xanh tuoi; chang nam 
xuong va moi nguoi yen lang lam theo; sau khi da nam yen cho, 
chang Rach Ruoi bat dau: 

- Thua cac ngai, neu cac ngai muon toi ke van tat noi dau kho 
vo bo ben cua toi, xin hay hua khong ngat quang cau chuyen 
buon tham nay bang bat cii mot cau hoi hay mot cu chi gi, boi 
vi neu cac ngai lam nhu vay thi cau chuyen cua toi cung se phai 

Page 217 



DON QUUOTE.txt 

ngung lai tai do. 

Cau noi cua chang Rich Ruoi khien Don Kihote nhd lai cau 
chuyen bo do cua Xantro chi vi khong nhd so luong nhung con 
de da duoc dua qua song. Chang Rach Ruoi noi tiep: 

- Toi khong muon keo dai cau chuyen ve nhung noi bat hanh 
cua toi nen phai dan trade nhu vay bdi vi nhac toi bao nhieu chi 
them dau long bay nhieu, cho nen neu cac ngai khong hoi nhieu 
thi toi se chong ke xong. Tuy nhien, de thoa man yeu cau cua 
cac ngai, toi se khong bo qua nhiing su viec quan trong. 

Thay mat cho moi nguoi, Don Kihote hua se lam dung. Yen 
tarn, chang Rach Ruoi bat dau ke cau chuyen nhu sau: 

- Toi ten la Cardenio, que tai mot trong nhung tinh Ion nhat 

mien Andaluxia; toi thuoc dong doi quy toe va cha me toi giau 

co. Nhung giau sang phu quy da khong lam giam nhe noi bat 

hanh qua to Ion cua toi, va cha me, gia dinh toi chi con biet 

khoc than chiu dung. That vay, trade nhung tai hoa tu tren trdi 

roi xuong, tien tai cung khong ciiu van noi. Trong tinh toi co 

mot giai nhan tuyet the, moi dieu hoan hao, do la nang Luxinda 

cung thuoc mot gia dinh quy toe va giau co; co ta may man hon 

toi nhung ve mat thuy chung thi khong xiing dang vdi nhung 

tinh cam cua toi. Tu khi moi Ion, toi da yeu Luxinda, yeu say 

dam; nang cung yeu toi vdi tat ca su ngay tho trong trang cua 

tuoi tre. Cha me doi ben deu biet chuyen va cung thay khong 

co dieu gi trd ngai; cac cu nghi rang roi ra cau chuyen se ket 

thuc bang mot cuoc hon nhan vi xem ra doi ben deu mon dang 

ho doi. Cang Ion, tinh yeu giua hai chung toi cang dam tham. 

Page 218 



DON QUUOTE.txt 
Theo phep, cha Luxinda buoc long phai bao toi khong duoc lui 
toi gia dinh, bat chuoc cha me nang Tixbe duoc cac nha tha ca 
nggi. Chinh su ngan cam do da khien cho ngon lua tinh ai cang 
bung len. Cha me nang khong cho chiing toi gap nhau chuyen 
tro thi chiing toi trao doi tarn tinh bang thu tit, va trong thu 
chiing toi co the tu do tho 16 nhung tinh cam tham kin nhat ma 
nhieu khi diing truoc nguoi yeu, mot con nguoi manh dan nhat 
cung khong dam boc 16 ra. Lay Chua, toi da gul cho nang 
khong biet bao nhieu la thu va da nhan duoc nhung loi phuc 
dap day chan tinh triu men. Toi da soan nhung bai ca, nhung 
van tho tinh tii de noi len nhung cam xuc, khat vong, nho 
nhung, mong muon. Toi khat khao duoc gap mat nang va cuoi 
cung, toi quyet dinh gianh bang duoc phan thuong ma toi xiing 
dang duoc huong, do la xin voi cha nang ga nang cho toi lam 
vo. Cha nang tra loi la gia dinh lay lam vinh du ve loi cau hon 
cua toi va ciing san sang nhan nhung vi cha toi con song nen 
can co loi cua nguoi, con neu nhu cha toi con co dieu gi khong 
tan thanh ung thuan thi Luxinda khong phai hang nguoi ga ban 
dam dui. Toi ngo loi cam on thien chi cua cha nang, nghi rang 
6ng ta noi co ly, chac mam cha toi se chap thuan yeu cau cua 
toi. Nghi vay, toi lien di gap cha toi de trinh bay. Khi toi buoc 
vao phong cha toi thi thay nguoi dang cam trong tay mot biic 
thu; toi chua kip noi gi, cha toi da chia ra va bao: "Cardenio, 
doc thu nay, con se thay cong tuoc Ricardo muon lam dieu tot 
cho con". Chac cac ngai cung biet tieng vi cong tuoc nay; 6ng 

Page 219 



DON QUUOTE.txt 

ta la mot dai than a lay Ban Nha, co mot dinh co Ion nhat 

mien Andaluxia. Toi do lay buc thu va doc, thay loi le rat tham 

thiet khien ngay ban than toi cung nghi rang cha toi khong the 

nao tu choi yeu cau trong thu duoc. So la ngai Ricardo yeu 

cau cha toi cho toi len o voi ngai vi ngai muon toi danh ban voi 

con trai ca cua ngai va sau do, se cat nhac toi len mot dia vi 

tuong xiing voi sir ai mo cua ngai doi voi toi. Doc xong thu, toi 

lang nguoi, nhat la khi nghe cha toi noi: "Cardenio, trong hai 

ngay nvia con se len duong de lam dep long cong tuoc 

Ricardo, va hay cam on Chua da ma cho con con duong cong 

danh ma con xiing dang duoc huong". Cha toi con dan do 

nhieu dieu khac nua. Ngay ra di da toi. Dem truoc, toi gap 

Luxinda va ke het cho nang nghe; sau do, toi tim den cha nang 

de noi lai, cau xin cha nang hay thu cho dam bua, dung hiia 

hon voi ai cho toi khi toi biet duoc y dinh cua cong tuoc 

Ricardo. Ong ta hiia se lam theo yeu cau cua toi; Luxinda cung 

nang loi the thot se cho toi. Sau do, toi di gap cong tuoc 

Ricardo; toi duoc ngai tiep dai rat nong hau an can den noi gia 

nhan trong nha phai ghen tiic vi so toi tranh mat phan cua ho. 

Nhung su co mat cua toi lam cho mot nguoi vui sudng nhat, 

do la con thu cua ngai cong tuoc, ten la Don Phernando, mot 

con nguoi dep trai, lich thiep, rong rai va da tinh. Y rat muon 

ket than voi toi khien moi nguoi deu ban tan. Tuy nguoi con 

truong cua ngai Ricardo cung rat quy men va hau dai toi nhung 

Phernando con to ra quy men toi hon. Giua ban be voi nhau 

thuong khong co dieu gi giau giem, va chang quan he giua toi 

Page 220 



DON QUUOTE.txt 

vdi Don Phernando da trd thanh tinh bang him cho nen co 
chuyen gi Phernando cung tarn sir vdi toi, trong do co mot 
chuyen yeu duong khien y phai van vuong. Y yeu mot co thon 
nu song dudi quyen cai tri ciia cha y; bo me co rat giau co, ban 
than co vita xinh dep, vita nhun nhan, khon ngoan, net na khien 
cho ba con xung quanh khong biet trong nhitng uu diem do cua 
co, cai gi troi hon ca. Co gai que vita dep ngudi vita dep net 
nay da lam cho Don Phernando me man va cuoi cung, sau khi 
da dung het each khong xong, y dinh tarn hiia bua se cuoi lam 
vo, nhitng mong chinh phuc trai tim va the xac co gai. Vi tinh 
ban, toi dung het loi va dua ra nhieu vi du trong cuoc song de 
khuyen ngan y. Thay vo hieu, toi dinh bung se thua lai chuyen 
nay vdi cha y la cong tuoc Ricardo. Von tinh khon, Don 
Phernando doan duoc y dinh cua toi vi y nghi rang toi hau ha 
cong tuoc, tat khong che day nhitng viec lam co phuong hai 
den danh du ciia ngai. De lua cho toi quen chuyen do, y bao 
toi: "Muon quen duoc hinh anh con nguoi dep da am anh tarn 
tri toi, each tot nhat la hay di xa noi nay vai thang. Boi vay, toi 
muon chung ta trd ve nha cha anh. Toi se thua vdi cong tuoc 
cha toi rang toi muon di tim mua may con ngua d tinh anh la noi 
co giong ngua hay nhat the gidi". Nghe y noi, toi thay thuong 
hai, va tuy y kien cua y khong hay lam, toi coi nhu la dieu ke vi 
toi se co dip gap lai nang Luxinda ciia toi. Vdi y nghi va mong 
muon rieng nhu vay, toi ung thuan ngay va con tan duong 
them; toi khuyen y thuc hien cang sdm cang tot vi sit xa each 

Page 221 



DON QUUOTE.txt 

nhat dinh se co tac dung, du tinh cam con nguoi ta manh liet 

den may. Ve sau nay toi moi vo le ra rang khi Don Phernando 

noi voi toi dieu do, y da loi dung duoc co gai que bang each 

hiia hen se lay co ta lam vo, va luc nay y dang muu toan Ian 

tranh, e toi khi ngai cong tuoc biet chuyen bay ba do thi se 

trung phat y. Thoi thuong, trong so dong thanh nien, tinh yeu 

chi la su them muon, muc dich cuoi cung la su khoai lac, va 

mot khi da duoc thoa man thi su them muon cung khong con 

niia, con tinh yeu chin chinh khong nhu vay. The la sau khi 

Don Phernando da loi dung duoc co thon nu, nhiing khat vong 

ao udc cua y cung nhat dan. Neu truoc kia y lam ra ve muon 

di xa de quen co ta thi luc nay y muon ra di thuc su de khoi 

phai thuc hien nhiing loi da hiia. Ngai cong tuoc cho phep va 

bao toi di cung voi y. Hai diia tro ve tinh toi. Vi la con cua ngai 

Ricardo nen y duoc cha toi don tiep rat long trong. Sau do, toi 

gap lai Luxinda; toi van yeu nang vi tinh cam cua toi doi voi 

nang van nhu truoc. Hai thay, toi da ke het noi long voi Don 

Phernando, nghi rang y da tarn su voi toi tren tinh ban thi toi 

cung khong duoc giau giem dieu gi. Toi khong tiec loi ca ngoi 

nhan sac kieu diem va tri tue cua Luxinda khien cho y nay ra y 

muon xem mat mot nguoi due tai nhu vay. That vo phuc cho 

toi da nhan loi. Mot dem, toi dan y toi ben cua so, noi Luxinda 

va toi van thuong hen ho voi nhau; trong phong Luxinda thap 

mot ngon nen va y da nhin thay nang khoac mot cai ao choang. 

Tu phut do, y khong con nhd toi mot nguoi dep nao ma y da 

gap truoc kia. Y nhu cam nhu dai, roi dam ra phai long 

Page 222 



DON QUUOTE.txt 
Luxinda nhu cac ngai se thay trong qua trinh cau chuyen bat 
hanh nay cua toi. Rui thay, ngon lua trong long y (ma y giau toi, 
chi co Trdi biet) cang boc cao vi mot horn, y bat duoc biic thu 
cua Luxinda viet cho toi nhan den gap cha nang de xin cudi. 
Loi le trong thu that te nhi, chin that va tinh tii khien 
Phernando phai thot ra rang rieng nhan sac va tri tue cua 
Luxinda bang tat ca cac co gai khac tren doi gop lai. Thu that, 
tuy luc do toi thay nhung loi ca tung cua Don Phernando rat 
dung nhung cung co cam giac kho chiu khi nghe y noi. Toi bat 
dau e ngai va nghi ngo vi luc nao y cung nhac toi Luxinda, tim 
moi each de lai cau chuyen xoay quanh nang. Toi nay ra y nghi 
ghen tuong; toi khong he lo ngai rang Luxinda co the thay long 
doi da nhung so menh da bat toi phai lo so dieu chang lanh se 
den vdi toi. Trong khi do, Don Phernando van tim each doc 
nhung biic thu cua toi va cua Luxinda, vien ly rang nhving loi le 
trong thu cua chung toi lam y thich thu. Co mot horn, Luxinda 
hoi muon toi mot cuon sach kiem hiep ma nang rat thich doc la 
quyen Amadix nude Golo. 

Nghe nhac den ten quyen sach kiem hiep do, Don Kihote voi 
noi: 

- Vi thu ngai ke ngay tu dau cau chuyen rang nang Luxinda me 
doc truyen kiem hiep, chac chan khong can ngai phai ca ngoi 
nhieu toi cung co the biet duoc nang la mot con ngudi thong 
minh tuyet vdi, bdi vi nang khong the nao tot dep nhu ngai da 
ta neu khong ham thich loai sach do. Doi vdi toi, khong can 

Page 223 



DON QUUOTE.txt 

phai dung nhieu loi de giai thieu nhan sac, due hanh va tri tue 

cua nang; chi can cho biet so thich cua nang, toi co the cong 

nhan ngay la mot nguoi dan ba xinh dep va hieu biet nhat doi. 

Tuy nhien, thua ngai, toi mong ngai gui kem theo quyen Don 

Ruhel nude Hy Lap; toi chac rang nang se rat thich hai nhan vat 

Daraida va Garaia cung chang chan cuu Darinel va nhving cau 

tho ca ngoi canh dong noi ma chang da soan ra va ngam mot 

each rat duyen dang, tir nhien. Nhvrng se co ngay de siia sai va 

ngay do khong xa neu ngai vui long roi got ve que toi; o do, toi 

co the tang ngai hon ba tram cuon sach la mon an dinh duong 

tinh than va ca cuoc doi cua toi. Tuy nhien, hinh nhu toi khong 

con mot cuon nao vi lu phap su doc ac va xau bung da dot het 

cua toi roi. Toi cung xin ngai tha loi vi toi da khong giu dung loi 

hua va da ngat quang cau chuyen cua ngai; moi khi nghe ai 

nhac toi nhung chuyen phieu luu kiem hiep va hiep si giang ho, 

neu toi khong gop duoc mot vai cau thi that chang khac gi anh 

sang mat troi khong toa duoc nhiet luong hoac anh sang mat 

trang khong phat ra duoc khi am 1. Thoi, toi xin loi va mong 

ngai hay ke tiep vi doan nay moi la quan trong. 

Trong luc Don Kihote noi, Cardenio guc dau xuong nguc co ve 

suy nghi lung lam. Hai Ian Don Kihote nhac chang ke tiep ma 

chang van khong ngung dau va cung khong dap. Mot luc lau, 

chang ngoi thang nguoi len va noi: 

- Co mot dieu toi van de trong bung, khong ai co the go ra 

duoc hoac lam cho toi thay doi y kien va ke nao nghi nguoc lai 

la do ngoc, do la viec lao thay thuoc don mat Elixabat da lay 

Page 224 



DON QUUOTE.txt 

ba hoang Madaxima lam nang hau. 

- Khong phai the! Don Kihote noi nong dap (chang van hay 
phat khung nhu vay); noi the la sai, la lao. Thuc ra ba hoang 
Madaxima la mot con nguoi rat diing dan, khong the noi mot 
menh phu cao quy nhu vay lai di lam le mot anh thay thuoc 
quen. Ke nao nghi khac chi la mot ten sue sinh noi lao va ta se 
cho biet tay du danh nhau bang ngua hay khong co ngua, du 
co vu khi hay tay khong, du ngay hay dem, hay bang each nao 
khac cung duoc. 

Bong dung, Cardenio nhin trung trung vao Don Kihote; luc 
nay, con dien cua chang tai phat va chang khong con tinh tao 
de ke tiep cau chuyen. Don Kihote cung chang con tai nao de 
nghe nua vi con dang buc minh ve viec ba hoang Madaxima bi 
xuc pham. Ke cung la, chang benh ba Madaxima nhu the ba 
chinh la tinh nuong cua chang vay; do chang qua cung do anh 
huong cua nhung cuon kiem hiep chet tiet. Lai noi ve Cardenio 
luc nay da bat dau len con dien, lai bi Don Kihote xi va la do 
sue sinh noi lao, cung nhung loi le tham te khac, chang khong 
nhin duoc nua, nhat ngay mot hon da to dang thang canh nem 
vao giua nguc hiep si Mat Buon khien chang nga ngua ra dat. 
Thay chu bi don dau, Xantro Panxa hung ho xong vao chang 
Rach Rudi, bi thoi luon mot qua nhu troi giang, nga Ian quay; 
anh chang dien con nhay len nguoi bac, nhe xuong suon ma 
dan thich chin; ong lao chan de dinh chay lai ciiu Xantro cung 
bi mot tran nhu tu. Sau khi danh quy ca ba nguoi, chang Rach 

Page 225 



DON QUUOTE.txt 
Ruoi bo mac ho, ung dung nit lui vao nui... Luc nay Xantro da 

dung day duoc; thay minh bi don oan, bac phat khung quay 

sang vac vdi ong lao chan de, trach sao khong cho biet trudc 

rang Cardenio thuong len con dien, de cho thay tro bac con 

lieu de phong. Ong lao dap: "Toi da dan roi, neu anh khong 

nghe thay thi loi dau phai tai toi". Loi qua tieng lai, hai ben di 

den cho turn rau va thui nhau. Cung may co Don Kihote can 

neu khong ho se danh nhau tan xuong. Xantro vua nam chat 

tay ong lao chan de, vua noi: 

- Xin ngai hiep si Mat Buon cii de mac toi. Lao nay cung than 
phan hen kem nhu toi va cung chua duoc phong tudc hiep si, 
cho nen toi co the duoc tu do rua moi nhuc, danh nhau tay 
doi, dien doi dien mot each dang hoang. 

- Dung vay, Don Kihote dap, nhung ta biet rang ong lao khong 
co loi gi ve viec moi xay ra. 

Sau khi da dan xep doi ben, Don Kihote hoi ong lao chan de 
co each gi de tim duoc Cardenio vi chang rat muon biet cau 
chuyen ket thuc ra sao. Ong lao nhac lai la khong biet 
Cardenio o cho nao nhung neu cii tiep tuc di tim khap day nui 
Morena, chac se gap lai con nguoi do, hoac tinh hoac dien. 
Chuong XXV 

HIEP SI DUNG CAM XLT MANTRA DA GAP NHLfNG 
CHUYEN KY LA TREN NUI MORENA, SAU DO TU 
HANH PHAT THEO KIEU CUA CHANG 

BELTENEBROX. 

Don Kihote tu biet ong lao chan de, nhay len con Roxinante va 

Page 226 



DON QULJOTE.txt 

bao giam ma di theo; cue chang da, Xantro danh leo len con 

lua cua minh 1, roi hai may tro di sau vao trong nui. Xantro 
muon noi chuyen voi chu qua nhvmg khong dam vi da bi Don 
Kihote cam; bac chi mong sao chu ma dau truoc. Cuoi cung, 
khong chiu duoc su yen lang, bac len tieng: 

- Thua ngai Don Kihote, mong rang ngai ru long thuong cho 
phep toi nghi viec. Toi muon quay ve nha voi vo con toi de 
duoc tu do chuyen tro; bat toi ngay dem theo hau ngai o nhiing 
noi vang ve nay, muon noi khong duoc noi, co khac nao dem 
chon song toi di. Vi phong loai vat kia biet noi nhu duoi thoi 
Ghixopete thi con do vi khi nao can, toi co the noi voi con lua 
cua toi cho khuay khoa noi buon. That la gay go khong chiu noi 
vi ca doi di tim kiem nhung chuyen phieu luu mao hiem ma 
chang thay dau, chi thay dam da, gay goc va bi tung len vat 
xuong ma thoi; da the, con phai khau mom lai, khong duoc tho 
16 can trang, khac nao mot nguoi cam. 

- Xantro, ta hieu roi, Don Kihote noi; anh muon ta bai bo cai 
menh lenh ma ta da an vao luoi anh chu gi. Thoi duoc, cii coi 
nhu lenh da duoc huy va hay noi di voi dieu kien la chi duoc 
phep noi chung nao chung ta con o tren day nui nay. 

- Duoc phep noi thi cii noi da, Xantro dap, con sau nay ra 

sao, co Chua biet ma thoi. Bay gio, de bat dau toi xin hoi ngai: 

tai sao ngai phai quan tarn qua miic den cai ba hoang 

Mahimaxa nao do? Va viec cai lao nao lay ba ta lam le hay 

khong co lien quan gi toi ngai? Ngai co la ong quan toa dau, va 

neu ngai dung neu ra, chac rang anh chang dien kia da ke tiep 

Page 227 



DON QUUOTE.txt 

cau chuyen, ngai khong bi quang da vao nguc, va toi cung 
khong den noi bi bao nhieu dam da vao nguoi. 

- Xantro, thuc ra neu anh cung biet nhu ta rang ba hoang 
Madaxima la mot nguoi rat diing dan doan trang, ta nghi rang 
anh se phai cong nhan la ta da qua kien nhan khong va vo mom 
ten noi lao. That la mot su phi bang khi nghi va noi rang mot ba 
hoang lay le mot thay thuoc. Su that cau chuyen do nhu sau: 
Elixabat ma anh chang dien kia nhac toi, von rat than trong va 
khon ngoan, cho nen ong ta vua la quan su vua la thay thuoc 
cua ba hoang. Nghi rang ba ta lang nhang voi ong thay thuoc la 
bay, la co toi. Tuy nhien trong khi noi, Cardenio khong hieu 
minh noi gi; ta can phai nhan rang luc do anh ta da bat dau mat 
tri. 

- Toi cung nghi the, Xantro noi, ta cha nen chap nhung loi noi 
cua mot nguoi dien. Va chang, phuc cho ngai chi bi hon da 
vang vao nguc chii neu trung dau thi that dep mat cho thay tro 
ta; chang qua chi tai ngai benh vuc con mu troi danh thanh vat 
do. Nhung thoi, dang nao cung khong trach Cardenio duoc vi 
anh ta dien. 

- Chong nhiing ke xau mom, du chung tinh hay dien, bat cii 
hiep si giang ho nao cung deu co nhiem vu bao ve danh du cua 
bat cii nguoi dan ba nao, va lai cang phai benh vuc nhung ba 
hoang cao quy nhu ba hoang Madaxima, mot nguoi ma ta rat 
ai mo vi nhving due tinh hiem co. Ba ta vua xinh dep vua net 
na, biet chiu dung trudc muon van dau kho. Nhung loi khuyen 

Page 228 



DON QUUOTE.txt 

nhu va sir co mat cua ong may Elixabat rat bo ich cho ba khien 

ba nhan nai vuot qua moi noi buon buc. The ma co nhung ke 
ngu xuan xau bung nghi va noi rang ba lam le ong ta. Ta noi 
that: tat ca nhung ke nao nghi va noi nhu vay deu noi lao va 
chung se con noi lao hai tram Ian nua. 

- Toi khong he nghi hoac noi nhu vay, Xantro dap; den nha ai 
nha ay rang; ho co an nam vdi nhau hay khong, da co Chua soi 
xet; toi an hien o lanh, khong thich dom ngo doi tu ke khac; ke 
nao buon gian ban Ian hay nan tui minh se biet. Va chang, toi 
sinh ra tay trang va bay gio van trang tay; toi khong mat gi va 
cung chang duoc gi; co ai o tot voi toi, toi cung chang can. 
Lam nguoi cii tuong o doi nay beo bo lam, nhung thu hoi co ai 
do cua ra giua dong khong? Ngay Chua cung con bi che trach 
nua la. 

- Troi oi, anh noi nhving chuyen Ian than gi vay, Xantro ! Cong 
viec chung ta dang lam co lien quan gi den nhung cau tuc ngii 
anh vua tuon ra. Muon song hay im mom va tu nay tro di, hay 
lo thuc con lua cua anh thi hon, dung can thiep vao nhiing viec 
khong lien quan toi minh. Hay van dung ca ngu quan ra de hieu 
duoc rang moi viec ta da lam, dang lam va se lam deu dung va 
phu hop voi luat le cua hiep si dao vi ta nam nhung luat le do 
con vung hon tat ca cac hiep si khac tren doi nay. 

- Thua ngai, luat le hiep si dao co bao ta di lang thang trong 

nui, khong duong khong loi, de tim kiem mot nguoi dien 

khong? Va mot khi ta tim thay, nguoi dien ay co the se ket lieu, 

khong phai cau chuyen ke nua chung dau, ma la ket lieu cai 

Page 229 



DON QUUOTE.txt 

dau cua ngai va bo xuong suon cua toi. 

- Xantro, mot Ian nua ta bao anh hay im mom. Phai biet rang ta 
toi day khong phai chi de tim anh chang dien ma con de lap nen 
mot chien cong khien cho ten tuoi tieng tarn cua ta mai mai 
vang doi khap non song, mot chien cong khien cho ta tro nen 
mot hiep si giang ho tai due kiem toan. 

- Chang hay lap duoc chien cong do co nguy hiem lam khong? 
Xantro Panxa hoi. 

- Khong, hiep si Mat Buon dap; tuy nhien, con trong vao sir 
may rui nvia va cung co the ta khong gap van. Nhvrng tat ca tuy 
thuoc vao su man can cua anh day. 

- Vao su man can cua toi u? Xantro hoi. 

- Phai, Don Kihote dap. Ta se phai anh di cong can cho ta, anh 
tro ve sdm chung nao, ta se do dau kho va chong co tieng tarn 
chung nay. De anh khoi phai hoi hop cho xem ta noi gi, ta bao 
cho anh biet rang chang Amadix nuoc Golo la mot trong nhving 
hiep si giang ho hoan hao nhat. Ta noi "mot trong nhving hiep 
si" la sai; chang la hiep si so mot, duy nhat hoan hao tren doi 
trong so tat ca hiep si thoi do. Ta phe phan Don Belianix va tat 
ca nhving ai da nham bao chang co the sanh ngang voi Amadix 
nuoc Golo. Mot hoa si muon tro nen lung lay trong nghe phai 
bat chudc nhiing nguyen tac cua cac hoa si danh tieng nhat. 
Quy luat nay ap dung cho tat ca cac nganh nghe khac trong 
mot quoc gia. Ke nao muon duoc khen la than trong va can cu 
thi phai hoc Ulixe, mot nhan vat da duoc Omero mo ta mot 

Page 230 



DON QULJOTE.txt 

each sinh dong nhu mot ngudi than trong va nhan nai trong dau 

kho. Virhilio cung da dua ra nhan vat Eneax, gioi thieu due tinh 
cua mot ngudi con hieu thao va sir sang suot cua mot vi tudng 
dung cam thong minh. Hai thi hao noi tren da phac hoa ra 
nhung nhan vat ly tuong, vdi tat ca nhung due tinh, de lam 
guong cho hau the. Amadix cung da duoc mo ta nhu mot 
ngudi dan dudng, ngoi sao, mat troi cua cac hiep si dung cam 
si tinh; tat ca nhiing ai chien dau dudi la co cua tinh yeu va cua 
gioi hiep si deu phai noi guong chang. Anh ban Xantro, ta nghi 
rang hiep si giang ho nao bat chuoc Amadix dung nhat se 
chong dat toi dinh cao cua gioi hiep si. Ta nho toi mot trong 
nhung hanh dong cua Amadix noi len nhung due tinh than 
trong, dung cam, nhan nai, chiu dung gian kho va chung thuy 
trong tinh yeu cua chang. So la sau khi bi nang Oriana hat hui, 
chang da tu hanh phat, ra o ngoai dao Ngheo, doi ten la 
Beltenebrox, mot cai ten that co y nghia, phu hop vdi each 
song ma chang da tu chon lay. Doi vdi ta, lam nhu Amadix da 
lam con de hon la chem diit doi nhiing ten khong 16, chat dau 
nhung con manh xa, giet nhiing quai vat, danh tan cac dao 
quan, pha vo cac doi chien thuyen va giai tru nhung phep yeu 
ma. Va chang noi day rat thich hop de lam viec do; ta khong 
nen bo Id mot co hoi day thuan loi nhu the nay. 

- Chang hay ngai dinh lam gi d noi vang ve nay? Xantro hoi. 

- Ta da chang noi roi do sao! Don Kihote dap. Ta dinh bat 

chuoc Amadix lam mot anh chang that tinh, ngd ngan, dien 

khung; dong thdi, ta cung muon lam nhu Don Roldan khi chang 

Page 231 



DON QUUOTE.txt 

tim thay ben bo suoi nhung dau hieu chiing to rang Anhelica 
Xinh Dep da an nam voi Medoro khien chang buon phien phat 
dien, nho bao nhieu cay coi trong rung, khuay due cac dong 
suoi trong, giet hai nhung nguoi chan cuu, pha phach cac dan 
gia sue, dot leu, pha nha, hanh ha nhung con ngua va con lam 
bao nhieu dieu ngang trai khac dang duoc ghi vao su sach. 
Nhung ta khong dinh bat chudc that dung tat ca nhiing y nghi, 
loi noi va viec lam cuong dai cua Roldan, hay Orlando, hay 
Rotolando (vi chang co ba ten); ta chi loc ra mot so hanh dong 
ngong cuong chinh de lam theo thoi. Cung co the ta chi bat 
chudc Amadix, khong pha phach lung tung, chi khoc 16c, than 
thd, va cuoi cung van noi danh chang kem ai. 

- Theo toi hieu, Xantro noi, so di cac hiep si do lam nhu vay vi 
ho bi khieu khich, cho nen ho co ly do lam nhung viec ngoc 
nghech de tu hanh ha minh. Nhung thu hoi ngai co ly do gi de 
hoa dien? Co ba nao hat hui ngai dau va co dau hieu gi chiing 
to ba Dulxinea lang Toboxo da lang nhang voi mot nguoi Moro 
hay mot tin do Kito giao nao dau? 

- Do moi la dieu cot yeu va te nhi trong viec lam ciia ta, Don 
Kihote dap. Neu mot hiep si hoa dien vi co nguyen nhan, dieu 
do khong co gi dang chu y ca. Cai kho la o cho vo co ma dien 
khien cho nguoi dep ciia ta se phai tu hoi: "Khong duyen co gi 
ma chang cung hoa dien, vay mot khi co nguyen nhan, chang 
con ro dai den miic nao?" Va chang, ta xa each nang Dulxinea 
cua ta cung kha lau roi, va do cung dii la mot nguyen nhan vi 

Page 232 



DON QUUOTE.txt 

horn no anh da nghe chang chan cuu Ambroxio 2 noi rang sir 

xa vang gay ra nhieu tai hoa. Thoi, Xantro, cho mat thai gia 

ngan can ta bo lo mot viec lam hiem co, tot dep chua rung 

thay. Ta se dien, ta phai dien trong thoi gian anh mang thu cua 

ta den cho nang Dulxinea va mang thu phiic dap cua nang ve 

day. Va neu trong thu phuc dap, nang to ra xiing dang vdi long 

trung thanh cua ta, khi do se ket thuc con dien va hinh phat cua 

ta, neu khong ta se hoa dien thuc su va se khong con cam giac 

gi niia. Tuy theo thu tra loi cua nang, ta se thoat khoi su giay 

vo dau kho, tro lai binh thuong de huong hanh phuc do anh 

mang ve day cho ta, hoac ta se dien va khong cam thay noi dau 

kho do anh dem lai cho ta. A, ta muon hoi anh dieu nay: khi ten 

vo on bac nghia dinh dap tan chiec mu sat cua Mambrino, ta 

co nhin thay anh nhat len, vay anh van givi can than day chii? 

Chiec mu tot that, dap nhu the ma cung khong vo. 

Nghe chu hoi, Xantro dap: 

- Thua ngai hiep si Mat Buon, toi khong nghe noi va cung 

khong chiu dung noi nhung y kien cua ngai. Qua nhung loi vua 

roi, toi nghi rang tat ca nhving loi ngai da noi ve nghe hiep si, 

nao la danh chiem cac vuong quoc, nao la thuong cho dao nay 

dao no, nao la ban an ban chuc theo kieu hiep si giang ho, tat 

ca chi la may gio hao huyen. Khi nghe ngai goi cai chau cao rau 

la mu sat cua Mambrino va tu bon ngay horn nay van cii nham 

Ian nhu vay, nguoi ta se phai nghi rang ke noi va khang dinh 

dieu do da hi Ian ruot gan roi. Toi van cat cai chau cao rau da 

bep dum o trong tiii, dinh bung mang ve nha go lai de dung vao 

Page 233 



DON QUUOTE.txt 

viec cao rau neu nhu mot ngay kia, Chiia phu ho cho toi duoc 
tro ve gap mat vo con. 

- Xantro, ta cung xin the voi Chua rang anh la mot giam ma 
thien can nhat doi. Anh theo hau ta da bao lau nay ma van 
khong biet rang moi hien tuong dien ra truoc mat nguoi hiep si 
giang ho deu la huyen hoac, hu ao va bi dao nguoc het u? 
Chinh la vi xung quanh ta luon luon co mot bay phu thuy doi 
trang thay den tuy theo y thich cua chiing muon lam loi hay lam 
hai cho ta. Vi vay, cai vat anh goi la chau cao rau doi voi ta la 
chiec mu sat cua Mambrino, con doi voi nguoi thii ba, no lai 
bien thanh mot vat khac. Thanh hien phu tro ta nen da khien 
cho moi nguoi nhin chiec mu sat cua Mambrino tuong la mot 
cai chau cao rau, vi neu ho biet chin gia tri cua vat do, ho se 
theo duoi ta de chiem bang duoc. Vi tuong no chi la mot cai 
chau cua tho cao nen khong ai buon nhat; chinh vi the ma ten 
vo on bac nghia kia da dinh dap tan no ra roi bo Ian 16c duoi 
dat; neu no biet gia tri cua chiec mu do, chac chan no se khong 
viit lai. Anh ban Xantro, hay giu lay no cho ta; ta chua can toi 
vi bay gio ta phai tnit bo tat ca bo ao giap nay va o tran truong 
nhu khi ta moi lot long neu ta muon bat chudc het nhu Roldan 
trong thoi gian chiu hinh phat. 

Luc nay, hai thay tro di toi chan mot hon nui da cao chot vot, 
thang tuot, dung tach rieng givia nhiing qua nui khac. Ben suon 
nui co mot dong suoi trong veo va xung quanh la mot dong co 
xanh muot, nom rat ngoan muc; do day co nhiing cay rung va 

Page 234 



DON QUUOTE.txt 

hoa la, canh vat that la em dem. Nhin thay canh do, hiep si Mat 

Buon chon ngay lam noi de chiu hinh phat; chang cat cao giong 

nhu the da mat tri: 

- Trdi hoi! Day la noi con tu chon de khoc than noi kho dau 

ma Nguoi da mang lai cho con. Day la noi ma nhung giot nude 

mat cua con se lam dang nude cua con suoi nho kia; va nhung 

loi than tho tham thiet cua con se lam rung dong la cay rung, 

noi len noi kho dau dang giay vo mot trai tim da ran nut. Hoi 

thanh than ngu tri o noi hoang vang nay! Du cac vi la ai, xin hay 

lang nghe nhung loi than van cua mot ke that tinh, vi lau ngay xa 

vang nguoi yeu va do nhiing y nghi ghen tuong tuong tuong, 

dang khoc than o noi rung ni, oan trach con nguoi dep boi bac 

co mot nhan sac tuyet tran. Hoi cac nu than thuong qua lai 

chon son lam nay! Neu cac vi cung toi chia se noi bat hanh nay, 

hoac it nhat cung chu y nghe nhiing loi than tho cua toi, toi se 

cau cho lu xatiro 3 lanh le va hieu sac kia khong den pha roi 

cuoc song em dem cua cac vi. Hoi nang Dulxinea lang Toboxo, 

mat trdi giua dem toi cua ta, niem vinh quang trong dau kho 

cua ta, kim chi duong cho ta, ngoi sao hanh phuc cua ta! Neu 

nang doai hoai toi tinh canh khon kho cua ta phai xa each nang 

va neu nang den dap tarn long chung thuy cua ta, cau Trdi chap 

nhan tat ca nhung loi thinh cau cua nang va mang hanh phuc 

den cho nang. Hoi cay rung le loi tu nay se phai lam ban vdi 

canh co don cua ta! Hay rung canh len de to rang cac nguoi 

khong phan doi su co mat cua ta. Hoi giam ma, nguoi ban 

dong hanh vui buon co nhau cua ta! Hay nho ky nhung viec ta 

Page 235 



DON QUUOTE.txt 

sap lam de ke lai cho con ngudi da gay ra chuyen nay. 

N6i xong, Don Kihote nhay xuong dat, thao ham thiec va yen 

ngya cho con Roxinante, lay tay vo vao mong no, noi tiep: 

- Chinh con ngudi khong co tu do dang mang lai tu do cho mi. 

Hoi man ma ciia ta! Mi co cong bao nhieu thi lai gap bat hanh 

bay nhieu. Bay gio, mi muon di dau tuy y. Tren tran mi co ghi 

rang khong co mot con vat nao phi nhanh hon mi, tu con quai 

ung ma cua Axtolpho toi con Phrontino noi tieng ma 

Bradamante da phai tra gia rat cao. 

Thay chu khong tiec loi ca tung con Roxinante, Xantro noi: 

- Cam on ten ke trom da danh cap con lira nen luc nay toi 
khong phai thao yen citong cho no; neu no con day, toi cung se 
khong thieu nhving loi tot dep de ca rung. Nhung neu toi con 
con lua do, toi se khong de cho ai thao yen cuong cua no vi 
lam nhu vay de lam gi. No co dinh dang toi nhiing chuyen yeu 
duong that tinh gi dau vi Chua muon rang chu no - tiic la toi 
day - cung khong dinh dang toi nhung chuyen do kia ma. Va 
chang, thua ngai hiep si Mat Buon, neu qua that toi phai ra di 
va ngai hoa dien thuc su, toi nghi rang can thiet phai thang lai 
yen cuong cho con Roxinante. Toi se cudi no thay con lua de 
di ve duoc nhanh chong hon; neu toi phai di bo, khong biet bao 
gio toi mdi toi noi do va bao gio moi tro ve day vi toi khong 
quen di bo. 

- Viec do tuy anh, Don Kihote noi; ke ra y kien cua anh cung 

hay day. Du sao, trong ba ngay nvia anh moi ra di duoc vi ta 

muon rang trong thoi gian do anh duoc chiing kien nhiing viec 

Page 236 



DON QUUOTE.txt 

ta lam va nghe nhung loi ta noi de con ke lai vai nang. 

- Sao, ngoai nhung su viec da nhin thay roi, toi con phai chiing 
kien nhung gi khac nua? 

- Chita het dau; bay gio moi den luc ta xe quan ao, viit tung bo 
ao giap, lay dau hue vao da va lam cac viec khac tuong tu 
khien anh phai kham phuc. 

- Lay Chua, xin ngai hay can than trong khi hue dau vao da, 
neu hue khong kheo vao mot tang da nao do, co khi chi mot 
Ian cung da du ket thuc cuoc hinh phat ciia ngai. Theo y toi, 
neu ngai thay viec do that can thiet, khong the thieu duoc, xin 
hay tarn hue dau vao nude hay vao mot cai gi mem nhu bong 
chang nan, vi day chi la chuyen gia vo, lam phep ma thoi. Con 
khi nao gap ba Dulxinea, toi se noi rang ngai da hue dau vao 
mot tang da nhon hoat ran hon kim cuong. 

- Anh ban Xantro, ta cam on tarn long tot ciia anh, nhung ta 
muon cho anh thay rang tat ca nhung chuyen ta lam deu hoan 
toan co that, khong phai chuyen choi; neu lam khac la trai voi 
luat le cua hiep si dao. Luat le do cam doi tra, ai doi tra se bi 
coi la ta giao. Neu ta lam sai tiic la doi tra. Boi vay, ta phai hue 
dau vao da thuc sir, khong duoc gia vo, lam phep. Anh nen de 
lai cho ta mot it vai xo de bang bo vi, tai hai thay, chiing ta da 
danh mat lo thuoc than. 

- Mat con lira con tai hai hon vi nhu vay la mat ca vai bang bo 
va bao nhieu thii khac. Nhung toi van ngai dung nhac toi mon 
thuoc than chet tiet kia nua. Chi moi nghe noi toi, toi da thay 

Page 237 



DON QUUOTE.txt 

Ion mua va Ion ca tiet nua. Toi cung van ngai hay coi nhu toi 

da chiing kien nhung hanh dong dien ro cua ngai trong ba ngay 
roi. Cu cho la toi da nhin thay het moi sir viec trong ba ngay do 
roi va toi se ke lai day du voi ba chu toi. Thoi, ngai hay viet thu 
de toi di ngay vi toi rat muon sdm tro ve day giai thoat cho ngai 
khoi canh day ai nay. 

- Xantro, sao lai goi la day ai? Sao khong goi la dia nguc hoac 
bang mot danh tit gi toi te hon the nvia di! 

- Toi nghe noi rang ke nao o duoi dia nguc se khong bao gio 
va khong the nao ra khoi. Tnrong hop cua ngai khac, tru: phi 
toi khong biet each thiic con Roxinante chay (neu chin toi co 
dinh thiic ngira). Hay de cho toi ve lang Toboxo va den trinh 
dien tntoc ba Dulxinea; toi se dung nhung loi le that hay that 
dep ta lai nhiing su viec ngo ngan va dien ro ma ngai da va 
dang lam khien ba ta phai lay chuyen mac du luc moi gap toi, 
ba to ra ciing ran nhu da. Roi toi se cudi may dap gio tro ve 
day nhu mot phu thuy mang theo nhiing loi phuc dap diu dang, 
ngot ngao cua ba ta, va toi se giai thoat cho ngai ra khoi canh 
day ai chang khac gi dia nguc nay. Nhu toi da noi, ta van co hy 
vong ra thoat vi chi co nhving ke o duoi dia nguc moi phai chiu 
bo tay. Toi chac ngai khong co dieu gi phan doi. 

- Qua that nhu vay, hiep si Mat Buon dap; nhung lam the nao 
viet duoc thu bay gio? 

- Xin ngai viet ca phieu nhuong may con lua con cho toi nua 
nhu ngai da hiia, Xantro nhac. 

- Se co du. Thoi duoc, khong co giay, ta bat chudc nguoi xua 

Page 238 



DON QUUOTE.txt 

viet len la cay hoac sap ong mac du luc nay sap ong cung kho 
kiem nhu giay vay. Nhung ta sue nay ra mot y kien ciing hay 
hoac con hay hon ca viet thu: do la quyen luu niem ciia chang 
Cardenio. Ta se viet vao do, toi cho nao co may giao trudng 
lang hay nguoi trong coi nha tho, anh nho chep lai ngay bang 
chir that dep len giay trang cho ta; cho nho bon chuong ba vi 
ho viet lem nhem lam, quy ciing chang doc noi dau. 

- Nhung lam the nao de lay duoc chii ky cua ngai? 

- Amadix co bao gio ky duoi nhmig biic thu cua minh dau. 

- The ciing duoc, nhung phieu nhuong lua thi phai co chu ky 
chii? Neu sao chep lai, nguoi ta se bao la chu ky gia va toi se 
mat lua. 

- Ta se viet phieu nhuong lua va ky vao quyen sach ciia 
Cardenio; anh cii dua cho chau gai ta, no se thi hanh ngay. 
Con ve biic thu tinh ciia ta, thay cho chu ky anh hay ghi nhu 
sau: "Vi nang, phung su toi luc chet, hiep si Mat Buon". Ai viet 
thu do ciing duoc vi neu ta khong nho nham, Dulxinea khong 
biet doc biet viet va ca doi nang chua he doc thu ciia ta bao 
gio. Va chang, tinh yeu giiia ta vdi nang hoan toan trong trang, 
liec mat nhin nhau da la qua lam roi, va ciing chi mot doi Ian 
thoi. Cho nen ta co the noi chac chan rang suot muoi hai nam 
troi ta yeu nang - yeu hon ca doi mat ciia ta mot ngay kia se bi 
vui sau dudi dat - ta chi nhin nang co bon Ian va co le trong 
bon Ian do, khong Ian nao nang biet rang ta da nhin nang; dieu 
do chiing to cha nang - ong Lorenxo Corchuelo - va me nang - 

Page 239 



DON QULJOTE.txt 

ba Aldonxa Nogalex - da to ra rat nghiem khac trong viec day 

do nang. 

- Sao? Xantro hoi. Con gai Lorenxo Corchuelo la ba Dulxinea 
lang Toboxo do u? Co phai nguoi ta con goi la Aldonxa 
Lorenxo khong? 

- Dung day, Don Kihote dap, nang xiing dang la de nhat phu 
nhan tren the gian nay. 

- The thi toi con la gi nvia. No nem lao khong thua gi nhung trai 

trang trong lang. Lay Chua, that la mot diia con gai gan da, 

khoe manh, ciing coi; hiep si giang ho nao lay no ve se bi xo 

mui ngay. Con quy sii do khoe nhu vam, tieng noi nhu lenh vo! 

Toi biet co Ian no leo len tan gac chuong nha tho lang de goi 

nhving nguoi ta dien dang cay ruong cho cha no o each day 

niia dam, the ma ho cung nghe thay tieng no nhu the ho diing 

ngay dudi chin gac chuong vay. Tuy nhien, no khong lam bo 

chut nao, ma trai lai, rat tu nhien; no dua voi tat ca moi nguoi 

va thich bong pheng. Thua ngai hiep si Mat Buon, neu la con 

be do, ngai co the va nen lam nhiing chuyen dien ro; hon the 

nvia, ngai cii viec tuyet vong va treo co tu tu; ai biet chuyen 

nay cung se noi rang ngai da lam dung du ngai co bi quy tha ma 

bat. Toi chi mong len duong ngay de duoc nhin mat no; da lau 

toi khong gap no va chac bay gio no thay doi nhieu vi dan ba 

phai dam mua dai nang luon ngoai dong thi chong tan lam. 

Thua ngai Don Kihote, xin thu thuc voi ngai la cho toi nay, toi 

chang biet gi ca; toi cii dinh ninh ba Dulxinea ma ngai say me 

phai la mot cong chua hay mot cong nuong quyen quy nao 

Page 240 



DON QUUOTE.txt 

xiing dang dugc huong nhung qua tang quy gia cua ngai, vi the 
nhu phai ky si tinh Vixcaia hay nhung ten tu kho sai den trinh 
dien trade mat nang, khong ke bao nhieu mon qua khac nua vi 
chac rang ngai da lap dugc nhieu chien cong tu khi toi chua di 
theo hau ngai. Nhung nghi cho cung, thu hoi ba Aldonxa 
Lorenxo, a... ba Dulxinea lang Toboxo dugc lgi loc gi mot khi 
ngai bat va se con bat nhiing ke bai tran den quy goi truoc mat 
ba ta? Co the khi ho toi noi, ba dang ban chai nhung sgi gai 
hoac dang dap lua, va ba se cuoi va buc minh vi mon qua tang 
cua ngai. 

- Ta da nhieu Ian bao anh la mot ke rat ba hoa, Don Kihote 
noi, va tuy dau 6c dan don, lam khi anh muon to ra co tri khon. 
Nhung de cho anh nhan ra su ngu ngoc cua minh va su khon 
ngoan cua ta, ta muon ke cho anh nghe mot cau chuyen: Co 
mot nguoi dan ba goa tre, dep, giau, phong khoang va dac biet 
rat vui tinh, phai long mot anh thay tu bac duoi beo trac beo 
tron. Biet chuyen do, mot horn co mot cha be tren cua anh thay 
tu kia khuyen can nguoi dan ba goa: "Thua ba, toi co nhieu ly 
do de ngac nhien vi thay mot nguoi dan ba doan trang, xinh 
dep va giau co nhu ba, di yeu mot ke tho bi, ha luu va ngu 
ngoc nhu vay trong luc o day khong thieu nhiing vi giao su, tien 
si va nha than hoc de ba tu do ken chon; ba co the noi: "Toi 
thich nguoi nay, toi khong ung nguoi kia". Nguoi dan ba goa 
dap lai mot each rat tu nhien thoai mai: "Thua cha, cha nham to 
va suy nghi theo loi co neu cho rang toi khong biet ken chon 

Page 241 



DON QULJOTE.txt 

tuy trong anh ta co ve ngu dan; toi yeu anh ta vi anh ta gioi triet 

ly nan ca Arixtotelexe". Cho nen, anh Xantro a, ta yeu 

Dulxinea lang Toboxo vi nang dang gia nhu mot cong chua cao 

quy nhat tran gian. Khi thay mot thi si ca ngoi va dat ten cho 

mot nguoi dep, ta cho nen nghi rang chang da yeu nguoi do. 

Cho tuong rang Amarilix, Philix, Xilvia, Diana, Galatea, Philida 

va ten nhung co nang khac day ray trong sach vo, trong cac 

tiem cat toe va cac rap hat la nhung nguoi bang xuong bang 

thit va la tinh nhan cua nhiing thi si da ca ngoi ho. Khong phai 

the dau. Mot phan Ion do cac nha tho tuong tuong ra de lam 

de tai va de cho moi nguoi nghi rang ho yeu that hoac co the 

yeu duoc. Cho nen chi can ta tuong tuong rang Aldonxa 

Lorenxo la mot co gai xinh dep net na. Van de dong doi khong 

quan trong lam; chang can phai di dieu tra de biet nang sinh 

truong trong mot gia dinh nao; ta san sang coi nang la mot cong 

chua cao quy nhat the gian. Xantro, neu anh chua biet thi can 

phai biet rang co hai dieu khien cho nguoi khac phai say me: 

mot la nhan sac, hai la tieng tarn. Dulxinea co ca hai o miic do 

cao; sac dep cua nang khong ai sanh kip, tieng tarn nang cung it 

nguoi bi. Tom lai, ta nghi rang ta da gioi thieu nang dung miic, 

khong them cung khong bdt; ta mo ta sac dep va due tinh cua 

nang bang tat ca moi tinh cua ta doi voi nang, va du la Elena, 

Lucrexia hay bat cii mot nguoi dan ba dep nao thoi Hy Lap, 

La Ma co xua deu khong an diit. Mac ai noi nga noi nghieng; 

neu ta bi ke ngu xuan che trach, trai lai ta duoc nhung nguoi 

thiic thoi khen ngoi. 

Page 242 



DON QUUOTE.txt 

- Nhung loi ngai noi deu dung, Xantro dap, va toi chi la con 
lua. Nhung khong hieu tai sao toi buot mom ty goi nhu vay vi 
khong nen nhac toi soi day thung trong nha nguoi treo co 4. 
Thoi, ngai dua thu day cho toi di. 

Don Kihote lay quyen km niem cua Cardenio, ngoi mot cho 
ung dung viet; viet xong, chang goi Xantro toi, ngo y muon doc 
mot luot cho bac nho, nho khi di duong danh lac mat thu, de 
phong moi sir khong may co the xay ra. Xantro dap: 

- Xin ngai viet di viet lai vai ba Ian vao quyen so nay cho, toi 
xin ght can than; con nghi rang toi phai thuoc long thi that la 
nuc cuoi. Tri nho toi kem den noi nhieu luc toi quen ca ten toi. 
Du sao, xin ngai cii doc len vi toi thich nghe lam; chac la phai 
van hay chu tot. 

- Neu vay, hay nghe day, Don Kihote noi roi bat dau doc: 
Thu cua Don Kihote gui nang Dulxinea lang Toboxo 
"Thua quy nuong, 

Hoi nang Dulxinea lang Toboxo vo cung diu hien, day con 
nguoi dau kho vi xa vang, con nguoi mang mot vet thuong tan 
day long, xin chuc nang sue khoe, sue khoe ma chinh ban than 
ke do khong co. Neu nhan sac cua nang miet thi ta, neu due 
hanh cua nang khong phu tro ta, neu su khinh re cua nang lam 
cho ta buon phien mac du ta da qua dau kho roi, chac rang ta 
kho long chiu dung duoc noi kho cue ghe gom va dai dang 
nay. Hoi nguoi dep phu bac, ke thu yeu dau cua ta! Xantro, 
giam ma trung thanh cua ta, se ke lai ranh rot tinh canh ta dang 

Page 243 



DON QUUOTE.txt 

phai chiu dung vi muon phung su nang. Neu nang ru long 

thuong toi ta, ta se thuoc ve nang; bang khong, nang muon lam 

chi xin tuy y. Ta se ket lieu cuoc doi de thoa man su doc ac 

cua nang va lam dep y muon cua ta. 

Vi nang, phung su suot doi 

Hiep si Mat Bu6n" 

Nghe xong, Xantro keu len: 

- Cha me 6i! Toi chua he thay mot biic thu nao tuyet dieu nhu 
vay! Khiep that, lam sao ngai co the noi duoc nhiing y nghi cua 
minh bang nhung loi le hay ho den the! Va cai ten hiep si Mat 
Buon ky duoi biic thu mdi hop lam sao ! Toi noi that, ngai con 
tinh hon ca quy, viec gi cung biet. 

- Doi vdi nghe nghiep cua ta, viec gi cung can phai biet, Don 
Kihote dap. 

- A, xin ngai viet luon phieu nhuong ba con lua con vao mat 
sau to giay nay va ky ten that ro rang de cho nguoi ta nhan 
duoc chu ngai. 

- Duoc thoi. 

Sau khi viet xong giay nhuong lua cho Xantro, Don Kihote 

doc len, noi dung nhu sau: 

"Chau gai cua ta, chieu theo van tu dau tien nay ve nhuong lua 

con, hay trao cho giam ma cua ta la Xantro Panxa ba trong so 

nam con ma ta da uy nhiem cho chau trong nom o nha. Ta da 

yeu cau Xantro trao cho ta mot so lua tuong duong tai day roi. 

Giay nhuong lua nay va giay bien nhan cua Xantro se dung lam 

chiing tu thanh toan. 

Page 244 



DON QUUOTE.txt 

Lam tai giua long niii Morena, ngay hai muoi hai thang Tarn 
nam nay". 

- Tot lam, xin ngai ky ten vao cho. 

- Khong can ky ten ma chi ky tat cung du de trao ca ba tram 
con huong chi la ba con. 

- Thoi duoc, toi tin vao ngai. Bay gio, cte toi cti ctong yen cuong 
cho con Roxinante va ngai hay chuan bi ban phuc cho toi. Toi 
muon cti ngay cte khoi phai nhin nhung viec lam ngo ngan cua 
ngai; co the noi rang toi eta nhin qua ctu roi, chang can nhin nua 
lam gi. 

- Xantro, it ra ta cung muon anh nhin thay ta tran truong lam 
mot vai viec ctien ro vi ctieu nay can thiet; chi trong nua tieng 
ctong ho thoi. Sau khi da duoc muc kich, tha ho cho anh them 
that trong khi ke lai. Tuy nhien, ta chac rang anh cung khong ke 
lai duoc het su that dau. 

- Lay Chua dung bat toi phai thay ngai tran truong; trong 
thuong tarn lam va toi se khong cam duoc nude mat dau. Bern 
qua, toi da khoc con lua het ca nuoc mat roi va bay gio toi 
khong muon phai khoc nua. Neu qua that ngai muon toi chiing 
kien mot vai hanh dong dien ro cua ngai, xin cii de nguyen 
quan ao va lam qua loa thoi, nhd toi dau lam toi do. Va chang, 
viec nay doi voi toi khong can thiet vi, nhu toi da noi, ta se nit 
bot duoc thoi gian va toi se som mang ve day nhung tin vui ma 
ngai mong doi va xiing dang duoc nhan. Neu khong duoc nhu 
vay, ba Dulxinea kia hay coi chung; neu khong to ra biet dieu, 

Page 245 



DON QULJOTE.txt 

toi xin long trong the rang toi se thuong cang chin ha cang tay, 

moi tu trong ruot ba ra mot cau tra loi tu te. Boi vi lam sao co 
the de cho mot hiep si giang ho tru danh nhir vay vo co tro nen 
ro dai chi vi mot con mu... ! Lay Chua, mong rang ba ta dung 
de toi phai noi vi toi se tuon ra nhung loi chang dep de gi dau. 
Ve ngon nay, toi chang thua ai. Ba ta chua biet tay toi day thoi, 
mot khi da biet, chac chan se phai ne. 

- Xantro, ta thay anh cung chang khon ngoan gi hon ta. 

- Toi khong qua ro dai nhu ngai nhung nong tinh hon. Nhung 
thoi, ta hay xep chuyen do lai, xin hoi ngai an uong ra sao trong 
khi vang toi? Lieu ngai co bat chudc Cardenio don duong 
nhung nguoi chan cuu de cuop luong thuc khong? 

- Anh khong phai lo; du ta co du luong thuc ta cung chi an cay 
co hoac hoa qua o ngoai dong va tren nhung canh cay kia thoi. 
Bi quyet trong viec lam cua ta la khong an uong gi ca va chiu 
dung nhung kham kho khac tuong tu. 

- Ngai co biet toi dang lo ngai dieu gi khong? Toi lo khong tro 
ve dung cho nay vi no qua heo lanh. 

- Hay chu y den canh vat xung quanh de lam moc, ta se chi 

quanh quan o day thoi; khong nhung the, ta se leo len nhung 

ngon nui cao nhat de ngong khi nao anh tro ve. Tuy nhien, co 

mot each tot nhat de khoi lac duong va tim thay ta: hay be 

nhiing canh kim tuoc o quanh day roi tren duong di, cii each 

mot quang lai rac xuong dat mot vai canh cho toi khi den dong 

bang; nhung canh cay do se la nhung cai moc de cho anh tro 

ve tim thay ta, giong nhu chang Texeo thoi xua cam soi day ra 

Page 246 



DON QUUOTE.txt 

khoi me cung. 

- Toi xin lam theo, Xantro Panxa dap. 

Sau khi da ngat mot it canh cay, Xantro xin chu ban phuc cho; 
ca hai thay tro cung khoc, roi bac tu biet chu, leo len minh con 
Roxinante; Don Kihote con can dan bac phai cham nom con 
ngua hon chinh ban than minh. Xantro nham thang huong dong 
bang ma di, each mot quang lai rac mot vai canh kim tudc theo 
loi chu bao. Xantro di roi, Don Kihote van ham hue vi bac 
chua duoc chiing kien them mot vai hanh dong dien ro nvia 
cua minh. Mdi di chung mot tram budc, Xantro da quay tro lai 
noi voi chu: 

- Thua ngai, ngai da noi rat dung; de toi co the yen tarn noi voi 
ba Dulxinea rang toi da nhin thay tat ca nhving hanh dong dien 
ro cua ngai, xin ngai cho toi chiing kien mot viec mac du chi 
rieng quyet dinh o lai tren nui nay da la mot su dien ro qua Ion 
roi. 

- Ta da bao ma! Don Kihote dap. Xantro, anh hay cho day, ta 
se lam xong ngay, chi bang thoi gian doc mot bai kinh Tin kinh 
thoi. 

Noi roi, chang coi phang quan lot, mac doc chiec so-mi, phi 
nguoc hai chin len troi, Ion dau xuong dat; chiec ao cua chang 
cung toe nguoc theo de ho nhiing bo phan kin dao nhat khien 
Xantro phai quay ngua di ngay de khoi nhin thay. Tuy nhien, 
bac lay lam hai long vi bay gio bac co the ke voi ba Dulxinea 
rang chu bac da hoa dien. Den day, ta hay tarn biet Xantro cho 

Page 247 



DON QUUOTE.txt 

toi khi bac quay ve, thai gian cung ngan thoi. 



Chuong XXVI 

KE TIEP VE NHLTNG HANH DONG SI TINH CUA 

CHANG DON KIHOTE TREN DAY NUI MORENA 
Ke lai nhung hanh dong cua hiep si Mat Buon luc con co 

mot minh tren nui, sach da ghi: sau khi phi nguoc hai chin len 

troi, dau Ion xuong dat, niia than tren mac ao, niia duoi tran 

truong, va thay Xantro khong buon o lai xem nhving viec lam 

dien ro khac cua minh, Don Kihote leo len mot mom nui da 

cao chot vot, ngoi nghi tdi mot chuyen da bao Ian lam chang 

phai dan do ma van chua quyet dinh duoc; van de dat ra la bat 

chuoc nhiing hanh dong dien ro cua ai hay hon va hop hon: bat 

chudc nhiing hanh dong pha phach lung tung cua Roldan hay 

nhiing hanh dong uy mi cua Amadix? Chang tu nhu: "Neu 

Roldan da duoc nguoi doi ca ngoi la mot hiep si dung cam, 

dieu do khong co gi la ca vi chang duoc phap su phu tro; 

muon giet duoc chang, chi co mot each la dung mot cai kim 

mau trang dam vao gan ban chin, nhung khon noi chang luon 

luon di giay co de bang sat day. Tuy nhien, Bernardo del 

Carpio da tri duoc moi phap thuat cua Roldan va da dung hai 

canh tay kep chet chang hiep si tai deo Ronxexvaiex. Nhung ta 

khong ban ve su dung cam cua chang ma muon noi toi su dien 

ro cua chang; dung la chang da mat tri sau khi nhin thay nhung 

dau hieu cua su phan boi o ben bo suoi va sau khi co mot 

nguoi chan cuu ke lai rang nang Anhelica cua chang da ngu 

tren hai buoi trua voi Medoro, ten Moro be loat choat, toe 

Page 248 



DON QUUOTE.txt 
quan, van di theo hau Agramante. Va mot khi chang da tin vao 
ldi cua nguoi chan cuu va tin rang nguoi yeu da lua doi minh thi 
viec chang phat dien la tat nhien. Ve phan ta lam sao co the bat 
chuoc chang duoc vi ta co ly do gi de phat dien dau? Ta co 
the khang dinh rang nang Dulxinea lang Toboxo cua ta suot doi 
chua nhin thay mot nguoi Moro nao nhu ten Modero va cho 
toi ngay nay nang van tiet hanh nhu nguoi me da sinh ra nang. 
Neu ta nghi khac ve nang de cung phat dien theo kieu cua 
chang Roldan dien ro thi that la mot sir xiic pham trang tron doi 
vdi nang. Mat khac, ta nhan thay chang Amadix nuoc Golo tuy 
khong mat tri va cung khong lam dieu gi dien ro ma van noi 
tieng la mot chang si tinh hon ai het. Theo sach ke lai, khi nhin 
thay minh bi nang Oriana hat hui khong cho gap mat chmig nao 
nang chua muon, chang da bo ra dao Ngheo cung voi mot tu 
si; tai do, chang khong ngdt than van va cau Chua, va cuoi 
cung Chua da den voi chang trong con dau kho cung cue. Neu 
qua that nhu vay - ma cung dung nhu vay-, viec gi ta phai tu 
lot tran truong va lam tinh lam toi nhung cay coi nay trong luc 
chung khong he dung cham den ta? Viec gi ta phai khuay due 
dong nuoc trong treo cua nhung con suoi san sang cho ta nuoc 
uong khi ta can toi? Chang Amadix se song mai! Don Kihote 
xii Mantra nay xin gang noi theo chang va nguoi doi se noi ve 
ta nhu da noi ve chang; ho se bao: neu chang khong lam nen 
nghiep Ion, it ra chang da chet vi co y dinh muon lam. Ta khong 
bi nang Dulxinea lang Toboxo hat hui va lam nhuc nhung ta 

Page 249 



DON QUUOTE.txt 

cung da phai xa each nang. Thoi, hay bat tay vao viec ! Hoi 

nhung hanh dong dep de cua Amadix, hay lai day chi cho ta 
phai bat dau nhu the nao ! Ta biet rang chang chi cau nguyen va 
keu ciiu Thuong de, khon noi ta khong co trang hat". 

Bong Don Kihote nay ra mot sang kien: chang xe vat ao, tet 
muoi mot cai nut trong do co mot cai to hon ca, the la thanh 
mot trang hat de cho chang co the doc mot trieu bai kinh Kinh 
mvrng trong suot thoi gian o tren nui. Co mot dieu lam chang rat 
ay nay la thieu may tu de nia toi va khuyen nhu chang. Co 
trang hat roi, chang bat dau di di lai lai tren canh dong, thinh 
thoang dung chin viet len cat hoac khac vao than cay mot bai 
tho mo ta noi buon cua minh va ca ngoi nang Dulxinea. Trong 
so nhving bai tho, nguoi ta chi tim duoc mot bai con nguyen 
ven, net chu ro rang, bai do nhu sau: 

"Hoi co cay cao vut, xanh tuoi! Neu cac nguoi xot thuong 
noi bat hanh cua ta, xin hay lang nghe nhung loi than van chinh 
dang nay. 

Noi dau kho cua ta that ghe gom, nhung mong rang no 
khong lam cac nguoi ban long; va de den dap tarn long cua cac 
nguoi, noi day Don Kihote khoc than vi phai xa each nang 
Dulxinea lang Toboxo. 

Noi day co mot tinh nhan chung thuy nhat dang lanh mat 
nguoi yeu; chang da gap bao noi dang cay ma khong hieu 
duyen co vi dau. 

Mot moi tinh vo cung ac nghiet dang giay vo tarn can chang; 

nude mat tran day, noi day Don Kihote khoc than vi phai xa 

Page 250 



DON QUUOTE.txt 

each nang Dulxinea lang Toboxo. 

Chang di tim kiem chuyen phieu luu mao hiem tren nui cao 
chot vot, trong rung tham khe sau, va da gap nhung dieu bat 
hanh. 

Tinh yeu khong diu dang doi voi chang va da dung gay cung 
quat vao dau chang; nai day Don Kihote khoc than vi phai xa 
each nang Dulxinea lang Toboxo". 

Nhung nguoi tim ra bai tho nay da khong nhin duoc cuoi vi 
thay Don Kihote them hai chu lang Toboxo sau ten Dulxinea; 
ho doan rang chang phai ghi them lang Toboxo sau ten 
Dulxinea de cho bai tho de hieu. Qua that nhu vay vi sau do, 
chinh tac gia cung da tu nhan. Nhu da noi, chang lam nhieu bai 
nhung chi co bai nay con nguyen ven. 

Don Kihote cii tha than tren nui, luc lam tho, luc tho van 
than dai, luc keu goi than dat, than rung, than suoi, than Eco 
dau kho va suot mudt, cau xin cac vi do lang tai nghe, giai dap 
va an ui chang; co luc chang di hai co de an trong khi cho 
Xantro quay tro ve. Va neu bac giam ma ve cham khong phai 
ba ngay ma ba tuan, chac chan mat mui chang hiep si Mat 
Buon se quat queo lai, den me de cua chang cung chang nhan 
raduoc. 

Nhung thoi, mac cho chang lam tho va than van; bay gio hay 
ke ve Xantro va sii menh cua bac. Ra khoi day nui Morena, 
Xantro theo duong cai quan nham huong lang Toboxo thang 
tien; ngay horn sau, bac tdi cai quan tro ma may ngay truoc 

Page 251 



DON QUUOTE.txt 

chang may bac da bi tung len vat xuong. Thoat nhin thay no, 

bac da tuong nhu minh dang bay bong tren troi; bac khong 
muon vao mac du gio nay nen vao va phai vao vi la gio an; da 
the, bac dang them mot bua an nong sot vi da bao ngay nay 
phai an toan do nguoi. 

Bung doi bat buoc Xantro phai di lai cai quan tro do mac du 
bac van chua biet co nen vao hay khong; con dang phan van, 
bong tu trong quan co hai nguoi buoc ra; ho nhan ra bac ngay 
va noi vdi nhau: 

- Nay, ngai cu, nguoi cuoi ngua kia ma ba quan gia cua 
chang hiep si nha ta bao la da di theo chu, lam giam ma, phai 
chang la Xantro Panxa? 

- Dung roi, ong cu dap; va con ngua kia chinh la cua chang 
Don Kihote cua chung ta do. 

Ho to ra rat thong thao vi hai nguoi nay chinh la Cha xu va 
bac pho cao cung lang voi Don Kihote, nhung nguoi da luc 
soat va kiem tra tu sach cua chang. Sau khi da nhan ra Xantro 
Panxa va con Roxinante, hai nguoi chay voi toi de hoi tin tuc 
ve Don Kihote. Cha xii goi dich danh bac giam ma: 

- Chao anh ban Xantro Panxa, tinh hinh ong chu anh ra sao? 
Xantro Panxa cung da nhan ra hai nguoi va bac dinh bung 

khong cho biet cho o va tinh hinh cua chu. Bac chi dap rang 
chu bac dang o mot noi no va dang lam mot viec gi do rat quan 
trong, bac khong the tiet 16 duoc vi con muon giii doi mat o 
tren mat minh. 

- Thoi di Xantro Panxa, bac pho cao noi, neu khong cho 

Page 252 



DON QUUOTE.txt 
chung ta biet ong ay a dau, chung ta se bao va co quyen bao 
rang anh da giet chu de an cuop vi anh dang cuoi con ngua 
cua ong ta. Thoi, hay bao cao ve chu nhan con vat nay di, neu 
khong hay lieu hon. 

- Khong viec gi phai doa dam toi ca vi toi khong cuop cua 
giet nguoi. Con nguoi ta song chet deu do troi dinh. Ong chu 
toi dang tu hanh phat trong nui kia kia. 

Roi bac thao thao ke ve tinh hinh Don Kihote, ve nhung 
chuyen phieu luu mao hiem da xay ra, ve biic thu bac mang toi 
cho nang Dulxinea lang Toboxo, con gai Lorenxo Corchuelo, 
nguoi yeu ngan doi cua Don Kihote. Nghe Xantro ke, hai 
nguoi lay lam kinh ngac lam mac du ho chang la gi tinh net dien 
ro cua Don Kihote. Ho bao Xantro cho xem biic thu gui nang 
Dulxinea lang Toboxo. Bac giam ma ke them la thu viet trong 
mot quyen luu niem va chu dan khi toi mot lang nao, phai nho 
nguoi chep lai ngay. Duoc Cha xii nhan loi chep ho that sach 
se, Xantro ben tho tay vao nguc tim quyen so nhung chang 
thay dau - vi thu bac co tim den bay gio thi cung chang thay - 
boi vi Don Kihote van giu co dua cho bac dau, ma bac cung 
quen khong hoi luc ra di. 

Khong tim thay so, mat Xantro tai nhot nhu nguoi chet roi; 
sau khi da nan bop khap nguoi van khong thay, bac lay hai tay 
turn bo rau vat trui het nua roi thui luon sau bay qua dam vao 
mat mui hoc ca mau ra. Cha xii va bac pho cao hoi duyen co 
vi sao ma tu hanh ha nhu vay, bac dap: 

Page 253 



DON QUUOTE.txt 

- Duyen co vi sao u? The la chi trong nhay mat toi mat toi 

ba con lira con, moi con dang gia ca mot toa lau dai. 

- The la the nao? Bac pho cao hoi. 

- Toi da danh mat quyen luu niem trong co biic thu giii 
Dulxinea va mot tarn phieu do ong chu toi ky trong do ngai dan 
co chau gai trao cho toi ba con trong so bon, nam con lira con 
nuoi o nha. 

Xantro ke ca vu mat trom con lira. Cha xii phai do danh 
bac va bao: 

- Khi nao tim may chu anh, ta se bao ong ta lam lai mot tarn 
phieu khac viet tren giay trang cho hop le vi khong ai cong nhan 
va thi hanh nhung menh lenh ghi trong so luu niem dau. 

Nghe noi vay, Xantro cung nguoi dan; bac cung chang lo da 
danh mat buc thu gui cho Dulxinea vi bac da gan thuoc long va 
co the doc cho nguoi khac chep lai bat cii o noi nao va luc 
nao. 

- Xantro, anh hay doc di, bac pho cao noi, chung ta se chep 
lai cho. 

Xantro gai dau gai tai co nhd lai biic thu; bac co chin trai 
len, roi lai co chin phai, khi nhin xuong dat, luc nguoc len troi; 
cuoi cung, sau khi da gam het nua cai mong tay, khien Cha xii 
va bac pho cao het sue hoi hop vi phai cho doi lau, bac moi len 
tieng: 

- Lay Chua, thua ngai cu, toi chi mong cho quy sir tha het 

chu nghia trong thu ma toi con nho duoc. Tuy nhien, biic thu 

ma dau bang cau: "Thua quai nuong". 

Page 254 



DON QUUOTE.txt 

- Khong phai quai nuong, bac pho cao noi, chac la quy 
nuong day. 

- Dung roi, Xantro dap. Neu toi khong nho nham, biic thu 
viet tiep nhu sau: "Ke mang nhieu vet thuong, thieu ngu va dau 
kho nay xin hon tay nang, hoi con nguoi bac beo va kem nhan 
sac". Sau do, hinh nhu trong tint con noi toi siic khoe va benh 
tat gi do, roi dan dan di toi ket thiic bang cau: "Vi nang phung 
sir suot doi, hiep si Mat Buon". 

Cha xii va bac pho cao rat phuc tri nhd cua Xantro Panxa, 
tarn tac khen mai, va yeu cau bac doc lai biic thu hai Ian nua 
de ho hoc thuoc long, khi nao co dip se chep lai. Xantro doc 
luon ba Ian khong Ian nao giong Ian nao. Sau do, bac ke tiep 
nhiing chuyen phieu luu cua chu nhung khong he da dong toi 
viec bac bi tung he len troi trong cai quan tro nay ma bac 
khong muon vao niia. Bac con noi them rang sau khi chu bac 
nhan duoc thu phuc dap tot lanh cua nang Dulxinea lang 
Toboxo, chang se len duong muu cau tro thanh hoang de hay 
xoang ra cung lam vua nhu hai thay tro da thoa thuan voi nhau. 
Theo bac, voi mot con nguoi dung cam va mot canh tay dung 
manh nhu Don Kihote, dieu do khong co gi kho; roi mot khi da 
len ngoi, chu bac se cudi xin cho bac vi den luc do, chac la vo 
bac da chet roi, khong the nao khac duoc; vo moi cua bac se 
la co hau gai cua hoang hau, an thua tu mot lanh dia Ion trong 
dat lien chu khong phai o giiia bien vi bac khong thich song o 
dao. Xantro thot ra nhving loi dien dai nhu vay voi mot ve rat 

Page 255 



DON QUUOTE.txt 

nghiem trang, thinh thoang lai chui mui, khien Cha xii va bac 

pho cao lai mot phen nua kinh ngac; ho cho rang sir dien ro 
cua Don Kihote phai toi miic do cao lam nen moi lay sang ca 
bac giam ma dang thuong nay. Tuy nhien, hai nguoi cung chang 
buon giai thich cho bac tinh ngo vi de bac noi nang ngo ngan 
nhu vay cung khong lam hai gi ma lai vui tai. Ho bao bac hay 
cau Chiia ban siic khoe cho chu vdi thoi gian rat co the chu 
bac se tro thanh hoang de hay it ra cung giu chiic tong giam 
muc hoac mot chiic tuoc gi tuong duong. Nghe thay vay, 
Xantro noi: 

- Thua hai ngai, neu chang may moi su viec dao Ion va tu 
nhien ong chu toi lai muon lam tong giam muc, khong lam 
hoang de nua, toi muon biet cac vi tong giam muc thuong hay 
cho giam ma cua ho nhung cai gi? 

- Ho thuong ban cho giam ma cua ho mot vai chiic vu, Cha 
xii noi, hoac giao cho trong coi phong do thanh vdi mot so loi 
tiic thuong xuyen va mot so bong ngoai tuong duong. 

- Vay thi nguoi giam ma khong duoc lay vo va it nhat phai 
biet giup le. Neu qua nhu the thi that vo phuc qua vi toi da co 
vo lai khong biet mot chu cai nao ke tu chii dau tien. Roi day, 
than phan toi se ra sao mot khi ong chu toi khong muon tro 
thanh hoang de theo tuc le cua cac hiep si giang ho ma lai muon 
lam tong giam muc? 

- Anh ban Xantro cho lo, bac pho cao noi; chiing toi se 

khuyen can chii anh; neu can, chiing toi se lam cho ong ta phai 

suy nghi va quyet dinh lam hoang de chii khong lam tong giam 

Page 256 



DON QUUOTE.txt 

muc. Chung toi se bao ong ta: "Ong la mot nguoi dung cam 
nan la mot nha thong thai, vi vay lam hoang de hop hon". 

- Toi cung nghi nhu vay, Xantro dap, mac du co the noi rang 
ong chu toi lam viec gi cung gioi. Rieng toi se cau Chua xep dat 
sao cho ong ta ngoi dung noi dung cho de toi duoc hudng that 
nhieubong loc. 

- Anh noi nang khon ngoan va chac la se hanh dong nhu mot 
con chien ngoan dao. Nhung cong viec phai lam truoc tien la 
lam sao ciiu chu anh thoat khoi cuoc day ai vo ich kia nhu anh 
da ke. Bay gio, de tim ra giai phap va de giai quyet cai da day, 
vi da den gio an roi, ta hay vao trong quan nay da. 

Xantro moi hai nguoi vao de bac dung ngoai cho, sau nay 
bac se noi ly do vi sao khong vao va khong tien vao; bac nho 
ho mang ra mot bua an nong cho bac va lua mach cho 
Roxinante. Hai nguoi ben vao trong quan va mot lat sau, bac 
pho cao mang do an ra cho Xantro. Sau do, Cha xii va bac 
pho cao ban tinh muu ke de du Don Kihote ra khoi nui 
Morena. Cha xii nghi ra mot ke rat thich hop vdi tinh tinh cua 
chang hiep si cung nhu vdi y do cua hai nguoi: Cha se mac 
quan ao tieu thu giang ho con bac pho cao dong vai giam ma 
that giong, roi hai nguoi se den tim Don Kihote; Cha xii dong 
gia mot co gai lam nan toi cau ciiu chang; la mot hiep si giang 
ho dung cam, chac chang se khong tu choi; co tieu thu se ke le 
tinh canh va moi chang di theo de rua cho co mot moi nhuc do 
mot ten hiep si xau xa da gay ra; dong thoi co cung yeu cau 

Page 257 



DON QUUOTE.txt 

Don Kihote khong bat co phai thao cai mang che mat va hoi 

han loi thoi gi chung nao chua tri xong ten hiep si toi te kia. 
Cha xii tin chac rang Don Kihote se vui long nhan tat ca nhung 
yeu cau tren va bang each do, ho se keo dugc chang ra khoi 
niii Morena, dua ve lang tim thuoc men chua benh dien cho 
chang. 

Chuong XXVII 

CHA XLT VA BAC PHO CAO DA LAM THE NAO DE 

DAT MUC DICH, CUNG NHtrNG STJ VIEC KHAC 

DANG DLTOC KE LAI TRONG CUON TRUYEN 

TRl/CiNG THIEN NAY 

Bac pho cao may y kien cua Cha xii khong do ma lai rat hay, 

va hai nguoi bat tay vao viec ngay. Ho hoi muon ba chu quan 

vay va khan trum dau; Cha xii giii lai lam tin cai ao thay tu con 

mdi nguyen. Bac pho cao lay bo long duoi mau hung hung ciia 

mot con bo - ma chii quan van dung de cai luge chai dau 1 - 

tet thanh bo rau dai. Ba chii quan hoi vi sao lai phai mugn 

nhung thu do. Cha xii ke van tat ve benh dien ciia Don 

Kihote, vi the hai nguoi phai dung toi muu ke nay de dua 

chang ra khoi niii. Vg chong chii quan doan ra ngay nguoi dien 

do la ong khach tro co mon thuoc than, chii ciia anh giam ma 

da bi tung he len troi; ho ben ke lai cho Cha xii ve nhung 

chuyen da xay ra, ke ca su viec Xantro muon giau. Sau do, ba 

chii quan ra tay hoa trang giiip Cha xii, mac cho Cha mot cai 

vay da co nhung soc nhung den thua be ngang bang mot gang 

tay, mot chiec ao nhung xanh vien sa-tanh trang, ca vay Ian ao 

Page 258 



DON QUUOTE.txt 
khong biet may tu thai tarn hoanh nao. Khong muon de nguoi 
khac quan toe ho, Cha xii tu minh doi mot cai mu trum dau 
bang vai trang van dung de ngu dem, quan may vong lua den 
quanh tran, lay mot mieng lua khac lam cai mang che kin mat 
va rau; xong dau day, ong chup chiec mu thay tu to vanh len 
dau, dung lam du che nang, khoac ao choang len nguoi roi leo 
len con la theo each cua phu mx; bac pho cao cung nhay len 
lung con la khac, bo rau gia dai den tan that lung, nua trang 
nua do vi lam bang long duoi cua mot con bo lang. 
Xong xuoi, Cha xii va bac pho cao tu biet moi nguoi trong 
quan; co hau Maritornex tot bung hua se doc mot bai kinh cau 
cho hai nguoi dat duoc ket qua tot dep trong cong viec rat kho 
khan nhung cung rat hop y Chua cua ho. Vua ra khoi quan tro, 
Cha xii lai co y kien moi: ong nghi rang minh la nha tu hanh, 
mac gia gai, e bat tien mac du y do thi tot; ong ben ngo y do 
voi bac pho cao; ong noi: 

- Nay bac pho oi, ta hay doi quan ao cho nhau, bac dong vai 
co tieu thu bat hanh dung hon, toi se dong vai giam ma de khoi 
xuc pham den tu each nha tu hanh cua toi. Con neu bac khong 
ung thuan, toi nhat quyet khong tien hanh viec nay nua du cho 
Don Kihote bi quy tha ma bat di. 

Xantro di toi; nhin hai nguoi cai trang, bac khong nin duoc 
cuoi. Thay bac pho cao vui long doi vai, Cha xii dan bac each 
thiic phai lam va noi nang de thuc day Don Kihote doi bo noi 
chang da chon de tu hanh phat mot each vo ich. Bac pho cao 

Page 259 



DON QUUOTE.txt 
dap: "Du ong khong bao, toi cung biet each lam thoi". Bac pho 

muon doi den khi nao sap gap Don Kihote moi bat dau cai 

trang, hai nguoi ben gap quan ao va rau ria roi theo Xantro len 

duong. Vua di, bac giam ma vua ke lai cho ho nghe ve cuoc 

gap go cua thay tro bac voi anh chang dien Cardenio, nhung 

khong he da dong toi chiec nrong cung nhirng vat dung da tim 

thay trong do vi, tuy ngu dan, bac cung khong che cua. 

Ngay horn sau, ba nguoi di toi cho co nhiing canh kim tudc do 

Xantro danh dau de tim loi ve voi Don Kihote. Bac giam ma 

bao Cha xii va bac pho cao: "Da bat dau vao nui roi, xin hai 

ong hay mac quan ao neu viec lam do co the giai thoat cho ong 

chu toi". Truoc do, bac da duoc hai nguoi giai thich rang chi 

co dung muu cai trang mdi co the cuu chu bac ra khoi tinh 

canh bi dat ma chang da tu chuoc lay; ho con can dan bac 

khong duoc de cho Don Kihote biet tung tich cua ho, neu co 

hoi thi bao la khong quen biet; neu Don Kihote hoi da trao thu 

cho Dulxinea chua (chac chan chang se hoi), hay tra loi la trao 

roi nhung vi khong biet doc biet viet, nang chi nhan mieng bao 

chang phai toi trinh dien ngay vi co viec rat can, neu khong den 

se bi khien trach. Neu bac lam dung nhu vay va hai nguoi cung 

thuc hien dung ke hoach da de ra, chac chan ho se dua Don 

Kihote ra khoi canh kho ai hien tai de cho chang co the len 

duong muu cau tro thanh vuong de; Cha xii khuyen bac khong 

nen lo ngai gi vi chang se khong lam tong giam muc dau. 

Xantro nghe va ghi sau nhung loi cua Cha xii trong dau; bac 

het sue cam on hai nguoi da co y tot muon khuyen chu minh 

Page 260 



DON QUUOTE.txt 

lam hoang de han la lam tong giam muc vi bac nghi rang cac vi 
hoang de co kha nang ban cho giam ma cua ho nhieu bong loc 
hon cac vi tong giam muc giang ho. Bac ngo y muon di gap 
Don Kihote truoc; theo nhu ke hoach da dinh, bac se bao 
chang rang nang Dulxinea muon gap; neu chang chiu nghe theo 
va roi bo chon nay thi se do cong cho Cha xii va bac pho cao. 
Hai nguoi thay y kien hay va ho quyet dinh cho cho tdi liic 
Xantro quay tro lai sau khi da gap chu. 
Sau do, Xantro di vao trong nui; Cha xii va bac pho cao o lai 
cho trong mot thung lung co mot dong suoi nho chay qua va co 
bong mat cua nui cao cay to xung quanh. Luc nay dang giua 
thang Tarn va vao mua nay, o trong nui rat nong, nhat la vao 
khoang ba gio chieu; tuy nhien, cho hai nguoi dung lai nghi van 
mat me khien ho co the cho Xantro mot each thoai mai. Dang 
luc hai nguoi nghi ngoi duoi bong mat, bong dau vang lai mot 
tieng hat trong treo em ai, khong co dan dem theo. Ho lay lam 
ngac nhien lam vi nghi rang o noi nay, lam gi co nguoi hat hay 
nhu vay. Tuy nguoi ta van thuong bao rang o chon son lam co 
nhung nguoi chan cuu co giong rat tot nhung do chang qua chi 
la cac nha tho noi qua ma thoi. Hai nguoi cang kinh ngac khi 
nhan thay loi ca la mot bai tho do nhung nguoi o thi thanh chu 
khong phai do nhung nguoi chan cuu cue mich soan ra. Duoi 
day la nhung cau tho ho da nghe duoc: 
"Ai lam nhuc cuoc doi ta? Su khinh miet. Ai lam ta them dau 
kho? Su ghen tuong. Ai thu thach long kien nhan cua ta? Su xa 

Page 261 



DON QUUOTE.txt 

vang. Neu vay, khong thuoc nao chua khoi noi dau buon cua 

ta vi sir khinh miet, sir ghen tuong va sir xa vang giet chet niem 

hy vong trong long ta. 

Ai gay cho ta noi dau kho nay? Tinh yeu. Ai tiroc bo vinh 

quang cua ta? Sir may rui. Ai muon ta buon phien? Troi xanh. 

Neu vay, ta e rang tai hoa ky la nay se khien ta phai chet vi tinh 

yeu, sir may rui va Troi xanh deu mang lai cho ta sir bat hanh. 

Ai se lam cho so phan ta do kho dau? Cai chet. Ai duoc 

huong hanh phuc ciia tinh yeu? Sir phu bac. Ai chiia khoi benh 

tuong tu? Sir dien ro. Neu vay, that la ngoc nghech neu muon 

tieu diet due vong ciia con nguoi mot khi nhiing vi thuoc la cai 

chet, sir phu bac va sir dien ro". 

Thoi gian, canh hoang vang, am thanh trong treo va tai nghe 

cua nguoi hat, tat ca khien cho hai thinh gia phai kham phuc va 

suong tai. Ho cho doi duoc nghe mot bai khac; cho mai khong 

thay gi, Cha xii va bac pho cao dinh dung day di tim con nguoi 

co mot giong ca hay nhu vay bong dau tieng hat lai vang len: 

"Hoi tinh bang huu thieng lieng, bang doi canh nhe nhang mi da 

bay bong len thien dang song giua nhiing linh hon da duoc 

huong phuc lanh, va duoi tran gian nay chi con lai cai vo be 

ngoai ciia mi thoi. 

Tu tren thuong gioi, doi luc mi phac hoa cho chung ta mot 

cuoc song hoa hop, va qua biic man mong hien ra nhirng canh 

tuong yen vui nhung trong thuc te rat buon tham. 

Hoi tinh bang huu, hay tu gia coi troi xuong day, dung de hi ac 

nhan doi lot mi ham hai nhung nguoi lanh. 

Page 262 



DON QUUOTE.txt 

Neu mi khong bat chung lot bo cai vo be ngoai cua mi ra, 
chang bao lau the gidi nay se tro lai thoi ky hon mang buoi so 
khai". 

Tiep theo bai hat co nhung tieng tho dai nao nuot. Hai nguoi lai 
lang tai cho mot bai khac nhung chi nghe thay nhung tieng tho 
dai thuon thuot. Rat muon biet con nguoi co giong hat hay va 
nhiing loi than van tham thiet do la ai, ho ben di tim; di duoc 
mot quang, vua mdi vong mot qua niii bong thay mot nguoi 
hinh dang mat mui giong nhu Xantro da ta khi ke chuyen ve 
chang Cardenio. Chot nhin thay Cha xii va bac pho cao, nguoi 
nay khong he to ra ngac nhien; chang chi lang yen cui guc dau 
to ve suy nghi. Nhan ra Cardenio va da biet cau chuyen bat 
hanh cua chang, Cha xii, von noi nang lich thiep, ben tien lai 
gan lira loi khuyen chang hay tu bo cuoc song kho cue de khoi 
thiet than vi khong co bat hanh nao Ion hon cai chet. Luc nay, 
Cardenio dang tinh tao, dau 6c khong bi nhung con dien lam 
cho phat ro dai; thay co hai nguoi quan ao tinh tuom khac han 
nhiing nguoi dan trong vung nui hoang vu nay, chang cung lay 
lam ngac nhien lam, nhat la khi thay ho biet chuyen rieng cua 
minh kha tuong tan (qua nhiing loi Cha xii vua noi) Chang ben 
dap: 

- Thua hai ngai, toi khong quen biet hai ngai, nhung ro rang 
Troi kia thuong ke luong thien - va nhieu khi ca nhiing ke bat 
luong nua - nen da phai cac ngai toi noi tham son cung coc 
khong mot bong nguoi nay de gap toi mac du toi khong xiing 

Page 263 



DON QUUOTE.txt 

dang duoc huong an hue do; bang nhung 161 le chi tinh, cac 

ngai da chi cho toi thay rang toi dang song mot each dien ro, va 

dang muon giup toi tro ve mot cuoc song yen lanh. Nhung co 

mot dieu ma cac ngai chua ro, do la mot khi thoat khoi tinh 

canh kho cue nay, toi se lai gap mot su bat hanh Ion hon. Toi 

noi vay, chac cac ngai cho toi la mot nguoi noi nang quang 

xien, thieu suy xet. Thuc ra, dieu do khong co gi la ca vi tu toi 

cam thay rang nhung noi bat hanh cua toi luon luon am anh toi 

va co the dua toi toi cho huy diet khong sao tranh khoi, khi en 

con nguoi toi tro nhu da, mat het tri khon. Toi cung hieu duoc 

su that moi khi co nguoi chi cho toi biet nhung viec toi da lam 

trong luc len nhung con dien khung khiep; toi chi con biet than 

than trach phan va trinh bay ro nguyen nhan de thanh minh voi 

ho ve nhung hanh dong ro dai cua toi. Gap nhung nguoi hieu 

biet, ho se thong cam su dien ro cua toi mot khi da ro nguyen 

nhan, va neu ho khong co each gi ciiu vot toi, it ra ho cung 

khong che trach toi; trudc nhung hanh dong dien ro cua toi, ho 

chi biet thuong xot noi bat hanh cua toi. Neu hai ngai toi day 

cung voi y tot nhu vay, truoc khi nghe nhung loi vang ngoc cua 

hai ngai, xin phep cho toi duoc ke hau hai ngai ve cau chuyen 

bat hanh cua toi; co le sau khi nghe, cac ngai se thay khong can 

phai an ui mot noi buon dau ma khong mot loi khuyen nhu nao 

co hieu luc ca. 

Cha xii va bac pho cao dang rat muon nghe Cardenio ke ro su 

tinh, ben moi chang ke ngay, hua se lam dung theo yeu cau, du 

la de ciiu chua hay de an ui chang. Cardenio bat dau ke cau 

Page 264 



DON QUUOTE.txt 

chuyen thuong tarn ciia minh; chang cung ke ti mi nhu da ke 
cho Don Kihote va ong lao chan de nghe may horn truoc; chi 
co dieu la Ian trade chang moi ke toi doan noi ve ong thay 
thuoc Elixabat thi Don Kihote ngat lai vi muon bao toan danh 
dy cho gidi hiep si. Lan nay, Cardenio ke duoc het dau duoi 
cau chuyen vi may sao chang khong len con dien dot xuat nao. 
Khi nhac toi la thu ma Don Phernando tim thay trong quyen 
Amadix nuoc Golo, Cardenio doc lai nguyen van nhu sau: 
"Luxinda giii chang Cardenio, 

Moi ngay em lai tim thay o chang nhving diic tinh moi khien em 
cang them quy trong chang. Neu nhu chang muon em tra duoc 
mon no nay ma khong pham toi danh du cua em, chang co the 
lam duoc khong kho khan gi. Cha em biet chang va rat thuong 
em; neu qua that chang quy men em nhu chang da noi va nhu y 
em nghi, cha em se chieu theo y muon chinh dang cua chang, 
va do cung la dieu mong muon cua em". 
- Nhu toi da ke, Cardenio noi tiep, biic thu do da thuc day toi 
xin cuoi Luxinda lam vo; chinh biic thu do khien cho Don 
Phernando danh gia Luxinda la mot nguoi dan ba khon ngoan 
hieu biet nhat doi, va cung chinh biic thu do da thuc giuc y tim 
each ham hai toi truoc khi toi thuc hien duoc y dinh ciia minh. 
Toi noi vdi Phernando rang cha Luxinda con muon cha toi phai 
den hoi, rieng toi khong dam yeu cau cha toi lam viec do so 
nguoi khong chap nhan. Thuc ra, khong phai cha toi khong 
biet rang pham gia, due hanh, tu tarn va nhan sac ciia Luxinda 

Page 265 



DON QULJOTE.txt 

co the lam rang ra bat cii mot ddng ho nao 6 nude lay Ban 

Nha nay, nhvrng toi hieu rang cha toi chua muon cudi vo sdm 

cho toi chung nao chua biet y do cua ngai cong tudc Ricardo 

doi voi toi. Cuoi cung, toi noi vdi Don Phernando rang toi 

khong dam trinh bay voi cha toi vi ly do do va nhung ly do 

khac nua ma toi cung khong biet ro, nghi rang dieu mong udc 

cua toi khong bao gio duoc thirc hien. Nghe toi noi, Don 

Phernando hiia se noi lai voi cha toi va thuyet phuc nguoi den 

noi chuyen voi cha Luxinda. Hoi Mario day tham vong, hoi 

Catilina tan ac, hoi Xila nham hiem, hoi Galalon doi tra, hoi 

Veido phan phuc, hoi Hulian nan thu, hoi Giuda tham tan! Hoi 

ten phan phuc, tan ac, nan thu va doi tra kia! Con nguoi dang 

thuong da vo tinh tho 16 het can trang voi mi co lam gi hai mi 

dau? Ta co xuc pham mi dau? Phai chang nhiing cau ta noi 

hoac nhiing loi ta khuyen mi chi lam tang danh gia the dien cua 

mi? Nhung thoi, than van noi bat hanh lam chi! Trade mot so 

menh tan ac phu phang tnit xuong dau ta, khong mot sue manh 

nao tren doi nay co the can noi va cung khong ai co tai gi 

chong do duoc. Ai co the ngo rang Don Phernando, mot hiep 

si xuat sac, tai hoa, da chiu on ta, mot con nguoi co du kha 

nang de dat duoc tat ca nhiing mong uoc ve tinh yeu, lai co da 

tarn chiem doat nguoi tinh doc nhat cua ta ma chinh ban than ta 

cung chua lam chu. Nhung thoi, ta hay mien noi dai ddng va 

hay ke not cau chuyen bat hanh nay. Thua hai ngai, hinh nhu 

Don Phernando cam may su co mat cua toi lam tro ngai cho 

muu do xau xa cua y nen y da phai toi di gap anh trai cua y voi 

Page 266 



DON QUUOTE.txt 

ly do nho toi xin tien de mua ngua; y da hoi mua sau con ngua 
dung vao cai ngay y hiia se noi chuyen voi cha toi. Thuc ra y 
da co tinh day toi di xa de de be thuc hien y do den toi. Toi co 
doan ra su phan boi do khong? Co luc nao toi phang phat nghi 
toi khong? Hoan toan khong. Toi nhan loi rat vui ve va mung 
cho y da mua duoc mot mon hoi. Bern horn do, toi gap 
Luxinda va ke lai cuoc trao doi givia Don Phernando voi toi: toi 
bao nang hay tin chac rang nhung dieu mong uoc tot lanh va 
chinh dang cua nang cung nhu cua toi se thanh su that. Cung 
nhu toi, nang khong he nghi rang Don Phernando mang long 
phan trac va nang chi dan toi di cho nhanh chong vi sau khi cha 
toi den gap cha nang, nhung mong muon cua chung toi se duoc 
thuc hien ngay. Khong hieu sao, dan do toi xong, tu nhien nang 
ua nuoc mat, co hong nghen lai, khong noi them duoc dieu gi 
voi toi nua trong luc hinh nhu nang con dang muon noi nhieu. 
Toi lay lam ngac nhien lam vi xua nay, toi chua he thay nang 
nhu vay bao gio. Truoc kia, moi Ian chung toi gap nhau - do 
su may man hoac tai thao vat cua toi - trong cau chuyen giiia 
hai nguoi khong bao gio xen Ian nhung tieng khoc than hoac 
nhung y nghi ghen tuong, lo so. Nhiing Ian do, toi chi cam thay 
hanh phuc tran day vi Chua da ban cho toi mot nguoi yeu nhu 
nang; toi ca ngoi nhan sac, due hanh va tri tue cua nang; nang 
cung ca ngoi toi bang nhung loi xua nay nguoi ta van thuong 
danh cho nguoi minh yeu dau nhat. Roi chung toi ke cho nhau 
nghe khong chan tai nhiing chuyen vu vo, nhung chuyen ve ong 

Page 267 



DON QUUOTE.txt 

hang xom nay hoac ba lang gieng no. Trong nhung phut do, 

qua chin song cua, toi chi dam manh bao toi miic cam ban tay 

xinh xan va trang muot cua nang dua len moi, mac cho nang 

cuong lai. Dem truoc horn toi ra di, nang khoc than ren ri roi 

bo vao phong khien toi bang hoang, boi roi, lo au vi thay nang 

Ian dau tien to ra buon rau, dau kho. Tuy nhien, toi van nuoi hy 

vong, nghi rang chi vi nang qua yeu toi, va chang xua nay sir xa 

each van lam cho nhung cap tinh nhan dau kho. Toi buon rau 

ra di, long day nhung y nghi lo au, nghi ngai ma khong hieu vi 

sao. Do cung la nhiing trieu chiing bao hieu mot su bat hanh 

dang cho doi toi. 

Toi toi gap anh trai Don Phernando va trao thu cho ong ta; ong 

ta giu: toi lai tarn ngay o mot noi kin dao, khong cho ngai cong 

tuoc biet vi trong thu, Don Phernando dan anh dung de cho 

cha biet chuyen xin tien. Tat ca chi do muu mo cua ten Don 

Phernando quy quyet vi thuc ra ong nay co san tien va co the 

dua cho toi mang ve ngay duoc. Toi da dinh cuong lai vi 

khong the chiu duoc tarn ngay xa each Luxinda, nhat la khi toi 

ra di, nang dang buon phien nhu da ke tren. Tuy nhien, toi da 

phuc rung nhu mot nguoi day to trung thanh mac du biet rang 

dieu do se mang lai cho toi chuyen chang lanh. Bon horn sau, 

co mot nguoi den tim toi va trao cho toi mot biic thu; nhin chu 

ghi dia chi, toi biet ngay la thu cua Luxinda. Toi lat dat mo, 

doan chung co chuyen gi quan trong da xay ra khien nang phai 

viet thu trong luc xa nhau, vi xua nay nang rat it viet thu khi 

chung toi o gan nhau. Truoc khi xem, toi yeu cau nguoi mang 

Page 268 



DON QUUOTE.txt 
thu cho biet ai da nho mang biic thu do va di duong het bao 
lau. Ong ta tra loi la mot buoi trua dang di ngoai pho bong co 
mot nguoi con gai diing o ciia so goi lai; co ta vua khoc vua 
voi vang noi: "Anh ciia toi oi, neu anh la mot tin do Kito giao, 
hay vi Chua mang ngay thu nay toi dia chi ghi ngoai bi ma ai 
cung biet. Anh se lam mot viec phiic doi voi Chiia. Xin hay 
cam mon tien nho boc trong chiec khan tay nay de dung trong 
khi di duong". Noi xong, nguoi mang tint ke tiep, co ta nem 
qua ciia so chiec khan tay trong co mot tram dong tien va mot 
chiec nhan vang ma toi dang deo day, cung voi biic thu nay. 
Sau khi thay toi da cam thu va chiec khan tay va ra hieu rang 
toi nhan loi lam viec do, co ta bien mat sau cua so. Ve phan 
toi, vi duoc tra cong hau hi, nhin dia chi thay ong cung la nguoi 
quen biet, va chang dong long truoc nhung giot nuoc mat cua 
co gai xinh dep, toi da mang thu nay den cho ong khong nho ai 
ca; trong muoi sau tieng dong ho sau khi co ta gui toi biic thu, 
toi da vuot qua muoi tarn dam duong de toi day". Trong luc 
nguoi mang thu tot bung ke, toi het sue cham chu nghe, hai 
chin run ban bat hau nhu diing khong viing. Toi ma thu ra thi 
thay nhung hang chu sau day: 

"Don Phernando hiia voi chang rang y se bao cha cua chang 
den noi chuyen voi cha em, nhung thuc ra y da lam viec do cho 
ban than. Xin bao de chang biet rang y da xin cuoi em lam vo. 
Cha em tuong Don Phernando xiing dang hon chang nen da 
nhan loi. Tinh hinh gay go vi trong hai ngay nua se lam le thanh 

Page 269 



DON QULJOTE.txt 

hon, lam rat kin dao, chi co Trdi va mot vai nguoi than thuoc 

biet thoi. Chang hay tudng tuong tarn trang em hie nay ra sao. 
Neu chang thay can trd ve, xin chang dinh lieu. Long em doi 
vdi chang nhu the nao, xin hay cho sir viec tra loi. Cau Chiia 
cho thu nay toi tay chang trade khi em buoc phai dat tay em 
vao tay ciia ke da boi hoc". 

Nhving loi le trong thu thuc toi len duong ngay, khong cho tra 
loi va tien nong gi nua. Toi hieu rang Don Phernando phai toi di 
gap anh trai cua y khong phai de lay tien mua ngua ma trai lai, 
de cho y thoa man so thich. Phan cam gian Don Phernando, 
phan lo mat mot vuu vat ma toi da gianh duoc sau bao nam 
kho nhoc, toi nhu co canh bay va ngay horn sau da ve toi tinh 
nha dung vao luc co the di gap Luxinda duoc. Khong de cho ai 
biet, toi gui con la thue tai nha nguoi da mang thu ho roi di gap 
Luxinda. May sao, nang dang dung ben song cua, noi hen ho 
cu cua chung toi. Luxinda nhan ra toi ngay va toi cung nhan ra 
nang, nhung thai do cua hai nguoi khong giong nhu moi ngay. 
Than 6i! Thu hoi co ai tren doi nay dam vo nguc tu khoe rang 
minh da hieu thau long da dan ba? Chac chan khong co ai. 
Trong thay toi, Luxinda noi: "Cardenio, em khoac ao cudi roi. 
Ten phan boi Don Phernando va nguoi cha tham lam cua em 
cung mot vai nguoi lam chiing dang cho em trong phong, 
nhung ho khong duoc chiing kien le cudi cua em dau ma se 
chiing kien cai chet ciia em. Anh oi, cho buon lam chi; hay co 
mat trong gid phut hy sinh ciia em. Neu nhung loi noi ciia em 

Page 270 



DON QULJOTE.txt 

da vo hieu qua, luoi dao em giau trong nguoi day se chan duoc 

quyen lire cua nhung ke khac bang each ket lieu cuoc doi em 

de anh hieu cho tarn long cua em doi voi anh truac kia cung 

nhu bay gio". Toi cuong cuong dap vi so khong con thoi gian: 

"Em oi, hanh dong cua em se chiing minh cho nhung loi noi do. 

Em co dao de gii3r vung loi hiia, anh cung co guom de bao ve 

em hoac de tu sat neu so menh khong ung ho chiing ta". Toi 

khong biet nang co nghe ro loi toi noi khong vi ben trong thay 

co nguoi goi nang ra, keo chu re dang cho. Tu luc ay, dem toi 

cua su dau kho da xuong voi toi va mat troi cua hanh phuc da 

tat trong long toi; mat toi nhu khong trong thay anh sang nua va 

dau 6c toi tro thanh vo tri vo giac. Toi khong tim ra loi vao nha 

nang va cung chang biet di dau, nhung chot nghi rang su co 

mat cua toi rat quan trong trong gio phut gay go nay, toi co sue 

tran tinh va buoc vao nha nang. Toi quen thuoc duong di loi lai, 

va chang trong nha moi nguoi dang ban ron, nen toi vao lot 

trong phong khong ai biet; toi nap trong mot goc cua so co hai 

biic rem che va tu cho do, toi nhin duoc khap phong ma 

khong bi 16. Co ai biet tim toi dap manh nhu the nao trong luc 

dung 6 do khong? Va toi da suy nghi gi, co nhiing nhan xet gi? 

Toi da nghi toi nhieu chuyen lam, thiet tuong khong noi ra het 

duoc, va cung khong nen noi lam chi. Chi can biet rang khi do 

chii re buoc vao phong, y phuc binh thuong nhu moi ngay. 

Nguoi thay mat cho nha trai la anh con bac ruot cua Luxinda; 

trong phong khong co ai la ngoai dam gia nhan. May phut sau, 

tu trong mot phong nho, Luxinda buoc ra cung voi me va hai 

Page 271 



DON QUUOTE.txt 

co nguoi hau. Y phuc va do trang sue cua nang that xiing voi 
dong doi va nhan sac cua nang, va each trang diem cung that la 
kheo. Thu thuc, khi do toi khong con tarn tri de phan biet nang 
mac va deo nhung gi, chi thay mau do va trang cung nhung anh 
long lanh cua chau bau tren nguoi nang, mo toe vang cua nang 
6ng anh mot each khac thuong, lam at ca nhving vien ngoc quy 
va bon bo duoc dang chay trong phong. 6i, ky lie, ke tii thu 
cua sir yen tinh trong long ta! Goi lai lam chi nvia hinh anh tuyet 
dieu cua ke thu yeu dau cua ta! Ky uc doc ac! Hay goi lai cho 
ta nhung hanh dong xau xa cua con nguoi do; neu ta khong tra 
duoc thu nay, it ra ta cung vui long di tim cai chet. Thua hai 
ngai, mong rang nhung cau noi lac de cua toi khong lam nham 
tai hai ngai. Noi dau kho cua toi qua Ion, khong the ke van tat 
duoc, va toi cam thay moi su viec deu dang duoc nhac lai mot 
each ti mi. 

Cha xii voi dap lai rang khong nhung ho khong thay nham tai 
ma trai lai, ho rat muon nghe vi nhiing chi tiet do dang duoc ke 
lai va cung dang chu y nhu toan bo cau chuyen. 
Cardenio ke tiep: 

- Khi moi nguoi da co mat day du trong phong, Cha xii buoc 
vao; ong cam tay hai nguoi theo thu tuc phai lam trong cac buoi 
le nhu vay, va hoi: "Ba Luxinda, ba co muon nhan ong Don 
Phernando la chong chinh thiic theo the thiic cua Giao hoi 
khong?" Khi do, toi tho ca dau ca co ra khoi biic rem che de 
nghe Luxinda tra loi; hai tai toi giong ra, long da boi roi, vi cau 

Page 272 



DON QUUOTE.txt 

tra loi do se quyet dinh sir song chet cua toi. 6i, gia nhu luc do 

toi buoc ra khdi cho nap va noi: "Luxinda, Luxinda, hay suy 

nghi ky va nho den moi tinh cua doi ta; hay nghi rang em da 

thuoc ve anh chii khong thuoc ve nguoi nao khac ca. Neu em 

tra loi co tiic la em ket lieu doi anh. Con mi, hoi ten Don 

Phernando phan trac, ke chiem doat hanh phuc cua ta, ke giet 

hai cuoc doi ta! Mi muon gi? Mi muu do gi? Hay nho rang 

Giao hoi khong de cho mi nhu y so cau dau vi Luxinda la vo ta 

va ta la chong nang". Toi dien roi! Bay gio, khi su viec da qua, 

toi moi thay rang toi da khong lam mot viec dang le phai lam 

luc do. Mai toi bay gio, sau khi da bi cuop mat cua quy nhat, 

toi moi nguyen rua ke chiem doat ma toi co the tra thu duoc 

neu khi do toi cung co du can dam nhu hien gio toi co du can 

dam de khoc than! Thoi, toi da to ra hen nhat va ngu xuan nen 

cung dang chet nhuc nha, mang theo mot moi nan long. 
Thay Luxinda cham tra loi, Cha xii van doi; giua luc toi tuong 

nang se nit dao ra de thuc hien loi hiia, hoac se noi len su that 

de khdi phu long toi, bong dau toi nghe thay mot tieng noi run 

run, yeu ot: "Co, toi muon"; sau do, Don Phernando cung tra 

loi theo; y deo nhan cudi vao tay nang va the la hai nguoi da 

chinh thuc ket duyen. Chii re dinh 6m hon co dau thi thay co ta 

de tay len nguc roi ngat di, nga vao long ba me. Bay gio, xin ke 

ve tarn trang toi luc do. Sau khi nghe Luxinda tra loi co, toi cam 

thay moi hy vong tieu tan va nhung loi hiia cua co ta chi la gia 

doi; toi nghi rang se khong bao gio lay lai duoc hanh phuc ma 

toi vua mat. Toi nhu nguoi mat tri, tuong dau da bi troi dat 

Page 273 



DON QULJOTE.txt 

ghet bo, khong khi khong du de than tho, nuoc khong du de 

khoc 16c; chi co lua chay bung day len trong long toi noi cam 

gian, hon ghen. Thay Luxinda ngat, moi nguoi deu cuong quyt; 

me nang voi noi ao ra cho nang khoi ngat tho thi thay tren ngyc 

nang co mot phong thu dan kin; Don Phernando ben cam lay 

va di lai gan mot bo duoc de doc; doc xong, y ngoi phich 

xuong ghe, tay ti ma co ve nghi ngoi, khong he de y den nhmig 

nguoi xung quanh dang chua chay cho Luxinda hoi tinh. 

Thay moi nguoi dang ban ron, toi bo ra ngoai, khong can biet 

co ai nhin thay minh khong, san sang lam mot hanh dong dien 

ro de cho moi nguoi hieu rang mot su phan no chinh dang da 

thuc day toi trung phat ten Don Phernando phan boi va ca con 

nguoi con dang me man bat tinh kia. Nhung co le ngoi sao 

chieu menh cua toi muon danh cho toi nhung su bat hanh Ion 

hon - neu tren doi nay con co bat hanh nao Ion hon - nen tu 

nhien luc do, va cung chi co mot luc do thoi, dau 6c toi tro nen 

tinh tao; dang le phai trung phat nhung ke thu khong doi troi 

chung cua toi (mot viec de lam boi khong ai de y toi toi), toi da 

tu trung phat minh mot each nghiem khac hon nhieu. Neu 

nhung ke thu cua toi bi toi giet chet, chung chi phai chiu dung 

hinh phat trong phut choc thoi; trai lai, toi phai chiu dung mot 

su giay vo dai dang, song cung nhu chet. Cuoi cung, toi bo ra 

di va toi nha nguoi mang thu de lay con la. Toi nho ong ta 

thang yen cuong ho roi leo len, khong buon chao ong ta nua. 

Toi ra khoi tinh, khong dam quay dau lai nhin. Khi toi mot canh 

dong, mot minh giua dem khuya thanh vang, khong co ai nghe 

Page 274 



DON QUUOTE.txt 

va nhin thay, toi khong tiec loi nguyen nia Luxinda va Don 
Phernando nhu de trut het noi nan long do chiing gay ra. Toi 
nhiec Luxinda la tan nhan, phu bac, doi tra, vo on, tham cua, 
thay Don Phernando giau sang da hip mat lai, bo roi toi de di 
theo mot ke gap may man hon toi ve tien tai. Sau khi nguyen 
nia, nhiec moc chan che, toi lai thay nang vo toi vi nang la mot 
co gai cam cung, xua nay chi biet vang loi, tat nhien phai chieu 
theo y cha me, nhat la nguoi chong do cha me ga cho lai danh 
gia, giau co, khoi ngo, tuan tu; neu nang tu choi, nguoi ta se 
nghi rang nang mat tri hoac da nang loi the thot voi ai, va nhu 
vay con gi la thanh danh cua nang niia. Nhung roi toi lai tu 
bao: "Neu nang thua voi cha me rang nang da yeu toi, chac cha 
me nang cung phai nhan rang nang biet ken chon vi trade khi 
Don Phernando cau hon, ong ba ta cung da phai tinh toan va 
thay rang khong the ga nang cho ai hon toi duoc. Va chang, 
den phut cuoi cung phai trao tay cho Don Phernando, nang van 
co the bia ra rang nang da la vo toi boi vi toi san sang cong 
nhan tat ca nhving loi cua nang kia ma". Cuoi cung, toi ket luan 
la vi khong co tinh yeu voi toi, vi khong co dau 6c, vi tham cua 
va danh vong nen nang da quen loi hiia, va nhung loi nang noi 
trade kia chang qua chi la gia doi de nuoi hy vong cho toi ma 
thoi. 

Toi di mai trong dem khuya tich mich voi y nghi do trong dau 
va toi sang thi den day nui nay; toi tiep tuc di trong ba ngay lien, 
khong co dudng cung di; cuoi cung toi toi mot canh dong co, 

Page 275 



DON QULJOTE.txt 
khong biet a quang nao; toi nho nhung nguoi chan cuu chi cho 

biet nai nao hoang vu vang ve nhat trong niii; ho chi cho nay; 

toi ben Ian vao voi y dinh ket lieu cuoc doi. Tai day, con la cua 

toi bi chet vi met va doi, hay co le dung hon, no chet di de khoi 

phai mang tren lung mot ganh nang khong co ich gi cho ai. Toi 

danh phai di bo, roi la di vi met va doi, khong co ai va cung 

khong can ai cuu giup. Toi khong biet da nam bao lau duoi 

dat; khi tinh day thay bung khong doi nua va ben canh co may 

bac chan de ma toi doan chung la nhiing nguoi da san soc toi. 

Ho ke lai la da thay toi nam me man bat tinh duoi dat, mom noi 

nhiing cau lam nham to ra la mot nguoi loan tri. Tu luc do, toi 

cam thay dau 6c khong con minh man ma trai lai, tro nen bac 

nhuoc, roi loan khien toi co nhving hanh dong dien dai; toi xe 

quan xe ao, keu gao giiia rung sau, nguyen rua so phan, luon 

mom nhac toi ten cua ke thu yeu dau, voi y nghi ket lieu cuoc 

doi minh bang nhung loi than van. Khi tinh lai, toi cam thay met 

moi, ra roi, khong buon nhuc nhich nua. 

Cho o cua toi thuong la hoc mot cay soi dien dien, du de che 

tarn than khon kho nay. Nhung nguoi chan bo va de o day 

thuong tinh thuong cuu mang toi; ho de thiic an tren duong di 

va tren nhving hon nui, nghi rang toi se qua va trong thay. Tuy 

toi mat tri nhung nhu cau tu nhien trong co the khien toi doi 

bung va buoc toi phai di kiem an. Khi nao thay toi tinh tao, ho 

ke lai rang co Ian toi xong ra duong cai dung vu luc cuop doat 

mac du ho san sang cho toi nhung thuc pham duoc tiep te tu 

trong lang toi cho ho. Cii nhu vay, toi song khon kho cung cue 

Page 276 



DON QUUOTE.txt 
cho toi khi nao Trai bat toi phai chet, hoac lam cho toi quen 
han sac dep va su phan boi ciia Luxinda cung nhung hanh 
dong xau xa ciia Don Phernando. Neu ong Trai kia xoa sach 
nhung ky niem xua trong dau toi va van cho toi lam nguoi, 
chac rang toi se tro lai la mot con nguoi biet suy nghi; neu 
khong, toi chi con biet keu troi ciiu vdt linh hon cho vi toi 
khong du tinh than va siic lire de nit ra khoi chon rung nui nay 
ma toi da tu chon lam noi dung than. 

Thua hai ngai, do la cau chuyen cay dang ve noi bat hanh cua 
toi. Nhu cac ngai da thay, lam sao toi khong dau long tuc gian 
duoc khi on lai chuyen cu. Cac ngai cung chang nen nhoc long 
thuyet phuc, khuyen nhu toi lam chi vi moi ly le deu khong giup 
ich gi cho toi ca, khac nao mot ong thay thuoc gioi muon boc 
thuoc nhung con benh khong chiu uong. 

Thieu Luxinda, toi khong thiet song niia; nang thuoc ve toi hoac 
la phai thuoc ve toi, nhung da di theo ke khac; dang le toi duoc 
huong hanh phuc nhung da tu chuoc lay dau kho. Bang su 
thay long doi da, nang da buoc toi phai chet. Boi vay, toi se 
chet cho nang mat da ha long; va sau day, nguoi ta se bao rang 
nhiing ke bat hanh khac con may man hon toi vi ho tim thay 
niem an ui trong su ton that khong gi an ui noi; rieng toi, su ton 
that do gay ra nhung su giay vo dau kho Ion hon vi toi nghi 
rang no con deo duoi toi mai sau khi da qua doi. 
Cardenio da ke xong cau chuyen tinh buon tham ciia minh. Cha 
xii dinh tim loi an ui bong dau co tieng nguoi than tho tham thiet 

Page 277 



DON QUUOTE.txt 

vang len nhu se ke trong phan bon tiep theo. Toi day, nha viet 

su thong thai va than trong Amete Benenheli ket thuc phan ba 
cua cuon sach nay. 

Chuong XXVIH 

CHA XLT VA BAC PHO CAO DA GAP M0T CHUYEN 

LY THU KHAC TREN NUI MORENA 

Sung suong va may man thay thoi dai da san sinh ra hiep si tot 

bac anh dung Don Kihote xii Mantra. Nho chang quyet tarn 

lam song lai nganh hiep si giang ho da gan tan lui nen ngay nay - 

mot thoi dai rat can den nhung su giai tri - chung ta duoc 

thuong thiic mot chuyen co that ly thu cung nhung giai thoai 

khong kem phan thu vi, ly ky va cung co that nhu toan bo cau 

chuyen. Theo su sap xep truoc sau, chuyen ke toi doan Cha 

xii dang tim loi an ui Cardenio, bong dau co tieng than van 

vong toi khien ong phai ngung lai, tieng nguoi than nhu sau: 

- Troi hoi! Phai chang ta da tim duoc mot noi kin dao de chon 

vui hinh hai nang ne nay ma ta mien cuong phai mang? Dung 

nhu vay neu canh hoang vu cua nui rung o day khong lua doi 

ta. Toi nghiep cho ta! Qua that duoc lam ban voi nui non va 

rung cay nay de co the keu than voi troi xanh noi bat hanh cua 

ta con sung sudng hon co mot nguoi bang xuong bang thit o 

ben canh vi ta khong trong cho o ai tren doi nay mot loi khuyen 

nhu trong con boi roi, mot su khuay khoa trong noi dau thuong 

hay mot phuong thuoc trong con hoan nan! 

Nhung loi than tho da lot vao tai Cha xii, bac pho cao va 

Cardenio; thay nguoi da thot ra nhung loi do o each minh 

Page 278 



DON QUUOTE.txt 

khong xa, ho ben dung day di tim. Mai di duac chung hai chuc 
buoc, vong mot qua nui thi thay co mot nguoi con trai mac 
quan ao nong phu, ngoi duoi goc mot cay tan bi; nguoi do 
dang khoa chin xuong suoi, dau nga ve phia trade nen ba 
nguoi khong nhin ro mat. Ho di tdi rat nhe nhang thanh thu 
chang trai no khong hay, va chang chang ta con dang mai raa 
chin, mot doi chin trang ngan va non na giong nhu hai dan pha 
le trang noi len givia nhung tang da quanh suoi. Moi nguoi deu 
ngac nhien, nghi rang doi chan nhu vay khong phai de dam dat 
hoac theo sau cai cay va con bo nhu bo y phuc chang mac tren 
nguoi. Thay khong bi 16, Cha xii dang di tren dau, ben ra hieu 
cho moi nguoi an minh sau nhung phien da quanh day; ca ba 
nguoi cung nap kin roi ho cham chu quan sat chang trai lam gi. 
Chang trai no mac mot cai ao choang nau co hai ta bo chat vao 
nguoi bang mot chiec that lung mau trang, quan nit va xa cap 
bang da nau, dau doi mu nau. Doi xa cap ven cao de 16 bo 
chan trang nhu ngoc thach. Sau khi raa xong doi chan tuyet 
dep, anh ta nit 6 trong mu ra mot cai khan tay de lau roi, vi 
muon bo mu ra, anh ta ngung mat len khien ba nguoi duoc 
muc kich mot ve dep tuyet voi. Cardenio thi tham voi Cha xii: 
- Nguoi nay khong phai la Luxinda 1 cho nen at khong phai 
nguoi tran. 

Chang trai no bo mu, lac lac cai dau, toe so ra xoa xuong rat 
dep khien nhung anh hao quang cua mat troi cung phai ghen ti. 
Traoc mat ba nguoi, anh chang nong phu no da bien thanh mot 

Page 279 



DON QUUOTE.txt 

co gai xinh dep; Cha xii va bac pho cao chua thay ai dep nhu 

vay, va ngay Cardenio cung se phai nghi the neu nhu chang 
chua quen biet Luxinda vi chang cung phai cong nhan rang chi 
co nhan sac ciia Luxinda mdi co the sanh noi. Ma toe vang ciia 
nang vua dai vua day, khong nhung che kin vai ma con che kin 
ca nguoi, chi de ho doi chin. Nang dung tay lam luge go toe; 
neu doi chan nang nhung xuong nuoc giong nhu hai dan pha le 
thi hai ban tay nang giua mo toe giong nhu nhung thoi tuyet 
day. Canh tuong do khien ba nguoi cang tarn tac khen tham va 
cang muon biet con nguoi do la ai. Ho quyet dinh ra khoi cho 
nap; thay co tieng chan nguoi rue rich, co gai dep ngung dau 
lay hai tay ven ma toe xoa truoc mat, nhin ve phia co tieng 
dong. Vua thay ba nguoi, co ta dung phat len, khong kip xo 
giay va quan toe, giat voi cai boc de ben canh - dang chung 
boc quan ao - roi chay tron mot each hot hoang va so hai. Moi 
duoc vai buoc, co ta da nga ra dat vi doi ban chan manh de 
cua co khong chiu noi dat da go ghe. Ba nguoi thay vay ben 
chay lai; Cha xii len tieng truoc: 

- Du nang la ai, xin hay dung lai. Nhung nguoi ma nang gap o 
day chi co mot y muon phung su nang ma thoi; nang khong 
viec gi phai tron tranh vi doi chan nang khong chiu dung noi 
dau va chung toi cung khong de nang lam nhu vay. 

Co gai to ve hoang hot, boi roi, khong dap. Ba nguoi tien lai 
gan; Cha xii cam tay co, noi tiep: 

- Y phuc cua nang che mat chung toi nhung ma toe cua nang 

da chi cho chung toi thay ro bay nhieu hien tuong chiing to 

Page 280 



DON QUUOTE.txt 

rang phai co nhung nguyen nhan sau sac khien nang da phai 
nguy trang sac dep duoi mot hinh thiic khong tuong xiing chut 
nao va da dua nang den chon tham san nay. May man sao 
chiing toi da gap duoc nang; neu chiing toi khong co each gi 
lam diu noi dau thuong cua nang, it ra chiing toi cung co the 
khuyen nhu nang vi chung nao cuoc song chua ket thiic, khong 
mot noi dau kho nao co the lam cho con nguoi ta chan nan toi 
miic khong muon nghe nhiing loi khuyen nhu chi tinh. Boi vay, 
thua nang, hay thua chang, hay muon goi la gi cung duoc, xin 
cho so hai vi da gap chung toi va hay ke cho chung toi nghe ve 
cuoc doi may man hay rui ro cua nang; nang se thay rang tat ca 
chung toi day cung nhu rieng rung nguoi deu san sang chia se 
noi bat hanh cua nang. 

Nghe nhung loi cua Cha xii, co gai gia trang cam thay xuoi tai; 
co nhin ba nguoi, khong map may moi va cung khong noi nen 
loi, giong nhu mot nguoi o noi thon da dung truoc nhving vat la 
mat chua nhin thay bao gio. Cha xii van tiep tuc dung nhung loi 
diu dang va cuoi cung, co gai buong mot tieng tho dai nao nuot, 
roi noi: 

- Canh hoang vu cua nui rung o day da khong du de che giau 
toi, va mo toe cua toi so ra khien luoi toi khong noi doi duoc 
nua; cho nen neu luc nay toi con noi quanh co la thua va neu 
nguoi nao tin thi chang qua chi vi phep lich su ma thoi. Bay gio, 
toi xin da ta cac ngai da to ra san sang giup do toi, dieu do 
khien toi thay co nhiem vu phai thoa man yeu cau cua cac ngai; 

Page 281 



DON QUUOTE.txt 

nhung toi e rang sau khi toi ke ve nhving noi bat hanh cua toi, 

cac ngai khong nhving may thuong xot ma con buon phien vi 

cac ngai se khong co each nao ciiu vot noi va cung se khong 

tim duoc loi nao de an ui toi. Tuy nhien, toi khong muon de cac 

ngai co y nghi xau ve toi sau khi da phat hien rang toi la dan ba 

con gai, song le loi o day va an mac cai trang, nhving hien 

tvrong khien ngvroi ta co the nghi ngo svr lvrong thien cua toi; 

cho nen toi danh phai tiet 16 nhving dieu ma toi muon givi kin 

neu co the duoc. 

Nguoi con gai xinh dep noi mot mach, luu loat va bang mot 

giong rat em ai, khien ba nguoi lai mot phen niia phai ngac 

nhien truoc tri tue cua nang cung nhu ho da kinh ngac truoc 

nhan sac cua nang. Ho nhac lai rang ho san sang giup do nang 

va yeu cau nang hay thuc hien loi hiia. Co gai nhan loi; sau khi 

kin dao xo giay vao chin, quan lai toe, co ta ngoi len mot phien 

da, co ghim nhung giot le long lanh khoe mat, roi bang mot 

giong ro rang va thong tha, bat dau ke chuyen cuoc doi minh 

cho ba nguoi ngoi xung quanh: 

- Trong mien Andaluxia nay co mot tinh thuoc quyen cai tri cua 

mot cong tudc la mot trong nhving vi dai than o Tay Ban Nha. 

Ong ta co hai con trai: anh con truong la nguoi ke thua gia san 

va ca nhiing due tinh cua cha nhu moi nguoi deu thay, con diia 

con thii thi toi khong biet no ke thua gi neu khong phai la 

nhung muu mo xao tra cua Veido va Galalon. Gia dinh toi von 

thap hen nen thuoc dudi quyen ong ta song rat giau co, va neu 

nhu cha me toi co mot dia vi cung Ion nhu cua cai trong nha, 

Page 282 



DON QUUOTE.txt 

chac rang hai nguoi khong con dieu gi phai mong uoc nua va 
toi cung khong lo gi phai chiu mot so phan ham hiu nhu ngay 
nay, vi co le nguyen nhan noi bat hanh cua toi la do cha me toi 
khong thuoc nha dong doi. Thuc ra, cha me toi cung khong 
qua hen kem den noi phai xau ho ve gia the, song cung khong 
du cao sang de toi co the gat bo y nghi cho rang so di toi gap 
rui ro la vi gia dinh minh hen kem. Cha me toi lam nghe nong, 
thoi nha gian di, dong giong khong pha tap va nhu nguoi ta 
thuong noi, co dao goc. Vi le gia dinh toi rat giau co cho nen 
nho su phu quy va cuoc song sang trong ma dan dan tro nen 
quy toe. Nhung dieu lam cho cha me toi cam thay giau sang 
danh gia nhat la da sinh ra mot diia con gai nhu toi. Vi la con 
mot, nen toi duoc cha me rat thuong yeu, chieu chuong. Doi 
vdi hai vi, toi la tarn guong soi, la cai gay de tua luc tuoi gia, la 
muc tieu duy nhat. Cha me toi cau mong cho toi mot dieu tot 
lanh va de den dap tarn long do, toi cung chi mong sao lam 
duoc nhu vay. Cung nhu toi da lam chu linh hon cua cha me 
toi, toi lam chu ca tai san trong nha. Toi tiep nhan hoac thai hoi 
nhung nguoi lam; toi nam het cong viec dong ang va thu hoa 
loi. Nhiing coi ep dau, nhung may ep ruou, nhiing dan gia sue 
Ion nho, nhung to ong mat, tat ca nhiing cua cai ma mot nha 
nong giau co nhu cha toi co the co va da co, deu do toi cai 
quan; toi vua la quan gia, vua la chu nhan; toi trong coi viec 
nha mot each cham chut va thich thu, khong the noi het duoc. 
Hang ngay sau khi giao viec cho cac giam thi, doc cong va gia 

Page 283 



DON QUUOTE.txt 

nhan day to, toi dung thai gian con lai lam nhung cong viec 

danh rieng cho nu gidi nhu va may, theu thua, xe soi. Doi luc, 

de giai tri, toi xep nhung cong viec do lai, doc mot cuon sach 

hay hoac choi thu cam, vi kinh nghiem cho toi thay rang am 

nhac lam cho dau 6c do met moi va lam nhe nhung cong viec 

tri tue. Toi da song d nha cha me toi nhu the do; so di toi ke ti 

mi khong phai vi khoe khoang hay to ra nha toi giau co, ma chi 

muon luu y cac ngai rang toi khong lam nen toi loi gi de den noi 

phai doi cuoc song sung suong do lay canh ngo khon kho ngay 

nay. 

Toi mai me voi bao nhieu cong viec trong nha, tach xa cuoc 

song ben ngoai, giong nhu song trong mot tu vien. Ngoai gia 

nhan day to, khong ai nhin thay toi vi nhung ngay di le nha tho, 

toi di rat sdm, co me va cac co hau dua di; toi di khep nep, 

mat che kin den noi mat toi chi nhin thay khoang dat o dudi 

chin ma thoi. Tuy nhien, nhiing con mat cua tinh yeu, hay noi 

dung hon nhung con mat cua ke nhan cu, con tinh hon ca mat 

meo rung va chung da nhin thay toi. Do la doi mat to mo cua 

Don Phernando, ten diia con thu cua cong tuoc Ricardo ma 

toi da ke o tren. 

Vua nghe thay co gai nhac toi ten Don Phernando, Cardenio 

bien sac, mo hoi toat ra, toan than run lay bay, Cha xii va bac 

pho cao thay vay chi lo chang lai phat dien, vi ho da nghe ke ve 

nhiing con dien thudng xuat hien d chang. Nhung Cardenio 

van ngoi yen, mat nhin cham cham vao co thon nu nhu the da 

doan ra co la ai. Co gai khong de y thay thai do cua Cardenio, 

Page 284 



DON QUUOTE.txt 

van tiep tuc ke: 

- Chi moi thoang nhin thay toi, y da me man ngay (nhu ve sau y 

tho 16 voi toi) va y da to ra bang hanh dong. Nhung de chong 

ket thiic cau chuyen ve nhung noi bat hanh cua toi, toi khong 

nhac lai o day nhung thu doan cua Don Phernando de to tinh 

voi toi; y da mua chuoc nhung nguoi lam trong nha toi; y bieu 

xen qua cap cho cha me toi; ban ngay, pho toi liic nao cung 

nhu co hoi; ban dem, nhiing khiic nhac noi len khong cho ai 

ngu nua; khong hieu bang each nao, nhirng la thu cii den tay 

toi, loi le day tinh tii, chii thi it ma hiia hen the thot thi nhieu. 

Nhung tat ca nhiing cai do khong nhung khong lam toi xieu 

long ma trai lai chi khien toi them ciing ran, den miic toi coi y la 

mot ke tii thu, va tat ca nhiing viec y da lam de du do toi deu 

co tac dung nguoc tro lai. Khong phai toi che trach nhiing cu 

chi an can cua Don Phernando hoac coi thuong su cham soc 

cua y; co mot cai gi do khien cho toi hai long thay minh duoc 

mot trang hiep si cao quy nhu vay ai mo, va toi khong cam thay 

kho chiu khi y ca ngoi toi trong nhung la thu. Hinh nhu dan ba 

chung toi, du xau den may, deu thich nghe nguoi ta khen minh 

dep. Du sao toi van to ra ciing ran nho tinh net dung dan cua 

minh va nhiing loi day bao thuong xuyen cua cha me toi la 

nhiing nguoi da biet ro y muon cua Don Phernando vi y cung 

khong ngai cho moi nguoi biet chuyen nay. Cha me toi bao 

rang hai nguoi chi con biet dat danh du va tieng tarn cua gia 

dinh vao su net na hieu thao cua toi, khuyen toi hay nhin vao su 

each biet giua gia dinh toi va gia dinh Don Phernando de thay 

Page 285 



DON QUUOTE.txt 

rang dieu mong muon cua y (tuy rang y noi voi toi khac nan) chi 

nham thoa man ban than y chii khong nham loi ich cua toi, con 

neu nhu toi muon bang each nao do lam cho y phai tu bo y 

muon khong chinh dang cua y, cha me toi se ga toi ngay cho 

nguoi nao ma toi ung y, co the la nhung dam tot nhat trong tinh 

nha hay o vung Ian can, vi cua cai cua cha me toi va tieng tarn 

cua toi co the cho phep toi lay duoc mot tarn chong xiing 

dang. Nhung loi hiia hen cua cha me toi va su that ma hai vi da 

vach ra cho toi khien toi cang them ciing ran, va toi khong he 

nghi den viec gui cho Don Phernando mot cau mot chu nao 

lam cho y co hy vong - du la mong manh - se duoc toai 

nguyen. 

Thai do than trong cua toi - chac y coi do la su khinh miet - co 

le da lam tang long nhuc due cua y; toi phai dung tu nay de chi 

tinh yeu cua y doi vdi toi vi neu y yeu toi mot each chinh dang, 

horn nay cac ngai khong duoc nghe chuyen nay boi le toi 

khong co ly do gi de ke lai hau cac ngai. Cuoi cung, Don 

Phernando biet rang cha me toi du dinh lo viec gia that cho toi 

de y cut hy vong lam chu con nguoi toi, hay it ra, de toi co 

nhieu nguoi khac bao ve cho. Dieu do da la nguyen nhan thuc 

day y di den mot hanh dong nhu toi se ke duoi day. Mot dem, 

toi dang o trong phong rieng voi mot diia hau gai, cua ngo 

dong chat phong khi so y ma danh du toi bi boi nho, bong dau 

khong hieu vi sao, mac du da can than de phong, giiia can 

buong kin mit, vang ve va yen lang, y hien ra truoc mat toi; mat 

toi sam lai khong nhin thay gi niia va luoi toi ciing do; toi 

Page 286 



DON QUUOTE.txt 

khong con sue de keu, va chang toi nghi rang y cung khong de 
cho toi keu vi ngay luc do, y tien lai gan 6m lay toi (qua that khi 
do toi khong con sue de chong cu vi qua boi roi); roi y bat dau 
noi voi toi nhung loi khien toi khong hieu lam sao con nguoi ta 
co the co tai noi doi den miic dung nhung loi tuong dau nhu 
that. Ten phan trac con vo khoc 16c va than van de cho loi noi 
va y dinh cua y co ve thanh thuc. Toi nghiep cho toi tu be cam 
cung trong gia dinh, khong quen voi nhung tinh huong nhu the 
bao gio nen khong hieu vi sao toi da tin vao nhiing loi gia doi 
do, tuy rang nhiing giot nuoc mat va nhiing loi than tho cua y 
khong lam toi mui long; phut hoang hot ban dau da qua, toi lay 
lai mot phan nao tinh than va, voi mot su binh tinh qua muc 
tuong tuong cua toi, toi noi: "Neu hai canh tay dang 6m toi la 
nhiing nanh vuot cua mot con su tu hung du, va neu muon 
thoat ra khoi, toi phai noi nhung loi hoac lam nhiing viec co 
phuong hai den danh du cua minh, toi se khong noi hoac 
khong lam gi het. Cho nen, neu chang dung hai canh tay 6m 
chat nguoi toi, toi se giu chat linh hon minh bang nhung y tuong 
tot dep, va chang se thay rang nhving y tuong cua toi khac xa 
cua chang neu chang dinh dung vu luc bat ep toi. Toi la be 
duoi cua chang nhung khong phai la no le; dong d5i quy toe 
cua chang khong co va khong the co quyen hanh gi xuc pham 
va coi re dong doi thap kem cua toi, va tuy la con nha nong hen 
ha, toi cung biet tu trong nhu chang, mac du chang la mot cong 
tu quyen quy. Doi voi toi, vu luc cua chang khong co tac dung, 

Page 287 



DON QULJOTE.txt 

cua cai cua chang khong co gia tri, ldi noi cua chang khong me 

hoac duoc, nhung lai than van va nuoc mat cua chang khong 

lam mem long. Nhung neu toi tim thay mot trong nhung diem 

noi tren o con nguoi ma cha me ga ban cho, toi se chieu theo y 

muon cua nguoi do, khong lam trai. Thanh thu, du khong vui 

long nhung mien giu duoc thanh danh, toi san sang trao cho 

nguoi do cai ma luc nay chang dang udc ao. Toi noi nhu vay vi 

dung nen nghi rang ke nao khong phai la chong cua toi lai co 

the nhan duoc o toi bat cii mot cai gi". Ten hiep si bat nhan 

dap lai: "Em Dorotea vo cung xinh dep (do la ten co gai bat 

hanh), neu chi vi vay ma em tu choi thi hay xem day, anh xin 

trao tay anh cho em; Troi kia nhin thau moi viec va hinh Due 

Me o trong phong nay se chiing giam cho anh". 

Khi nghe co gai xung danh la Doretea, toan than Cardenio lai 

run len; luc nay chang cang tin rang dieu minh da nghi ve co ta 

khi trade la dung, nhung chang khong muon ngat loi de xem co 

ta ke tiep cau chuyen ma chang da biet gan het; chang chi noi: 

- Dorotea la ten nang do u? Toi da nghe mot cau chuyen ve 

mot nguoi cung mang ten nay, nguoi do co le cung gap mot 

canh ngo bat hanh nhu nang. Nhung thoi, xin nang hay tiep tuc, 

roi toi se ke cho nghe nhung dieu khien nang phai vua ngac 

nhien vua buon phien. 

Cau noi cua Cardenio va y phuc ky la, ta toi cua chang khien 

Dorotea ngung cau chuyen; co yeu cau chang hay noi ngay 

nhung dieu chang da biet ve minh. "Than May Rui con chut 

thuong tinh toi toi, co ta noi, nen da giup cho toi co du can dam 

Page 288 



DON QUUOTE.txt 

de chiu dung moi noi dau kho, va chac chan rang khong mot 
dau kho nao khac co the lam tang them noi bat hanh ciia toi 
duoc". 
Cardenio dap: 

- Neu dieu toi nghi la dung, toi se noi cho nang biet, khong bo 
qua, nhung bay gio chua den hie va nang ciing chua can biet. 

- Thoi ciing duoc, Dorotena noi, toi xin ke tiep: sau do, Don 
Phernando cam lay anh Due Me o trong phong toi nhu de 
chiing giam cho le cuoi cua hai nguoi; bang nhiing loi le khien 
ai nghe ciing phai tin la that, y the song the chet rang y la chong 
toi. Khong de cho y noi het, toi bao y hay suy nghi ve hanh 
dong ciia minh, ve su tiic gian ciia cha y mot khi biet y lay mot 
diia con gai hen ha, mot ke bay toi; rang cho nen de sac dep 
lam mo mat vi sac dep ciia toi khong dii de bao chua cho su 
sai lam ciia y; rang neu y yeu toi va muon giiip do toi, xin hay 
de cho toi lay nguoi bang vai phai lua vi xua nay nhung cuoc 
hon nhan chenh lech nhu vay chi mang lai hanh phiic liic dau, 
khong ben viing lau dai. Toi da noi nhu vay va con noi nhieu 
nua ma toi khong nhd het; nhung nhiing loi toi noi khong lam 
cho y tu bo y do, giong nhu mot ke dinh tarn an quyt nen trong 
khi trao doi thuong luong, ai dat dieu kien gi ciing nhan tat. 
Trong giay phut ngan ngiii do, toi tu nhii: "Ta khong phai la 
nguoi dau tien hen kem tro nen danh gia bang con duong hon 
nhan, va Don Phernando ciing khong phai nguoi dau tien sanh 
duyen voi mot co gai khong xiing voi danh tieng ciia chang chi 

Page 289 



DON QUUOTE.txt 

vi say me sac dep hay vi long ham thich mu quang (ly do nay 

dung hon). Boi vay, neu ta khong dinh dao Ion sir doi, day la 

mot dip may de ta tro nen 6ng nen ba vi du rang chang khong 

yeu ta nua sau khi da thuc hien duoc y muon, cuoi cung truoc 

Chua, ta cung van la vo chang. Con neu ta thang tay xua duoi, 

chang se lieu linh dung vu luc, ta se mat danh du ma khong 

thanh minh duoc; thien ha se ket toi ta vi ho khong the hieu 

duoc lam sao co the xay ra su viec nay mot khi ta khong lam 

Id. Ta lam sao co du ly le de thuyet phuc cha me ta va moi 

nguoi rang chang hiep si nay vao phong khong co su dong y 

cua ta?" Trong giay phut do, dau 6c toi tu dat ra nhving cau hoi 

va tra loi nhu vay; va nhat la nhiing loi the thot giai bay cua 

Don Phernando, nhving giot nude mat cua y, them vao do la 

nhiing cu chi cau khan, an can cung nhu nhung bieu hien khac 

cua mot tinh yeu chin thanh co the chinh phuc duoc bat cii 

mot co gai nao e le rut re nhu toi, tat ca nhung cai do da bat 

dau tac dong den toi va lam toi xieu long, dan toi den cho huy 

hoai ma toi khong biet. Toi goi diia hau gai toi de cho no cung 

voi troi dat lam chiing cho toi; toi bat Don Phernando phai 

nhac lai va khang dinh nhving loi the thot: y vien them ten nhung 

vi thanh khac chiing giam cho, the nhiing cau rat doc dia mot 

khi khong thuc hien dung loi hiia, roi vua khoc 16c, vua than 

tho, y 6m chat lay toi (tu dau den gio, hai tay y van khong 

buong toi ra); sau khi diia hau gai ra khoi phong, toi da trao 

than cho y va y da hanh dong nhu mot ten phan phuc, bat 

nhan. 

Page 290 



DON QUUOTE.txt 

Chac rang Don Phernando mong troi chong sang sau cai dem 

da gay ra cho toi noi bat hanh do, vi sau khi da thoa man long 

due, dieu y mong moi nhat la di khoi noi o do y da duoc toai 

nguyen. Toi noi vay vi Don Phernando voi vang ra di: diia hau 

gai ciia toi, trade day da dan y vao phong toi, dua y ra ngoai 

duong truoc khi troi sang bach. Luc hi gia toi, y nhii toi hay tin 

vao y, rang nhung loi the thot cua y la chac chan va thanh that 

(tuy nhien, thai do cua y khong vo vap, soi noi nhu khi moi toi); 

de cho loi noi them phan chan that, y nit chiec nhan quy dang 

deo va xo vao ngon tay toi. Y ra di roi, con toi o lai, khong 

hieu minh vui hay buon, chi biet rang trong long boi roi, tu lu va 

gan nhu mat binh tinh truoc su viec moi xay ra; toi khong co 

can dam va cung chang co y dinh khien trach diia hau gai phan 

boi da giau giem Don Phernando ngay trong phong toi, vi luc 

do toi cung chua hieu rang su viec xay ra la tot hay xau. Luc 

Don Phernando ra di, toi bao y cii dung each do de den gap 

toi ban dem vi con nguoi toi da thuoc ve tay y, cho toi khi nao 

y muon cong bo chinh thuc cuoc hon nhan. Y chi tro lai dem 

horn sau, roi mat mat; trong hon mot thang troi, toi khong he 

thay y o ngoai pho hay trong nha tho; toi nhoc long tim kiem y 

nhung vo hieu, mac du toi biet y van o trong tinh va hay di san 

ban, mot tro tieu khien ma y rat ham thich. 

Nhung ngay gio do doi voi toi that am dam, toi tarn; toi cam 

thay bat dau nghi ngo, tham chi khong tin vao long da cua Don 

Phernando nua. Neu truoc kia toi khong khien trach diia hau 

gai ve hanh dong tao bao ciia no thi hie nay toi khong tiec loi 

Page 291 



DON QUUOTE.txt 

mang nhiec no; toi biet rang phai co ngan nuoc mat va giu ve 
tu nhien de cha me toi khong hoi nguyen nhan vi sao toi buon, 
neu hoi se buoc toi phai noi doi. Nhung roi toi mot luc ma toi 
khong con kiem che duoc cii chi va loi noi nua, toi mat het 
kien nhan va da boc 16 nhung y nghi tham kin ra. So la it lau 
sau, dan chiing trong tinh toi don rang Don Phernando da lay 
mot co gai rat xinh dep o mot tinh Ian can, gia dinh quy phai 
nhung khong giau co lam cho nen hoi mon cua co khong xiing 
vdi mot nguoi chong danh gia nhu vay. Nguoi ta bao rang ten 
co ay la Luxinda, va con ke nhieu chuyen la lung da xay ra 
trong dam cuoi do. 

Nghe nhac toi ten Luxinda, Cardenio xo hai vai, can chat moi, 
chau may, nuoc mat dam dia. Dorotea van khong ngung ke 
tiep cau chuyen cua minh. 

- Khi nghe thay tin dang buon do, dang le tim toi phai nguoi 
lanh di; nhung khong, toi da bung bung tuc gian va suyt nua 
chay ra duong reu rao su phan boi cua Don Phernando doi voi 
toi. Nhung toi da ghim lai duoc vi trong 6c bong nay ra mot y 
dinh ma toi thuc hien ngay dem do. Toi ke het su tinh cho mot 
nguoi gia no, bao y kiem cho bo ao quan nay va nho y dan di 
tim ke thu cua toi 6 tinh no. Luc dau, y to y khong tan thanh y 
dinh tao bao cua toi nhung thay toi co ve cuong quyet, cuoi 
cung y nhan loi dua toi di toi cung troi cuoi dat, nhu y noi. Sau 
do, toi bo vao trong mot cai tui vai mot bo quan ao dan ba, 
mot it tien va do mx trang phong than, roi trong dem khuya lang 

Page 292 



DON QUUOTE.txt 

le, khong cho diia hau gai trao trd biet, toi bo nha ra di cung 

vdi nguoi gia no, trong long ngon ngang tram moi. Toi di bo, 

nhung vi mong chong toi tinh no, toi di nhu bay, khong phai de 

den noi ngan chan mot viec da roi, nhung it nhat cung de hoi 

Don Phernando xem bung da y nghi gi khi lam viec do. Hai 

ngay ruoi sau, toi toi noi; budc chan vao trong tinh, toi hoi 

tham nha cha me Luxinda va da duoc mot nguoi ke cho nghe 

rat nhieu chuyen. Nguoi do khong nhung chi nha cho toi ma 

con ke cho nghe chuyen da xay ra trong le cuoi Luxinda ma 

dan chung trong tinh deu biet va turn nam turn ba ban tan. Theo 

loi nguoi do ke lai, trong dem hon le, sau khi tra loi Cha xii la 

co lay Don Phernando, bong dung Luxinda ngat di; chong co 

ta tien lai dinh coi cue ao cho co de tho bong dau thay mot biic 

thu do chinh Luxinda viet trong do co ta noi rang khong the 

nao ket hon vdi Don Phernando duoc vi da la vo cua Cardenio 

roi (theo loi nguoi ke, Cardenio la mot hiep si danh gia o tinh 

do), va so di co da tra loi co lay Don Phernando vi khong 

muon cuong lai me cha. Cuoi cung, biic thu co nhiing cau 

chiing to rang co ta dinh tu tu sau le cuoi va neu nhiing ly do 

vi sao co dinh ket lieu cuoc doi. Tat ca nhiing loi do deu duoc 

chiing minh la co that vi nguoi ta don rang da tim thay trong ao 

cuoi cua co mot con dao gam. Trade su viec do, nghi rang 

Luxinda dinh dem minh ra lam tro cuoi, Don Phernando xong 

lai trong hie co ta van con me man bat tinh va dinh dung con 

dao gam moi tim thay de dam; cung may cha me co va nhung 

nguoi co mat tai day da kip chan tay y lai. Nguoi ta con don 

Page 293 



DON QUUOTE.txt 

rang sau do Don Phernando bo di, con Luxinda thi mai horn 

sau moi tinh, va co ta da thua voi me cha rang co da la vo thuc 

sir cua chang Cardenio noi o tren. Toi duoc biet them la theo 

loi don, Cardenio cung co mat trong buoi le cuoi; sau khi thay 

Luxinda tra loi co, dieu ma chang khong ngo toi, chang that 

vong di thang, de lai mot biic thu trong do chang nhac toi hanh 

dong xau xa cua Luxinda doi voi minh va tuyen bo se di cho 

khuat mat moi nguoi. Ca tinh biet chuyen nay va moi nguoi deu 

ban tan, nhat la khi ho duoc tin Luxinda bo nha ra di, tim khap 

tinh khong thay dau. Cha me co nhu mat tri va khong biet lam 

the nao de tim ra con gai. Sau khi biet viec nay, toi lai thay co 

hy vong, nghi rang tha khong tim thay Don Phernando con hon 

tim thay chang da co vo. Toi cam thay noi bat hanh cua toi 

chua den noi tuyet vong; co le troi kia da ngan can cuoc hon 

nhan thu hai nay de buoc chang phai nho toi nhiem vu doi voi 

cuoc hon nhan thu nhat, de buoc chang phai nho rang chang la 

mot tin do Kito giao, can phai lam theo tieng goi cua luong tarn 

hon la theo nhiing khuon sao cua xa hoi. Tat ca nhiing y nghi 

do luan quan trong dau 6c toi, va toi da tu an ui mot each vien 

vong, bang nhiing hy vong hao huyen, de nuoi duong mot cuoc 

song ma toi da chan ghet. 

Toi con dang quanh quan trong tinh, phan van khong biet tinh 

sao vi khong tim ra Don Phernando, bong dau nghe thay co 

tieng nguoi rao to rang ai tim thay toi se duoc hau dai, roi lai ta 

hinh dang, tuoi tac, bo quan ao toi dang mac, va con noi them 

rang nguoi hau di theo toi da du do toi bo nha ra di. Toi that 

Page 294 



DON QUUOTE.txt 

dau long thay thanh danh cua minh sa sut den nhu vay vi chi 
rieng viec bo nha ra di cung da nhuc nha lam roi huong chi lai 
con bi mang tieng la di theo mot nguoi day to hen mon, dieu toi 
khong bao gio nghi toi. Nghe xong, toi di ngay ra khoi tinh; luc 
nay, nguoi gia no di theo toi bat dau co nhung dau hieu dao 
dong mac du luc ra di, y da the se trung thanh voi toi. Bern 
horn do, chung toi di sau mai vao trong day nui nay de cho 
khong ai tim thay. Nhung, nhu nguoi ta thuong noi, hoa vo don 
chi, su ket thuc cua mot bat hanh nay thuong ma dau cho mot 
bat hanh khac to Ion hon va dieu do da den voi toi. Trong 
khung canh vang ve, ten day to cua toi, tu truoc toi gio van to 
ra trung thanh va dang tin cay, bong dung dem long trao tro 
khong phai vi sac dep cua toi ma vi tuong rang gap duoc co 
hoi thuan loi. Y khong so Chua va cung chang ne gi toi, trang 
trao to tinh. Toi gat bo nhving de nghi so sang cua y bang 
nhung loi le chi tinh nhung cung kha gay gat; thay van nai 
khong xong, y gio tro vu phu. Nhung troi kia chi cong, khong 
phu nhung ke co long, da phu ho toi, cho nen tuy lieu yeu dao 
to, toi da khong ton nhieu sue luc day duoc y xuong vuc tham, 
khong biet y song hay chet; sau do, quen ca so hai met nhoc, 
toi chay nhu bay vao trong day nui nay, chi mong sao tranh mat 
cha toi va nhving nguoi ma cha toi phai di tim. Va the la toi da 
song tai day khong biet bao nhieu thang rong. Sau do, toi gap 
mot nguoi chan cuu va duoc nhan vao giup viec cho ong ta tai 
mot lang nam sau trong nui nay; trong thoi gian do, toi co tim 

Page 295 



DON QUUOTE.txt 

each de duoc lam viec ngoai dong hong che giau bo toe nay 

ma toi khong ngo vua roi da so ra. Nhung mac du toi da het 
sue kheo leo giu: gin, cuoi cung chu toi da phat hien rang toi 
khong phai la con trai va, cung nhu ten day to di theo toi truoc 
day, lao da nay ra y xau. Khong phai luc nao con nguoi ta cung 
gap may truoc kho khan, va Ian nay toi khong tim dau ra vuc 
tham hay nui cao de day lao chu xuong cho chet, cung nhu toi 
da day ten day to no; de tranh phien phiic, toi thay can phai bo 
ra di an nau trong chon rung nui am u nay hon la do sue va 
dung ly le voi lao. The la toi lai phai song Ian tranh, tim noi nao 
de co the duoc tu do khoc than cau troi doai thuong noi bat 
hanh cua toi, giup toi thoat khoi canh ngo nay hoac de cho toi 
duoc chet giua noi hoang vu nay; va sau khi toi qua doi, mong 
rang khong ai nhac nho toi diia con gai bat hanh vo toi, da tro 
thanh mot de tai cho thien ha khap noi ban tan, xi xao 
Chuong XXIX 

DUNG MUU CAO GIAI THOAT CHANG HEP SI SI 
TINH KHOI CANH DAY AI KHAC NGHIET MA 

CHANG DA TV CHUOC LAY 

Thua cac ngai, do la cau chuyen that ve tan bi kich cua toi; bay 

gio, chac cac ngai da thay ro rang nhung loi than tho ma cac 
ngai da duoc nghe va nhiing giot le tu doi mat nay trao ra deu 
co nguyen nhan xac dang; nhin vao tinh chat noi bat hanh cua 
toi, cac ngai se thay rang khuyen nhu la vo ich vi khong co each 
nao ciiu van noi. Toi chi xin cac ngai giup cho mot viec, mot 
viec ma cac ngai co the lam duoc va nen lam: hay bao cho toi 

Page 296 



DON QUUOTE.txt 
biet toi co the a nai nao de khoi phai lo so bi nhung nguoi dang 

di tim toi phat hien ra. Toi biet rang cha me toi rat thuong toi va 

chac chan hai vi san sang don toi ve, nhung chi moi nghi rang 

phai gap lai hai nguoi, toi da thay xau ho qua roi, mac du cha 

me toi khong nghi nhu vay; tha rang toi di khuat han con hon 

nhin lai mat cha me toi de co cam tuong la hai nguoi nhin thay 

con gai minh da khong con trong trang nhu tnroc kia nvia. 

N6i toi day, co gai im bat; sac mat co thay doi chiing to co 

dang boi roi suong sung. Tu day long, nhung nguoi nghe 

chuyen cung cam thay xot thuong kinh ngac truoc noi bat hanh 

cua co gai. Cha xii dinh lua loi an ui khuyen bao co thi 

Cardenio da len tieng truoc: 

- Vay ra co la Dorotea xinh dep, con mot cua ong Clenardo 
giau co. 

Dorotea sung sot thay co mot nguoi tieu tuy nhac den ten cha 
minh (o tren da noi ve each an mac loi thoi cua Cardenio), co 
ben hoi: 

- Chang hay anh la ai ma biet ten cha toi? Neu toi khong nham, 
trong suot cau chuyen buon tham cua toi, toi khong he nhac toi 
ten anh. 

- Trong cau chuyen co vua ke, Cardenio dap, toi la ke bat 

hanh ma Luxinda nhan la chong; toi la anh chang Cardenio xau 

so; cung chinh ke khien co gap canh ngo nay, da dua toi toi 

tinh trang nhu ngay nay: rach rudi, tran trui, khong ai an ui, va 

tai hai hon ca la mat tri, vi chi khi nao troi kia ru long thuong 

toi, toi moi tro lai tinh tao trong choc lat ma thoi. Co Dorotea, 

Page 297 



DON QUUOTE.txt 

toi la ke chiing kien nhung hanh dong xau xa ciia Don 
Phernando va cho nghe Luxinda tra ldi co lay Don Phernando 
lam chong; toi la ke khong co dii can dam d lai de xem tinh 
trang hon me ciia co ta ra sao va de xem noi dung biic thu tim 
thay trong nguc co, vi toi khong du siic chiu dung ngan ay dau 
kho cung mot luc; toi da thieu kien nhan bo ra di, de lai mot la 
thu, nhd ngudi chuyen den tan tay Luxinda, va toi den noi 
hoang vang nay vdi y dinh ket lieu cuoc doi ma toi da chan 
ghet, coi nhu ke tu thu cua minh. Nhung so phan da khong bat 
toi chet ma chi lam cho toi mat tri, co le vi muon danh cho toi 
su may man duoc gap co horn nay; toi tin rang nhung ldi co 
vua ke co that va co le trong con hoan nan cua chiing ta, troi 
kia con muon danh cho phan hanh phuc ma ta khong ngo toi. 
Neu nhu Luxinda khong lay Don Phernando duoc vi da thuoc 
ve toi, cung nhu Don Phernando khong lay Luxinda duoc vi da 
thuoc ve co, chiing ta co the hy vong rang ong Troi se trao tra 
cho chiing ta nhung gi thuoc ve chiing ta vi nhung cai do van 
con ton tai, khong suy suyen va van nguyen ven. Vi chiing ta 
con co nguon an lii do, mot nguon an lii thuc su, khong vien 
vong, xa vdi, toi mong co hay co mot quyet dinh khac trong tu 
tuong ciia minh vi chinh toi cung dang co mot quyet dinh moi, 
va hay cho doi mot so phan may man hon. Nhan danh mot hiep 
si va mot tin do Kito giao, toi xin co hay ben gan cho toi khi 
nao co tro ve vdi Don Phernando; neu nhung ly le ciia toi 
khong lam cho y nhan thay trach nhiem ciia y doi vdi co, toi se 

Page 298 



DON QUUOTE.txt 

dung quyen cua mot hiep si thach thiic y dau siic voi toi vi y da 

lam nhuc co; toi lam viec do vi co, con moi thu cua toi, toi nho 

troi tra ho. 

Cardenio noi xong, Dorotea moi het ngac nhien; khong biet lam 

each nao de cam on su giup do to Ion do, nang dinh quy xuong 

6m hon chin chang nhung Cardenio ngan lai. Cha xii voi len 

tieng do hai nguoi; sau khi hoan nghenh nhiing loi noi chi tinh 

cua Cardenio, ong khuyen nhu, thuyet phuc moi nguoi hay theo 

ong ve lang de chuan bi moi thu can thiet, roi sau do se tinh 

chuyen di tim Don Phernando, hoac dua Dorotea ve voi cha 

me, hoac lam nhving viec gi nen lam. Cardenio va Dorotea cam 

on Cha xii va nhan loi. Bac pho cao tu nay toi gio van ngoi 

yen, cung co y kien; cung nhu Cha xii, bac hiia se co gang het 

siic giup do hai nguoi; roi bac noi van tat cho ho biet ly do vi 

sao Cha xii va bac toi day, su dien ro ky la ciia Don Kihote 

cung viec Xantro dang di tim chii. Cardenio nho mang mang toi 

cuoc va cham giua chang voi Don Kihote, chang ke lai cho hai 

nguoi nghe nhung khong noi duoc nguyen nhan vi sao. Vua liic 

do, co tieng nguoi goi; Cha xii va bac pho cao nhan ra tieng 

Xantro Panxa (bac giam ma quay ve cho cu khong thay hai 

nguoi, ben goi am len); hai nguoi chay lai hoi tin tiic ve Don 

Kihote; bac giam ma cho biet la da thay chii minh mac doc 

chiec so-mi, nguoi gay nhom, nude da vang ech, sap chet doi 

nhung van yeu Dulxinea tha thiet; bac da noi voi Don Kihote la 

nang Dulxinea yeu cau chang roi khoi noi nay tro ve lang 

Toboxo vi nang dang doi; nhung chii bac nhat quyet khong 

Page 299 



DON QUUOTE.txt 

chiu ve trinh dien trade nguoi dep chung nao chua lap duoc 
nhung chien cong xiing dang voi tarn long tot cua nang. Bac co 
y kien la neu tinh hinh cii tiep tuc nhu vay, chu bac se khong 
tro thanh hoang de - dung ra chu bac phai lam hoang de - hoac 
it nhat cung khong thanh tong giam muc duoc; bac yeu cau hai 
nguoi hay lieu tim each dua chang ra khoi noi nay. Cha xu 
khuyen Xantro chd nen lo ngai, roi se dua duoc chang ra du 
chang khong muon. Ong cho Cardenio va Dorotea biet muu 
ke cua ong va cua bac pho cao nham chua benh dien cho Don 
Kihote, hoac it nhat cung dua duoc chang ve nha. Nghe noi 
vay, Dorotea co y kien la nang dong vai co gai lam nan hop 
hon bac pho cao, nang lai san co quan ao de cai trang mot 
each tu nhien, hon nua nen de nang lam viec do vi nang biet tat 
ca nhiing dieu can thiet de thuc hien y do cua Cha xii, nang da 
doc nhieu sach kiem hiep va biet khau khi cua nhung co gai 
dau kho khi ho cau ciiu cac trang hiep si giang ho. 
- Neu vay, ta hay tien hanh ngay, Cha xii noi; dung la su may 
man da den voi tat ca chung ta vi that khong ngo no da ma cho 
cac ban mot loi thoat va da go cho chung toi mot the bi. 
Lap tuc, Dorotea lay o trong boc ra mot cai vay bang vai dat 
tien va mot cai ao mau xanh tham, roi nang lay vong va do 
trang sue o trong mot cai hop con, trang diem vao nguoi, nom 
ro ra mot co gai phong luu khue cac. Nang cho biet la da mang 
nhung thii do khi bo nha ra di de phong than va toi gio chua co 
dip nao can den. Moi nguoi deu tarn tac truoc ve yeu kieu 

Page 300 



DON QUUOTE.txt 

diem le cua nang va ho che trach Don Phernando la ngu ngoc 

vi da ruong bo mot con nguoi xinh dep nhu vay. Rieng Xantro 
Panxa thi phuc sat dat; bac cam thay (ma dung nhu vay) tu be 
toi gio chua trong thay ai xinh dep den nhu the; va bac roi rit 
hoi Cha xii, yeu cau cho biet co gai xinh dep do la ai, di tim 
kiem gi 6 noi tham son nay, Cha xii dap: 

- Nguoi anh em Xantro, co gai xinh dep nay la nguoi thua ke 
thang dong ho cua dai vuong quoc Micomicon; co ta toi day 
tim chu anh de cau ciiu mot viec; so la co ta bi mot ten khong 
16 doc ac xuc pham va muon nho chu anh rua nhuc cho. Vi 
tieng tarn cua chu anh vang lung bon bien nen nang cong chua 
nay da tu Ghinea toi day tim kiem chang. 

- That la mot cuoc tim kiem kheo leo va mot cuoc gap go hay 

ho, Xantro Panxa noi; va lai cang hay hon nua neu ong chu toi 

may man rua duoc moi nhuc cho co ta, giet duoc ten khong 16 

cho de kia ma ngai vua noi; chac chan mot khi gap no, ong chu 

toi se giet duoc, tru phi no la ma vi ong ta bat luc doi voi loai 

ma quai. Nhung thua ngai cu 1, toi cau xin ngai giup cho mot 

viec. Ngai hay khuyen ong chu toi lay co cong chua nay de cho 

ong ta tu bo y dinh lam tong giam muc, dieu ma toi dang lo 

ngai. Mot khi lay vo roi, ong ta se khong duoc phong chiic 

tong giam muc va se de dang tro thanh hoang de, va toi cung se 

dat duoc nguyen vong. Toi da suy nghi chan roi va thay rang 

toi chang duoc loi gi neu ong chu toi lam tong giam muc. Toi 

khong giup ich duoc gi cho Giao hoi vi toi da co gia dinh va doi 

voi mot nguoi co vo con nhu toi, neu cii phai bien bach xin xo 

Page 301 



DON QUUOTE.txt 
de dugc Giao hoi cap cho it tien thi that chang di den dau ca; 
cho nen, thua ngai, dieu cot tii la lam the nao cho ong chii toi 
cuoi co cong chua nay ma cho toi bay gio toi van chua biet ten 
la gi de goi. 

- Do la cong chua Micomicona, Cha xii dap; vi vuong quoc 
ciia nang la Micomicon cho nen duong nhien ten nang phai nhu 
vay. 

- Phai roi, Xantro noi; toi da thay co nhieu nguoi lay ten que 
quan de dat ten tuoi cho minh, vi du nhu Pedro tinh Alcala, 
Huan tinh Ubeda hay Diego tinh Vaiadolit; chac la o Ghinea 
cung vay, cho nen cac ba hoang cung mang ten vuong quoc 
cua minh. 

- Chac the, Cha xii noi; con ve van de vo con cua chu anh, toi 
se lam het sue minh. 

Xantro mung lam, con Cha xii het sue ngac nhien thay bac qua 
ngay tho va cung ngong cuong nhu chu vi bac tin tuong rang 
chu minh se tro thanh hoang de. 

Luc nay, Dorotea da cuoi len con la cua Cha xii va bac pho 
cao cung da deo xong bo rau lam bang long duoi bo; ho bao 
Xantro dan di gap Don Kihote va con dan bac phai lam nhu 
khong he quen biet Cha xii va bac pho cao vi do la van de cot 
tii de chii bac tro thanh hoang de. Cha xii va Cardenio khong 
muon di cung, Cardenio thi ngai Don Kihote nhd lai chuyen xo 
xat giua hai nguoi truoc kia, con Cha xii cam thay su co mat 
ciia minh khong can thiet. Va the la Dorotea, bac pho cao cung 

Page 302 



DON QULJOTE.txt 

Xantro di truoc, Cha xii va Cardenio lung thung theo sau. Cha 

xii khong quen dan do Dorotea each thiic phai lam nhung nang 
dap la khong ngai, moi viec se khong sai mot ly, dung nhu ta 
trong cac sach kiem hiep. Moi di chua duoc mot dam duong 
da nhin thay Don Kihote giua nhung qua nui da; luc nay chang 
da mac quan ao chinh te nhung chua mang vu khi. Duoc 
Xantro cho biet do la Don Kihote, Dorotea quit roi thiic con la 
tien lai theo sau la bac pho cao rau ria xom xoam. Khi ca bon 
da toi gan Don Kihote, anh giam ma 2 nhay tu lung con la 
xuong dat chay lai do Dorotea. Co gai buoc xuong mot each 
rat tu nhien roi toi quy truoc mat Don Kihote. Chang hiep si 
khan khoan bao nang dung day nhung nang khong chiu, nang 
noi: 

- Hoi hiep si dung cam! Thiep se khong dung day chung nao 
chang chua ru long thuong va to long hao hiep nhan loi giup 
thiep mot viec. Viec lam do se mang lai vinh du cho chang va 
hanh phuc cho nguoi con gai bi dau kho va bi xuc pham nhat 
dudi anh mat troi nay. Neu qua that canh tay cua chang dung 
manh nhu danh tieng bat hu cua chang, xin hay ciiu vot diia 
con gai bat hanh nay da duoc nghe danh chang va tu xii so xa 
xoi toi day nho chang giai ach cho. 

- Tieu thu xinh dep, Don Kihote noi, toi se khong dap loi nang 
va cung se khong nghe nang ke le su tinh chung nao nang chua 
chiu dung day. 

- Thua hiep si, co gai sau muon dap, thiep se khong dung len 

chung nao tarn long hao hiep cua chang chua nhan loi giup cho. 

Page 303 



DON QUUOTE.txt 

- Toi xin nhan va lam theo y nang neu nhu viec do khong 
phuong hai toi due vua, to quoc toi va con ngudi dang nam ca 
trai tim Ian tu do cua toi. 

- Thua hiep si, co gai dau kho dap, viec do se khong phuong 
hai gi toi nhung dieu chang vua ke ra. 

Luc nay, Xantro Panxa ghe tai chu noi nho: 

- Ngai co the nhan loi duoc day, viec do khong co gi dau, chi 
la dap chet mot ten khong 16 thoi; con co gai nay la nang cong 
chua cao quy Micomicona, tri vi dai vuong quoc Micomicon o 
Etiopia day. 

- Du nang la ai, Don Kihote dap, ta ding lam theo tieng goi cua 
bon phan va luong tarn ta, phu hop vdi nghe nghiep cua ta. 
Chang quay sang bao co gai: 

- Tieu thu xinh dep hay dung day, toi xin nhan loi thinh cau cua 
nang. 

- Neu vay, thiep dam xin con nguoi hao hiep hay cung di vdi 
thiep va hiia khong nhung tay vao mot viec gi khac hoac giup 
do ai khac truoc khi tra duoc moi thu cho thiep va trung tri 
mot ten phan boi da chiem doat vuong quoc cua thiep bat ke 
dao ly cua troi dat. 

- Toi xin tuyen bo nhan loi va ngay tu horn nay, nang se xua 
duoi duoc noi uu phien va lay lai duoc niem hy vong da mat; 
vdi su phu tro cua Chua va su giup do cua canh tay nay, nang 
se chong thu hoi duoc giang son, tro lai ngoi bau cu mac du co 
nhung ke phan nghich muon chong lai. Thoi, ta hay bat tay vao 

Page 304 



DON QUUOTE.txt 

viec vi ngudi ta thudng noi rang sir cham tre gay ra tac hai. 

Co gai hoan nan khan khoan xin Don Kihote cho phep hon tay 

nhung chang hiep si hao hoa va lich sir dau co nghe; chang do 

nang day, hon mot each rat lich sir, roi bao Xantro that chat 

yen cirong con Roxinante va deo vu khi vao cho minh. Bac 

giam ma chuan bi ngua, lay dong vu khi treo tren canh cay, 

nom nhir mot dong chien loi pham, nhanh nhen khoac vao 

ngiroi chii. Xong xuoi, Don Kihote noi: 

- Vdi sir phu ho ciia Chua, chiing ta hay len dirong giup do 

nang cong chua cao quy nay. 

Trong khi do, bac pho cao van quy dudi dat, co het sue nin 

cuoi va giu cho bo rau khong tuot de khoi hong viec. Sau khi 

thay Don Kihote da nhan loi va sot sang ra di lam nhiem vu, 

bac ben dung day cam lay mot tay co gai va cung vdi Don 

Kihote do nang ngoi len con la; roi Don Kihote nhay len con 

Roxinante, bac pho cao cung leo len con la; rieng Xantro 

khong co gi cuoi phai di bo, va bac lai nhd tdi con lira bi mat. 

Tuy nhien bac van vui ve nghi rang chii minh da di dung con 

dudng dan thang tdi ngoi bau vi khong con nghi ngo gi nua, chu 

bac se lay co cong chua nay va xoang ra cung lam vua xii 

Micomicon. Co mot dieu lam bac buon phien khi nghi rang 

vuong quoc do thuoc vung dan da den d, va nhu vay nhung 

ngudi thuoc quyen cai tri cua bac se la ngudi da den; nhung 

bac lai nghi ra mot each giai quyet, bac tu bao: "Du dam than 

dan cua ta la ngudi da den ca cung chang sao. Ta chi viec cho 

chung xuong tau cho ve Tay Ban Nha ban lay tien roi vdi so 

Page 305 



DON QUUOTE.txt 

tien do, ta mua mot chiic tudc hay xin mot viec gi lam cung du 
song ung dung suot doi. Phai, neu cii nam mot cho thi cha bao 
gio nay ra muu khon de giai quyet cong viec, de co the ban 
duoc ba van hay mot van ten no le de nhu ban mot bo rom 
vay. Lay Chiia, du chiing to Ion hay be nho, ta cung cii ban do 
dong ca ma va du chiing den, ta cung lam cho bien thanh bac 
hay vang. That vay, chang qua ta gia ngu gia ngoc do thoi". 
Nghi the, Xantro lay lam hai long lam, quen ca noi kho cue 
phai di bo. 

Cardenio va Cha xii nap sau nui va bui cay, nhin thay het 
nhung chua biet lam each nao de nhap bon. Cha xii, von da 
muu tuc tri, da nay ra mot y kien de thuc hien y do; ong nit 
trong tui ra mot cai keo, xen luon bo rau cua Cardenio, dua 
cho chang cai ao nau ong dang mac cung tarn ao choang ngan 
mau den, chi giu: lai quan nit va chiec ao ngan; hinh dang 
Cardenio thay doi nan khien chinh ban than chang co soi guong 
cung chang nhan ra. Luc nay, doan cua Don Kihote da di xa; 
cai trang xong, hai nguoi duoi theo va ra den duong cai quan 
trudc vi duong loi o day ram rap khuc khuyu, cuoi ngua cung 
chang nhanh hon di bo. Ra khoi nui toi dong bang, Cha xii va 
Cardenio diing cho; khi thay Don Kihote va moi nguoi toi, 
Cha xii nhin cham cham vao chang hiep si lam nhu the nhan ra 
nguoi quen, roi sau mot lat, ong tien lai gan chang dang hai tay 
keu len: 
- May sao da tim thay chang Don Kihote xii Matra, nguoi 

Page 306 



DON QULJOTE.txt 

dong huong cua toi, tarn guong cua gioi hiep si, tinh hoa cua sir 

phong nha, cho dua vung chac cua nhung ke khon cung, tinh 
tuy cua cac hiep si giang ho. 

N6i roi, Cha xii 6m lay dui trai cua Don Kihote. Bong dung 
thay co nguoi noi nang va hanh dong nhu vay, chang hiep si 
sung sot lam; chang nhin ky va cuoi cung lay lam ngac nhien 
nhan ra do la Cha xii; chang co gang xuong ngua nhung Cha 
xii ngan lai. Don Kihote noi: 

- Ngai cii hay mac toi; khong le toi cuoi ngua trong luc mot 
con nguoi dang kinh nhu ngai phai di bo. 

- Toi khong nghe ong dau, Cha xii dap. 6ng phai cuoi ngua 
de con lap nhung chien cong va lam nhiing cuoc phieu luu co 
mot trong ky nguyen nay; toi chi la mot nha tu hanh vo danh 
tieu tot, neu duoc cac vi cung di voi ong vui long cho ngoi ghep 
phia sau tren mong con la cua ho cung da tot chan; duoc nhu 
vay cung chang khac gi toi duoc cuoi con Pegaxo 3 hay con 
ngua van cua anh chang Moro ten la Nuxarake noi tieng bi phu 
phep va cho toi bay gio van nam tren qua doi cao Xulema o 
gan thanh pho Compluto. 

- Du vay, toi van khong thong, ngai cu cua toi a; va chang toi 
biet rang nang cong chua day se vi toi ma ra lenh cho giam ma 
cua nang nhuong ngai ngoi tren yen, con anh ta se ngoi ghep 
dang sau neu con la co the mang duoc ca hai nguoi. 

- Theo thiep nghi, no co the mang duoc, nang cong chua dap, 

va thiep biet rang khong can phai bao giam ma cua thiep dieu 

do; anh ta rat co phep tac va se khong de mot nha tu hanh di 

Page 307 



DON QUUOTE.txt 
bo trong luc co dieu kien cuoi ngua. 

- Dung vay, bac pho cao dap. 

N6i roi, bac nhay ngay xuong dat moi Cha xii ngoi len yen; ong 
nay nhan loi ngay. Khong may, trong luc bac pho cao leo len 
ngoi phia sau, con la - do la mot con la thue, co nghia la mot 
con vat khong thuan - venh mong da hau hai cai; qua that neu 
no da tning nguc hoac dau bac pho Nicolax thi chac bac se 
phai nguyen rua su ra doi cua Don Kihote. Tuy nhien, bac chu 
da bi mat thang bang nga Ian xuong dat, bo rau gia vang ra, 
khong kip giu lai. Thay mat rau, bac chi con biet lay hai tay 6m 
mat, keu am la bi ngua da gay rang. Nhin dong rau vang ra 
khoi mat nguoi giam ma, khong dinh vao ham va cung khong 
dinh mau, Don Kihote noi: 

- Lay Chua, that la ky dieu! Bo rau tuot khoi cam nhu the co 
nguoi co tinh giat ra vay. 

Thay muu ke cua minh co nguy co bi 16, Cha xii voi chay toi 
nhat bo rau mang lai cho bac Nicolax luc nay van dang nam 
enh duoi dat keu la om som; ong nang dau bac len ngang nguc 
minh, vua lap rau vao cam bac, vua doc lam nham may cau; 
ong bao do la doc than chu de lap rau vao cam. Sau khi lap 
rau xong, ong lui ra va moi nguoi thay cam bac pho cao lai day 
du rau ria, da thit nhan nhui nhu truoc. Don Kihote lay lam la 
lam, yeu cau Cha xii truyen lai phep cho chang khi nao co dip; 
chang cho rang phep do phai co tac dung Ion hon nua vi mot 
khi bo rau vang ra, da thit 6 cam tat phai bi rach, the ma mat 

Page 308 



DON QUUOTE.txt 

anh giam ma van nhan nhui chiing to phep do lam lanh duoc ca 

thit da. 

- Dung the, Cha xii dap va hiia se truyen lai ngay khi nao co 
dip. 

Moi nguoi ban la de Cha xii cuoi con la mot minh roi rung 
doan duong se thay doi nhau cho toi khi den quan tro each do 
hai dam. The la co ba nguoi cuoi ngua va la, do la Don 
Kihote, nang cong chiia va Cha xii, va ba nguoi di bo: 
Cardenio, bac pho cao va Xantro Panxa. Don Kihote noi voi 
co gai: 

- Xin de tuy nang dan chiing toi di. 

Co gai chua kip dap, Cha xii da len tieng: 

- Chang hay nang dinh dua chiing toi toi vuong quoc nao? Phai 
chang toi vuong quoc Micomicon? Chac la nhu vay, bang 
khong toi that chang biet gi ve nhung vuong quoc ca. 

Co gai von tinh y, hieu ngay phai tra loi nhu the nao, ben dap: 

- Thua ngai, diing vay; toi di ve vuong quoc Micomicon. 

- Neu the, Cha xii noi, chiing ta se phai qua lang toi; tu do 
nang se di ve phia Cartahena roi len thuyen neu khong gap trac 
tro gi, neu thuan buom xuoi gio, troi yen be lang, ngot chin nam 
sau, chiing ta se trong thay dam Ion Meona, con goi la 
Meotidex, each vuong quoc ciia nang tren mot tram ngay 
duong nua. 

- Ngai nham roi, co gai noi; toi tu que nha ra di chua day hai 

nam, thoi tiet khong hie nao tot; vay ma toi da gap duoc con 

nguoi ma toi hang mong moi tiic la ngai Don Kihote xii 

Page 309 



DON QUUOTE.txt 

Mantra; toi vua dat chin len dat Tay Ban Nha da nghe tieng 
don ve chang, khien toi phai di tim ngay de cau ciiu tarn long 
hao hiep cua chang va gui gam nguyen vong chinh dang cua toi 
vao canh tay vo dich cua chang. 

- Thoi, thoi, xin cho ca tung toi, Don Kihote noi; toi la ke thu 
cua moi sir phinh ninh, va mac du nang khong dinh lam nhu 
vay, nhvmg loi noi do da lam choi doi tai trong sach cua toi. Toi 
chi xin thua vdi nang rang du toi co du hay khong co du can 
dam, toi cung se dung no - du du hay khong du - de phung su 
nang cho toi giot mau cuoi cung. Nhung thoi, hay doi den luc 
do se hay, bay gio xin ngai cu cho toi biet nguyen nhan nao dan 
ngai toi day? Vi sao ngai di mot minh khong nguoi theo hau, 
quan ao qua don so nhu vay khien toi phai kinh ngac? 

Toi xin tra loi van tat, Cha xii dap. Xin thua de ngai biet rang 

toi va bac Nicolax - hie la ong ban pho cao cua chung ta - di 

Xeviia de linh mot mon tien do mot nguoi ba con song o chau 

My lau nam gui cho toi; so tien do khong nho, sau muoi ngan 

dong bang bac loai tot, mot mon tien dang ke. Ngay horn qua, 

chung toi dang di bong dau co bon ten cuop duong xong ra lot 

chung toi den tan rau khien bac pho cao phai mang mot bo rau 

gia; con anh chang trai tre nay, - Cha xii chi vao Cardenio, - 

cung bi chung lot tran nhu diia tre so sinh. Co dieu dang chu y 

la xung quanh vung nay, nguoi ta don am rang lu cuop duong 

do la nhung ten tu kho sai da duoc mot nguoi giai thoat cho 

ngay tai gan day; nguoi do ca gan dam danh ca vien doi va top 

Page 310 



DON QUUOTE.txt 

linh di ap giai de tha bon tu; chac chan do la mot ke mat tri, 
hoac cung xau xa nhu bon tu, hoac la mot ke vo linh hon vo 
luong tarn vi y da muon lua cho soi vao giua dan cuu, lua con 
cao vao giua dan ga, lua con ruoi vao dong mat ngot; y da 
muon lua doi cong ly, chong lai nha vua tri vi muon loai vi y da 
khong tuan thu nhiing lenh sang suot cua ngudi; y da muon 
tudc bo nhiing chiec boi cheo tren cac chien thuyen cua due 
vua, khuay dong doi Xanta Ermandat tu bao nhieu nam nay 
song trong canh yen binh, va cuoi cung lam mot viec de tu huy 
hoai linh hon ma chang mang loi ich gi cho the xac. 
Cha xii da duoc Xantro ke cho nghe cau chuyen ve viec giai 
thoat bon tu kho sai ma Don Kihote rat hanh dien, cho nen luc 
nay ong co y nhac lai de xem thai do cua chang hiep si ra sao; 
ong noi toi dau, mat Don Kihote bien sac toi do, va chang 
khong dam nhan la ngudi da giai thoat cho lu tu nhan. 

- Chinh nhiing ten tu do da cuop boc chung toi, Cha xii noi. 
Cau Chua ru long thuong va tha toi cho con ngudi da giai thoat 
chung khoi mot hinh phat ma chung dang phai chiu. 

NOI VE TAI KHON KHEO CUA NANG DOROTEA 
XINH DEP CUNG NHUNG CHUYEN GIAI TRI KHAC 

RAT LY THU 

Cha xii chua diit loi, Xantro da len tieng: 

- Thua ngai cu, con ngudi da lap nen thanh tich do chinh la ong 
chii toi; thuc ra trudc do, toi da bao ong ay la phai suy nghi ve 
viec lam ciia minh vi bon chiing la nhiing ten dau trom duoi 

Page 311 



DON QUUOTE.txt 

cuop, giai thoat cho chiing la co toi. 

- Do ngu, Don Kihote noi; mot khi giua duong gap nhung ke 
khon kho, bi cum kep, ap che, bi giai di nhu nhung nguoi tu, 
nguoi hiep si giang ho dau co phan sir phai biet rang ho co toi 
hay khong co toi. Nguoi hiep si chi co phan sit ciiu vot ho nhu 
ciiu vot nhung ke khon cung, va chi can biet noi kho dau cua 
ho, khong de mat toi nhung hanh dong xau xa ho da lam. Ta da 
gap mot xau nhiing con nguoi uruva cue nhuc, va ta da giup 
ho theo tieng goi cua hiep si dao, neu phai toi ta xin chiu. Neu 
co ke nao - tru ngai cu dang kinh - cho rang lam nhu vay la 
sai, ta se dap rang y chang biet gi ve hiep si dao ca va y da noi 
lao nhu mot ke de tien ha luu, va ta se lam cho ma mat bang 
thanh kiem loi hai nay. 

Noi roi, chang lay chin ghi chat ban dap, chup mu sat len dau 
(chang van mang theo cai chau cao rau - ma chang ngo la cai 
mu sat cua Mambrino -, treo no o mom yen cho ngay sua 
chua lai sau Ian bi bon tu dap vo). 

Dorotea la mot co gai khon ngoan va te nhi, biet Don Kihote 
tinh tinh gan do, thuong bi moi nguoi che gieu, tru Xantro 
Panxa; thay chang noi nong, co ben len tieng: 

- Thua hiep si, xin chang nhd cho rang chang da nhan loi giup 

thiep va nhu vay chang khong the nhung tay vao mot cuoc 

phieu luu nao khac du can cap den may chang nua; xin chang 

hay binh tarn lai. Vi thu ngai cu day biet rang chinh canh tay vo 

dich nay da giai thoat cho bon tu, chac chan ngai ay se khau ba 

mui kim vao mom va can ba Ian vao luoi chii khong khi nao lai 

Page 312 



DON QUUOTE.txt 
thot ra nhung loi co phuong hai den uy danh cua chang. 

- Toi xin the la nhu vay, Cha xii noi, du toi co phai vat niia bo 
rau nay di. 

- Thua nang, toi se im lang, Don Kihote dap, va toi xin dep noi 
tiic gian chinh dang dang soi sue trong long. Toi se giu binh tinh 
cho toi khi hoan thanh nhiem vu da hiia voi nang. Nhung de 
dap lai thien chi cua toi va neu nhu dieu do khong lam nang 
phien long, xin hay noi cho toi biet noi buon dau cua nang; con 
nhiing ke ma toi phai trung tri mot each dich dang va day du 

de rfra nan cho nang, nhmig ke do la ai, gom bao nhieu ten? 

- Thiep xin vui long, Dorotea noi, neu nhu nhung chuyen buon 
tham va dau kho khong lam chang chan tai. 

- Dau co, thua nang. 

- Neu vay, xin cac ngai hay chu y nghe thiep ke. 

Dorotea vua diit loi, Cardenio va bac pho cao voi tien lai gan 
de xem co gai khon ngoan nay bay ra cau chuyen gi; Xantro 
cung san den ben co ta vi bac cung bi mac lua nhu chu vay. 
Dorotea ngoi lai ngay ngan tren yen, hang giong may cai roi, voi 
mot dieu bo rat duyen dang, bat dau ke nhu sau: 

- Truoc het, xin cac ngai biet cho rang nguoi ta goi thiep la... 
Den day, co ta ngung lai mot chut vi quen bang cai ten ma Cha 
xii da dat cho; biet vi sao Dorotea ngung lai, cha xii voi len 
tieng ciiu nguy cho co ta: 

- Nang boi roi va lung rung khi ke ve noi bat hanh cua minh, 
dieu do khong co gi la la. Thoi thuong, su dau kho vui dap con 

Page 313 



DON QUUOTE.txt 

nguoi lam mat tri nha den miic quen ca ten minh. Chinh vi the 

ma nang da quen nang la cong chua Micomicona, nguoi ke 

thua chinh thiic dai vuang quoc Micomicon. T6i xin nhac nhir 

vay de nang co the de dang nha lai trong ky lie sau tham nhung 

dieu ma nang muon ke ra day. 

- Qua that nhu vay, co gai dap; tu bay gia, thiep nghi rang se 

khong can thiet phai nhac thiep nua va thiep se ke dugc het 

cau chuyen co that cua thiep, cau chuyen do nhu sau: phu 

vuang cua thiep ten la Tinacrio Hien Nhan, rat gioi ve phap 

thuat; nguai doan dugc rang me thiep tiic la hoang hau 

Haramiia se chet truac, va roi sau do it lau nguoi cung se tu gia 

coi doi, bo thiep mot minh, mo coi ca cha Ian me. Nhung nguoi 

van thuong noi rang nguoi khong ngai chuyen do; trai lai co 

mot dieu lam nguoi lo lang hon: so la cha thiep biet chac chan 

rang co mot ga khong 16 quai di lam chua mot hon dao Ion o 

each vuong quoc thiep khong xa; ga khong 16 nay ten la 

Pandaphilando Mat Le vi mac du hai con mat cua y ngay ngan, 

khong co tat gi, y van cii nhin lech ve mot ben nhu mot nguoi 

bi lac, lam ra vay de doa cho moi nguoi phai so. Cha thiep 

doan truoc dugc rang mot khi ga khong 16 do biet thiep mo 

coi, y se dan mot dao quan Ion tran vao dat nuoc cua thiep va 

se chiem doat het lanh tho khong de lai mot xom lang nao cho 

thiep nuong than, va thiep chi co mot each lay y lam chong moi 

tranh khoi tham hoa do. Cha thiep biet rang thiep se khong bao 

gio chiu nhan mot cuoc hon nhan qua chenh lech nhu vay, va 

qua that thiep khong bao gio co y nghi lay ten khong 16 do 

Page 314 



DON QUUOTE.txt 

hoac mot ke nao khac, du ke do hung manh den may. Cha 
thiep con dan do thiep la sau khi nguoi qua doi, neu thay ten 
Pandaphilando sang thon tinh dat nude thi khong nen chong cy 
lai vi lam viec do se bi tieu vong, trai lai cii de cho y tu do 
chiem dong neu muon tranh cho dam dan lanh su chet choc 
huy diet vi thiep khong sao duong dau noi truoc sue manh 
khung khiep cua y; sau do thiep phai lap tiic di toi nuoc Tay 
Ban Nha cung voi mot vai nguoi than can va se tim duoc mot 
hiep si giang ho giai nguy cho; hiep si do tieng tarn lung lay ca 
nuoc va neu thiep chua quen, ten chang la Don Axote hay Don 
Higote 1 gi do. 

- Thua ba, ten chang la Don Kihote, Xantro Panxa noi xen 
vao, con goi la hiep si Mat Buon. 

- Dung roi, Dorotea dap, Cha thiep con ta rang tarn voc chang 
cao, mat kho khang, phia nguoi ben phai, dudi vai trai hoac 
quanh quan dau do co mot not ruoi nau voi may cai long ciing 
nhu long Ion 2. 

Nghe noi vay, Don Kihote bao giam ma cua minh: 

- Xantro con ta, hay lai day giup ta coi ao xem ta co dung la 
nha hiep si ma ong vua thong thai kia da tien doan khong. 

- Chang coi ao ra lam chi? Dorotea hoi. 

- De xem toi co cai not ruoi ma cha nang da ta khong, Don 
Kihote dap. 

- Cha can phai coi ao dau, Xantro noi; toi biet ngai co mot cai 
not ruoi nhu vay o giua song lung; do la mot dau hieu chiing to 

Page 315 



DON QUUOTE.txt 

sue manh cua con nguoi. 

- The la du roi, Dorotea noi; cho quen thuoc ta cha can phai ti 
mi qua lam gi, va du cai not ruoi do o vai hay o song lung cung 
khong quan trong, mien la co not ruoi, con no o dau cung duoc 
vi cung van xuong thit ay ca ma thoi. Chac chan cha thiep da 
noi dung va thiep den day cau ciiu chang Don Kihote cung la 
dung. Chinh chang la hiep si ma cha thiep da tien doan vi nhiing 
net dac biet tren mat chang an khop voi tieng tarn cua chang 
hiep si lung danh khong nhung o Tay Ban Nha ma con ca o xii 
Mantra; thiep vua o duoi thuyen dat chan len Oxuna da nghe 
nguoi ta don ve nhiing chien cong cua chang, va thiep tu bao 
rang do la nguoi thiep dang di tim. 

- Nhung lam sao nang co the o duoi thuyen dat chan len 
Oxuna duoc vi do co phai la mot hai cang dau? Don Kihote 
hoi. 

Dorotea chua kip dap, Cha xii da do loi: 

- Chac la cong chua muon noi rang sau khi len ben Malaga , 
nang di tdi Oxuna thi duoc nghe don ve ngai. 

- Thiep dinh noi nhu vay do, Dorotea dap. 

- The thi dung roi, Cha xii noi; thoi, xin nang ke tiep. 

- Thiep cung chang con gi ke niia, Dorotea dap. Chi xin noi 

them rang cuoi cung, thiep da vo cung may man tim thay chang 

Don Kihote khien thiep cam thay nhu da tro lai ngoi bau roi; 

voi mot tarn long hao hiep va quang dai, chang da hiia nhan loi 

di bat cii noi nao theo thiep, nghia la di gap ten Pandaphilando 

Mat Le, de tru khu y va trao tra lai cho thiep nhung cai ma y 

Page 316 



DON QUUOTE.txt 
da chiem doat mot each phi ly. Tat ca nhung dieu do nhat nhat 
se phai xay ra nhu ngudi cha yeu quy cua thiep la Tinacrio 
Hien Nhan da tien doan; ngudi con ghi lai bang tieng Cakte hay 
Hy Lap gi do, ma thiep khong doc duoc, rang sau khi da chat 
dau ten khong 16, neu chang hiep si ngo y cau hon thi thiep phai 
tir nhan ngay la vo chinh thiic cua chang, khong duoc choi cai 
niia loi, va ca vuong quoc cua thiep Ian con nguoi thiep deu 
thuoc ve chang. 

- Anh thay the nao, anh ban Xantro? Don Kihote noi. Da nghe 
thay gi chua? Ta chang van thuong noi do sao? Hay xem do, 
chiing ta co dat dai de cai tri va co cong chiia de ket hon. 

- Toi chiu ngai roi, Xantro noi. Chi co ke nao ngu ngoc moi 
khong lay ba hoang sau khi da rach co ong tudng Pandailando! 
Sao, hay la con che ba hoang xau xi? Thoi di, toi chi mong 
nhving con rep o ghrong toi cung duoc xau nhu vay! 

Noi xong, Xantro nhay con len to ve vui thich lam; bac chay lai 
giu cuong con la cua Dorotea, bat no dung lai, roi bac quy 
xuong trade mat nang, xin nang dua tay cho hon de to rang 
bac nhan nang la hoang hau va chu cua minh. Thu hoi ai nhin 
duoc cuoi trade su dien ro cua chu cung nhu su ngay tho cua 
to? Dorotea chia tay ra va hiia hen se phong cho bac lam quan 
dai than trong trieu dinh khi nao trdi giup cho nang khoi phuc 
duoc giang son. Nhung loi cam on cua Xantro khien moi ngudi 
lai duoc mot dip cuoi. 

- Thua cac ngai, Dorotea ke tiep, do la cau chuyen ve thiep; 

Page 317 



DON QUUOTE.txt 

thiep chi con mot dieu de noi voi cac ngai la trong so nhung 

nguoi thiep dem di theo, bay gio chi con lai anh giam ma co bo 
rau dai kia vi khi vao gan toi ben, bon thiep gap mot con bao 
va ho da chet duoi ca; rieng anh giam ma va thiep vao duoc 
dat lien nho co hai tarn van; dieu do that la ky la, cung ky la va 
bi an nhu ca cuoc doi thiep ma cac ngai da thay. Neu trong khi 
thiep ke, co dieu gi that tho hoac khong dung, xin cac ngai hay 
nho toi loi ngai cu da noi luc thiep bat dau ke chuyen: nhiing sir 
dau kho ghe gom va trien mien lam con nguoi ta mat het tri 
nho. 

- Hoi cong chua cao quy! Don Kihote noi, chung nao toi con 
phung su nang, nhiing noi dau kho, du to Ion chung nao, cung 
khong lam toi mat tri nho duoc; toi xin khang dinh mot Ian nua 
loi hiia cua toi va the se cung di voi nang den cung troi cuoi dat 
cho toi khi toi cham tran ke thu hung bao cua nang, va toi tin 
rang voi su phu ho cua Chua va voi canh tay nay, toi se chat 
diit cai dau kieu ngao kia bang luoi guom nay... ma toi khong 
dam noi la sac ben vi ten Hinex de Paxamonte da lay cap thanh 
guom quy cua toi. Don Kihote noi rat nho doan sau, roi chang 
lai tiep: 

- Sau khi toi da chat dau ten khong 16 va trao lai giang son cho 

nang, nang co toan quyen dinh doat con nguoi minh theo y 

muon, vi trong khi tri nho cua toi con van vuong chuyen khac, 

y muon con bi troi buoc va dau 6c con bi phu thuoc vao con 

nguoi kia... toi chi noi the thoi... thi toi khong du can dam nghi 

toi viec lay ai, du do la chim phuong hoang. 

Page 318 



DON QUUOTE.txt 

Xantro cam thay rat buc khi nghe chu noi la khong muon lay ai, 
bac noi khung het to: 

- Ngai Don Kihote, toi xin the la ngai lu Ian ruot gan roi! Sao lai 
co the ngan ngai khong muon lay mot nang cong chiia cao quy 
nhir vay? Ngai tuong rang luc nao than May Rui cung danh cho 
ngai mot co hoi may man nhu the nay u? Lieu ba chu Dulxinea 
co xinh dep hon khong? Nhat dinh la khong, khong bang mot 
niia, tham chi toi muon noi la khong tham got con nguoi dang 
di phia truoc kia. Neu ngai cii to tuong hao huyen thi bao gio 
toi moi tro thanh ba tuoc va lam chu mot lanh dia nhu toi van 
mo uoc. Toi keu cau tat ca lu quy Xa-tang giup toi. Ngai hay 
cuoi nang cong chua nay di, cudi ngay di, va hay nhan lay 
vuong quoc tu tren troi roi vao tay ngai; mot khi ngai da lam 
vua, hay phong cho toi lam hau tuoc hay mot chiic gi cao hon 
nua, con lai bao nhieu toi xin nhuong tat cho quy. 

Nghe Xantro phi bang nang Dulxinea, Don Kihote khong nhin 
noi; chang gio cao ngon giao, chang noi chang rang, lang lang 
phang luon cho Xantro hai cai lam bac nga Ian ra dat, va neu 
Dorotea khong len tieng can ngan, at chang da danh chet bac 
giam ma. Mot lat sau, chang moi len tieng: 

- Thang sue sinh de tien kia, mi tuong luc nao cung co the noi 
nang suong sa nhu vay doi voi ta sao? Luc nao mi cung noi bay 
duoc va ta cung tha thii cho sao? Cho co tuong nhu the, quan 
de tien bi rut phep thong cong kia; phai, dung la mi bi nit phep 
thong cong vi mi da noi dong den nang Dulxinea vo song. Hoi 

Page 319 



DON QUUOTE.txt 

ke tho 16, cue can, xau bung kia, mi khong biet rang neu khong 

co nang tiep sue cho canh tay ta thi ta khong giet noi mot con 
bo u? Ten doc mom doc mieng kia, mi khong biet rang so di ta 
chiem lai duoc vuong quoc Micomicon, chat diit dau ten 
khong 16 va phong cho mi la hau tuoc (ta coi tat ca nhung dieu 
do nhu da duoc thuc hien va duoc cong nhan roi) la nho co 
nang Dulxinea da su dung canh tay ta de lap chien cong u? 
Nang da nhap vao ta ma chien dau va chien thang; ta song 
duoc, hit tho duoc la nho co nang. Nho co nang ma ta duoc 
lam nguoi va nen nguoi. Oi, ten khon kiep, de tien, bat nhan 
kia! Nguoi ta dua mi tu chon dat bui len 6ng no ba kia, vay ma 
mi bao dap lai bang each noi xau nguoi lam on nhu vay do u! 
Xantro bi danh khong dau lam nen van nghe duoc het nhung 
loi cua chu; bac voi vang dung day, chay lai lap sau con la cua 
Dorotea, noi vong ve phia Don Kihote: 

- Xin hoi ngai: neu ngai cii khang khang khong chiu lay nang 
cong chua cao quy nay, hien nhien la vuong quoc Micomicon 
se khong thuoc ve ngai va neu nhu vay thi ngai ban cho toi 
duoc cai gi? Chinh do la dieu lam toi phai than phien. Xin ngai 
hay cuoi nang cong chua trong luc ta bat gap nang tai day nhu 
the tu tren troi roi xuong, roi sau do ngai van co the quay tro lai 
voi ba Dulxinea. Chac la tren doi nay cung khong thieu nhiing 
6ng vua co nhan tinh. Ve nhan sac cua hai nguoi, toi khong co 
y kien, nhung neu phai noi su that, toi thay ca hai cung dep 
cung gion tuy rang toi chua nhin thay ba Dulxinea bao gio. 

- Sao lai chua nhin thay la the nao, ten phan phuc, ten bang bo 

Page 320 



DON QUUOTE.txt 

kia? Don Kihote noi. Mi chang mang ve day cho ta ldi nhan 
nhu cua nang la gi? 

- Toi muon noi la toi chua nhin ky, Xantro dap, thanh thu 
khong nhan thay r5 sac dep va nhung net noi bat cua ba ta; 
nhung nhin chung ca khoi thi thay duoc day. 

- Thoi, ta tha loi cho anh, Don Kihote noi, va anh cung cha nen 
chap thai do nong nay cua ta lam gi vi con nguoi ta thuong 
khong kiem che duoc nhiing hanh dong bot phat cua minh. 

- Toi hieu lam, Xantro dap; ban than toi cung hay bot phat 
trong loi noi, va mot khi luoi da map may thi toi khong the nhin 
duoc. 

- Xantro, du sao anh cung phai giu mom, giu mieng vi cii hay 
noi bay, co ngay oan gia do... thoi ta noi the thoi. 

- Duoc lam, Xantro noi, Chua o tren troi nhin thay het nhving 
su am muoi va se nhan xet ai xau giiia toi la ke noi nang vung 
ve va ngai la nguoi co nhung hanh dong khong tot. 

- Xantro, khong duoc noi nua, Dorotea len tieng; hay lai hon 
tay chu anh va xin loi di; tu nay ve sau phai than trong hon 
trong viec khen che nguoi khac; con doi voi ba Toboxo ma ta 
khong quen biet, anh khong duoc noi xau ma phai phung su tu 
te. Hay tin vao Chua, nguoi se khong quen ban cho anh mot 
lanh dia de anh co the song nhu mot ong hoang. 

Xantro cui guc dau xin hon tay chu; Don Kihote nghiem trang 
gio tay ra. Sau khi Xantro hon xong, Don Kihote lam dau ban 
phuc cho bac roi bao bac hay cung chang di len trade vi chang 

Page 321 



DON QUUOTE.txt 

co nhieu dieu rat quan trong muon hoi va trao doi. Xantro voi 

rao buoc theo chu; khi hai thay tro da di each xa moi nguoi, 

Don Kihote len tieng: 

Tu khi anh tro ve day, ta chua co co hoi va thoi gian de hoi 

anh ti mi ve nhiem vu ma anh da duoc giao pho va ve loi phuc 

dap ma anh mang ve cho ta. Bay gio, nhan luc ranh rang, hay 

lam cho ta hai long bang nhung tin tot lanh di nao. 

- Ngai muon hoi gi thi cii hoi, Xantro dap, toi cung se tuon ra 
het nhving dieu da lot vao tai. Nhung tu nay ve sau, xin ong chu 
cho nen qua thu dai nhu vay doi voi toi. 

- Xantro, tai sao anh lai noi the? 

- Toi noi the day; so di ngai danh toi la vi co chuyen mau thuan 
dem horn no giua hai thay tro ta do ma quy gay ra, chii khong 
phai vi toi noi dong cham gi den ba Dulxinea, mot nguoi ma toi 
yeu men va kinh trong nhu mot vat linh thieng, khong phai vi ba 
ta co gi thanh than ma vi ba ta la vat so huu cua ngai. 

- Xantro, muon song thi dung nhac lai chuyen do nua, Don 
Kihote noi, vi no lam ta buon phien. Ta da tha toi cho anh, 
nhung chac anh cung biet cau noi: "Toi loi moi, hinh phat moi". 
Hai thay tro dang noi den do, bong dau tren duong cai co mot 
nguoi cudi lua di toi, luc den gan nom nhu mot nguoi 
Boemieng 3. Xua nay, moi khi nhin thay lua la Xantro nhin hau 
hau; thoat nhin nguoi di toi, bac da nhan ra ngay la Hinex de 
Paxamonte, va tu anh chang nom giong nguoi Boemieng do, 
bac nhan ra con lua cua minh. Qua that anh chang Hinex dang 
cudi con lua cua bac; de moi nguoi khong nhan ra duoc mat 

Page 322 



DON QUUOTE.txt 

va de ban dugc lira mot each de dang, Hinex de Paxamonte 

da cai trang thanh nguoi Boemieng vi y biet rat thanh thao cac 
thii tieng noi cua giong nguai nay nhu tieng me de vay. Vita 
nhan ra y, Xantro het am len: 

- Ten ke cap Hinexiio kia! Tra cua quy cho ta, tra cuoc song 
cho ta, cho cuop mat cho dua cua ta, de lai con lua cho ta, tra 
lai niem vui cho ta! Cut di, do xau xa; xeo ngay, quan an cap, 
va hay bo lai nhung cai gi khong phai cua minh! 

Ke ra Xantro chang can phai la loi om som lam gi vi vua nghe 
bac chui cau dau, Hinex da nhay voi xuong dat, chay nhu phi, 
thoat mot cai bien mat. Xantro buoc toi 6m lay con lua va hoi 
no: 

- The nao, may co duoc khoe khong, lua cua ta, doi mat cua 
ta, ban duong cua ta? 

Roi bac vuot ve hon hit no nhu doi voi nguoi vay. Chu lua lang 
yen, chang noi chang rang, mac cho Xantro hon hit vuot ve. 
Moi nguoi toi noi mung bac da tim thay lua, dac biet Don 
Kihote hiia khong huy bo tarn phieu nhuong cho bac ba con 
lua con; Xantro cam on chu roi rit. 

Trong luc Don Kihote va Xantro trao doi ban bac rieng, Cha 
xii ciing tro chuyen voi Dorotea; ong khen nang da ke chuyen 
rat kheo, vua ngan gon vua giong nhu sach kiem hiep. Dorotea 
dap la nang thuong doc loai sach do de giai tri, chi hiem mot 
noi la nang khong biet cac tinh va cac hai cang o cho nao nen 
da noi mo la thuyen cap ben o Oxuna. Cha xii noi: 

- Biet vay nen toi phai voi do loi co va the la moi viec deu on 

Page 323 



DON QUUOTE.txt 
thoa. Nhung that ky la khi thay anh chang quy toe khon kho 
kia tin mot each qua de dang vao nhung cau chuyen hoang 
duong bia dat chi vi no giong nhung sir viec ngo ngan trong 
sach vo cua chang. 

- That vay, Cardenio noi, that la mot dieu la lung chua tung 
thay, va toi tu hoi lieu co mot bo 6c gioi giang nao tuong tuong 
ra duoc mot nhan vat nhu vay khong. 

- Nhung con mot dieu la lung nua, Cha xii noi, vi ngoai nhiing 
loi le ngo ngan dien ro do, chang quy toe cua chung ta co 
nhiing cau phat bieu rat hay va chang to ra hieu biet sang suot 
trong moi van de khac. Tom lai, neu khong dinh dang toi nhung 
van de ve hiep si thi khong ai dam bao chang la mot nguoi ngu 
dan. 

Trong luc moi nguoi ban tan nhu vay, Don Kihote van mai noi 
chuyen voi Xantro, chang bao giam ma: 

- Thoi, anh ban Xantro, chd nhac toi nhving chuyen mau thuan 
giiia chung ta nua; hay trut bo gian dvi han thu va tra loi ta: Anh 
da gap nang Dulxinea o dau, nhu the nao, luc nao? Nang lam 
gi? Anh da noi gi voi nang? Nang tra loi anh the nao? Net mat 
nang ra sao khi doc thu cua ta? Ai da chep lai biic thu do cho 
anh? Hay ke lai tat ca nhung dieu ma anh thay dang de cho ta 
biet, hoi va duoc thoa man, khong them that de cho ta vui long, 
nhung cung dung cat xen de cho ta khoi phien long. 

- Neu phai noi su that, Xantro dap, toi xin thua voi ngai la 
khong co ai chep lai biic thu do boi le toi khong mang thu nao 

Page 324 



DON QUUOTE.txt 

ca. 

- Anh noi dung day vi hai ngay sau khi anh ra di, ta thay ta van 
giu quyen luu niem trong do co la thu ta viet; dieu do lam ta rat 
phien long vi ta khong hieu anh se lam an ra sao khi khong thay 
thu o dau, va ta cii tuong anh se quay ve day khi phat hien 
thay minh khong mang thu. 

- Qua that toi se phai lam nhu vay neu toi khong thuoc long 
nhung loi trong thu ma ngai da doc cho nghe; nho vay nen toi 
da doc lai cho mot ong giu do thanh trong nha tho, va ong ay 
da chep lai khong sai mot chu; ong ta bao toi rang ca doi ong 
da doc duoc nhieu biic thu nhung chua bao gio ong ta duoc 
thay va duoc doc mot biic thu nao hay nhu vay. 

- The bay gio anh con nho khong, Xantro? Don Kihote hoi. 

- Thua ngai, khong a, Xantro dap, vi sau khi da doc cho ong ta 

chep lai, toi thay co nho ciing chang ich gi nen toi quen di luon; 

co chang toi chi con nho may chu Thua quai nuong... a a... 

Thua quy nuong va cau cuoi cung Vi nang phung su suot doi, 

hiep si Mat Buon. Con trong khuc giua cua biic thu, toi da 

dung nhieu cau chu, goi ba ta la linh hon, la cuoc song, la doi 

mat dep. 
Chuong XXXI 

CUOC DAM THOAI LY THU GlCTA DON KIHOTE VA 

GIAM MA XANTRO PANXA, CUNG NHlTNG SU VIEC 

KHAC 

- Tat ca nhung dieu do lam ta hai long, Don Kihote noi, hay ke 

tiep di. Khi anh toi noi thi ba hoang cua sac dep dang lam gi? 

Chac chan anh thay nang dang xau mot chuoi hat ngoc hoac 

Page 325 



DON QUUOTE.txt 

dang dung chi vang theu bieu hieu cho hiep si no le nay ciia 
nang. 

- Dau co, Xantro dap, toi thay ba ta dang sang hon mot ta lua 
trong san nha. 

- Anh phai biet rang nhung hat lua do qua tay nang se tro thanh 
nhung hat ngoc. The anh ban co nhin xem do la lua tieu mach 
hay lua ba trang khong? 

- Khong phai, do la mot thii lua xau, do hoe. 

- The ma ta cam doan voi anh rang sau khi qua tay nang, thii 
lua xau do se lam ra banh mi ngon, nhu bang tieu mach vay. 
Nhung thoi, tiep tuc di: khi anh dua biic thu cho ta, nang co 
hon va dat no len dau khong? Nang co to ra tran trong doi voi 
mot biic thu nhu vay khong? Nang da lam gi? 

- Luc toi sap sua dua thi ba ta con dang ban tay sang mot 
dong lua to, va ba ta bao toi: "Anh ban hay de thu len cai bao 
liia kia; toi chua the doc duoc chung nao chua sang xong dong 
nay". 

- That la mot con nguoi te nhi! Don Kihote noi. Chac la de sau 
do nang duoc doc mot each ung dung va de thuong thiic biic 
thu. Con gi nua? Xantro? Trong hie dang do tay nhu vay, nang 
da noi nhung gi voi anh? Nang da hoi gi ve ta? Va anh da tra 
loi ra sao? Ke not, ke het, cho bo sot mot chi tiet nho nao. 

- Ba ta chang hoi gi ca, Xantro dap, nhung toi da ke lai viec 
ngai tu chuoc lay hinh phat de phung su ba ta nhu the nao, 
rang ngai o tran tu that lung tro len, song giua rung xanh niii do 

Page 326 



DON QUUOTE.txt 

nhu mot ke man di, ngu duoi dat, an khong can khan trai ban, 

rau khong cao, vua khoc vua than than trach phan. 

- Anh bao ta than than trach phan la sai, Don Kihote noi; trai 
lai ta cam ta va suot doi cam ta so phan vi nho no ma ta da 
duoc yeu mot con nguoi cao ca nhu nang Dulxinea lang 
Toboxo. 

- Phai, ba ta cao that day, cao hon toi den mot gang tay ay. 

- Sao? Xantro? Anh da diing do vdi nang u? 

- Toi do bang each nhu the nay: trong luc giup ba ta dat bao 
liia len lung con lua, hai nguoi diing rat sat vao nhau va toi da 
nhin thay ba ta cao hon tren mot gang tay. 

- Qua that trong con nguoi cao ca ay co chiia dung muon van 
net duyen dang cua tarn hon! Nhung nay Xantro, chac anh se 
khong phu nhan mot dieu sau day: khi anh toi ben nang, anh co 
ngui thay mui thorn gi khong? Mot huong vi va mot mui rat 
thorn tho ma ta khong biet goi la gi, tua nhu ta van thuong ngui 
thay o cac cua hang ban bit tat tay ay ma. 

- Toi chi co the noi duoc rang toi da ngui thay mot mui hoi 
nang nhu mui dan ong; chac la vi ba ta phai lam viec vat va ra 
nhieu mo hoi. 

- Khong phai the ma vi anh bi so mui hoac da hit phai chinh cai 
mui cua nguoi anh. Ta biet rat ro mui thorn do, do la mui hoa 
hong, hoa hue, la long dien huong hoa trong nuoc. 

- Co the lam, Xantro dap; rat nhieu Ian toi da ngui thay mui do 

o chinh nguoi toi va toi thay no ciing toat ra ru nguoi ba 

Dulxinea; nhung dieu do co gi la la vi hai con quy tat nhien phai 

Page 327 



DON QUUOTE.txt 

giong nhau. 

- The nao, Don Kihote hoi tiep, sau khi da sang say xong va 
chuyen lua di xay, nang da lam gi khi doc thu cua ta? 

- Ba ta khong doc thu, Xantro noi, bao rang vi khong biet doc 
biet viet; trai lai ba ta xe nho biic thu, noi rang khong muon 
dua cho nguoi khac doc ho e dan lang biet chuyen rieng tu cua 
minh, rang nghe toi ke ve moi tinh va cuoc tu hanh phat phi 
thuong cua ngai nhu vay ciing du roi. Cuoi cung, ba ta nho toi 
nhan lai voi ngai rang ba ta hon tay ngai va mong duoc gap ngai 
hon la viet thu cho ngai, rang ba ta vua cau xin vua doi hoi ngai 
phai roi khoi noi hoang vu ram rap nay, khong duoc lam nhung 
tro bay ba nua, va neu khong co viec gi quan trong hon, ngai 
phai tro ve ngay lang Toboxo vi ba ta rat mong duoc gap ngai. 
Ba ta da cuoi rii khi toi ke rang ngai lay ten la hiep si Mat 
Buon. Toi hoi ba ta la ten ky si Vixcaia co den trinh dien 
khong; ba ta bao co va con khen han la mot nguoi rat chung 
chac; toi lai hoi ve bon tu kho sai nhung ba ta dap la chua thay 
diia nao toi ca. 

- Toi gio, moi viec deu tot lanh, Don Kihote noi. Nhung ta 
muon hoi them: khi anh ra ve, nang da cho anh vat gi de thuong 
cong anh mang tin cua ta toi? Theo co le, cac hiep si giang ho 
va cac vi tieu thu thuong thuong cong cho giam ma, co hau, 
chu lun mot vat quy khi nhung nguoi nay mang tin den cho ho - 
mang tin cua tieu thu cho hiep si hoac mang tin cua hiep si cho 
tieu thu. 

Page 328 



DON QUUOTE.txt 

- Co the nhu vay lam, va toi cho do la mot tuc le hay ho; 

nhung chac tuc le do chi co o thoi truoc chii bay gio nguoi ta 
thuong chi cho mot mau banh mi va pho-mat nhu ba Dulxinea 
da lam; khi toi ra di, ba ta da dua cho toi qua hang rao san sau; 
xin noi ro them rang do la pho-mat lam bang sua cuu. 

- Tinh nang vo cung hao phong, Don Kihote noi, va neu nang 

khong thuong cho anh mot vat gi bang vang, chac chan la vi luc 

do nang khong co san trong tay de cho anh thoi; nhung roi anh 

se duoc du co cham mot chut it; ta se gap nang va moi viec se 

duoc giai quyet tot dep. Xantro, anh co biet rang co dieu gi 

lam ta ngac nhien khong? Ta tuong dau nhu anh da cudi may 

dap gio de di va tro ve vi con duong tu day den lang Toboxo 

dai toi tren ba muoi dam, vay ma ca di Ian ve chi mat co tren 

ba ngay. Ta nghi rang co mot phap su ban cua ta van quan tarn 

den nhung cong viec cua ta - nhat dinh ta phai duoc mot phap 

su phu tro neu khong ta khong the tro thanh mot hiep si giang 

ho noi tieng -, va vi phap su do da giup do anh trong khi di 

duong ma anh khong hay. Da co phap su be ca mot hiep si 

giang ho dang ngu tren giuong va khong hieu bang each nao, 

khi sang horn sau tinh day, chang hiep si thay minh da o each 

xa cho ngu dem truoc tren mot ngan dam. Neu khong nhu vay 

thi cac hiep si giang ho khong the giai nguy cho nhau nhu ho 

van thuong lam; co truong hop mot hiep si giao chien voi mot 

con quai vat hung du hoac voi mot hiep si khac tren mot day 

nui o Armenia va sap bi nguy khon, the roi bong dau tu trong 

dam may hoac tren mot chiec xe phong hoa co mot chang hiep 

Page 329 



DON QUUOTE.txt 

si xong toi ho tro cuu cho khoi chet; trade do it phut chang nay 
con o ben Anh-cat-loi, va sau khi da cuu ban, ngay toi horn do 
chang ta da ung dung ngoi an uong o nha, noi no each xa noi 
kia toi hai, ba ngan dam. Tat ca nhung sir viec do deu do sir 
sap xep kheo leo ciia nhung vi phap sir luon luon cham soc toi 
cac hiep si dung cam. Anh ban Xantro, ta khong lay lam kho 
hieu rang trong mot thoi gian ngan nhu vay, anh da tu day toi 
lang Toboxo roi lai tro ve vi, nhu ta da noi, co mot phap su 
ban cua ta da mang anh tren may ma anh khong biet. 

- Co the lam, Xantro dap, vi qua that con Roxinante di cham 
nhu mot con lira co chi trong tai ciia nguoi Bohemieng vay. 

- Sao lai co chi trong tai la the nao? Du co gap ca mot bay 
quy, cac phap su do van di va giup nguoi khac di lai, khong 
ngai gi ca, mot khi ho muon lam. Nhung thoi, hay xep chuyen 
do lai. Bay gio, tinh nuong ciia ta yeu cau ta den gap nang, vay 
theo y anh, ta phai lam gi? Tat nhien ta phai thuc hien menh 
lenh ciia nang, nhung ta thay khong the lam viec do duoc vi ta 
da nhan loi voi nang cong chiia kia roi, va luat le ciia hiep si 
dao buoc ta phai giu loi hiia, khong duoc lam theo y thich 
rieng. Mot dang long mong muon duoc gap tinh nuong thoi 
thuc ta, mat khac loi hua hen va vinh quang ma ta se gianh 
duoc trong cuoc phieu luu sap toi thuc day va keu goi ta. Boi 
vay, ta dinh di that nhanh cho chong toi cho gap ten khong 16; 
toi noi, ta se chem dut dau no va trao tra lai dat dai cho nang 
cong chua, sau do ta se quay tro ve gap con nguoi da soi sang 

Page 330 



DON QUUOTE.txt 

nhung y nghi cua ta. Ta se thanh minh va nang se thong cam su 

cham tre cua ta; nang se thay rang viec lam cua ta mang lai cho 
nang them vinh quang va tieng tarn, boi vi moi chien cong ta da, 
dang va se gianh duoc tren doi nay deu do sir giup do cua 
nang va cung do con nguoi cua ta thuoc ve nang. 

- Ay chet! Xantro keu len, dau 6c ngai hi Ian roi sao! Xin hoi 
ngai dinh lam viec nay de roi phi cong vo ich hay sao? Phai 
chang ngai dinh bo lo mot cuoc hon nhan co mot nay, hoi mon 
la ca mot vitong quoc chu vi dai tren hai van dam vdi bao nhieu 
cua ngon vat la can thiet cho cuoc song cua con nguoi, mot 
vuong quoc Ion hon ca Bo Dao Nha Ian Caxtiia cong lai? Vi 
Chua, xin ngai dung noi nua va hay xau ho ve nhung loi da thot 
ra; hay nghe loi toi, hay tha loi cho toi va toi lang nao co Cha 
xii, hay cuoi ngay di, bang khong da co ngai cu cua chung ta 
day lam viec do cung rat tot. Ngai phai biet rang toi cung du gia 
dan de khuyen nhii nguoi khac va loi khuyen cua toi doi voi 
ngai rat dich dang. Thoi, chim con nam chac trong tay, con hon 
qua Ion dang bay tren troi, cho co tha moi bat bong ma roi keu 
cung chang ai thuong dau. 

- Nay Xantro, Don Kihote dap, chac la anh khuyen ta cuoi 

nang cong chua de ta tro thanh vua sau khi da giet chet ten 

khong 16 va de ta ban thuong cho anh nhu ta da hiia chii gi? 

Ta noi cho ma biet rang dii khong cuoi nang, ta cung co the 

lam cho anh toai nguyen de nhu bon; truoc khi lam tran, ta se 

giao hen la neu ta thang, ta phai duoc huong mot phan dat dai 

du ta khong cuoi nang cong chua, va ta muon cho ai tuy y; mot 

Page 331 



DON QUUOTE.txt 

khi nhan phan roi, thu hoi ta khong cho anh thi con cho ai nua? 

- The la ro roi! Xantro noi. Nhung xin ngai chii y chon phan 
dat 6 vung bien vi neu toi khong thich 6 do, toi co the dua hi 
bay toi da den xuong thuyen va giai quyet bon chiing nhu toi da 
du dinh. Thoi, xin ngai dung to tuong chuyen di tham ba 
Dulxinea liic nay lam gi; hay di tra khii ten khong 16 kia de ta 
ket thiic viec nay, lay Chiia, mot viec se mang lai nhieu danh gia 
valoi loc. 

- Xantro, ta bao cho ma biet rang anh an chac roi, Don Kihote 
noi; ta se theo loi anh khuyen, di cung voi nang cong chua 
truoc khi gap nang Dulxinea. Nhvrng anh khong duoc noi gi voi 
ai, ke ca nhving nguoi dang cung di voi chung ta, ve nhung dieu 
chung ta vua ban bac va thoa thuan; nang Dulxinea la mot 
nguoi rat kin dao, khong muon de ai biet nhiing y nghi cua 
minh, va that la mot dieu khong hay neu ta hoac mot nguoi 
khac tiet 16 nhiing y nghi do ra. 

- Da the, Xantro hoi van, tai sao ngai con bat nhving ke thua 
tran den trinh dien truoc ba Dulxinea, vi lam nhu vay tiic la 
ngai tu nhan co yeu ba ta va la tinh nhan cua ba ta? Mot khi ho 
phai quy truoc mat ba ta va noi rang ho duoc lenh cua ngai 
den, lam sao co the giu kin duoc nhiing y nghi cua hai nguoi? 

- Oi, anh that la ngoc nghech va gian don! Don Kihote noi. 
Xantro, anh khong nhin thay rang tat ca nhung chuyen do lam 
cho tieng tarn cua nang them lay lung u? Phai biet rang trong 
phong each cua hiep si dao, mot nguoi dan ba duoc nhieu hiep 

Page 332 



DON QUUOTE.txt 

si giang ho phung sir la mot dieu vinh du Ion, va nhung hiep si 

do chi co mot y nghi la phung sir nang vi nang, voi tat ca thien 
chi, khong yeu cau mot phan thuong nao, chi mong sao duoc 
nang cong nhan cho la hiep si. 

- Toi da dirge nghe giang dao rang ta phai yeu Dire Chua theo 
kieu do, khong vi mini cau huong hanh phuc hay tranh tai hoa 
cho minh. Tuy nhien, toi muon yeu Chua va phung sir Chua vi 
mot ly do rieng nao do. 

- Anh that la quy quai tinh ma! Don Kihote noi; doi luc anh noi 
nhiing cau that chi ly nhu mot nguoi duoc an hoc vay. 

- Thu that toi khong biet doc, Xantro dap. 

Den day, co tieng bac Nicolax goi hai thay tro Don Kihote cho 
mot lat vi nhung nguoi di phia sau muon dung lai ben bo con 
suoi nho de uong nuoc. Don Kihote ben ghim ngua lai; Xantro 
lay lam mung lam vi bac da chan ngay phai noi doi chii va so bi 
16; tuy bac biet Dulxinea la mot co gai que o lang Toboxo 
nhung ca doi bac chua he trong thay mat bao gio. 
Luc nay Cardenio da mac vao nguoi bo y phuc ma Dorotea da 
dung khi truoc de cai trang, tuy cung chang sang trong gi nhung 
so voi ao quan cua chang thi con tuom chan. Moi nguoi nghi 
chan ben suoi; roi voi so luong thuc Cha xii mua duoc o quan 
tro, ho an tarn cung do doi long. 

Giiia luc do, co mot chii be di qua; chii ta cham chii nhin moi 
nguoi dang an, roi chay xo toi Don Kihote 6m lay hai chan 
chang, vua khoc vua noi: 

- Ngai oi! Ngai khong nhan ra toi u? Xin hay nhin ky xem; toi 

Page 333 



DON QUUOTE.txt 

la thang be Andrex bi troi vao cay soi va da duoc ngai giai 
thoat cho day. 

Don Kihote cung da nhan ra, chang nam tay Andrex, quay ve 
phia moi nguoi va noi: 

- De cac vi thay rang sir co mat cua hiep si giang ho o tren doi 
nay vo cung quan trong vi ho chuyen di benh vuc nguoi hen 
yeu bi nhung ke doc ac uc hiep, xin thua rang trade day co 
mot horn toi di qua mot khu rung bong nghe co tieng keu la 
tham thiet nhu co nguoi dang gap nguy khon. Vi bon phan, toi 
voi di ve phia co tieng keu la vong lai thi thay chu be nay bi troi 
vao mot cay soi. Toi lay lam mung gap lai chu be horn nay vi 
chu ta se chiing nhan la toi khong noi ngoa dieu gi. Toi xin ke 
tiep rang chu be bi troi vao mot cay soi, nua than tren bi lot 
tran, va mot ten sue sinh dang dung day cuong lua quat vao 
chu toi tap; ten nay chinh la chu cua chu be. Thay the, toi ben 
hoi nguyen nhan vi sao nan danh dap chu be tan nhan nhu vay; 
ten vu phu kia dap rang nan danh vi chu be la day to cua nan 
va vi nhung su mat mat do chu gay ra khong phai vi lo denh ma 
vi muon lay cap. Khi do, chu be nay noi voi toi: "Thua ngai, 
ong ta danh toi chi vi toi doi ong ta tien cong". Lao chu voi 
thanh minh dai dong, toi nghe nhung khong de vao tai. Cuoi 
cung, toi bat ten sue sinh phai coi troi cho chu be va phai hiia 
dua chu be ve trai tra cong day du, ke ca lai. Co dung nhu vay 
khong, Andrex con ta? Con co thay ta ra lenh cho lao chu voi 
mot uy luc nhu the nao khong, va han da khum num hiia se 

Page 334 



DON QUUOTE.txt 

lam tat ca nhung dieu ta doi hoi yeu cau khong? Con hay tra 161 

ty nhien, khong phai so hai do du gi ca; hay noi cho cac vi o 
day biet sir viec da xay ra de moi nguoi thay va phai cong nhan 
voi ta rang sir co mat ciia cac hiep si giang ho tren cac neo 
dirong la huu ich. 

- Tat ca nhirng dieu ngai noi deu rat dung, chu be dap, nhung 
sir viec da ket thuc nguoc han y muon ciia ngai. 

- Sao lai nguoc han la the nao? Don Kihote hoi. The ra ten sue 
sinh do khong tra tien cong cho con u? 

- Khong nhung lao khong tra ma sau khi ngai di khoi khu rung, 
con lai co hai nguoi, lao lai cot toi vao cay soi va quat toi tui 
bui, da thit toi rach nat nhu thanh Bartolome 1 vay; moi Ian 
quit cho toi mot roi, lao lai noi mot cau bong pheng de gieu cot 
ngai khien toi cung se phai phi cuoi neu luc do toi khong dau 
don qua. Ten khon kiep danh toi bo le bo cang khien toi phai 

di nam nha thuong tu do toi nay. Chinh ngai da gay ra nong noi 
nay boi vi neu ngai cii thang duong ma di, khong ai moi khong 
den, khong nhung tay vao cong viec cua nguoi khac, thi lao chu 
toi se chi danh toi chung mot hai chuc roi roi se tha toi ra va tra 
so tien han no toi. Nhung vi ngai lam nhuc lao khong dung cho 
va chui mang lao qua tham te nen lao noi nong, va vi khong lam 
gi duoc ngai, lao da trut ca noi tiic gian len dau toi khien cho 
toi suot doi khong ra hon nguoi nua. 

- Ta da sai lam bo di qua sdm, dang le ta phai o day cho toi khi 

han tra tien cho con xong xuoi da. Do kinh nghiem nhieu nam, 

dang le ta phai biet duoc rang khong mot ten sue sinh nao chiu 

Page 335 



DON QUUOTE.txt 

giu loi hiia neu no thay rang viec lam do bat loi cho no. Nhung 
nay, Andrex, chac con con nhd rang ta da the neu han khong 
tra tien cho con, ta se di tim han bang duoc du cho han co tron 
vao trong bung ca voi. 

- Dung nhu vay, Andrex dap, nhung loi the do da chang co tac 
dung gi. 

- Roi con se thay no co tac dung hay khong! 

N6i roi, Don Kihote dung phat day bao Xantro chuan bi ngua; 
con Roxinante dang gam co trong luc moi nguoi ngoi an. 
Thay vay, Dorotea voi hoi xem chang dinh lam gi; Don Kihote 
dap: 

- Toi dinh di tim ten sue sinh trung tri no ve toi danh nguoi va 
bat no phai tra cho Andrex khong thieu mot xu, du cho co bao 
nhieu ke sue sinh tren doi nay toi cung khong so. 

- Theo nhu loi da hiia, Dorotea noi, chang khong duoc nhung 
tay vao bat cii chuyen gi chung nao chua giai quyet xong viec 
cua thiep. Vi chang hieu dieu nay hon ai het, thiep dam xin 
chang hay dep noi tiic gian cho toi khi nao thiep tro lai ngoi 
bau. 

- Nang noi phai, Don Kihote dap, va Andrex danh phai chiu 
kho cho ta toi khi nang tro lai ngoi bau nhu nang vua noi; 
nhung ta the va hiia mot Ian nua rang ta chua nghi ngoi chung 
nao Andrex chua duoc tra thu va tra tien. 

- Toi chang tin vao nhung loi the do, Andrex noi. Bay gio toi 
mong co du tien an duong de di toi Xeviia hon la tat ca nhung 

Page 336 



DON QULJOTE.txt 

sir tra thu tren doi nay. Neu ngai co gi, hay cho toi an va mang 

di duong. Chuc ngai a lai binh an va cung xin chiic tat ca cac vi 
hiep si giang ho gap may man cung nhu ho da mang lai may 
man cho toi. 

Xantro lay o trong tui ra mot mau banh mi va mot mieng pho- 
mat, dua cho chu be va noi: 

- Nay, em Andrex, cam lay; the la tat ca chiing toi day deu 
phai chiu mot phan dau kho cua em day. 

- Sao, cac ong chiu phan nao? Andrex hoi. 

- Phan pho-mat va banh mi day, Xantro dap. Co Chiia biet 
cho rang ta co du an hay khong; ta noi de anh ban biet rang 
bon giam ma chung ta di theo hau cac hiep si giang ho thuong 
bi doi kho va con gap nhieu chuyen dau don khac ma khong 
dam ma mom keu ca. 

Andrex cam lay banh va pho-mat, roi may khong ai cho them 
gi nua, cam dau di thang. Tuy nhien, truoc khi di, chu be bao 
Don Kihote: 

- Lay Chua, thua ngai hiep si giang ho, neu Ian sau ngai co gap 
toi, du cho ngai thay nguoi ta danh toi nhu tu, xin cho ra tay 
lam chi va hay mac toi vi noi dau kho cua toi se khong giam di 
du co su giup do cua ngai, mot nguoi ma Chua nguyen rua 
cung nhu Chua nguyen rua tat ca nhiing hiep si giang ho sinh ra 
tren doi nay. 

Don Kihote dinh dung day de tri thang be nhung no da chay 

mat tarn mat tich. Don Kihote rat nguong ve chuyen thang be 

Andrex, va moi nguoi thay can phai co het sue nin cuoi de 

Page 337 



DON QUUOTE.txt 

chang khoi noi khung. 
Chuong XXXII 

DOAN CUA DON KIHOTE DA GAP NHL^ CHUYEN 

GI TRONG QUAN TRO? 

An uong xong xuoi, moi nguoi voi chuan bi lua ngya ra di; tren 

duong khong xay ra chuyen gi dang ke lai va ngay horn sau ho 

toi cai quan tro da lam cho Xantro Panxa kinh hon bat via; bac 

giam ma chang muon vao chut nao nhung khong co each gi Ian 

duoc. Thay Don Kihote va Xantro toi, vo chong chu quan, co 

gai va co hau Maritornex chay ra ciia don, tay bat mat mmig; 

Don Kihote cung chao hoi moi nguoi mot each nghiem trang 

trinh trong; chang yeu cau thu xep cho mot cho nghi tuom tat 

hon Ian traoc; vo chu quan dap: 

- Chi can ngai tra tien tu te hon thi se duoc hau ha nhu ong 
hoang. 

Don Kihote hiia se tra nhieu tien va duoc ho xep cho mot cai 
giuong cung kha tuom o ngay cai buong xep truoc kia; trong 
nguoi met moi va dau 6c khong duoc minh man, chang ben di 
nam ngay. 

Don Kihote vua di khuat, vo chu quan tien ngay lai bac pho 
cao, turn lay bo rau va noi: 

- Thoi, thoi, khong duoc dung cai duoi nay de lam rau nua; 
phai tra lai cho toi. Tu hoi ong lay di, cai luge cua chong toi 
khong co cho cam, viit Ian 16c duoi dat, that nguong ca mat. 
Ba ta co giat bo rau nhung bac pho cao khong chiu tra; cuoi 
cung, Cha xii bao bac cii tra vi khong can toi muu ke do nua 

Page 338 



DON QUUOTE.txt 

va bac cung khong can phai cai trang lam gi, neu Don Kihote 

hoi thi bao la bi bon tu kho sai lay het cua cai phai chay tron 
vao trong quan tro nay; con neu chang hoi ve anh giam ma cua 
cong chua thi tra loi la nang da phai anh ta ve nuoc truoc de 
bao cho moi nguoi biet la nang se ve cung voi mot vi an nhan, 
vi nay se giai phong cho ca nuoc. Luc ay, bac pho cao moi vui 
long tra lai bo long duoi con bo cho ba chu quan, dong thoi tat 
ca nhiing ao quan vat dung da muon de dung vao viec giai 
thoat Don Kihote cung duoc tra lai day du cho ba ta. Nhung 
nguoi trong quan tro deu tram tro truoc nhan sac cua Dorotea 
cung nhu truoc ve xinh trai cua Cardenio. Cha xii bao chu 
quan co gi hay don ra cho an; chac mam gap dam khach sop, 
lao chu da mang ra mot bua an kha thinh soan. Trong khi do 
Don Kihote van ngu va cung khong ai goi day vi ho thay giac 
ngu doi voi chang luc nay tot hon bua an. An xong, sang phan 
trang mieng, ho ke lai cho vo chong chu quan, co con gai, co 
hau Maritornex va tat ca nhung khach tro khac ve su dien ro 
ky la cua Don Kihote va ve tinh trang cua chang luc tim thay o 
tren nui. Ba chu quan cung tuong thuat lai su viec da xay ra 
givia chang hiep si voi anh lai la; khong thay Xantro dau ba ta 
noi ca chuyen bac giam ma bi tung he len troi khien moi nguoi 
deu cuoi vang. Cha xii noi: 

- Chi tai Don Kihote doc sach kiem hiep nen da bi loan tri. 
Chu quan voi dap: 

- Toi khong biet co phai tai the hay khong; thuc ra, theo toi 

hieu, khong co sach nao hay hon loai do tren doi nay. Trong 

Page 339 



DON QUUOTE.txt 

nha toi day cung co vai ba cuon va chung da mang lai su song 
cho toi cung nhu cho nhieu nguoi khac. Den mua gat hai, dam 
tho gat tu hop o day trong nhung ngay hoi; trong bon ho, the 
nao cung co mot anh biet doc; khi thay anh ta cam mot quyen 
sach kiem hiep trong tay, bon chung toi gom tren ba chuc 
nguoi voi ngoi quay xung quanh nghe mot each rat thich thu; 
rieng toi moi khi nghe toi nhung doan noi ve nhiing don sam set 
cua cac hiep si, toi cung muon lam duoc nhu ho, va vi the toi 
cii muon nghe mai thau dem suot sang. 

- Toi cung vay, ba chu quan noi, boi vi khong luc nao toi cam 
thay sung sudng o trong nha nay bang luc ong nghe doc sach; 
luc do ong mai me, quen ca quat mang chung toi. 

- Dung nhu vay, Maritornex noi; thu that la toi cung rat thich 
nghe vi nhung truyen do rat hay, nhat la nhung doan ta mot tieu 
thu dung duoi goc cam 6m chang hiep si, trong khi do co hau 
dung canh gac, trong bung vua them muon vua lo so. Phai noi 
rang nhving truyen do rat la hay. 

- The con co, co thay the nao? Cha xii hoi con gai chu quan. 

- Thua ngai, toi cung khong r5, co gai dap; toi cung hay nghe 
va tuy khong hieu, toi cung thay thich; tuy nhien toi khong thich 
nhung doan danh nhau nhu cha toi ma lai thich nhung loi than 
van cua cac hiep si khi ho xa vang nguoi yeu; thu that, doi khi 
toi da phai khoc vi thay thuong ho qua. 

- Neu vay, Dorotea noi, chac co se ciiu giup cac chang hiep si 
do neu ho vi co ma phai khoc than? 

Page 340 



DON QUUOTE.txt 

- Toi khong biet hie do se xu sir ra sao, con gai chu quan dap; 

chi biet rang co nhung co nang rat tan ac khien cac hiep si phai 
goi ho la ho, sit tit hoac bang nhung danh tit xau xi khac. Lay 
Chua! Khong hieu lam sao co ke vo tinh va vo litong tarn, 
khong dap lai tinh yeu ciia mot chang trai litong thien de chang 
phai chet hoac tro nen dien dai. Toi khong hieu ho kieu each 
nhu vay de lam gi; neu qua that ho la nhitng co gai dung dan thi 
hay lay ngay nhung hiep si kia di vi nhung chang nay cung 
khong mong gi hon kia ma. 

- Con khong duoc noi nita, ba chu quan len tieng; hinh nhu 
con biet qua nhieu nhitng truyen nay; con gai biet nhieu va noi 
nhieu nhu vay khong hay ho gi dau. 

- Nhung vi ngai khach day hoi nen con khong the khong tra loi. 

- Thoi duoc, Cha xu noi, bay gio ong chu quan hay mang 
nhitng sach do ra day cho toi xem nao. 

- Xin vui long. 

Noi roi, chu quan vao trong buong lay ra mot cai horn con cu 
ky co khoa, ma horn ra thay co ba cuon sach Ion cung mot vai 
tap giay viet tay, chit rat tot. Cuon thu nhat nhan de: Don 
Xironhilio de Traxia, cuon thu hai la Phelixmarte de Ircania, 
cuon thu ba la Chuyen vien tuong vi dai Gonxalo Ernandex de 
Cordoba va cuoc doi cua Diego Garxia de Paredex. Doc ten 
hai cuon dau, Cha xu quay lai noi vdi bac pho cao: 

- Rat tiec khong co ba quan gia va co chau gai cua ong ban ta 
oday. 

- Khong sao, bac pho dap, toi cung biet khuan nhitng cuon 

Page 341 



DON QUUOTE.txt 

sach do ra san hay cho vao 16 suoi dang chay rung rue kia. 

- The nao, ngai dinh dot sach cua toi do sao? Chu quan hoi. 

- Chi rieng hai cuon Don Xironhilio va Phelixmarte nay thoi, 
Cha xii noi. 

- Phai chang sach cua toi thuoc ve ta giao hoac gay chia se 
khien ngai muon dot di. 

- Chac ong ban muon noi la gay chia re, bac pho cao xen vao. 

- Dung vay, chu quan dap. Nhung neu ngai muon dot, xin hay 
dot cuon sach ve vien tuong vi dai va Diego Garxia. Tha toi de 
nguoi ta dot con toi con hon la dot hai cuon nay. 

- Nguoi anh em cua toi oi, Cha xii noi, hai cuon sach do hoan 
toan bia dat va day nhiing chuyen nham nhi vien vong; con 
cuon noi ve vien tuong la chuyen co that, ke lai nhung viec lam 
cua Gonxalo Ernandex de Cordoba, mot nguoi da lap nen 
nhieu chien cong hien hach, xiing dang vdi ten ma nguoi doi 
tang cho chang la Vien tuong vi dai, mot danh hieu chi co 
chang xiing dang duoc nhan. Con Diego Garxia de Paredex la 
mot hiep si cao quy, sinh quan o tinh Truhiio, mien 
Extremadura. Chang la mot chien si rat dung cam va co sue 
manh phi thuong, bang mot ngon tay chan dung mot banh xe 
coi xay dang quay tit hoac dung tran o dau cau, dung guom 
ngan khong cho ca mot dao quan di qua; chang con nhieu chien 
cong lung lay khac do chinh chang da thuat lai vdi tat ca su 
khiem ton cua mot hiep si va mot tac gia khi viet ve ban than 
minh; qua that neu duoc mot nguoi khac viet mot each tu do 

Page 342 



DON QUUOTE.txt 

va khach quan han, chac chan nhung chien cong cua chang se 

lam lu mo cac hiep si Eto, Akil va Roldan. 

- The cung chua ghe dau! CM quan noi. Chan dung banh xe 
coi xay thi da lay gi lam la! Lay Chua, xin ngai hay doc nhung 
chuyen ma toi da duoc nghe ve Phelixmarte de Ircania: bang 
mot nhat guom, chang da chat diit ngang lung nam ten khong 
16 nhu chat cu khoai vay; mot Ian khac, chang giao chien vdi ca 
mot dao quan vua Ion vua manh gom tren mot trieu sau tram 
ngan binh linh deo vu khi suot tu chan len den dau, va chang da 
danh tan dao quan do nhu danh tan mot dan cuu vay. Con anh 
chang Don Xironhilio de Traxia nua cung rat dung cam va tao 
bao nhu ngai se thay trong cuon sach nay; mot horn, anh ta 
dang boi thuyen tren song bong dau co mot con ran lua re 
nuoc hien ra; vua nhin thay no, anh ta xong ngay toi, cudi len 
cai lung day vay cua no, lay hai tay ghi chat hong no lai; thay 
sap nghet tho, con ran khong con each nao khac la lao sau 
xuong day song mang theo ca chang hiep si vi chang ta van 
khong buong no ra. Khi toi day, thay co nhving toa lau dai cung 
nhiing vuon hoa rat dep; con ran hoa thanh mot ong gia va ong 
gia da noi vdi chang hiep si nhieu dieu rat hay ho ly thu dang 
nghe. Thoi di, ngai oi, neu ngai duoc nghe chuyen nay, chac 
ngai se phai suong ren; con toi coi khinh vien tuong vi dai va 
chang Diego Garxia cua ngai. 

Nghe chu quan noi, Dorotea khe bao Cardenio: 

- Chi thieu chut nua thi ong chu nha nay cung co the ket ban 

vdi Don Kihote duoc day. 

Page 343 



DON QUUOTE.txt 

- Toi cung thay the, Cardenio dap, vi ro rang ong ta tin vao tat 
ca nhving dieu ke trong sach, va ngay nhung thay tu di chin dat 
cung khong lam cho ong ta nghi khac duoc. 

- Nguoi anh em ai, Cha xii lai noi, tren doi nay khong co 
Phelixmarte de Ircania, Don Xironhilio de Traxia va nhving hiep 
si tuong tu khac nhu ke trong sach dau; tat ca deu do su bay 
dat, tuong tuong cua nhiing ke roi viec da viet ra nhving cuon 
sach do nham muc dich giai tri; nhu nhung nguoi tho gat cua 
ong da doc de giai tri. Toi xin the vdi ong rang khong lam gi co 
nhving hiep si nhu vay tren doi nay va cung khong lam gi co 
nhung chien cong va nhung su viec ngong cuong nhu vay. 

- Ngai noi khong the nghe duoc ! chu quan dap. Lam nhu toi 
khong biet ban tay co may ngon va giay chat o cho nao vay. 
Dung tuong co the bip duoc toi vi, lay Chua, toi khong phai la 
thang ngoc dau. Lam sao ngai co the lam cho toi tin rang nhving 
cuon sach hay ho nay ke toan nhung chuyen vien vong bia dat 
mot khi da duoc cac vi trong Hoi dong hoang gia cho phep in; 
khi nao cac vi ay lai cho in nhung chuyen bia dat, danh nhau, 
phu phep lam me muoi dau 6c con nguoi ta! 

- Toi da noi vdi ong ban rang nguoi ta lam ra nhving sach nay 
nham tieu khien cho nhving bo 6c nhan roi cua chung ta. Trong 
cac quoc gia co to chiic, nguoi ta bay ra nhung tro choi nhu 
danh co, bi-a cho nhung ai khong muon, khong phai hoac 
khong the lam viec duoc, va nguoi ta cung cho in nhung cuon 
sach nay, nghi rang khong ai ngu ngoc tin rang nhving chuyen 

Page 344 



DON QULJOTE.txt 

do co that. Neu horn nay toi co thoi gio va co thinh gia muon 

nghe, toi se noi ve nhung dieu can neu len trong cac sach kiem 
hiep de cho nhung sach do tro nen ly thu va bo ich cho mot so 
nguoi; nhung toi hy vong se co ngay noi duoc dieu do voi 
nhung nguoi co tham quyen de ho sua sai. Con bay gio, xin 
ong chu quan hay tin vao nhung loi toi noi; ong cam lay nhung 
cuon sach nay va hay tu suy xet xem do la that hay gia ma dinh 
lieu; cau Chua cho chin ong khong di tap tenh nhu chin ong 
khach Don Kihote cua ong. 

- Khong dau, chu quan dap; toi khong dien toi miic di lam hiep 
si giang ho dau; toi hieu ro rang thoi nay khong co nhving hiep 
si di chu du khap trai dat nhu thoi xua niia. 

Xantro nghe duoc phan sau cau chuyen giiia Cha xii va chu 
quan; bac rat lo lang suy nghi khi thay hai nguoi noi rang ngay 
nay khong con hiep si giang ho nvia va tat ca nhiing sach kiem 
hiep deu la bia dat bay ba. Bac dinh bung cho xem chuyen di 
nay cua Don Kihote ra sao, va neu ket qua khong tot dep nhu 
bac nghi, bac se tu biet chu tro ve lam cong viec cu cung voi 
vo con. Chu quan dinh cat horn sach nhung Cha xii ngan lai va 
noi: 

- Hay guom, de xem nhiing tap chep tay bang chii rat nan not 
nay la cai gi. 

Chu quan lay ra dua cho Cha xii; day la mot tap gom tarn xep 

giay chep tay, tren trang dau co ghi nhan de bang chii to: 

Truyen anh chang hieu ky kho dai. Cha xii doc lam nham ba 

bon dong roi noi: 

Page 345 



DON QUUOTE.txt 

- Qua that nhan de truyen nay kha hap dan khien toi muon doc 
ca tap. 

Chu quan dap: 

- Ngai nen doc vi toi xin thua de ngai biet rang co nhung ong 
khach tro da doc va ho thich lam, cii nang nac hoi mua; toi 
khong ban vi con muon tra lai cho chu nhan da bo quen cai 
horn cung nhung cuon sach va tap truyen nay. Co the mot ngay 
kia nguoi do se tro ve day. Ke ra khong co nhving cuon sach 
do cung thay thieu nhung toi se tra lai tat vi tuy toi mo quan tro 
nhung cung van la mot tin do Kito giao. 

- Ong ban noi chi phai, Cha xii noi; tuy nhien neu toi thay 
truyen do hay, xin hay cho toi chep lai. 

- Rat vui long, chu quan dap. 

Trong luc hai nguoi con dang trao doi, Cardenio cam xem tap 
truyen; chang cung thay truyen do hay, ben yeu cau Cha xii 
doc to cho moi nguoi cung nghe. 

- Toi xin doc ngay neu nhu dung thoi gio de doc truyen co loi 
hon di ngu, Cha xii noi. 

- Doi vdi toi, Dorotea len tieng, dung thoi gio de nghe doc 
truyen con hon ca nghi ngoi vi dau 6c toi van chua thanh thoi 
nen chua ngu nhieu duoc. 

- Da vay, Cha xii noi, toi xin doc du chi vi tinh hieu ky; co khi 
doc roi se thay hay. 

Bac pho cao va ca Xantro cung toi yeu cau Cha xii doc; thay 
viec lam ciia minh se mang lai thich thii cho moi nguoi va cho 

Page 346 



DON QUUOTE.txt 

ca ban than, Cha xii noi: 

- Neu the, xin moi nguoi lang tai nghe, truyen bat dau nhu sau: 
Chuong XXXIII 

TRUYEN ANH CHANG HIEU KY KHO DAI 

Tai Phlorenxia, mat thanh pho tru phu va noi tieng thuoc mien 

Toxcana a Y-dai-loi co hai chang quy toe giau co va danh gia 

ten la Anxelmo va Lotario; ho rat than nhau va nhung ai biet hai 

nguoi deu goi ho theo each hoan xung la doi ban. Ca hai deu 

chua vo va con tre, dong tue, dong tarn, khien ho rat quy men 

nhau. Cua dang toi, Anxelmo co phan thich di vao con duong 

tinh ai, con Lotario lai ham me san ban; tuy nhien, khi can, 

Anxelmo co the dep so thich de chieu theo y cua Lotario, hoac 

Lotario cung dep duoc y thich cua minh de thoa man Anxelmo. 

Hai nguoi song voi nhau that la an y, tuong dau con hon ca 

nhiing bo phan may moc cua mot chiec dong ho. 

Anxelmo yeu say dam mot cong nuong trong tinh; co nay co 

nhan sac, khue cac, rat net na va thuoc mot gia dinh quy phai. 

Xua nay, moi khi dinh lam viec gi, Anxelmo deu hoi y kien cua 

Lotario; Ian nay cung vay, sau khi duoc ban dong y, Anxelmo 

quyet dinh xin cha me co ta ga con gai cho minh. Quyet roi thi 

lam ngay, va chinh Lotario la nguoi di hoi vo cho Anxelmo. 

Lotario lo lieu cong viec rat hop y cua ban va chi it lau sau, 

Anxelmo da lam chu con nguoi ma chang ao uoc; Camila cung 

rat hai long co mot nguoi chong la Anxelmo, va nang khong 

ngot loi cam on Thuong de va Lotario la nguoi da mang lai 

hanh phuc cho minh. Trong may ngay hon le - nhving ngay nay 

bao gio cung tuoi dep - Lotario van tiep tuc lui toi nha 

Page 347 



DON QUUOTE.txt 

Anxelmo de chuc rung, mung vui vdi ban; nhung qua may ngay 
cudi roi, khi nhung cuoc tham hoi, chiic tung da van, Lotario 
bat dau thua di lai nha ban; chang nghi rang (va tat ca nhung ai 
te nhi cung deu nghi nhu vay) khong nen lai vang qua nhieu nha 
nhung ngudi ban co vo nhu khi ho con d mot minh, vi tuy rang 
khong ai co the va duoc phep nghi ngo tinh bang huu chin 
chinh, can phai rat than trong doi vdi danh du cua mot ngudi 
chong vi ngay anh em mot cung co the xuc pham toi huong chi 
ban be. 

Anxelmo da nhan thay Lotario thua di lai choi boi; chang het 
sue than phien voi ban, noi rang neu nhu biet cuoc hon nhan 
lam cho hai ngudi khong duoc gap nhau nhu khi trade, chang 
se khong bao gid lap gia dinh; va neu nhu quan he tot giua hai 
ngudi trade kia, khi chang chua co vo, da khien cho ho duoc 
tang mot danh tu rat dang yeu la doi ban tri ky thi ngay nay, 
khong nen vi qua than trong ma vo co de mat mot cai ten hay 
ho quy gia nhu vay; roi Anxelmo cau khan - neu ta co the dung 
duoc danh tu nay trong quan he giiia hai ngudi - Lotario hay 
coi nha chang nhu nha minh va hay di lai nhu trade; chang con 
noi them rang y muon cua chang cung la y muon cua vo chang 
va mot khi Camila da biet ro tinh ban giua hai ngudi trade kia, 
nang se thac mac trade thai do lanh nhat cua Lotario. 
Anxelmo da noi nhu vay va con noi nhieu nua nham thuyet 
phuc ban giii quan he mat thiet nhu trade, va Lotario cung da 
dap lai long mong muon cua Anxelmo mot each rat kheo leo, te 

Page 348 



DON QULJOTE.txt 

nhi khien Anxelmo khong con dieu gi phai than phien nua. Hai 

nguoi thoa thuan voi nhau la cii hai ngay trong mot tuan va cac 

ngay le, Lotario se den an com tai nha Anxelmo. Tuy da thong 

nhat voi nhau nhu vay song Lotario van giu gin sao cho khoi 

anh huong toi danh du cua ban vi chang coi trong thanh danh 

cua Anxelmo con hon ca cua chinh minh. Chang noi rat dung 

rang mot nguoi duoc troi ban cho mot co vo dep can phai chu 

y xem nhung nguoi ban den choi voi minh la ai cung nhu xem 

nhung ban gai cua vo minh la ai, vi co nhiing viec khong thuc 

hien duoc va khong ban tinh duoc o nhiing noi cong cong, den 

dai, hoi he (khong phai Ian nao cac ong chong cung tu choi 

khong cho vo di toi nhiing noi nay) nhung lai rat de giai quyet 

tai nha mot nguoi ban gai hoac ho hang ma ta van tin tuong 

xua nay. Lotario con noi rang nhung nguoi co vo can co ban 

tot de ho chi cho nhiing thieu sot vi xua nay mot nguoi chong 

qua yeu vo thuong khong dam bao vo lam mot viec gi co loi 

hoac ngan vo lam mot viec gi co hai, so vo gian, nhung neu anh 

ta duoc mot nguoi ban vach cho thay cai sai thi se sua duoc 

mot each de dang. The nhung, tim dau ra mot nguoi ban khon 

ngoan, trung hau va chin chinh nhu Lotario doi hoi? Qua that 

toi khong biet. Chi co Lotario la mot nguoi ban nhu vay vi 

chang rat cham lo den danh du cua Anxelmo va thuong tim 

each tranh ne, giam bot hoac nit ngan nhung ngay hai nguoi 

hen gap nhau, de cho nhung ke roi viec va nhving cap mat tinh 

quai khong the noi gi duoc moi khi ho thay co mot chang trai 

giau co thuoc dong doi quy toe va co nhieu due tinh khac, vao 

Page 349 



DON QUUOTE.txt 

nha mot nguoi dan ba xinh dep nhu Camila; tuy dao due va 
pham gia cua Camila cung du de ngan chan nhung ke xau mom 
nhung Lotario khong muon thanh danh cua nang cung nhu cua 
Anxelmo co the bi anh huong. Vi vay, nhung ngay phai tdi 
tham ban nhu da thoa thuan, Lotario lam nhving viec khac, lay 
co la khong the bo duoc, va the la mot ben thi trach moc, mot 
ben cii thanh minh, mat bao nhieu thoi gio. Mot horn, trong luc 
hai nguoi di choi tren mot canh dong o ngoai thanh, bong 
Anxelmo noi voi ban nhu sau: 

- Ban Lotario thu - nghi xem, Thuong de da uu dai toi, dat toi 
vao mot gia dinh quyen quy, cho toi nhieu cua cai - cua cai 
thien nhien cung nhu tien bac chau bau - dac biet la da cho toi 
mot nguoi ban nhu anh va mot nguoi vo nhu Camila, hai bau 
vat ma toi rat quy trong, va neu nhu toi khong quy trong dung 
muc, it nhat toi cung da quy het miic; the nhung, truoc mot su 
uu dai nhu vay, toi van khong den dap lai mot each tuong 
xiing. That ra, voi tat ca nhung an hue do, con nguoi ta thuong 
da lay lam thoa man lam roi, rieng toi van cam thay minh la ke 
dau kho, buc boi nhat thien ha. Khong biet tu bao gio, co mot 
mong udc la lung, khac thuong am anh va thoi thuc toi, khien 
toi cung phai ngac nhien voi ban than minh, va toi tu ket toi, tu 
trach moc, co gang khong tho 16 dieu do voi ai va khong nghi 
toi niia. Nhung bay gio da toi luc toi phai noi ra va bay to rieng 
voi anh, tin tuong rang voi su kin dao va su sot sang cua mot 
nguoi ban chan chinh nhu anh, noi thac mac cua toi se chong 

Page 350 



DON QUUOTE.txt 

duoc giai quyet, va roi nhd co sir nhiet tinh cua anh, hien nay 

toi buon rau bao nhieu vi dieu mong uoc ctien ro do, sau nay toi 
se trd lai vui ve bay nhieu. 

Nghe Anxelmo noi, Lotario lay lam ngac nhien lam, khong hieu 
ban minh ma dau dai dong loanh quanh nhu vay nham muc 
dich gi. Chang co doan xem mong uoc nao da am anh dau 6c 
ban minh, nhung khong sao doan tning, va de khoi phai hoi 
hop vi su cho doi, chang bao Anxelmo: 

- Neu anh cii phai rao truoc don sau de noi len nhiing y nghi 
tham kin cua minh thi that la anh da xuc pham den tinh ban 
tham thiet cua toi; anh co the chac chan tim thay o toi nhiing loi 
khuyen nhu hoac mot giai phap de thoa man dieu mong uoc 
cua anh. 

- That vay, Anxelmo dap, va voi mot long tin tuong vao anh, 

toi xin thua voi ban Lotario cua toi rang dieu mong uoc lau nay 

am anh toi nhu sau: toi muon biet Camila, vo toi, co that net na, 

hoan hao nhu toi tuong khong, va toi khong the biet duoc su 

that do neu khong thu thach nang vi co qua thu thach mdi thay 

duoc nhiing due tinh cua nang, cung nhu lua chiing minh 

nhiing due tinh cua vang vay. Ban a, toi nghi rang mot nguoi 

dan ba co net na hay khong con tuy xem nguoi do co bi ai theo 

duoi hay khong, va mot nguoi dan ba khong xieu long truoc 

nhiing loi the thot, nhiing mon qua cap, nhung giot nuoc mat 

hoac nhung su chieu chuong thuong xuyen cua nhiing ke yeu 

minh mot each qua sot sang, mot nguoi nhu vay mdi goi la 

ciing ran duoc. Lam sao co the khen mot nguoi dan ba la net 

Page 351 



DON QUUOTE.txt 

na duoc mot khi khong co ai khuyen khich nguoi do lam dieu 
bay ba? Neu mot nguoi dan ba to ra rut re e le, dieu do co gi 
la la mot khi nguoi do khong gap co hoi de tu tha long hoac 
biet rang neu chong bat duoc minh lam bay thi se khong tha toi 
chet. Cho nen, doi vdi mot nguoi dan ba to ra net na chi vi so 
hai hoac vi khong gap dip, toi khong quy trong nhu doi voi mot 
nguoi dan ba bi theo duoi, cau khan nhung van thang cuoc. Vi 
nhung ly le ay va nhieu ly le khac nua ma toi co the vien ra day 
de lam cho y kien cua toi them viing chac, toi muon rang 
Camila vo toi phai trai qua nhung kho khan do va phai duoc 
thu thach: nang se bi mot nguoi theo duoi to tinh, mot nguoi tai 
hoa xiing dang duoc nang yeu lai. Neu nang thang duoc tran 
nay nhu toi tin tuong, toi se rat hanh phuc va toi co the noi 
duoc rang dieu mong uoc cua toi da duoc toai nguyen; toi se 
noi rang toi da may man lay duoc mot nguoi vo ciing ran nhu 
mot hien nhan da phat bieu la: Ai se lay duoc nang? Con neu 
nhu su viec xay ra trai nguoc voi y nghi cua toi, toi se chiu 
dung duoc noi buon phien - mot noi buon phien do cuoc thi 
nghiem dau don nay gay ra - vi toi vui suong thay y kien cua toi 
duoc xac minh. Ban Lotario, tat ca nhung loi anh se noi de bac 
y kien cua toi khong co tac dung lam cho toi tu bo y dinh cua 
toi dau, cho nen toi muon rang anh se nhan loi thuc hien giup 
cho. Trong khi tien hanh, toi se tao co hoi khien anh khong 
thieu mot thu gi ma toi thay can thiet de theo duoi mot nguoi 
dan ba dung dan, net na, kin dao va khong vu loi. Mot trong 

Page 352 



DON QUUOTE.txt 

nhung nguyen nhan khien toi trong cay vao anh truoc mot viec 

kho khan nhu vay la vi neu Camila co bi anh cam do thi dieu 

do cung khong gay ra hau qua tai hai, va ta van biet duoc su 

that ma khong xay ra dieu gi dang tiec. Nhu vay, toi chi bi xuc 

pham boi mot y dinh chii khong phai boi mot hanh dong cua 

Camila, va su xuc pham do se duoc vui sau chon chat nho vao 

su kin dao cua anh vi toi biet rang mot khi chuyen nay lien quan 

den toi, anh se giu kin nhu bung. Boi vay, neu anh muon toi co 

mot cuoc song xiing dang vdi ten goi cua no, hay di ngay vao 

cuoc chien dau tinh cam nay, khong le me, cham chap ma phai 

nhanh nhen sot sang, sao cho xiing dang vdi long mong muon 

cua toi va su tin cay giua tinh ban cua doi ta. 

Trong khi Anxelmo thot ra nhving loi nhu vay, Lotario van 

cham chii nghe, khong noi nang gi; khi may Anxelmo ngung loi, 

Lotario nhin ban hoi lau nhu nhin mot vat gi xa la chua rung 

thay bao gio, mot vat lam cho chang phai ngac nhien sung sot; 

cuoi cung chang len tieng: 

- Ban Anxelmo, toi khong sao tin duoc rang nhving dieu anh 

vua noi khong phai la nhung cau noi dua; neu toi nghi rang anh 

noi that, toi da khong de anh noi het, va khi toi khong nghe anh 

noi nua tiic la toi da cat ngang bai dien van dai dong cua anh. 

Toi cho rang mot la anh khong hieu toi, hai la toi khong hieu 

anh. Nhung khong, toi biet ro rang anh la Anxelmo va anh cung 

biet toi la Lotario; dieu dang buon la bay gio toi nghi rang anh 

khong con la chang Anxelmo truoc kia va chac anh cung da 

nghi rang toi khong con la Lotario nhu ngay truoc, boi vi nhung 

Page 353 



DON QUUOTE.txt 

loi anh vua thot ra khong phai la nhung loi cua Anxelmo ban 
toi, va nhung dieu yeu cau cua anh cung khong phai de cho 
Lotario nay giai quyet. Ta can thu thach ban be, song phai giao 
cho ho nhung viec lam dang hoang minh bach, toi muon noi la 
khong su dung tinh ban vao nhung viec chong lai dao troi. Neu 
mot nguoi tarn thuong con nghi duoc nhu vay thi mot giao do 
Kito phai hieu biet hon rang khong nen vi tinh ban ma lam dieu 
trai dao ly. Va chi khi nao can bao ve danh du va cuoc song 
cua ban minh, chii khong phai vi nhung ly do hao huyen nao 
khac, nguoi ta mdi phai cuong lai nhung luat le cua troi dat. 
Anxelmo, bay gio anh hay noi cho toi biet: phai chang danh du 
hoac cuoc song cua anh bi de doa khien toi phai giup anh lam 
mot cong viec dang ghet theo yeu cau cua anh nhu vay? Chac 
chan la khong. Trai lai, theo toi hieu, anh yeu cau toi huy hoai 
danh du va cuoc doi cua anh va ca cua toi nua. Neu toi lam 
cho anh mat danh du tiic la toi giet chet anh vi khong co danh 
du con dang buon hon la chet; va mot khi toi la cong cu gay ra 
tai hoa cho anh, toi cung se nhuc nha khong song noi. Ban 
Anxelmo, cho ngat loi toi va hay lang nghe toi noi nhung y nghi 
cua toi ve dieu mong uoc cua anh, sau do tha ho cho anh co y 
kien, toi se nghe. 

- Duoc lam, Anxelmo dap, xin anh cii noi. 
Lotario tiep tuc: 

- Anxelmo, toi cam thay luc nay dau 6c anh cung giong nhu 
dau 6c cua nhung nguoi Moro vay. Doi voi ho, khong the dung 

Page 354 



DON QULJOTE.txt 

nhung loi trong Thanh kinh, nhung ly le nit ra tir tri tue con 

nguoi hoac tir nhung tin dieu de lam cho ho thay rang ho da 

theo ta dao; trai lai phai dua ra cho ho nhung vi du cu the, de 

hieu, ro rang, voi nhung chiing minh bang toan hoc khong the 

choi cai duoc nhu khi ta noi: "Neu ta trich nhung phan bang 

nhau d hai phan bang nhau thi nhving phan con lai van bang 

nhau"; mot khi noi nhu vay ho van khong hieu, va chac la ho 

khong hieu, phai lay tay chi vao tan mat ho; ay the ma van 

khong ai lam cho ho thay duoc nhung chin ly ton giao thieng 

lieng ciia chiing ta. Bay gio, toi cung se phai dung each do doi 

voi anh vi dieu mong udc ciia anh qua la qua quan, vuot ra 

ngoai ly tri con nguoi, va toi nghi rang toi se ton thoi gio giai 

thich de lam cho anh nhan ra su ngo ngan ciia anh - toi phai goi 

nhu vay vi khong con danh tir nao khac niia, - tham chi toi 

muon bo mac anh de trirng phat dieu mong udc dien ro ciia 

anh. Nhung tinh ban ciia toi doi voi anh khong cho phep toi doi 

xii qua gay gat va cung khong muon toi de cho anh lam vao 

mot tinh trang nguy hiem nhu vay. Va de anh nhin thay ro dieu 

do, Anxelmo, anh hay tra loi toi: anh da chang noi rang toi phai 

theo duoi mot nguoi dan ba kin dao, cam do mot nguoi dan ba 

diing dan, mua chuoc mot nguoi dan ba khong vu loi, lung lac 

mot nguoi dan ba khon ngoan u? Phai, anh da noi nhu vay. 

Neu anh da biet rang vo anh kin dao, diing dan, khong vu loi 

va khon ngoan, thii hoi anh con muon gi nua? Neu anh cho 

rang nang se vuot qua duoc nhung cuoc tan cong ciia toi - 

chac chan nang se vuot duoc -, lieu sau nay anh con nhung 

Page 355 



DON QUUOTE.txt 

danh tu gi dep de hem de tang nang ngoai nhung danh tu ma 
nang hien da co, va lieu nang co han bay gio a diem nao 
khong? Hoac anh khong tin rang nang net na nhu anh da khen, 
hoac anh khong hieu minh muon gi. Neu anh khong tin vo anh 
net na nhu anh da noi thi con thu thach lam gi nua, hay coi do 
la mot nguoi dan ba xau xa, muon doi xii the nao tuy y. Nhung 
neu vo anh la mot nguoi due hanh nhu anh nghi thi dem su that 
ra thu thach la mot dieu kho dai vi sau khi da thu, su that van 
la su that kia ma. Cho nen co the ket luan rang lam nhung viec 
loi it, hai nhieu la dai dot, lieu linh, nhat la khi ta khong bi thuc 
ep, va nhiing viec lam do ro rang la mot su dien ro. Nguoi ta 
chi lam nhung viec kho khan nguy hiem vi Thuong de hay vi 
nhan loai, hoac vi ca hai: nhiing viec lam vi Thuong de la nhung 
viec ma cac vi thanh da lam truoc day (nhung vi nay ve hinh 
thiic cung nhu moi nguoi tran nhung muon song mot cuoc doi 
cua thien than); nhung viec lam vi nhan loai khien con nguoi ta 
phai vuot qua bao bien ca, qua bao dia phuong thuy tho khac 
nhau, qua bao nhieu dat nuoc xa la de tim ra nhving cua cai quy 
gia; lai con nhung viec lam vi Thuong de va nhan loai cua 
nhung chien binh dung cam khi thay tren tuong thanh cua doi 
phuong mot 16 hong nho do mot vien dan trai pha ban vao, da 
lao len nhu bay giua muon ngan cai chet dang cho doi ho, 
khong chut so hai, khong phan nan va cung khong can biet su 
nguy hiem dang de doa minh, duoc khich le boi long tin va long 
mong muon phung su due vua va to quoc. Do la nhiing viec 

Page 356 



DON QUUOTE.txt 

nguoi ta thuong lam, tuy day gian lao nhung hien hach, vinh 

quang va huu ich. Con viec anh dinh lam khong duoc Chua 

ban khen, khong mang lai cua cai quy gia va cung khong duoc 

nguoi doi ca tung. Du viec do co lam cho anh thoa man, anh 

cung khong tro nen vinh hien, giau co, danh gia hon bay gio; 

con neu ket qua nguoc lai, anh se phai chiu mot su dau kho Ion 

nhat ma nguoi ta co the tuong tuong duoc; dung tuong rang 

khong ai biet noi bat hanh cua anh dau, va lai chi can ban than 

anh nhin thay su bat hanh cua minh cung du dau long lam roi. 

De chiing minh dieu nay, toi xin doc mot doan trong cuoi phan 

thu nhat tap tho nhan de Nhiing giot nuoc mat cua Xan Pedro, 

cua thi si noi danh Luix Tanxilo: 

"Khi troi rang, Pedro cam thay noi dau kho va ho then cang 

tang len; va tuy khong co ai, chang xau ho voi chinh minh ve loi 

lam da gay ra. Doi voi ke truong phu, chi can co troi dat biet 

sai lam cua minh cung du nhuc nha roi, ha tat phai cho toi khi 

moi nguoi deu biet". 

Boi vay, du khong ai biet, anh van dau kho, anh van phai khoc, 

khong phai bang nhung giot nuoc mat ma bang nhung giot mau 

trong tim, giong nhu ong thay kho dai ke trong tap tho da dem 

thu chiec binh 1 ma chang Raynaldo khon ngoan khong dam 

dung toi. Tuy tap tho nay cung chi la truyen tuong tuong nhung 

no chua dung nhung dao ly dang duoc suy nghi, hieu thau va 

hoc tap. Va lai, dieu toi sap noi ra day se lam cho anh thay sai 

lam Ion ma anh dang co tinh mac phai. Anxelmo, toi xin hoi 

anh: neu troi kia hay so phan may man khien cho anh duoc lam 

chu mot vien kim cuong rat quy, rat dep, ngay nhung nguoi 

Page 357 



DON QUUOTE.txt 

sanh soi trong thay cung phai thich va nhat tri cong nhan do la 
vien da dep nhat, sang nhat, trong treo nhat loai, va chinh anh 
cung phai cong nhan nhu vay, khong co dieu gi noi nguoc lai, 
thu hoi anh co nen co y dinh dat vien kim cuong do len tren 
mot cai de roi lay bua thang canh nen xuong de xem no co ran 
hay khong? Vi thu anh cii lam viec do va vien da quy van 
nguyen ven sau cuoc thu thach dai dot do, no cung khong vi 
the ma tro nen quy gia hon; con neu no bi vo - dieu co the xay 
ra - co phai la anh mat het khong? Dung la mat het, va chu 
nhan vien da quy con bi moi nguoi coi la mot ke kho dai. Ban 
Anxelmo, phai thay rang doi voi anh cung nhu vdi moi nguoi, 
Camila la vien da quy no, va that la kho dai neu ta dap thu cho 
vo. Va chang du nang co giu duoc nguyen ven cung chang 
danh gia gi hon bay gio, trai lai neu nang Id lam khong chong do 
noi, hay thu nghi xem nang se ra sao mot khi da that tiet, va 
anh se phai tu trach minh den dau vi da gay ra su huy diet cho 
nang va cho ca ban than anh. Phai biet rang khong co vang bac 
chau bau nao tren doi nay quy gia bang mot nguoi dan ba trong 
trang net na, va tat ca danh du cua nguoi dan ba tuy thuoc vao 
nhung nhan xet tot cua moi nguoi xung quanh. Anh da biet la 
vo anh rat muc net na, vay con nghi ngo su that do lam gi? Ban 
a, dan ba la mot dong vat khong hoan thien, cho nen viit nhiing 
chuong ngai vat tren duong di de ho va phai va nga nhao, trai 
lai phai don duong loi quang que khien cho ho co the nhanh 
chin nhe buoc tien toi su hoan thien ma ho con thieu tiic la 

Page 358 



DON QULJOTE.txt 

chic hanh. Cac nha sinh vat hoc ke rang con chon trang la mot 

con vat be nho co bo long trang muot; cac nha cti san muon bat 

no thuong dung ke nhu sau: biet duoc nhung noi no hay cti 

qua, ho lay bun chan lai roi lua cho con vat chay ve phia do; 

khi con chon may dong bun, no dung lai va chiu cho nguoi ta 

bat de khoi phai qua dong bun lay so ban bo long trang ma no 

con quy hon ca tu do va cuoc doi cua no. Nguoi dan ba trong 

trang net na cung tua nhu con chon trang kia, va due hanh cua 

ho con trong trang hon ca bang tuyet; nguoi nao muon cho ho 

gin giu duoc due tinh do, khong de mat mat, phai dung each 

khac, khong nen danh bay ho bang nhung qua cap va nhiing loi 

tan tinh cua nhiing anh dan ong qua sot sang nhu the dung bun 

danh bay lu chon vay; du nguoi dan ba co du hay khong co du 

dao due va nghi luc de tu minh dap bang va vuot qua nhiing 

chuong ngai vat do, ta cung phai tranh truoc cho ho va chi nen 

cho ho nhin may nhung dieu hay le phai. Nguoi dan ba net na 

giong nhu chiec guong pha le, binh thuong thi trong sang nhung 

chi can ha hoi vao la mat guong hoen 6 xin lai ngay. Phai coi 

nguoi dan ba due hanh nhu mot vat thieng lieng, chi de tho 

phung, khong duoc dung toi; phai gin giu: nang niu ho nhu mot 

vuon day hoa hong va cac thu hoa khac ma chu nhan khong 

dong y cho ai dat chan dung tay vao, dung xa sau hang rao sat 

ma thuong thiic huong thorn sac tham cua vuon hoa cung du 

roi. Cuoi cung, toi muon doc cho anh nghe mot vai cau tho toi 

con nho duoc trong mot buoi xem kich, toi thay nhiing cau tho 

nay rat phu hop voi cau chuyen cua chung ta. Mot ong gia 

Page 359 



DON QUUOTE.txt 

khon ngoan da khuyen nhu mot nguoi ban phai giu gin con gai 

cua minh, ong ta noi: 

"Nguoi dan ba giong nhu tarn kinh, khong nen thu xem no co 

de vo hay khong vi moi viec deu co the xay ra. 

Rat co the kinh se vo va that la dai dot dem thu mot vat khong 

the lanh tro lai mot khi da vo. 

Do la y nghi chung cua thien ha va y nghi do dung; vi neu tren 

doi co nhung nguoi nhu Danae thi ciing co nhung tran mua 

vang" 2. 

Anxelmo, tat ca nhung dieu toi noi tdi gio lien quan den anh, 

bay gio ciing can noi ve phia toi mot chut; neu toi noi dai, hay 

tha loi cho, chang qua chi vi anh tim duong ram ma di roi lai 

muon toi ciiu anh ra khoi. Anh coi toi la ban, nhung lai muon 

toi bi mat danh du vi mot dieu trai nguoc voi tinh bang huu; da 

vay anh con muon toi lam mat danh du cua anh. R6 rang anh 

muon toi mat danh du vi mot khi Camila thay toi tan tinh nang 

theo yeu cau cua anh, chac chan nang se coi toi la mot ke xau 

xa, hen ha vi toi da lam mot dieu xa la voi con nguoi toi va tinh 

ban cua anh doi voi toi. Ngoai ra anh con muon toi lam mat 

danh du cua anh; dieu nay cung rat ro vi khi thay toi theo duoi, 

Camila se nghi rang toi da phat hien ra nhung cho yeu cua nang 

nen moi dam to tinh nhu vay, va mot khi nang bi xuc pham tiic 

la anh cung bi xuc pham. Nguoi ta thuong nghi ve ong chong 

cua mot nguoi dan ba ngoai tinh nhu sau: mot nguoi chong, du 

khong biet vo minh ngoai tinh, du khong tao dieu kien cho vo 

minh lam dieu bay ba, du khong thieu su cham nom giii gin, 

van bi thien ha gan cho nhiing danh tu xau xa, va truoc hanh vi 

Page 360 



DON QUUOTE.txt 

toi loi cua nguoi dan ba, nguoi ta van nhin nguoi chong bang 

con mat khinh re chii khong thuong xot du biet rang noi bat 

hanh do khong do nguoi chong gay ra ma do chinh nguoi vo 

kia. Bay gio toi muon noi cho anh biet nguyen nhan vi sao khi 

vo lam dieu bat chinh, chinh nguoi chong lai bi mat danh du 

mac du anh ta khong biet chuyen gi, khong co loi gi, hoac 

khong lam dieu gi khien cho vo minh di theo ke khac. Hay chiu 

kho nghe toi noi vi nhung dieu nay chi co loi cho anh. Khi Chua 

tao thanh nguoi cha dau tien cua nhan loai tren trai dat nay la 

Adam, co ke lai rang Nguoi da lam cho chang ngu that say va 

trong khi Adam ngu, Nguoi da nit chiec xuong suon cut o than 

ben trai cua chang, tao ra me cua chung ta la Eva. Khi Adam 

tinh day nhin thay Eva, chang noi: "Day la thit cua thit toi, 

xuong cua xuong toi". Chua ben noi: "Vi nguoi dan ba nay, 

nguoi dan ong se khong o voi cha me minh nua, va hai nguoi 

se cung xuong cung thit nhu nhau". Tu do, phep hon phoi 

duoc thiet lap, va giua hai nguoi co nhiing soi day rang buoc 

mat thiet, chi co cai chet moi lam cho ho xa roi nhau. Su tu hop 

mau nhiem nay chua dung mot sue manh va mot hieu qua rat 

Ion khien hai nguoi khac biet nhau lai cung mau thit nhu nhau; 

hon the, nhung cap vo chong hoa hop tuy co hai linh hon nhung 

cung chung mot y chi. Vi mau thit cua vo va chong la mot nen 

khi mau thit cua nguoi vo mang nhung vet nho ban hoac bi hu 

hai, mau thit cua nguoi chong cung phai chiu anh huong tuy 

rang nhu da noi o tren, chang ta khong lam gi de gay ra chuyen 

khong hay do. Khi chin hoac mot bo phan trong nguoi bi dau, 

Page 361 



DON QUUOTE.txt 

toan than cung cam may dau vi van la da thit ay ca; khi mat ca 
chin dau thi dau cung cam thay dau tuy dau khong gay ra su 
dau dan do cho mat ca. Cho nen khi vo mat danh du, chong 
cung phai chiu lay mot phan vi hai nguoi da la mot. Xua nay 
nhung chuyen xau xa deu phat sinh tu mau thit, va nhung 
chuyen xau xa hu hong cua nguoi dan ba cung phat sinh tu do, 
cho nen nhat thiet nguoi chong phai chiu mot phan va phai chiu 
6 danh du chang co biet chuyen do hay khong. Anxelmo, phai 
thay rang anh tu chuoc lay tai hoa neu muon khuay dong cuoc 
song thanh binh cua vo anh; vi mot su hieu ky dai dot vien 
vong, anh muon thuc tinh nhiing ham muon vui sau trong long 
nguoi vo trong trang cua anh. Phai than trong vi loi bat cap hai; 
thoi, toi chi noi the vi khong du loi dien ta. Neu tat ca nhiing 
dieu toi da noi khong du cho anh thay doi y dinh khong tot cua 
anh, anh hay di tim nguoi khac dua anh toi 6 nhuc va dau kho; 
toi khong lam viec do dau du toi mat ban mat be, mot su mat 
mat Ion nhat doi voi toi. 

Toi day, chang Lotario due do va khon ngoan ngung loi; 
Anxelmo to ra rat boi roi va tu lu, hoi lau khong dap; cuoi cung 
chang mdi len tieng: 

- Ban Lotario, anh da thay toi het sue cham chu nghe nhung 
dieu anh muon noi voi toi; qua nhung ly le, nhung dan chiing 
cung nhung su so sanh cua anh, toi thay anh la mot con nguoi 
rat muc khon ngoan, mot nguoi ban rat muc chin chinh; toi 
cong nhan va thu nhan rang neu toi khong nghe loi khuyen cua 

Page 362 



DON QUUOTE.txt 

anh, cii khang khang lam theo y kien cua minh thi se khong gap 

dieu hay ma chi gap dieu da. The nhung anh phai thay rang luc 

nay toi dang mac mot benh giong nhu nhung nguoi dan ba 

thuong mac phai khien cho ho them an dat, phan, than cung 

nhving thu khac torn hon, nhin cung du ghe noi chi an vao bung; 

cho nen, phai lam each nao cho toi khoi benh va viec nay cung 

de thoi, chi can anh bat dau tan tinh Camila mot each nhe 

nhang kin dao, chac nang khong qua nhe da moi nghe mot vai 

Ian da xieu long ngay dau. Chi bang each do toi moi yen tarn va 

anh cung moi lam tron bon phan doi voi tinh ban cua chung ta 

vi khong nhiing anh lam cho toi song lai ma con lam cho toi tin 

rang toi khong mat danh du. Bat buoc anh phai lam viec nay vi 

mot ly do sau day: mot khi toi da nhat quyet thuc hien viec nay, 

anh se khong de toi boc 16 y nghi dien ro cua toi voi nguoi 

khac vi dieu do de doa danh du cua toi ma anh rat muon bao 

ve. Con ve phan anh, neu vi phai theo duoi Camila ma danh du 

bi xuc pham, dieu do khong ngai lam vi sau khi thu thach va 

thay vo toi van giu: duoc tiet hanh, anh co the noi ro su that va 

se lay lai duoc tin nhiem nhu truoc. Anh lam viec nay khong co 

gi mao hiem lam ma lai thoa man duoc dieu mong uoc cua toi; 

thoi hay bat tay vao viec du co gap tro ngai kho khan; nhu toi 

da noi, chi can anh thu mot vai Ian thoi la ta co the ket thuc 

duoc. 

Thay Anxelmo mot muc khong thay doi va minh khong con ly 

le hoac dan chiing gi khac dua ra de thuyet phuc ban, mat 

khac thay ban doa se boc 16 dieu mong uoc dien ro do voi 

Page 363 



DON QUUOTE.txt 

nguoi khac, Lotario ctanh phai chieu theo y ban, nhan loi de 
tranh mot tai hoa Ian han; tuy nhien chang dinh bung se tien 
hanh that kheo, vua khong xiic pham tai tarn tu tinh cam cua 
Camila, vua thoa man duoc Anxelmo. Chang bao ban khong 
can nha nguai khac vi chang se lam viec nay va se tien hanh 
ngay khi nao thay thuan tien. Anxelmo 6m chat lay Lotario cam 
an sir giup da cua ban nhu the chang vua nhan duoc mot an 
hue gi Ion lam; hai nguai thoa thuan voi nhau la ngay horn sau 
se tien hanh, Anxelmo se tao co hoi, thai gian de Lotario gap 
go rieng voi Camila va se trao tien cung cac vat quy de chang 
tang cho Camila. Anxelmo con khuyen Lotario dung dan ngot 
hat hay va lam tho ca ngoi de lung lac Camila, va neu Lotario 
ngai thi chang se lam ho. Lotario dong y tat nhung trong bung 
chang co y dinh khac han. Ban bac xong xuoi, ca hai tro ve nha 
Anxelmo. CJ nha, Camila ngong ngong cho chong vi thuong 
ngay Anxelmo khong bao gio ve cham nhu vay. 
Sau do, Lotario ve nha minh; Anxelmo vui ve bao nhieu thi 
Lotario tu lu bay nhieu vi khong biet lam each nao de giai 
quyet on thoa viec lam dai dot nay. Bern horn do, chang nghi ra 
mot ke de lua duoc Anxelmo ma khong phat y Camila va ngay 
horn sau, chang den nha ban an com. Camila tiep dai Lotario 
rat an can va thinh soan vi chang la ban than cua chong minh. 
Sau khi an xong va da don ban, Anxelmo bao Lotario o nha 
voi Camila trong luc chang co viec can phai di, trong mot tieng 
ruoi se ve. Camila nan ni chong o nha, con Lotario thi xin di 

Page 364 



DON QUUOTE.txt 

theo, nhung Anxelmo khong nghe ai ca; da the, chang con yeu 

cau Lotario cho cho toi khi chang ve vi co mot viec rat quan 

trong can ban; chang lai dan Camila phai tiep chuyen Lotario 

trong khi cho. Tom lai, chang da kheo tao ra mot sir vang mat 

can thiet - hay mot sir vang mat dai dot - khien khong ai co the 

ngo la dong kich. Anxelmo di khoi, trong phong chi con lai 

Camila va Lotario vi nhung nguoi lam deu di an com. The la 

Lotario da bi ban don vao giua tran dia voi ke thu truoc mat, 

mot ke thu bang sac dep ciia minh co the danh bai duoc ca 

mot doi hiep si vu trang. Ke ra Lotario lo ngai la dung. Chang 

da doi pho ra sao? Chang dat canh tay len ghe, ban tay ti vao 

ma, xin loi Camila ve thai do khiem nha ciia minh, noi rang 

muon nghi mot lat trong khi cho Anxelmo ve. Thay vay, Camila 

moi chang sang phong khach nghi tren ghe co dem cho duoc 

em hon nhung Lotario tu choi, cii the ngii. Anxelmo tro ve, 

thay Camila o trong buong rieng con Lotario dang ngii mot 

minh, nghi rang co le vi minh vang mat kha lau nen hai nguoi da 

co du thoi gio khong nhung de chuyen tro ma con de ngu; 

chang dinh bung cho cho Lotario tinh day se keo ra khoi nha 

de hoi tinh hinh. Moi viec deu xay ra nhu y Anxelmo. Lotario 

tinh giac, hai nguoi keo nhau ra ngoai, roi Anxelmo hoi ban 

dieu minh dang muon biet; Lotario dap: 

- Theo y toi, ta khong nen boc 16 het y tu ngay Ian dau cho nen 

toi moi chi ca ngoi sac dep ciia Camila, rang khap ca tinh deu 

chi noi den nhan sac va tai tri ciia nang. Toi thay buoc dau nen 

lam nhu vay de gay duoc cam tinh khien nang se san sang nghe 

Page 365 



DON QUUOTE.txt 

mot Ian khac; day la toi bat chuoc mmi con quy khi no muon 
lua mot doi phuong co chuan bi; ban than con quy la den toi 
nhung no lai bien hoa thanh thien than rue anh hao quang, 
khoac tren nguoi mot hinh thuc my mieu; neu luc dau muu ke 
cua no khong vo Id, cuoi cung no moi 16 nguyen hinh va ha thu 
doi phuong. 

Anxelmo nghe xong lay lam hai long lam va hiia hang ngay se 
tao co hoi cho Lotario; chang se van o nha nhung gia vo ban 
biu vao nhung cong viec rieng khien Camila khong the nghi ngo 
gi het. 

The roi ngay nay qua ngay khac, Lotario van chang noi gi voi 
Camila; tuy nhien, truoc Anxelmo, chang van tra loi la co noi 
nhung Camila khong he to ra co hanh dong gi xau xa hoac co 
dau hieu gi khien chang thay co mot tia hy vong nao, rang nang 
con doa neu khong tu bo y nghi khong tot ay di thi nang se 
mach chong. Thay vay, Anxelmo bao Lotario: 
- Thoi duoc, cho toi nay vo toi da khong xieu long truoc nhung 
loi tan tinh; bay gio can xem nang co dung viing truoc cua cai 
vat chat khong. Ngay mai, toi se dua anh hai ngan dong tien 
vang de anh tang nang cung hai ngan nua de anh mua do mx 
trang du nang. Xua nay dan ba du trong trang net na, deu thich 
deo do trang sue va trang diem dep de, nhat la khi ho co nhan 
sac. Neu Camila van vung vang, toi se duoc thoa man va se 
khong lam phien anh nua. 
Lotario hua la mot khi da bat tay vao viec nay, chang se lam 

Page 366 



DON QUUOTE.txt 
den cung, du biet rang se ton cong vo ich. Ngay horn sau, 

chang nhan duoc bon ngan dong tien vang; doi vdi chang do 

cung la bon ngan dieu lo lang vi chang khong biet se noi doi 

ban ra sao. Tuy nhien, chang dinh tarn se tra loi Anxelmo rang, 

cung nhu trade nhung loi tan tinh, Camila khong he lay chuyen 

trade nhung tang pham va nhung loi hiia, va nhu vay khong 

nen ton cong ton sue lam gi vi chi uong phi thi gio ma thoi. 

Nhung rai thay, su viec lai dien ra khac han. Mot horn, cung 

nhu moi Ian, Anxelmo bo tri cho Lotario va Camila gap nhau; 

sau do, chang len vao mot buong ben canh va qua 16 khoa, 

chang nhin ra nghe ngong xem hai nguoi noi gi vdi nhau. Trong 

hon nua tieng dong ho, khong thay Lotario noi gi vdi Camila - 

va du suot ca mot the ky, chang ta cung se khong noi gi het -, 

Anxelmo chot hieu rang tat ca nhving dieu ban minh da noi ve 

Camila deu la bay dat ca. De xac minh viec nay, Anxelmo rdi 

khoi buong, goi Lotario ra mot cho roi yeu cau chang cho biet 

tinh hinh thai do cua Camila. Lotario dap la chang khong muon 

tiep tuc tien hanh niia vi Camila to ra rat nghiem khac va gay 

gat khien chang khong con tinh than de gap lai nua. Anxelmo 

ben noi: 

- Thoi di, Lotario, anh da khong lam du bon phan doi vdi toi va 

khong xiing dang vdi long tin cay cua toi! Horn nay toi da theo 

doi anh qua 16 khoa va toi da thay anh khong noi vdi Camila 

nua loi, tu do toi suy ra rang anh chua noi gi vdi vo toi ca. Neu 

nhu vay - va chac chan la nhu vay -, anh lua doi toi lam gi? Tai 

sao anh muu mo tudc mat cua toi nhung phuong tien ma toi co 

Page 367 



DON QUUOTE.txt 

the co duoc de thuc hien dieu mong uoc cua toi? 
Anxelmo chi noi the thoi, nhung ngan ay loi cung du lam cho 
Lotario boi roi suong sung. Cam thay danh du bi xuc pham vi 
noi doi bi 16, Lotario hiia voi Anxelmo la tu gio phut nay, 
chang se het sue chieu y ban va khong noi doi niia, va 
Anxelmo co the thay duoc dieu do neu to mo theo doi. "Tuy 
nhien, Lotario noi them, anh khong can phai de tarn theo doi 
lam chi vi toi se het long chieu theo y anh khien anh khong con 
dieu gi de ngo vuc nua". Anxelmo tin loi ban noi, va de cho 
Lotario duoc thuan tien va yen tarn, chang quyet dinh vang nha 
trong tarn ngay, den o nha mot nguoi ban tai mot lang Ian can. 
Be co ly do voi Camila ve su vang mat cua minh, Anxelmo da 
dan nguoi ban nay khan khoan moi minh ve choi nha. 
Anxelmo, anh that dang thuong va cung that dai dot! Anh dinh 
lam gi? Anh muu toan gi? Anh doi hoi gi? Lieu day keo anh 
dang tu hai minh, tu boi nho va tu huy hoai day. Camila vo anh 
la mot nguoi dan ba due hanh; anh dang song yen am voi nang; 
khong ai pha roi hanh phuc cua anh; nhiing y nghi cua vo anh 
khong vuot khoi nhiing biic tuong nha anh; anh la mat troi cua 
nang tren trai dat nay, la muc tieu cho nhung mong uoc cua 
nang, la hanh phuc cua nang, la khuon thuoc de nang uon nan y 
muon cua minh theo y muon cua anh va cua troi. Mot khi ca cai 
kho danh du, sac dep va due hanh cua nang da mang lai cho 
anh tat ca nhung cai gi quy gia nhat ma anh mong uoc, tai sao 
anh con muon dao dat len de tim nhung nguon mach cua mot 

Page 368 



DON QUUOTE.txt 

kho bao vat khac xa la, mot hanh dong nguy hiem co the lam 

sup do tat ca vi cai kho do dua tren nhung tru chong yeu ot? 

Phai biet rang ke nao doi hoi qua miic se khong duoc gi het; 

mot thi si da noi ro dieu do nhu sau: 

"Ta di tim cuoc song trong cai chet, sue khoe trong benh tat, tu 

do trong nguc tu, loi thoat giua tuong kin, long trung thanh o 

mot ke phan boi. 

Nhung so phan cua ta - mot so phan ham hiu - cung voi troi 

kia muon rang ta se mat het vi ta da doi hoi nhung dieu khong 

the thuc hien duoc". 

Horn sau, Anxelmo ve que nguoi ban; chang bao Camila rang 

trong thoi gian chang di vang, Lotario se den trong nom nha 

cua va an cung voi nang, lai dan nang phai chu y doi xu voi 

Lotario nhu doi voi chang vay. Camila von dung dan va hieu 

biet nen co ve khong vui trade lenh cua chong; nang dap: 

- That la mot dieu bat tien de cho nguoi khac ngoi vao ghe cua 

chang trong luc chang vang mat. Neu chang lam nhu vay vi 

khong tin rang thiep co the dam duong noi viec nha, xin hay de 

cho thiep lam thu Ian nay roi qua thuc te, chang se thay thiep 

con lam duoc nhung viec Ion hon the nua. 

Anxelmo dap lai rang do la y muon cua chang va Camila chi co 

mot viec la cui dau tuan theo. Camila hiia se lam theo dung 

lenh cua chong du nang khong vui long. Anxelmo di khoi, ngay 

horn sau Lotario tdi va duoc Camila tiep don an can va dung 

miic. Camila xep dat rat kheo khien Lotario khong luc nao 

thay nang mot minh, trai lai luon luon co nguoi hau ke ha ben 

Page 369 



DON QUUOTE.txt 
canh, dac biet co mot nu ti ten la Leonela ma nang rat quy men 

vi hai nguoi cung song voi nhau tu hoi con be trong nha cha me 

Camila, va den khi Camila lay Anxelmo, nang dem luon co hau 

nay ve nha chong. Trong ba ngay dau, Lotario khong noi mot 

cau nao voi Camila mac du chang co the lam duoc viec do 

trong luc gia nhan don dep ban va di an o cho khac (Camila da 

dan ho phai an that nhanh va con bat Leonela phai an tnroc, 

khong duoc roi nang mot buoc); tuy nhien co a nay khong 

thirc hien lenh cua chu mot each deu dan vi dau 6c con ban tinh 

toan nhmig chuyen rieng tu va ban than cung can co thoi gian 

dia diem rieng de thoa man nhving yeu cau cua minh, va vi vay, 

a thuong de hai nguoi ngoi voi nhau nhu the do la lenh cua chu 

vay. Nhung thai do dung dan cua Camila, net mat nghiem trang 

cua nang, ve khiem nhuong cua con nguoi nang, tat ca lam cho 

cai luoi cua Lotario cung lai. 

Nhung neu nhiing due tinh cua Camila co mat tot la ngan chan 

duoc cai luoi cua Lotario, nguoc lai no cung co mat xau gay 

tac hai cho ca hai nguoi: so la trong luc cai luoi cua Lotario 

khong hoat dong thi cai dau cua chang duoc tu do suy nghi va 

chang co dip de quan sat nhung net kha ai my mieu tren con 

nguoi Camila khien mot pho tuong da cung phai me man huong 

chi long nguoi. Va trong suot may ngay, dang ly phai noi 

chuyen voi Camila, chang da dung thoi gio do de ngam nghia 

va cuoi cung nhan thay nang that dang yeu. Y nghi nay bat dau 

tan cong dan vao su kinh ne cua chang doi voi Anxelmo: mot 

ngan Ian Lotario co y dinh di khoi tinh den mot noi nao ma 

Page 370 



DON QUUOTE.txt 

Anxelmo khong nhin thay chang va chang cung khong nhin thay 
Camila, nhung sac dep me hon cua Camila da ngan va giu: 
chin chang lai. Chang co dau tranh vdi ban than de xua duoi 
nhung cam giac khoan khoai moi khi nhin Camila; nhung luc 
ngoi mot minh, chang ket toi y nghi dien ro cua minh, tu nhiec 
la mot nguoi ban va mot tin do Kito giao khong tot; nhmig 
chang so sanh giua sir dien ro va ca tin cua Anxelmo vdi su bat 
tin cua minh roi ket luan la Anxelmo co loi nang hon, tu nhu 
rang co the bao chiia cho hanh dong cua minh trade Chua va 
moi nguoi, khong so bi trung phat. 

Qua that nhan sac va due hanh cua Camila cung vdi co hoi tot 
ma nguoi chong dai dot da tao ra khien Lotario quen het nghia 
tinh, chi nghi lam sao thoa man duoc y thich cua minh. Sau ba 
ngay lien tuc dau tranh de co dep long ham muon, chang ta bat 
dau to tinh vdi Camila, vdi mot ve rat lung rung va nhung loi le 
rat tinh tu khien Camila phai sung sot, chi con biet dung day di 
thang vao phong rieng, khong dap nua loi. Nhung thai do lanh 
nhat cua Camila khong lam cho Lotario cut hy vong, mot niem 
hy vong nay sinh cung vdi tinh yeu; trai lai no cang lam tang 
them quyet tarn cua chang. Thay Lotario co mot hanh dong ma 
nang khong bao gid ngd toi, Camila khong biet xu su ra sao. 
Nang nghi rang phai lam the nao de Lotario khong co dieu kien 
gap go lai va ngay dem horn do, nang sai gia nhan mang den 
cho Anxelmo mot la thu trong do nang viet nhving dong sau 



day: 

Chuong XXXIV 



Page 371 



DON QUUOTE.txt 

KE TIEP TRUYEN ANH CHANG HIEU KY KHO DAI 

"Cung nhu nguoi ta thuong noi rang quan vo tuong, nha vo chu 

la mot dieu bat lgi, thiep trom nghi mot thieu phu vang chong lai 

cang bat lgi mot khi khong co nhung ly do that xac dang buoc 

hai nguoi phai xa nhau. Thieu chang, thiep rat doi buon phien, 

khong chiu dung noi sir vang ve; neu chang khong som tro lai, 

thiep se phai ve nha cha me cho khuay khoa du nha chang 

khong co ai cai quan. Con con nguoi duoc chang giao pho 

trong nom nha cua duong nhu lo thoa man so thich rieng hon la 

lo toi lgi ich cua chang. Chang la nguoi hieu biet, thiep noi vay 

thoi, va chang noi nhieu hon khong tien". 

Nhan dugc thu, Anxelmo hieu ngay la Lotario da bat dau tan 

cong va Camila da to thai do dung nhu y chang mong muon. 

Khap khoi mung tham, chang nhan mieng dan Camila khong 

dugc vi ly do gi roi khoi nha vi chang sap ve. Cau tra loi cua 

Anxelmo lam Camila ngac nhien va don nang vao mot tinh the 

kho xu hon truoc, phan khong muon o lai, phan khong dam ve 

nha cha me, o lai e khong giu tron tiet ma ve voi cha me thi trai 

lenh cua chong. Cuoi cung nang da chon giai phap xau nhat, 

khong di dau ca va cung khong tranh mat Lotario, de cho gia 

nhan khoi xi xao ban tan; nang tu trach minh da viet thu cho 

Anxelmo, sg chang nghi rang co le Lotario da nhan thay nang 

ra chieu la loi nen moi co thai do suong sa khong dung muc 

nhu vay. Tuy nhien, tin tuong vao long ngay thang cua minh va 

cay trong vao Chua cung nhiing y nghi tot dep cua minh, 

Camila dinh tarn se lang yen mac cho Lotario tan tinh, va nang 

Page 372 



DON QUUOTE.txt 

cung se khong ke lai cho Anxelmo nua de chong khoi phien 
long va mau thuan voi Lotario; nang con nghi each tra loi chong 
de xoa toi cho Lotario mot khi Anxelmo hoi ly do vi sao nang 
viet thu. 

Nhung y nghi cua Camila day thien chi nhung thieu than trong 
va nguy hiem. Ngay horn sau, Lotario lai tan cong bang nhving 
loi le rat tinh tii khien long quyet tarn cua Camila bat dau lung 
lay, va nang da phai co giu cho doi mat khong de 16 nhving tinh 
cam dang troi day trong long minh trade nhving giot nvrdc mat 
va nhving loi cau khan cua Lotario. Nhvrng Lotario cung da 
nhan thay va chang cang them manh bao; chang cho rang trong 
thoi gian Anxelmo vang nha, can phai bao vay chat biic thanh 
do. Voi nhan dinh nhu vay, chang danh vao tinh hieu thang cua 
Camila bang nhving loi ca ngoi sac dep cua nang vi doi voi 
nhving nguoi dan ba co nhan sac, khong co gi chinh phuc ho 
nhanh bang each dung nhung loi duong mat khich dong tinh tu 
phu cua ho len. Chang da no luc pha vo tang da trinh tiet cua 
Camila bang nhving vu khi vo cung loi hai khien nang phai xieu 
du cho toan than nang la dong khoi. Chang da khoc 16c, cau 
khan, hiia hen, vuot ve, van xin, vo vinh, to ra vua thiet tha, 
vua chin thanh khien Camila khong giu duoc tarn long chung 
thuy voi chong va cuoi cung chang da chien thang Camila, dieu 
ma chang rat thiet tha va khong ngo toi. 

Camila da dau hang. Nhung thu hoi co gi dang ngac nhien mot 
khi Lotario khong giu vung duoc tinh ban. R5 rang muon thang 

Page 373 



DON QULJOTE.txt 

dugc nhung tinh cam yeu duong thi chi co mot each la lanh xa 

tinh yeu va khong nen duong dau voi mot ke dich dang so, chi 

co mot sue manh phi thuong moi thang noi. Rieng co hau 

Leonela biet ro su mem yeu cua ba chu vi thai do cua doi nhan 

tinh moi khong lot qua mat a. Lotario khong muon noi cho 

Camila biet rang chinh Anxelmo da tao ra co hoi nay e nang se 

danh gia thap tinh yeu cua minh va se nghi rang minh da theo 

duoi mot each ngau nhien, vo tinh, khong muc dich. 

May ngay sau, Anxelmo tro ve nha nhung chang khong nhan 

thay su mat mat, mot su mat mat rat Ion do chang khong biet 

gin giu. Chang den ngay nha Lotario tim ban; hai nguoi 6m hon 

nhau roi Anxelmo hoi tham tin tiic hay do ra sao. Lotario dap: 

- Ban Anxelmo, toi xin bao de anh biet rang anh co mot nguoi 

vo xiing dang la tarn guong, la nguoi dan ba net na nhat doi. 

Nhung loi toi noi vdi nang da bay theo gio, nang khong nghe 

nhiing cau hiia hen cua toi va khong nhan qua cap cua toi; 

nang da cuoi khi toi gia vo khoc. Tom lai, Camila khong nhiing 

la hien than cua sac dep ma con la bieu hien cua su doan chinh, 

muc thuoc, than trong va tat ca nhving due tinh dang quy cua 

mot nguoi dan ba dung dan net na. Thoi, anh hay cam lai mon 

tien ma toi da khong phai dung toi vi dao due cua Camila da 

khong chiu dau hang truoc nhving tang pham va nhving loi hiia 

hen tarn thuong. Anxelmo, the la du roi, khong nen thu thach 

them nua lam gi; anh da vuot qua bien ca day ray kho khan, 

danh tan muon van ngo vuc ma nguoi dan ba thuong gay ra 

cho ta, gio day xin cho dan minh vao mot Ian nua lam chi cho 

Page 374 



DON QUUOTE.txt 

them rac roi, va cung khong nen di tim mot nguoi thuy thu khac 
de thii su vung chac cua con thuyen ma Thuong de da ban 
cho anh de vuot qua bien doi; hay nghi rang thuyen anh da cap 
ben va hay bam chat lay chiec neo hanh phuc cho toi ngay phai 
tra mon no ma khong mot ai tranh khoi. 
Nghe Lotario noi, Anxelmo hoi long hoi da tuong nhu dang 
nghe nhung loi cua mot nha tien tri; tuy nhien, chang van yeu 
cau Lotario tiep tuc cuoc thu thach du chi de thoa man tinh 
hieu ky, coi do nhu mot tro tieu khien; chang bao Lotario: 

- Bay gio ta khong can phai tien hanh gap nhu trade nua; toi 
chi xin anh lam cho vai bai tho ca ngoi vo toi ma trong tho ta 
goi la Clori; toi se ke voi Camila rang anh co yeu mot nguoi va 
da dat ten cho nguoi do la Clori. Nhu vay, anh van co the ca 
rung vo toi ma khong so that tho dieu gi. Con neu anh ngai lam 
tho, toi xin lam do. 

- Khong can phai the. Lotario noi, vi cac thi than cung khong 
den noi ghet bo toi va hang nam van toi lui tham toi doi ba Ian. 
Anh hay ke cho Camila nghe ve cuoc tinh duyen tuong tuong 
cua toi voi nang Clori, con toi xin lam tho; neu toi khong dien ta 
duoc het y trong tho, it nhat toi cung bo het cong sue ra lam. 
Chang Anxelmo kho dai va diia ban phan phuc da thoa thuan 
voi nhau nhu vay. Tro ve nha, Anxelmo hoi vo ly do vi sao da 
viet thu cho chang (thuc ra Camila rat lay lam la vi dang ly 
Anxelmo phai hoi ngay khi moi ve). Camila dap la nang cam 
thay Lotario co ve suong sa hon khi Anxelmo o nha, nhung sau 

Page 375 



DON QUUOTE.txt 

do nang da thay minh nghi sai su vi Lotario thuong tranh nhung 

cuoc gap go chi co hai nguoi. Anxelmo bao vo khong can phai 
nghi ngo nhu vay vi chang biet Lotario dang yeu mot tieu thu 
quy phai trong tinh ma chang thuong lam tho ca tung duoi cai 
ten la Clori, va chang du khong co chuyen do cung khong co gi 
phai nghi ngo long chin thanh va tinh ban than thiet cua Lotario. 
Da duoc Lotario cho biet rang chuyen yeu duong Clori la 
khong co, va so di chang da noi vdi Anxelmo nhu vay cot de 
co ly do lam tho ca ngoi minh, Camila khong bi su ghen tuong 
giay vo va van binh than khi nghe chong noi. 
Horn sau, luc ba nguoi vua an xong, Anxelmo yeu cau Lotario 
cho nghe mot vai bai tho ca ngoi nguoi yeu ten la Clori, chang 
noi: 

- Camila khong biet Clori la ai cho nen anh co the tu do noi ve 
co ta. 

- Du chi Camila co biet, toi cung khong giau giem gi het, 

Lotario dap. Khi mot nguoi dan ong ca ngoi sac dep cua nguoi 

yeu va trach moc su doc ac cua nang, dieu do khong xuc pham 

toi thanh danh cua nang. Nhung du sao chang nua, toi cung xin 

doc ra day mot bai mdi lam horn qua noi ve su bac beo cua 

Clori, bai tho nhu sau: 

"Trong dem khuya tich mich, khi moi nguoi dang say sua giac 

nong, ta keu troi va nang Clori thau cho muon van noi dau kho 

cua ta. 

Khi vang dong hien ra trong khung cua hong rue, ta van thon 

thiic khoc than noi bat hanh trien mien. 

Va khi tu tren vom troi day hanh tinh, nhung tia nang roi xuong 

Page 376 



DON QUUOTE.txt 

trai dat, tieng khoc than cua ta cang them niic no. 

Dem toi da tro lai va ta cung tro lai voi noi dau thuong; nhung 

mac cho ta khoc than toi ngay, troi kia van lam thinh va nang 

Clori van chang doai hoai". 

Camila va nhat la Anxelmo deu thich bai tho; Anxelmo khen 

hay va trach Clori qua nhan tarn vo tinh truoc mot moi tinh 

chin that nhu vay. Thay the, Camila hoi: 

- Vay ra nhmig dieu cac nha tho noi ve nhving cuoc tinh duyen 
deu co that u? 

Lotario dap: 

- Nhung dieu do co that khi ho khong phai la nha tho nua ma 
la nhung nguoi dang yeu say dam. 

- Dung nhu vay, Anxelmo nhan manh cot de Camila hieu ro y 
cua Lotario; nhung Camila nao co can biet den dung y cua 
chong vi tarn tri con dang ban nghi toi nguoi yeu. 

Biet rang nhving y tu va nhiing loi tho do danh cho minh va 
chinh minh la nang Clori trong tho, Camila yeu cau Lotario doc 
cho nghe them mot bai nua. 

- Toi con mot bai khac, Lotario dap, nhung e khong hay bang 

bai vua roi, hay noi dung hon la kem. De toi doc, anh chi se 

thay: 

"Ta biet ta se chet; va neu em khong tin ta, cai chet cua ta cang 

them chac chan; hoi con nguoi xinh dep va bac beo kia, ta se 

chet ben chan em khong he hoi tiec da yeu. 

Ta se ve voi the gioi cua lang quen, xa lanh cuoc doi, danh 

vong, tien tai; va trong trai tim ta khac sau hinh anh xinh dep 

cua nang. 

Hinh anh thieng lieng cua nang la niem an ui cho ta nhung khi ta 

Page 377 



DON QUUOTE.txt 

bi giay vo day diit, va tinh ta cang them dam tham du ta yeu ma 

chang duoc yeu. 

Thuong thay cho ai benh bong giiia bien ca menh mong, giua 

may den mu mit, tim dau cho thay phuong bac, ben bo!" 

Anxelmo khen bai tho hay khong kem bai truoc. Cho hay, 

chinh chang da cang ngay cang boi nho danh du cua minh vi 

Lotario cang lam nhuc chang bao nhieu, chang cang lay lam 

vinh hanh bay nhieu, va trong luc Camila buoc xuong nhung 

bac thang cuoi cung cua su suy doi thi chang lai nghi rang vo 

minh dang leo tdi dinh cao cua tiet hanh. Mot horn, trong luc 

chi co hai nguoi, Camila noi voi nu ti cua minh: 

- Em Leonela, ta lay lam xau ho vi da khong biet giii pham gia, 
de cho Lotario chiem duoc con nguoi cua ta mot each qua 
nhanh chong. Ta e chang se coi thuong ta la mot nguoi dan ba 
de dai va nhe da, khong thay rang ta khong chong do noi truoc 
sue tan cong manh liet cua chang. 

- Xin ba cho ban long lam chi, Leonela dap; du ba da de dang 
trao than cho chang, dieu do khong quan he va cung khong lam 
giam pham gia mot khi con nguoi cua ba dang quy dang yeu. 
Va chang, nguoi ta thuong noi rang ai cho mot each de dang, 
dang quy gap doi. 

Camila van lai: 

- Nhung nguoi ta cung lai noi rang mot vat de tim co it gia tri. 

- Cau nay khong ap dung doi voi ba, Leonela dap, vi em nghe 

noi rang tinh yeu co luc bay nhanh, co luc buoc cham; doi voi 

nguoi nay no chay nhanh, doi voi ke khac no di tu tu; no lam 

Page 378 



DON QUUOTE.txt 

long ngudi nguoi lanh hoac trd nen hang hai; co ngudi dau dan 
e che va cung co ngudi phai chet vi no; co khi tinh yeu vua nidi 
nhen len da voi tat; nidi buoi sang no vay ham mot thanh tri va 
ngay toi horn do no da chiem duoc bdi chmig khong mot sue 
manh nao chong duoc no. Da nhu vay, viec chi ba phai lo au 
hot hoang vi chang Lotario cung nghi nhu vay thoi: tinh yeu da 
thua luc ong chu toi vang nha de chinh phuc ba. Va nhat dinh 
tinh yeu phai dat duoc muc dich trong thoi gian do khong de 
cho ong chu toi kip trd ve lam Id het viec. Thoi co la dieu kien 
tot nhat cho tinh yeu thuc hien duoc muc dich cua no, va no 
dua vao dieu kien do de hoat dong, nhat la trong budc dau. 
Em biet rat ro nhung dieu nay khong phai vi duoc nghe ai noi 
ma chinh do kinh nghiem ban than, va co mot ngay em se ke 
cho ba nghe vi em con tre va cung bang xuong bang thit nhu ai. 
Va chang, thua ba, chac chan ba khong de dang hien than cho 
chang Lotario neu nhu ba khong nhin thau long chang qua khoe 
mat nu cudi, ldi an tieng noi, qua nhung cau hiia hen va nhiing 
qua tang cua chang, khien ba cam thay chang xiing dang voi 
tinh yeu cua ba. Bdi vay, xin ba cho de cho y nghi do dan vat 
day diit dau 6c lam chi; hay tin rang Lotario yeu ba cung nhu 
ba yeu chang va hay lay lam hanh phuc vi ba da gui gam moi 
tinh cho mot nguoi danh gia va dang kinh trong, khong nhung 
co du bon due tinh bat dau bang chu S 1 nhu moi nguoi tinh 
nhan, ma con co nhung due tinh bat dau bang tat ca nhung chu 
cai. Em xin doc de ba nghe vi em da thuoc long, do la: Au yem, 

Page 379 



DON QUUOTE.txt 

Ben vung, Cao thuong, Duyen dang, Do luong, Em diu, Giau 

sang, Ho hoi, Luong thien, Manh gioi, Nen nep, Oai nghiem, 

Phong nha, Quyen quy, Rong rai, Sang suot, Sat son, Soi Noi, 

Sau sac (nhu da noi liic nay), Thanh that, Vung vang va, cuoi 

cung, Yeu thuong ba mot each say dam. 

Leonela doc xong cac chu cai, Camila thich chi cuoi mai va 

khen co hau thong to ve tinh yeu. Leonela ciing tir nhan nhu 

vay va boc 16 voi chu rang a co dan diu voi mot chang trai 

thuoc mot gia dinh kha gia trong tinh. Nghe thay vay, Camila to 

ve ban khoan, e rang vi chuyen nay ma danh du cua minh bi de 

doa. Nang yeu cau co hau cho biet quan he giua hai nguoi co 

vuot qua nhung cau trao doi chuyen tro khong. Rat tu nhien, 

Leonela trang trao dap la co. Co mot dieu ro rang la nhving sai 

lam cua ba chu trong nha khien cho nhving nguoi hau gai chang 

can giii gin y tii gi niia, va khi thay chu buoc hut mot chin, 

chung buoc tap tenh luon ca hai chan, mac cho thien ha biet. 

Camila chi con mot each la yeu cau Leonela khong duoc ke 

cho nguoi yeu ve quan he cua nang voi Lotario va dan co ta 

phai hanh dong that kin dao, khong duoc de cho Anxelmo va 

Lotario biet. Leonela nhan loi nhung tren thuc te a lam trai nan 

khien cho dieu lo so cua Camila tro thanh su that: chinh vi 

chuyen yeu duong cua Leonela ma nang da mat het thanh 

danh. Diia hau gai cua Camila von bat luong va lieu linh; thay 

ba chu tiep nguoi yeu ngay trong nha, no cung bat chuoc dua 

trai vao nha, tin tuong rang du Camila co bat gap cung se phai 

lam ngo. Do la mot trong nhung hau qua do hanh dong sai lam 

Page 380 



DON QUUOTE.txt 

cua cac ba chu nha gay ra: ho trd thanh no le cua chinh nhung 
nguoi hau cua ho va buoc phai bao che nhung viec lam sai trai 
cua chiing nhu trong tradng hop nay. Nhieu Ian Camila bat gap 
Leonela cung nguoi yeu d trong buong nhung nang khong dam 
cat loi mang mo ma con tao dieu kien cho hai diia duoc yen on 
khong so bi ong chu bat duoc. Tuy nhien doi voi Lotario, nang 
da khong givi kin duoc. Co mot Ian, Lotario trong thay nguoi 
yeu cua Leonela o trong nha di ra vao luc sang sdm. Khong 
nhan ra ai, mdi dau chang tuong la ma; nhung khi thay nguoi 
kia vua di vua lay ao choang quan kin ca nguoi, chang gat bo 
y nghi vo van do va co y nghi khac, mot y nghi se dem lai hau 
qua tai hai cho ca may nguoi neu Camila khong kip thoi ciiu 
van. Lotario cho rang con nguoi ma chang vua trong thay o 
trong nha Anxelmo buoc ra vao mot gio bat thuong nhu vay 
khong phai la nguoi yeu cua Leonela (xua nay chang co dem 
xia gi den co hau gai nay bao gio dau); trai lai, chang ngo 
Camila da dem long yeu nguoi khac cung nhu trade day nang 
da de dai va nhe da doi voi minh. Day cung la mot hau qua do 
tinh tinh xau xa cua nguoi dan ba hu hong dan tdi: sau khi da 
xieu long trade nhung loi tan tinh va sa nga, nguoi dan ba bi 
chinh nguoi yeu cua minh khinh re; nguoi dan ong se nghi rang 
nguoi dan ba kia cung se de dang hien than cho ke khac, 
khong con dieu gi phai nghi ngo nua. Chinh trong luc nay dau 
6c Lotario da het tinh tao va khong con suy nghi sang suot 
duoc nua. Mat ca ly tri, trong long soi sue vi ghen tuong va 

Page 381 



DON QUUOTE.txt 

mong muon tra thu Camila ngay cho ha da mac du nang khong 

lam dieu gi phat y, Lotario di tim Anxelmo luc nay con dang 

ngu, goi day va bao: 

- Anxelmo, trong may ngay horn nay, toi phai dau tranh voi ban 

than, co giu: kin mot dieu ma luc nay toi thay khong the va 

khong nen giau anh nua. Xin bao de anh biet rang thanh tri 

Camila da dau hang va san sang lam tat ca theo y muon cua toi. 

So di bay gio toi moi noi su that vi con muon biet co phai nang 

xieu long that su hay nang dinh thu thach toi de xem co dung la 

toi to tinh khong. Va chang, toi nghi rang neu qua thuc nang 

dung dan net na nhu hai chung ta da nghi, chac nang da ke lai 

voi anh ve nhung hanh dong ve van cua toi. Vi mai khong thay 

nang mach anh nhiing chuyen do, toi cho rang nhung dieu nang 

hua hen voi toi deu co that: nang bao toi rang Ian sau anh vang 

nha, nang se tiep toi trong cai buong xep chiia nhiing do vat 

quy gia cua anh (qua that Camila van tiep Lotario trong buong 

nay). Nhung toi khong muon anh hap tap trung tri Camila ngay 

luc nay, vi su sai lam cua nang con o trong pham vi tu tuong va 

co the tu gio toi luc thuc hien, nang se nghi lai va thay hoi nan. 

Tu truoc toi nay, anh van nghe toi khuyen nhu; bay gio xin hay 

nghe loi toi de khoi co su ngo nhan va de sau do anh se lieu xu 

tri mot each thich dang. Anh hay gia do vang nha mot vai ngay 

nhu anh da lam truoc day, roi hay nap vao mot goc o trong 

buong xep sau nhung tarn tham va nhiing do vat khac. Anh 

cung nhu toi se duoc tan mat biet Camila muon gi. Neu nang 

co hanh dong xau xa, dieu ma ta lo ngai hon la mong muon, luc 

Page 382 



DON QUUOTE.txt 

do anh se trung tri mot each kin dao va khon kheo. 
Nghe Lotario noi, Anxelmo lang nguoi sung sot vi tin do den 
vdi chang dung vao luc chang it ngo toi nhat, dinh ninh rang 
Camila da thang duoc nhung cuoc tan cong gia tao ciia Lotario 
va trong long dang vui sudng ve sir thang loi do cua vo minh. 
Chang lang yen hoi lau, mat nhin xuong dat khong chop, cuoi 
cung moi cat tieng noi: 

- Lotario, anh da giup toi voi tat ca tinh ban ma toi mong doi o 
anh; toi se nghe loi anh. Hay lam di va givi kin khong cho ai biet 
sir viec bat ngo nay. 

Lotario nhan loi. Sau khi chia tay voi Anxelmo, Lotario moi hoi 
nan ve nhirng dieu da noi va thay da hanh dong mot each ngu 
ngoc vi chang co the tir minh tra thii Camila dirge, ha tat phai 
dung toi mot bien phap doc ac va hen ha nhu vay. Chang tu 
nguyen nia da qua ngu ngoc, trach minh qua hap tap, khong 
biet lam the nao de sua sai va tim ra mot loi thoat thich dang. 
Cuoi cung, chang quyet dinh ke het cho Camila. Muon gap 
rieng Camila khong kho va trong ngay horn do chang den tim 
ngay; vua trong thay Lotario, Camila noi: 

- Anh Lotario, em co dieu buon phien trong long; tim em nhu 
bi that lai muon vo tung trong long nguc, va that la mot dieu ky 
la neu no van con nguyen ven. Con hau Leonela tro trao qua 
chung, dem nao cung dan trai vao trong nha nay ngu cho toi 
sang; that la nguy hiem cho thanh danh cua em vi nguoi ta se 
nghi ra sao mot khi thay co dan ong o trong nha em di ra vao 

Page 383 



DON QUUOTE.txt 

mot gio bat thuong nhu vay. Co mot dieu dang buon la em 

khong dam mang mo, trung phat no; no biet het chuyen cua 

chung ta thanh thu em phai ngam mieng khong dam ke chuyen 

xau cua no ra. Em e rang viec nay se dan tdi nhung chuyen 

chang lanh. 

Thoat nghe Camila noi, Lotario nghi la muu meo chi day de 

thanh minh rang nguoi dan ong ma chang da bat gap la nhan 

tinh cua Leonela, nhung thay nang vua khoc 16c tho than, vua 

cau ciiu giai quyet ho, chang moi tin la chuyen that khien chang 

cang them boi roi, an nan. Tuy nhien, chang cung lira loi an ui 

Camila va hiia se tim each ngan chan su hon xuoc cua 

Leonela. Sau do, chang ke lai cho Camila ve nhung dieu minh 

da noi vdi Anxelmo trong con gian du ghen tuong, ve viec 

Anxelmo se nap trong buong xep de duoc tan mat chiing kien 

su phan boi cua vo minh. Chang xin loi Camila ve hanh dong 

dien ro cua minh va hoi nang co phuong sach gi de thoat khoi 

tinh trang rac roi nay do chinh chang gay ra trong mot phut 

thieu suy nghi. 

Nghe Lotario ke, Camila nua lo nua gian; bang loi le nhe 

nhang, nang trach moc nguoi yeu da co y nghi sai lam va hanh 

dong dai dot. Xua nay moi khi can giai quyet viec gi - viec 

thien cung nhu viec ac -, dan ba van to ra nhanh tri, con dan 

ong thuong lai thap muu hon ho. Camila da tim ngay duoc mot 

each de giai quyet mot van de tuong nhu vo ke kha thi. Nang 

bao Lotario hay bo tri cho Anxelmo an nap trong buong xep 

ngay ngay horn sau, nang se loi dung viec do de tao thuan loi 

Page 384 



DON QUUOTE.txt 

cho hai nguoi sau nay duoc tu do yeu duong khong phai lo 
lang gi nua. Nang khong noi het y do cua minh, chi dan Lotario 
la sau khi thay Anxelmo nap trong buong, phai san sang toi 
ngay khi nao Leonela goi, nang hoi toi dau thi tra loi toi do nhu 
khong biet co Anxelmo dang nghe trom. Lotario khan khoan 
yeu cau Camila cho biet ro y do de chang lieu lua loi cho that 
chinh xac. Camila dap: 

- Khong co gi phai lua loi ca, chi can anh tra loi vao cau hoi 

cua em ma thoi. 

So di Camila khong muon noi ro y do cua minh ma nang coi la 

thuong sach, vi so Lotario bac bo va dua ra y kien nao khac 

do hon. 

Ngay horn sau, Anxelmo lay ly do tham nguoi ban o vung que, 

vo di ra khoi nha mot lat roi quay tro ve nap trong buong; 

chang lam viec nay khong kho khan gi vi Camila va co hau gai 

da co tinh tao cho dieu kien de dang. 

Ngoi trong cho nap vdi tat ca su hoi hop lo au cua mot nguoi 

sap duoc nhin tan mat danh du cua minh bi phanh phui, 

Anxelmo cam thay sap mat mot vat gi quy nhat ma chang van 

gui gam o nguoi vo yeu dau. Biet rang Anxelmo da nap xong 

xuoi, Camila va Leonela vao buong; vua buoc chan vao, 

Camila thot len mot tieng tho dai va noi: 

- Leonela em hoi! Trudc khi ta lam mot viec ma ta khong 

muon cho em biet e rang em se ngan can ta, tot hon het la em 

hay cam lay con dao gam cua chang Anxelmo day ma dam vao 

long nguc 6 ue nay cua ta. Nhung hay guom, ta khong muon 

Page 385 



DON QUUOTE.txt 

chiu toi thay nguoi khac. Truoc tien, ta muon biet ten Lotario 
trang trao va bat luong kia da nghi gi ve ta khien han dam lieu 
linh ngo y muon xau xa voi ta, xuc pham toi tinh ban cua chong 
ta va danh du cua ta. Em Leonela, hay ma cua so goi han vao 
day; chac la han dang dung ngoai duong lam le thuc hien y do 
ban thiu cua han. Nhung ta se di truoc han bang mot hanh 
dong tuy tan nhan nhung se mang lai danh du cho ta. 
Co hau gai tong pham dap rat kheo: 

- Chet chua, thua ba, chang hay ba dinh dung luoi dao do lam 
gi? Phai chang ba dinh tu ket lieu hay ket lieu cuoc doi cua 
Lotario. Du trong truong hop nao, uy tin va thanh danh cua ba 
cung se bi mat. Xin ba hay dep noi tiic gian va khong de cho 
ke do vao nha trong luc chi co hai ba con ta. Xin ba hay nghi 
lai ma xem, chung ta la than gai chin yeu tay mem, con ke kia 
dang hung hang vdi mot y do xau xa va mu quang. Em e rang 
truoc khi ba thuc hien duoc y do cua minh, ke do da lam nhuc 
ba khien ba con kho so hon la chet. Dai dot thay ong chu toi 
da de cho ke lao xuoc do vao nha ta. Ba dinh giet ke do u? Ta 
biet lam an ra sao sau khi han chet? 

- Sao u? Camila dap. Chung ta se de day cho Anxelmo mang 
di chon; chang se lay lam thu vi duoc tu tay chon vui su 6 nhuc 
cua minh. Thoi, hay goi Lotario vao day; chung nao chua tra 
thu ke da xuc pham ta, ta cam thay minh chua tron dao vo 
chong. 

Anxelmo nghe duoc het va moi cau noi cua Camila lam thay 

Page 386 



DON QUUOTE.txt 

<36i nhung y nghi ciia chang. Khi thay Camila to y nhat quyet 

giet Lotario, chang muon chay ra khdi cho nap de can ngan vo; 
nhung chang da tu ghim lai de xem phan ket ciia mot quyet 
dinh ciing ran va dung dan nhu vay, bung bao da se ra mat 
dung vao luc can thiet de can ngan. Luc nay, bong Camila ngat 
di; Leonela voi dat nang len giuong, vua khoc 16c tham thiet 
vua keu: 

- That la toi nghiep cho toi neu chang may gio day toi phai 
chiing kien cai chet cua ba chu toi, doa hoa cua long chung 
thuy tren doi nay, ba chua cua nhung nguoi dan ba net na, tarn 
guong cua su trong trangL. 

Leonela da tuon ra nhung loi nhu vay khien ai nghe cung phai 
nghi rang co hau nay that dang thuong va trung thanh nhat thien 
ha, con ba chu thi dung la nang Penelope 2 thii hai. It phut sau, 
Camila tinh lai, noi: 

- Leonela, sao em chua goi ong ban chin thanh nhat doi toi 
day? Di di, nhanh chin rao buoc len, su cham tre cua em lam 
nguoi lua gian trong long ta va bien su tra thu chinh dang cua ta 
thanh nhung loi de doa nguyen rua suong. 

- Thua ba, em xin di, nhung truoc het xin hay dua cho em con 
dao gam kia de trong luc em vang mat, ba khong lam mot viec 
khien cho tat ca nhiing nguoi yeu quy ba se phai khoc thuong 
suot doi. 

- Em Leonela, cii yen tarn ma di, ta se khong lam gi dau; em 

tuong ta lieu linh va xoc noi trong viec bao ve danh du u? 

Khong, ta se khong bat chudc nang Lucrexia vo toi kia tu ket 

Page 387 



DON QUUOTE.txt 

lieu cuoc doi ma khong giet ke da lam cho minh dau kho. Neu 
can phai chet, ta se chet, nhung trade do ta phai trang phat ke 
da lam cho ta dau kho the nay mac du ta khong lam nen toi gi. 
Camila phai giuc gia mai Leonela moi chiu di goi Lotario. Con 
lai mot minh, Camila cat tieng to nhu noi voi chinh minh: 
- Trdi hoi! Le ra ta phai duoi Lotario ra khoi nha nhu ta da lam 
nhieu Ian trade day, khong nen de cho han nghi rang ta la mot 
nguoi dan ba xau xa hu hong, du rang chi trong mot thoi gian 
ngan ta se lam cho han tinh ngo. Dung la phai lam nhu vay. Ta 
se khong tra duoc moi thu va danh du cua chong ta se khong 
duoc bao toan neu ke kia duoc ung dung budc ra khoi nha 
nay mac du han da den day voi nhiing y do den toi. Ten phan 
phuc kia se phai chet vi nhung y muon dam 6 cua han. Xin moi 
nguoi biet cho rang Camila nay khong nhung giu tron nghia 
phu phu ma con trung phat ke da xuc pham toi danh du cua 
chong minh. nhung ta cung nen noi viec nay cho chang 
Anxelmo biet. Ke ra ta da co nhac toi trong biic thu ta gui cho 
chang khi chang di tham ban o vung que nhung chang da khong 
he co bien phap ngan chan; co le chang da qua tin ban, khong 
muon va khong the nghi rang nguoi ban tin can nhat lai co y 
dinh xuc pham toi danh du cua minh. Bao lau nay, chinh ta 
cung khong ngo toi cho den khi Lotario to ra qua trang trao 16 
lieu bang nhung qua tang, nhung giot nude mat va nhung loi 
hiia hen dai dong. Nhung bay gio co phai luc cho ta ke le 
khong? Mot quyet dinh cung ran co can toi loi khuyen nhu nao 

Page 388 



DON QULJOTE.txt 

khong? Nhat dinh khong. Hay duoi sir phan boi ra khoi nha! 

Thu nay phai tra! Ten phan phuc kia, hay vao day, lai day; no 

se phai chet roi sau muon ra sao cung duoc ! Ta trong trang khi 

buoc chin ve nha chong, ta phai giu dugc trong trang khi 

buoc ra khoi nha chong ta; khong nhung the ta se buoc ra voi 

toan than dam dong mau trong sach cua ta va dong mau hoi 

tanh cua diia ban phan phuc nhat tren doi nay. 

Vua noi, Camila vua di di lai lai trong buong, tay lam lam con 

dao gam da tuot khoi vo; nang buoc di loang choang, that theu 

va co nhung cu chi cua mot nguoi mat tri, hung hung ho ho, 

khong con ve gi nhu mi nua. 

Nap sau nhung tarn tham, Anxelmo nhin ro het va lay lam 

khoai chi lam; chang nghi rang nhving dieu mat may tai nghe nay 

du de danh tan nhiing su ngo vuc Ion hon, trong bung tham 

mong Lotario khong tdi, e xay ra chuyen gi khong hay. Chang 

vua dinh xuat dau 16 dien de 6m hon vo va giai thich cho nang 

hieu thi phai voi ngung lai vi co hau Leonela dang cam tay 

Lotario dan vao nha. Vua nhin thay Lotario, Camila lay mui 

dao vach xuong dat mot vet dai truoc mat minh roi noi: 

- Lotario, hay chu y nghe ta noi: gia su mi lieu linh buoc qua 

vach nay hay du mi chi moi toi gan, lap tiic ta se dung con dao 

dang cam trong tay day dam vao giua nguc ta. Truoc khi mi 

co y kien ve yeu cau nay, ta muon mi hay nghe ta noi, sau do 

mi se duoc tu do tra loi. Lotario, dau tien ta muon hoi mi co 

biet Anxelmo chong ta khong va mi nghi gi ve chang; sau niia 

ta muon hoi mi co biet ta khong. Hay binh tinh tra loi, khong 

Page 389 



DON QUUOTE.txt 

can phai suy nghi nhieu vi nhung cau hoi cua ta khong co gi hoc 

hiem ca. 

Lotario khong den noi ngu dai gi nen ngay khi Camila bao 

chang bo tri cho nap cho Anxelmo, chang da doan duoc y dinh 

cua nang; cho nen luc nay chang tra loi rat an khdp va rat dung 

luc khien cho man kich cua hai nguoi giong het nhu that. Chang 

dap: 

- Em Camila xinh dep, anh khong ngo em cho goi anh de hoi 
nhving dieu hoan toan trai nguoc voi y dinh cua anh khi tdi day. 
Neu em lam viec nay vi chua muon ban cho anh an hue cuoi 
cung ma em da hiia, sao em khong lam tu trade? Theo le 
thudng tinh, hy vong dat duoc muc dich cang gan bao nhieu thi 
su mong moi cang thoi thuc long nguoi bay nhieu. Nhung de 
em khoi trach anh khong tra loi nhving cau hoi cua em, anh xin 
thua rang anh co biet Anxelmo chong em va chung anh choi vdi 
nhau tu khi con nho; anh khong muon noi ve tinh ban giua hai 
nguoi ma em biet rat ro, vi noi ra bao nhieu anh cang thay minh 
da xuc pham tdi Anxelmo bay nhieu mac du tinh yeu co the dan 
con nguoi ta tdi nhung sai lam con ldn hon. Anh co biet em va 
anh yeu em cung nhu Anxelmo yeu em; neu khong nhu vay, co 
khi nao anh lai hanh dong trai vdi luong tarn cua anh, trai vdi 
dao ly thieng lieng cua tinh ban chin chinh ngay nay da bi mot 
ke thu dang so la tinh yeu cha dap len. 

Camila dap: 

- Hoi ke tu thu cua tat ca nhiing cai gi dang yeu tren ddi nay! 

Page 390 



DON QULJOTE.txt 

Neu mi da thu nhan nhu vay, mi con mat mui nao toi gap ta, 

tarn guong soi cua con nguoi ma mi da xuc pham mot each 

trang tron? 6i, that la dau kho cho ta! Bay gio ta moi hieu vi 

sao mi da khong lam tron bon phan voi ban than mi: chinh vi ta 

da co nhung cu chi qua than mat doi voi mi. Ta khong nghi da 

lam dieu gi bat chinh vi khong phai ta co tinh; day la mot su so 

xuat ma nhieu nguoi dan ba vo tinh mac phai khi ho nghi rang 

khong co dieu gi can phai giu gin. Ten phan boi kia, hay tra loi 

ta di. Co khi nao ta huong ling nhung loi cau khan cua mi bang 

mot cii chi loi noi nao khien cho mi thay co chut hy vong se 

thuc hien duoc nhiing mong muon ban thiu cua mi khong? Co 

khi nao ta khong cu tuyet nhiing loi tan tinh cua mi mot each 

gay gat khong? Co khi nao ta to ra tin vao nhving loi hua hen 

dai dong va nhan nhung mon qua dat tien cua mi khong? 

Nhung thoi, ta nghi rang mot nguoi se khong mat cong theo 

duoi tan tinh neu khong nuoi hy vong trong long, va so di mi da 

lam bay la tai ta. Chinh su so suit cua ta da nuoi duong y do 

xau xa cua mi. Cho nen ta muon tu trung phat va ganh trach 

nhiem ve su sai lam cua mi. Nhung de cho mi thay rang neu ta 

tan nhan voi ban than ta thi ta cung tan nhan doi voi mi, ta goi 

mi toi day de chiing kien mot viec lam cua ta: ta se lay cai chet 

de go danh du cho nguoi chong dang kinh cua ta da bi mi dung 

het each xuc pham; rieng ta tu nhan cung da xuc pham toi 

chang vi da tao ra co hoi de goi len nhving y nghi toi loi trong 

dau 6c mi. Ta rat dau long khi nghi rang nhving y do xau xa cua 

mi nay sinh ra do su so suit cua ta va ta muon dung ngay canh 

Page 391 



DON QUUOTE.txt 

tay minh de trung tri su sa suit do vi neu ta nho mot ke khac 
trung tri ta, co le thien ha se biet het chuyen nay. Nhmig trade 
khi ta chet, ta muon giet mi de thoa man long mong muon tra 
thu cua ta va de cho mi may rang du di den dau, cong ly bao 
gio cung trung tri ke co toi va khong bao dung ke da don ta 
vao con duong tuyet vong nay. 

N6i toi do, voi mot sue manh va mot su nhanh nhen khong 
ngo, Camila cam dao xong vao Lotario nhu the dinh dam vao 
nguc chang khien Lotario cung khong hieu day la thuc hay hu 
nua, danh phai gio het tai sue ra de tranh don. Trong luc say 
sua voi man kich dang dong, Camila muon lay mau cua minh 
de to diem cho them phan chin that. Thay khong dam duoc 
vao nguoi Lotario, dung hon la nang lam nhu the khong dam 
noi, Camila keu len: 

- So menh da khong muon cho ta thoa man hoan toan dieu 
mong uoc chinh dang nay song khong the ngan can ta thoa man 
mot phan dieu mong uoc cua ta. 

Noi xong, nang dung het sue giang lay con dao gam trong tay 
Lotario, quay mui dao ve phia minh, nham vao mot cho khong 
nguy hiem toi tinh mang, dam luon mot nhat vao phia tren 
xuong quai xanh ben trai, sat vai, roi nga vat ra dat nhu mot 
nguoi bat tinh nhan su. 

Leonela va Lotario vua lo so vua kinh ngac truoc su viec do 
va khong hieu thuc hu ra sao khi thay Camila nam song suot 
dudi dat trong vung mau dao. Het hon het via, Lotario voi chay 

Page 392 



DON QULJOTE.txt 

lai rut luoi dao ra thi thay vet thuang khong nang; luc nay chang 

mai het lo va lai cang phuc tai khon kheo tinh vi cua nang 

Camila xinh dep. Tiep tuc thu vai cua minh, chang guc dau 

khoc 16c tham thiet nhu the Camila da qua ddi, vua nguyen rua 

minh, vua trach moc ke da gay ra canh ngo nay. Biet rang ong 

ban Anxelmo van dang nap, chang thot ra nhung lai le that ai 

oan khien ai nghe cung phai thuang xot chang nan ca Camila 

du tuang nang da chet. Leonela be ba chu len giuang, bao 

Lotario di tim thay thuoc bi mat den ciiu chua, roi lai hoi each 

tra lai Anxelmo mot khi chang tro ve trong luc vet thuang cua 

ba chu chua lanh. Lotario dap: 

- Co hay lieu loi doi dap vi luc nay toi khong con bung da nao 

de giup co nhiing loi khuyen hiiu ich. Hay lam the nao cho vet 

thuang cam mau lai, con toi se di toi mot noi khong co bong 

nguoi qua lai. 

Vai mot ve vo cung an han dau xot, Lotario buoc ra khoi nha 

Camila. Toi mot noi vang ve, nhin quanh quan khong thay ai, 

chang lam dau lia lia, trong long tham phuc muu tri cua Camila 

va vai phu rat an khop do Leonela dong. Chang cho rang 

Anxelmo phen nay chac phai nghi vo minh la mot nang Porxia 3 

thu hai; luc ay chang muon gap ngay Anxelmo de an mung mot 

man kich dong rat dat, khong ai tuang tuang noi. 

Tai nha Camila, co hau Leonela dang lam cho vet thuang cua 

ba chu cam mau. Thuc ra, mau cung chi chay the thoi, du de to 

them mau sac chin that cho man kich. A ta lay ruou lau sach 

vet thuang roi vua bang bo, vua thot ra nhung loi nhu that, va 

Page 393 



DON QUUOTE.txt 

Anxelmo chi can nghe nhung ldi do cung du tin rang vo minh la 
hinh anh cua long chung thuy. Luc nay Camila cung lam ra ve 
da hoi tinh, va ca thay Ian to ra sue keu than. Camila tu trach 
da qua yeu duoi hen nhat, den luc can thiet nhat lai khong co du 
can dam de tu ket lieu cuoc doi ma minh chan ghet. Nang hoi 
co hau co nen ke chuyen nay vdi nguoi chong yeu quy cua 
minh khong. Leonela khuyen khong nen vi neu noi ra, Anxelmo 
se phai tra thu, co khi nguy hiem tdi tinh mang chang; a noi tiep: 

- Mot nguoi dan ba khon ngoan khong de cho chong xo xat 
vdi ai va phai het sue tranh cho chong minh nhung chuyen 
khong hay do. 

- Y kien cua em rat dung, Camila dap, va ta se nghe theo. Tuy 
nhien, ta cung phai tim each tra ldi chang Anxelmo ve nguyen 
nhan vet thuong nay vi chang se biet. 

- Du vdi mot y dinh tot, em cung khong biet noi doi, Leonela 
noi. 

- The em tudng ta biet noi doi u? Du co phai chet, ta cung 
khong dam bay dat hay dung ra mot chuyen khong co. Thoi, 
neu khong co each nao khac, tot nhat hay noi su that con hon 
noi doi bi 16. 

- Xin ba dung lo; tu gid den ngay mai, em se nghi each, nhung 
theo y em, ba co the giau duoc chuyen nay khong cho ong chu 
biet vi vet thuong nam d mot cho kha kin dao; Thuong de se 
phu ho nhung y nghi chinh dang va tot dep cua thay tro ta. Xin 
ba hay binh tarn, cho to ve boi roi hot hoang e ong chu se nhan 

Page 394 



DON QUUOTE.txt 

thay, con dau xin de cho em va Chua lo ho vi Chiia luon luon 

giup do nguoi ngay. 

Nap trong cho kin, Anxelmo cham chii theo doi man kich, mot 

man kich giet chet danh du cua chang, duoc nhung dien vien 

bieu dien mot each rat tai nghe, tuong dau nhung vai ho dong 

bien thanh nhving con nguoi that trong cuoc doi. Chang mong 

sao troi chong toi de co the ra khoi nha den tim ong ban quy 

Lotario, cung chang chia se noi mung vui vi da phat hien ra vien 

da quy qua cuoc thu thach long chung thuy cua vo minh. Duoc 

Camila va co hau gai tao co hoi thuan tien, chang khong bo lo 

dip ra khoi nha va den tim Lotario ngay. That khong ngoi but 

nao ta xiet thai do vo vap cua Anxelmo khi gap ban, nhung cau 

noi day thoa man cua chang, nhung loi ca ngoi Camila. Nghe 

ban noi, Lotario khong he to ve mung vui; qua that chang vui 

sao duoc khi nghi rang ban da bi lua doi va chinh minh da xuc 

pham danh du cua ban. Thay vay, Anxelmo lai tuong Lotario 

buon phien vi da lam cho Camila dau don. Nghi rang tat ca deu 

do minh gay ra, chang ben lay loi an ui Lotario, khuyen ban 

khong nen phien long ve chuyen da xay ra, va chang vet thuong 

cua Camila khong nang vi nang va co hau gai da ban nhau giau 

kin khong cho chang biet. Chang bao Lotario: 

- Theo toi, khong co dieu gi phai lo lang ca va tu nay anh co 

the mung cho toi vi nho su khon ngoan kheo leo cua anh, toi 

da dat toi dinh cao cua niem hanh phuc ma toi mong udc. Tu 

nay, toi se dung thoi gio lam tho ca ngoi Camila de mua vui, va 

nhiing dong tho cua toi se lam cho nang song mai trong nhving 

Page 395 



DON QUUOTE.txt 

the ky tuong lai. 

Lotario khen y kien do hay va hiia se giup mot tay. 

The la Anxelmo da tro thanh nguoi chong bi lira doi mot each 

tinh vi nhat tren doi nay. Chinh tay chang da dat vao nha ke huy 

hoai thanh danh cua minh ma van tuong y lam cho nha minh 

nen danh nen gia. Thay chang tro ve, Camila ra ve au sau 

nhung trong bung thi ma co. Doi gian phu dam phu con lira doi 

Anxelmo duoc vai thang ntia cho toi mot ngay kia, banh xe cua 

than Tir menh xoay van 4, am miru xao tra cua ho tu truoc van 

duoc bung bit, bi phoi tran ra anh sang, va Anxelmo da phai 

tra gia cho tinh hieu ky kho dai bang ca cuoc doi minh. 

Chuong XXXV 

CUOC CHIEN DAU AC LIET VA RUNG RON GR7A 
DON KIHOTE V6l NHCNG BAO Rl/OU VANG DO VA 
PHAN CUOI TRUYEN ANH CHANG HIEU KY KHO 

DAI 

Cha xu sap doc xong cuon truyen bong dau Xantro tu trong 

buong ngu cua Don Kihote cuong cuong chay ra, mom keu 

vang: 

- Cac ngai oi, mau mau lai day cuu ong chu toi dang lam vao 

mot cuoc chien dau vo cung kho khan ac liet ma mat toi chua 

tung thay bao gio. Nho on Chua, ong toi da phat mot nhat 

ngang vai ten khong 16 thu dich cua cong chua Micomicona, 

chat diit dau no nhu ta chat cu cai vay. 

Cha xii ngung doc phan cuoi cuon truyen, len tieng hoi: 

Page 396 



DON QUUOTE.txt 

- Nguoi anh em noi gi vay? Xantro, anh tinh hay me? Lam quai 

gi co chuyen nhir anh noi vi ten khong 16 6 each day hai ngan 
dam kia ma. 

Bong moi nguoi nghe thay mot tieng dong am vang trong buong 
va tieng Don Kihote thet: 

- Nao, thii danh di, ten dao tac vo lai va ngu xuan kia! Ta kiem 
che duoc mi roi, luoi guom cua mi vo dung roi! 

Lai nghe thay tieng guom chem chan chat vao tuong, Xantro 
voi bao moi nguoi: 

- Cac ngai khong nen ngoi day nghe ngong lam gi, hay vao can 
hai ben ra hoac giup ong chu toi mot tay tuy viec do khong can 
thiet vi chac chan ten khong 16 da ngoeo roi va luc nay dang 
khai tnroc Chiia ve cuoc doi toi 16i cua minh. Toi nhin thay mau 
chay lenh lang duoi dat va mot cai dau to nhu bao ruou Ian 
long 16c 6 mot xo nha. 

Nghe thay vay, chu quan voi noi: 

- Toi danh cuoc cai dau toi la ngai Don Kihote hay Don quy 
quai gi do, da phang guom vao mot trong nhung bao ruou xep 
day dau giuong ong ta roi va bac giam ma ngay tho nay thay 
ruou do chay ra lai nghi la mau. 

Noi roi, chu quan vao, moi nguoi cung di theo; den noi, thay 

Don Kihote an mac that het sue ky cue. Tren nguoi chang doc 

co chiec so-mi, hai vat dang truoc khong du che kin doi bap 

ve, vat dang sau lai ngan hon sau ngon tay, dui dai ngoang, 

khang khiu, long la va ban thiu, dau doi mot cai mu ni vua nho 

vua cau ghet cua chu quan, canh tay trai quan tron trong mot 

Page 397 



DON QUUOTE.txt 

cai khan trai giuong ma Xantro rat cam thu vi nhung ly do chi 
co bac ta biet thoi 1, tay phai cam mot thanh guom tuot tran, 
dam chem lung tung, mom ho het inh 6i nhu dang giao chien 
thuc sir voi mot ten khong 16 nao vay. Co dieu nuc cuoi la mat 
Don Kihote nham nghien vi chang van dang ngu va mo thay 
minh danh nhau voi ten khong 16. Do la vi dau 6c chang luon 
luon to tuong toi cuoc phieu hru sap toi khien chang ngu me 
thay minh da toi vuong quoc Micomicon va dang do siic voi 
ke thu. Tuong nhung bao ruou la ten khong 16, chang nhe vao 
dam chem lia lia lam ruou chay lenh lang khap buong. Truoc 
quang canh do, chu quan dien tiet xong toi Don Kihote, tay 
nam chat, ra sue thui, neu khong co Cardenio va Cha xii can, 
cuoc chien dau cua Don Kihote voi ten khong 16 se ket thuc tai 
day. Tuy the, chang hiep si khon kho van chua tinh giac; bac 
pho cao phai ra gieng muc mot binh nuoc to mang ve doi len 
khap nguoi, bay gio Don Kihote moi tinh lai mac du chang van 
bang hoang, ngo ngo ngac ngac. Thay chang mac ao ngan cun 
va mong manh, Dorotea khong dam vao xem cuoc do sue giua 
dang ciiu tinh va ten khong 16 thu dich cua minh. 
Xantro luc loi khap buong xem cai dau ten khong 16 6 dau; tim 
mai chang thay, bac noi: 

- Biet ngay la tat ca moi thu trong cai nha nay deu co ban tay 
yeu ma phu phep ca ma. Lan truoc cung 6 cho toi dang dung 
day, toi bi dam da tui bui ma khong biet la ai va cung khong 
nhin thay ai; bay gio lai khong tim ra cai dau ma chinh mat toi 

Page 398 



DON QUUOTE.txt 

nhin thay 6ng chu chem dut, mau tu than ten khong 16 phun ra 

nhu suoi. 

- Mau nao, suoi nao, hoi ke thu cua Chua va cua cac vi thanh 
than? Chu quan hoi. Ten gian ac kia, mi khong thay rang mau 
va suoi chi la nhung bao ruou bi choc thung khien cho ruou do 
chay ra ngap ca phong do u? Mong sao mat ta duoc nhin thay 
linh hon ke da choc thung nhung bao ruou nay cung bi ngap 
ngua duoi dia nguc. 

- Toi chang biet gi het, Xantro dap; chi biet rang toi rat vo phuc 
vi mot khi khong tim ra cai dau ten khong 16 kia, chiic ba tuoc 
cua toi va ca lanh dia cua toi se tieu tan cung nhu muoi tieu tan 
trong nuoc vay. 

Tuy Xantro tinh nhung dau 6c bac con ro dai hon ca Don 

Kihote luc ngu; so di nhu vay la do nhiing loi hiia hen cua chu 

bac ma thoi. Truoc thai do than nhien cua to va nhiing hanh 

dong pha phach cua thay, chu quan chi con biet vo dau but tai; 

lao the se khong de cho thay tro Don Kihote ra di khong tra 

tien nhu Ian truoc nua, va ky nay ho khong the vien co uu tien 

uu dai hiep si de quyt cac khoan tien, ke ca tien khau va nhiing 

bao ruou bi dam thung. 

Cha xii cam lay hai tay Don Kihote; thay vay, chang hiep si lai 

tuong cuoc giao chien da ket thuc thang loi va minh dang dung 

truoc cong chua Micomicona, ben phu phuc truoc mat Cha xii 

va noi: 

- Kinh thua tieu thu cao quy va danh tieng, tu ngay horn nay 
nang co the song yen on, chac chan khong bi ten sue sinh kia 

Page 399 



DON QULJOTE.txt 

lam hai nua; con toi, cung tu ngay horn nay, toi da lam dung 161 

hiia doi voi nang nho co sir phu ho ciia Thuong de cao ca va 
sir giup do cua con nguoi ma toi coi la muc dich ciia doi toi va 
hoi tho cua toi. 
Duoc the, Xantro noi voi moi nguoi: 

- Do, toi da bao ma; toi co say dau. Cha phai 6ng chii toi da 
lam goi ten khong 16 roi la gi! Phen nay thi an chac chiic ba 
tuoc roi. 

Thu hoi ai nhin duoc cuoi truoc nhirng loi noi ngo nghe cua ca 
thay Ian to? Moi nguoi deu cuoi, chi co chu quan thi khong 
ngot nguyen nia. Cuoi cung, bac pho cao, Cardenio va Cha xii 
phai vat va lam moi diu duoc Don Kihote len giuong, va chang 
hiep si lai ngii thiep, co ve rat moi met. Mac cho chang ngu, 
moi nguoi ra ngoai cong vo ve Xantro Panxa cho buon phien vi 
noi khong tim thay cai dau ten khong 16; tuy nhien ho con mat 
nhieu cong sue hon de an ui chii quan dang khoc do meu do vi 
nhung bao ruou trong phut choc di doi nha ma. Vo chii quan 
rit len: 

- Mat toi chua thay mot hiep si giang ho nao nhu lao nay; han 

vao nha toi vao mot gio hung. Han da lam hai toi. Lan truoc, 

han ra di khong tra tien ngii dem, tien an, tien giuong, tien rom, 

tien lua mach ciia han, cua giam ma, cua con ngua va cua con 

lua, vien co han la hiep si giang ho (cau Chua bat toi han va tat 

ca nhiing ke giang ho khac tren doi nay!) nen khong phai tra 

tien nong gi het vi dieu nay da duoc ghi trong bang gia ca ciia 

gioi hiep si giang ho. Sau do, lai co mot vi khac den day hoi 

Page 400 



DON QUUOTE.txt 
mugn bo long duoi con bo, den khi tra lai chi con mot nua, xo 
xac ca ra, khien chong toi khong con dung de cai luge dugc 
nua. Va cuoi cung, nguoi ta choc thung nhung bao rugu cua 
toi lam do het rugu. Sao mau cua ho khong do ra cho toi dugc 
ha da! Toi xin the doc la neu nguoi ta khong tra toi du tien, 
khong thieu mot xu, toi se khong con mang ten toi nua va ciing 
khong phai la con gai cua me toi nua! 
Vg chu quan keu la om som, nhu dien nhu dai, co hau 
Maritornex ciing phu hoa them. Con gai chu quan lang yen, 
choc choc cuoi turn. Cha xu het loi khuyen can, hiia se co 
gang den bu nhung thiet hai, bao bi thung, rugu bi do va nhat la 
cai duoi bo bi hu hai ma hai vg chong chu quan cii nhac di 
nhac lai mai. Dorotea ciing lua loi an ui Xantro Panxa, nang 
bao: 

- Ta nghi rang dung la chu anh co chat diit dau ten khong 16 va 
ta hiia mot khi dat nuoc ta tro lai binh yen, se ban cho anh 
chuc ba tuoc va mot lanh dia tot nhat. 

Nghe thay vay, Xantro ciing nguoi con phien, bac dap: 

- Xin cong chiia hay tin rang mat toi da nhin thay cai dau ten 
khong 16 va con thay ca bo rau ciia no dai den tan that lung; so 
di bay gio khong tim thay dau la vi ca cai nha nay bi phu phep 
nhu toi da nghiem trong Ian truoc nghi tai day. 

Dorotea dap la nang tin vao loi Xantro va bac cho phai ban 
tarn, roi dau se vao do nhu y so cau. The la moi nguoi deu 
bang long. Cha xii muon doc tiep tap truyen vi chi con mot 

Page 401 



DON QUUOTE.txt 

phan nho; Cardenio, Borotea cung ca bon cung yeu cau ong ta 

doc. Be lam vui long moi nguoi va chinh minh, ong cat tieng 
doc tiep: 

- Anxelmo rat hai long ve due hanh cua vo minh va chang song 
nhung ngay hanh phuc, thanh binh. Trong khi do, Camila lam ra 
ve gian doi Lotario de cho chong ngo la minh ghet bo anh 
chang nay; de cho Anxelmo cang tin vao hanh dong cua vo, 
Lotario ngo y khong muon lui toi nha chang nvia vi ro rang 
Camila to y khong vui, nhung chang Anxelmo kho dai dap la 
khong khi nao lam the. Cho hay, Anxelmo da bang moi each tir 
tay boi nho danh du ma van tuong minh dang tao ra hanh phuc. 
Lai noi toi Leonela qua say sua voi cuoc tinh duyen dep de cua 
minh, chang can giu gin y tii gi ca, tin tuong duoc ba chu 
khong nhung bao che ma con mach nuoc cho niia. Mot dem 
kia, Anxelmo thay co tieng chan nguoi trong buong Leonela. 
Chang day cua vao xem la ai thi thay co nguoi giu: ben trong 
khien chang cang muon ma ra. Chang co lay sue day, cua bat 
ra, chang buoc vao thi vua trong thay mot nguoi dan ong nhay 
qua cua so ra ngoai duong. Chang voi ruot theo de bat hoac 

de nhan mat nhung khong duoc vi Leonela da giii chang lai va 
noi: 

- Xin ong chu bot gian cho lam am len va khong can duoi theo 
ke vua nhay qua cua lam gi; do la nguoi yeu cua toi ma toi coi 
cung nhu chong roi. 

Anxelmo khong tin; dang con thinh no, chang nit dao gam ra 

dinh dam Leonela, bat phai noi that neu khong se giet. Leonela 

Page 402 



DON QUUOTE.txt 
so qua noi bua: 

- Xin ngai dung giet toi, toi se ke cho ngai nghe nhung dieu con 
he trong han, ngoai su tuang tuong cua ngai. 

- Noi ngay neu khong may phai chet. 

- Bay gio toi chua noi duoc vi con dang boi roi; xin cho den 
ngay mai, toi se noi nhung dieu khien ngai phai sung sot. Xin 
ngai tin rang ke vua nhay qua cua so la mot chang trai trong 
tinh da hiia se lay toi lam vo. 

Nghe Leonela noi, Anxelmo dep con gian va dong y cho den 
ngay horn sau; vi tin vao due hanh cua Camila, chang khong he 
nghi rang co hau se tiet 16 nhung dieu gi khong hay ve vo minh. 
Chang roi khoi phong Leonela, khoa trai cua nhot a trong do, 
doa neu khong noi se khong cho ra. 

Sau do, chang tro ve phong thuat lai cho vo nhiing loi Leonela 
da noi, bao rang co hau da hiia se cho biet nhiing dieu rat quan 
trong. Khong can phai noi cung biet rang Camila hon via len 
may vi nghi rang Leonela da ke het voi Anxelmo ve su lua doi 
cua minh; khong con bung da nao de xac minh xem co hau co 
noi dieu do voi chong minh hay khong, ngay trong dem, cho 
cho Anxelmo ngu, nang thu thap nhung do tu trang quy gia 
nhat cung mot so tien, lang lang ra khoi nha den tim Lotario ke 
lai su tinh va yeu cau chang dua minh toi mot noi nao yen on, 
hoac ca hai cung lanh di xa khong cho Anxelmo tim thay. Nghe 
Camila ke, Lotario cuong cuong khong biet noi nang gi va giai 
quyet ra sao. Cuoi cung, chang tinh dua Camila toi mot tu vien 

Page 403 



DON QUUOTE.txt 

do mot nguoi chi cua chang trong nom. Camila ung thuan; 

trong tinh the cap bach, Lotario dua nang toi ngay noi do roi 

ban than cung roi khoi tinh khong cho ai biet. 

Sang horn sau, Anxelmo tro day, nhung chang khong nhan thay 

sir vang mat cua vo. Trong bung con dang muon biet Leonela 

se noi gi, chang di ngay sang cho nhot co hau, ma khoa buoc 

vao thi khong thay a dau, chi thay mot cai day ben bang khan 

trai giuong ben cua so chiing to Leonela da thoat bang loi do. 

Chang buon rau tro ve phong dinh ke cho Camila thi phong 

khong lang ngat, tim khap nha cung chang thay vo dau, khien 

chang vo cung kinh ngac. Chang hoi gia nhan day to nhung 

cung chang ai biet nguyen nhan ra sao. Trong luc tim kiem 

Camila, ngau nhien chang thay canh cua tu ma toang, ben trong 

thieu nhiing do tu trang dang tien nhat. Luc nay chang mdi nhan 

ra day la noi bat hanh cua minh, con viec con hau tron mat chi 

la phu thoi. Buon rau va tu lu, chang mac voi quan ao den tim 

ong ban Lotario de ke ve noi bat hanh cua minh nhung cung 

khong thay ban dau va duoc nguoi nha cho biet la hoi dem 

chang ta da bo nha ra di mang theo het tien nong. Anxelmo 

tuong minh sap loan tri. Da the, khi tro ve nha, bao nhieu gia 

nhan day to cung di dang nao ca, nha cua vang lang nhu to, 

khien chang khong biet tinh sao. Dan dan tinh tri lai, chang suy 

nghi va thay minh phut choc mat ca vo, ca ban Ian gia nhan day 

to, mat ca su phu tro cua troi va nhat la mat danh du vi doi voi 

chang, mat Camila la mat het. Sau hoi lau suy nghi, chang quyet 

dinh den nha nguoi ban o vung que, noi chang da co tinh ve a 

Page 404 



DON QUUOTE.txt 

de tu gay ra cho minh noi bat hanh ngay nay. Chang dong cong 
ng5, leo len ngua, met nidi ra di. Mai duac nua duong, dau 6c 
quay cuong vi suy nghi, chang dung lai, buoc ngua vao mot 
than cay roi nam vat xuong canh day tha dai nao nuot mai khi 
troi gin toi. Luc nay, co mot nguoi cuoi ngua tu phia tinh di 
tdi; sau khi hai ben chao nhau, Anxelmo hoi tham tin tiic tinh 
nha; nguoi kia dap: 

- Da lau lam toi mdi lai duoc nghe nhung tin la lung nhu vay. 
Trong tinh nguoi ta don am rang dem qua anh chang Lotario o 
Xan Huan, ban than cua chang Anxelmo giau co, da dem 
Camila vo Anxelmo di dau mat, con ban than chang Anxelmo 
cung biet tarn. Chuyen nay do co hau cua Camila khai ra sau 
khi bi ngai tinh truong bat qua tang dang tut tu tren cua so 
xuong dat bang day ben tai nha Camila. Toi khong ro su viec 
ra sao, chi biet la ca tinh deu sung sot vi khong ai ngo rang viec 
nay co the xay ra giua hai nguoi rat than nhau, than den miic 
nguoi ta da menh danh cho ho la doi ban tri ky. 

- Chang hay ngai co biet Lotario va Camila di duong nao 
khong? Anxelmo hoi. 

- Toi khong r5, nguoi kia dap, mac du ngai tinh truong da rat 
khan truong phai nguoi di tim ho. 

- Chuc ngai len duong binh an, Anxelmo noi. 

- Chuc ngai o lai manh gioi, nguoi kia dap roi ra di. 

Tin dau set danh ngang tai khien Anxelmo nhu dien nhu dai, 
khong song noi. Chang guong dung len di den nha nguoi ban; 

Page 405 



DON QULJOTE.txt 
anh nay chua biet chuyen gi nhung nhin thay mat chang vang 

vot, hoc hac, doan chac da co chuyen gi chang lanh xay ra. 

Anxelmo nho ban thu xep cho nghi va cho giay but de viet. Anh 

ban dan Anxelmo vao phong nghi, dua cho chang giay but va, 

theo loi yeu cau cua Anxelmo, di ra dong chat cua. Con lai mot 

minh, Anxelmo suy nghi ve noi bat hanh vua xay den va cam 

thay khong the song duoc nua. De moi nguoi hieu ro nguyen 

nhan cai chet cua minh, chang lay giay but ra nhung chua viet 

xong thi kiet sue qua doi vi khong chiu dung noi dau kho. Cho 

hay, tinh hieu ky kho dai da giet chet Anxelmo. Lau khong thay 

chang o trong phong len tieng, anh ban chu nha ma cua vao 

xem benh tinh ong khach ra sao thi thay Anxelmo nam up mat, 

nua than tren giuong, nua than tren ban, tay van cam but, trang 

giay viet do. Chu nha voi chay lai goi Anxelmo thi khong thay 

tra loi, so tay lanh ngat, luc do moi biet chang da tat tho. V6 

cung kinh ngac, chu nha voi ho hoan gia nhan toi, cam trang 

giay xem thi thay but tich cua ban de lai nhu sau: 

"Mot mong udc ngu ngoc va kho dai da khien toi phai chet. 

Neu tin nay den tai Camila, xin nang hay nghi rang toi tha thu 

cho nang; nang khong bi buoc phai lam mot viec phi thuong va 

toi cung khong nen doi hoi nang lam viec do. Vi chinh toi da 

gay ra cho minh su bat hanh nay cho nen khong co dieu gi...". 

Biic thu cham diit tai day chiing to rang den cho do, Anxelmo 

khong tiep tuc duoc niia va qua doi. Horn sau, anh ban chu 

nha bao tin cho gia dinh Anxelmo nhung ho da biet ca roi; ho 

con duoc tin Camila o trong mot tu vien, cung sap theo chin 

Page 406 



DON QUUOTE.txt 

chong lam mot cuoc vien du khong ai tranh khoi, khong phai vi 
nghe tin chong chet ma vi nhung tin tiic ve nguoi yeu. Thay don 
rang sau khi chong chet, nang van o li trong tu vien nhung 
khong chiu tuyen the. Sau do khong lau, nang duoc tin Lotario, 
hoi nan qua muon, da di tim cai chet trong mot tran giao chien 
giua ngai Lotrech voi vien tuong vi dai Gonxalo Phernandex de 
Cordoba tai vuong quoc Napolex; toi luc do, Camila moi 
tuyen the va it lau sau nang qua doi vi qua dau buon. Cau 
chuyen cua ba nguoi, ma dau bang mot mong uoc dai dot, da 
ket thuc nhu vay do. 

- Truyen nay hay day, Cha xii noi, nhung toi khong tin co that; 
neu la hu cau thi tac gia da hu cau mot each vung ve vi khong 
ai co the nghi rang co mot anh chong nao ngu ngoc nhu 
Anxelmo dam thu long vo de roi phai tra mot gia qua dat. Neu 
la chuyen xay ra givia mot doi tinh nhan, dieu do nghe duoc, 
nhung giua vo chong thi khong the co tren doi nay; tuy nhien 
toi khong che loi ke chuyen cua tac gia. 

Chuong XXXVI 

THEM NHLTNG STJ VIEC LA LUNG TRONG QUAN 

TRO 

Luc nay, chu quan diing truoc cua bong reo len: 

- Co mot dam khach sop dang di toi; neu ho nghi tai day, lay 
Chua, that sung sudng qua! 

- Ho la nhiing nguoi nhu the nao? Cardenio hoi. 
Chu quan dap: 

- Co bon nguoi cudi ngua mang thuong va khien, deo mat na 

Page 407 



DON QUUOTE.txt 

den, lai co mot nguoi dan ba mac toan do trang ngoi trong mot 
cai ghe dat tren lung ngya, mat cung che kin, cung voi hai 
nguoi hau di bo. 

- Ho sap tdi chua? Cha xii hoi. 

- Ho da den noi, chii quan dap, ho day roi. 

Thay vay, Dorotea ben che kin mat, con Cardenio thi chay vao 
buong Don Kihote, vua xong thi dam khach la buoc vao trong 
quan. Bon chang ky si nhay xuong ngua, nguoi nao cung khoi 
ngo, tuan tu, ho do nguoi phu nu dang ngoi tren lung ngua 
xuong, roi mot nguoi trong bon be nang dat vao mot chiec ghe 
ke ngay cua buong Don Kihote, noi Cardenio vua chay vao 
nap. Trong khoang thoi gian do, dam nguoi moi toi van deo 
mat na va khong ai noi nang gi, chi thay nguoi dan ba khi ngoi 
xuong ghe bong thot ra mot tieng tho dai nao nuot, hai tay 
buong th5ng, nom co ve 6m yeu, buon ba. Hai nguoi hau dat 
ngua vao chuong. 

Thay dam khach moi toi che mat na va qua kin tieng, Cha xii 
to mo muon biet ho la ai, ben xuong chuong ngua hoi mot trong 
hai nguoi theo hau; anh nay dap: 

- Lay Chua, toi cung chang biet ho la ai de thua lai voi ngai; chi 
thay ho co ve sang trong lam, dac biet la anh chang be nguoi 
con gai ma ngai da nhin thay; so di toi noi the vi nhung nguoi 
kia to ve kinh ne chang ta, nhat nhat deu tuan lenh. 

- The con nguoi dan ba la ai? Cha xii hoi. 

- Toi cung khong biet noi gi, anh hau dap, vi suot doc duong, 

Page 408 



DON QUUOTE.txt 

toi khong nhin may mat mui ra sao ca; nhung toi nghe thay co 

ta tho dai luon va doi luc than van, moi Ian nhu vay tuong nhu 
co ta sap lia coi dai. Neu chung toi khong biet gi hon nua, dieu 
do khong dang la vi anh ban toi day va toi moi di theo ho co 
hon hai horn nay. Ho gap chiing toi giua duong, yeu cau chiing 
toi di cung toi mien Andaluxia, hiia se tra cong hau hi. 

- The anh co thay ho goi ten nhau khong? Cha xii hoi. 

- Khong co, anh hau dap; ho khong noi nang gi vdi nhau, that 
la la; chi thay nhiing tieng tho than, thon thiic cua co gai dang 
thuong kia, nghe nau ca ruot; chung toi ngo la co ta bi cuong 
biic dua di. Cu nhin each an mac cua co ta, chung toi doan co 
ta di tu hoac sap di tu thi dung hon, va so di co ta co ve buon 
ba vi khong muon vao nha tu. 

- Co the lam, Cha xii noi roi tro vao quan tim Dorotea. 
Trong quan tro, co gai che mat moi toi van ngoi tho dai; dong 
long trac an, Dorotea lai gan hoi: 

- Chi dau don ra sao? Neu phai mot benh ma phu mx chung ta 
co kinh nghiem chiia duoc, toi xin vui long giup chi. 

Co gai dang thuong lang yen khong dap; mac cho Dorotea tiep 
tuc hua hen giup do, co ta van khong he rang. Luc nay, mot ky 
si deo mat na toi (theo loi anh hau ke voi Cha xii, do la nguoi 
co uy quyen nhat trong bon) va noi voi Dorotea: 

- Xin nang cho nhoc long hoi han giup do nguoi dan ba nay lam 

chi vi co ta xua nay khong quen chiu on nhung ai da giup do 

minh; nang cung khong nen yeu cau co ta tra loi lam gi neu 

khong muon nghe nhung loi doi tra tu cua mieng co ta thot ra. 

Page 409 



DON QUUOTE.txt 

- Toi khong bao gio doi tra, nguoi con gai bong bat len tieng 
noi; chi vi toi qua that tha khong biet doi tra nen moi khon kho 
nhu the nay day. Toi muon rang ban than anh se lam chiing cho 
toi vi chinh su that tha cua toi da khien anh tro thanh mot ke 
trao tro, doi tra. 

Cardenio diing ngay ben canh co gai, chi each tarn cua buong 
cua Don Kihote, nen nghe ro mon mot nhving loi co ta noi; 
chang voi keu len: 

- Lay Chua! Ta nghe thay gi vay! Tieng ai vita lot vao tai ta? 
Chot nghe tieng Cardenio keu, co gai giat minh quay ngoat dau 
lai; khong thay ai, co ta dung day dinh di thang vao trong 
buong cua Don Kihote thi chang ky si no trong thay voi giu lai 
khong cho di. Trong luc giang co vung vay, cai mang che cua 
co ta roi xuong dat de 16 mot khuon mat xinh dep tuyet voi tuy 
co phan nhot nhat; doi mat co ngo ngac dao nhin khap noi nhu 
mot nguoi mat tri; truoc canh tuong do, Dorotea va moi nguoi 
deu rat thuong xot tuy ho khong biet nguyen nhan vi sao. 
Chang ky si nam chat hai vai co; vi hai tay ban giu co gai, chiec 
mat na cua chang tut dan roi roi xuong dat. Dang do co gai, 
Dorotea ngung mat len thi nhan ra chang ky si no chinh la Don 
Phernando chong nang; nang chi kip keu len: "Oi" ! - mot tieng 
keu nao nuot tu day long thot ra - roi nga ngua ra phia sau, bat 
tinh nhan su. May sao bac pho cao diing ngay ben canh kip 
dang tay ra do, neu khong, at nang nhao xuong dat. Cha xii voi 
chay lai go chiec mang de te nude vao mat nang; thoat trong 

Page 410 



DON QUUOTE.txt 

thay, Don Phernando (hie la chang ky si dang giu co gai moi 

den) nhan ra ngay la Dorotea va chang da nguoi ra nhu chet 

roi; tuy nhien chang van khong buong Luxinda luc nay dang co 

vung vay thoat khoi tay chang. So la Luxinda da nhan ra tieng 

Cardenio va Cardenio cung da nhan ra nang; khi Dorotea thot 

len tieng keu "Oi!" roi ngat di, Cardenio lai tuong Luxinda keu; 

chang hot hoang tu trong buong chay xo ra thi nhin thay Don 

Phernando dang giu Luxinda. Don Phernando cung nhan ra 

Cardenio ngay va ca bon nguoi - Don Phernando, Luxinda, 

Cardenio va Dorotea - deu siing so sung sot trudc mot tinh 

huong qua bat ngo. 

Ho lang yen dua mat nhin nhau. Dorotea nhin Don Phernando, 

Don Phernando nhin Cardenio, Cardenio nhin Luxinda, 

Luxinda nhin Cardenio. Cuoi cung Luxinda pha tan bau khong 

khi yen lang, noi voi Don Phernando nhung loi nhu sau: 

- Chang Don Phernando, neu khong vi mot ly do nao khac, xin 

chang hay lam tron bon phan doi voi chinh minh va buong tha 

toi ra. Toi la cay leo, hay tra toi ve voi biic tuong kia, ve voi 

con nguoi kia la noi nuong tua cua toi ma nhung loi de doa, 

hiia hen va nhiing qua cap cua chang khong lam cho toi xa roi. 

Chang cung da thay rang troi kia, bang nhung con duong xa la 

va bi an, da dua toi den voi nguoi chong thuc su cua toi; qua 

bao su viec thuc te, chang cung hieu ro rang chi co cai chet 

mdi co the xoa nhoa hinh anh con nguoi do trong tarn tri toi. 

Ngan ay su viec du de cho chang vo mong, khien chang bien 

yeu thanh ghet, bien thuong thanh gian, va thuc ra chang cung 

Page 411 



DON QUUOTE.txt 

khong the lam khac duoc. Thoi, xin hay ket lieu cuoc doi toi di; 
dugc chet truoc mat nguoi chong yeu quy cua toi, toi cam thay 
khong chet uong. Co le voi cai chet cua toi, chong toi se hai 
long thay toi da giu tron tinh tron nghia toi gio phut cuoi cung. 
Luc nay, Dorotea da hoi tinh; nghe nhung loi Luxinda noi, nang 
da doan ra la ai; thay Don Phernando van lang thinh giu chat 
Luxinda, nang guong dung day, den quy truoc mat Don 
Phernando, vua khoc 16c tham thiet vua noi: 
- Chang 6i, neu nhu nhung tia sang cua vang 6 kia ma chang 
dang dung hai canh tay che khuat, khong lam ma mat chang, 
chang se nhan ra ke dang quy duoi chin chang chinh la 
Dorotea bat hanh, bat hanh chung nao chang chua buong tha 
cho. Toi la co thon mx hen mon ma chang da vi long tot hay vi 
y thich rieng muon dua len mot dia vi cao sang lam ban tram 
nam cung chang. Toi la co gai song mot cuoc doi em am trong 
mot khung canh trong sach, lanh manh cho toi mot ngay kia, 
truoc nhung loi cau khan va nhiing cau to tinh co ve thanh that 
cua chang, da ma toang canh cua cua su e le de trao cho 
chang chiec chia khoa xua nay van khoa chat su tu do cua toi, 
va truoc tarn thinh tinh cua toi, chang da doi xu te bac khien 
ngay horn nay chang thay toi dang song o noi xa la nay va gap 
lai chang trong mot tinh trang nhu the nay day. Tuy nhien, toi 
khong muon chang phai nghi rang toi toi day bang mot con 
duong nhuc nha. Khong dau, toi da bo nha ra di chi vi dau kho 
va vi thay bi chang ruong bo. Truoc day, chang muon rang con 

Page 412 



DON QULJOTE.txt 

nguoi toi thuoc ve tay chang va chang da co mot hanh dong 

khien cho ngay nay chang khong the nao nit bo toi duoc du 

chang co y dinh do. Chang 6i, neu nhu toi kem sac thua tai 

khien chang da phai chay theo mot muc dich khac, trai lai toi 

co tarn long, mot tarn long rong Ion co the bu dap duoc nhung 

thieu sot tren. Chang khong the la chong co Luxinda xinh dep 

duoc vi chang da thuoc ve toi, co ta cung khong the la vo 

chang duoc vi da thuoc ve Cardenio. Chang thu nghi ma xem 

va phai biet kiem che y muon cua minh vi rang yeu mot nguoi 

co tinh cam voi minh tot hon yeu mot nguoi ghet bo minh. Bang 

nhung loi van xin, cau khan, chang da den tan cong vao tarn 

long trung kien cua toi; chang khong la gi tinh net toi va chang 

cung da thay toi trao than cho chang trong mot hoan canh nhu 

the nao, cho nen chang khong co ly do gi de bao chiia rang do 

la mot su nham Ian. Su the la nhu vay; neu chang la mot giao 

do Kito ngoan dao, mot hiep si due do, co sao chang phai di 

tim nhung con duong quanh co de mang lai hanh phuc cho toi, 

nguoi da duoc chang lam cho sung sudng trade kia. Neu nhu 

chang khong muon toi tro thanh vo chinh thiic cua chang - dieu 

ma toi xiing dang duoc huong - it ra xin hay nhan toi lam ke no 

le cua chang; duoc song duoi quyen cua chang, toi lay lam 

sung sudng, may man lam roi. Dung ruong bo toi de cho thien 

ha xi xao lam nhuc toi; dung de cha me toi phai dau kho luc 

tuoi gia; cha me toi da to ra la nhving nguoi day to trung thanh 

cua cha me chang va khong dang phai chiu mot canh ngo nhu 

vay. Neu chang cho rang dong mau cua chang se tro nen nho 

Page 413 



DON QUUOTE.txt 

ban vi pha tap dong mau ciia toi, xin hay nghi rang hiem co gia 
dinh quyen quy nao khong trai qua con duong do, va du nguoi 
dan ba co thuoc dong d5i quy phai hay khong, dieu do cung 
chang anh huong gi toi tuong lai con chau sau nay. Va chang 
con nguoi ta phai co dlic moi thuc la cao quy; neu chang 
khong chiu thoa man yeu cau chinh dang ciia toi tlic la chang 
thieu due, va nhu vay toi se con cao quy hon chang. Cuoi 
cung, toi xin noi rang toi da la vo cua chang du chang muon hay 
khong, chiing co la nhiing loi hiia hen cua chang, nhung loi hiia 
khong the doi gia duoc mot khi chang van tu khoe minh la con 
nha quyen quy de co quyen khinh re toi, chiing co la chii ky 
cua chang, la Chua ma chang da vien ra de chiing giam cho 
nhung loi the thot ciia chang. Va du cho khong co chiing co gi 
chang nua, luong tarn ciia chang se lang le nhac nho chang giua 
nhung cuoc vui, goi lai su that toi vua noi ra, lam van due 
nhung gio phut hanh phiic ciia chang. 

Nang Dorotea dang thuong da thot ra nhung loi nhu vay voi tat 
ca tinh cam xiic dong ciia minh, nude mat rong rong, khien 
ngay nhung nguoi di cung doan ciia Don Phernando va tat ca 
nhung ai co mat deu khoc theo. Don Phernando lang yen diing 
nghe; noi xong, Dorotea niic no than khoc voi mot ve dau kho 
khien mot nguoi co trai tim sat da cung phai mem long. Luxinda 
nhin Dorotea, vira thuong xot vua than phuc trudc nhan sac va 
nhung loi le chi tinh; nang muon chay toi lua loi an lii nhung 
Don Phernando van giu chat lay nang. Luc nay, Don 

Page 414 



DON QUUOTE.txt 

Phernando to ra sugng sung, boi roi; chang cham chu nhin 

Dorotea mot luc lau, cuoi cung buong hai tay tha Luxinda ra va 
noi: 

- Dorotea xinh dep, em da thang! Khong ai co du can dam de 
phu nhan nhung sir that do. 

Duoc Don Phernando buong tha, Luxinda ngat di, chuc nga 
Ian ra dat. Quen ca so hai va moi nguy hiem co the xay den, 
Cardenio, tu nay van dung sau Don Phernando de tranh mat, 
chay lai do nguoi yeu, 6m chat trong tay va noi: 

- Em xinh dep va kien trinh cua ta, neu Thuong de day long 
bac ai kia muon cho em duoc huong su yen lanh, ta nghi rang 
khong dau chac chan bang doi canh tay dang 6m em day, doi 
canh tay da tung 6m ap em khi so menh muon cho em thuoc ve 
ta. 

Luxinda ma mat nhin nguoi vua noi nhiing cau do; khi nghe 
tieng Cardenio, nang da nhan ra va luc nay nang cang tin chac 
la dung. Cuong cuong, quen ca gin gin y tu, nang dang hai canh 
tay 6m co Cardenio, ap mat minh vao mat chang va noi: 

- Chang day roi, chang moi la chu nhan thuc su cua diia con 
gai no le nay mac du so phan doi ta ngang trai, mac du bao noi 
nguy nan de doa cuoc doi em, mot cuoc doi da duoc gui gam 
vao tay chang. 

That la mot canh tuong ky la; Don Phernando va moi nguoi 

deu kinh ngac truoc su viec bat ngo nhu vay. Dorotea nhan 

thay Don Phernando bien sac va co hanh dong muon hai 

Cardenio vi thay chang keo tay ve phia doc guom. Nhanh nhu 

Page 415 



DON QUUOTE.txt 

cat, nang 6m chat hai chin chang, vua hon vua khoc, nang noi: 
- Cho nuong tya cua doi toi ai! Chang dinh co hanh dong gi 
vay truoc tinh huong bat ngo nay? Vo chang dang quy duoi 
chin chang, con con nguoi ma chang muon lay lam vo dang 6 
trong tay cua chong co ta. Chang nghi lai xem co nen hoac co 
the cuong lai y troi duoc chang. Chang hay doai thuong toi 
diia con gai da vuot moi chong gai, mot long mot da kien tri va 
tin tuong vao chin ly, gio day dang o tnroc mat chang, nude 
mat rong rong tham uot ca mat va nguc nguoi chong ma minh 
yeu quy. Toi van xin chang; mot con nguoi nhu chang khong 
nen mat binh tinh tnroc mot sir that hien nhien nhu vay. Chang 
hay dep noi tiic gian va de cho doi trai gai kia duoc tit do 
huong hanh phuc yen lanh chung nao troi kia con cho ho song 
lam nguoi. Duoc vay, chang se to ro su do luong cua mot con 
nguoi thuoc dong doi danh gia va nguoi doi se thay rang ly tri 
cua chang da thang duoc nhiing tinh cam nho nhen. 
Trong luc Dorotea noi, Cardenio van 6m Luxinda trong tay, 
mat nhin cham cham vao Don Phernando, chi cho co mot hanh 
dong doi dich nao la chang san sang tu bao ve va danh tra dich 
dang tat ca nhving ke nao dinh ham hai minh, du co phai hy sinh 
tinh mang. Nhiing nguoi ban cung di voi Don Phernando, Cha 
xii, bac pho cao, noi torn lai tat ca nhung nguoi co mat, ke ca 
Xantro Panxa, xum quanh Don Phernando van xin chang hay 
dong long truoc nhung giot nuoc mat cua Dorotea. Ho noi: 
"Theo thien y chung toi, nang da noi len su that, ngai cho nen 

Page 416 



DON QUUOTE.txt 

lam cho nhung hy vong chinh dang cua nang tro thanh that 

vong". Cha xii noi them: 

- Khong phai ngau nhien moi nguoi chung ta hop mat tai mot 

noi ma khong ai he nghi toi; day chinh la mot sir sap xep cua 

Thuong de. Ngai nen biet rang chi co cai chet moi lam cho 

Luxinda va Cardenio chia lia, va du cho luoi guom kia co lam 

cho ho phai xa roi nhau, ho se cam thay cai chet doi voi ho rat 

em ai. Va chang, ngay trong nhving truong hop kho xii nhat, 

neu ta co thang duoc ban than, vui ve de cho doi trai gai huong 

hanh phuc ma troi da danh cho ho, tiic la ta da to ra mot nguoi 

do luong, rat mire khon ngoan. Bay gio, xin ngai hay nhin 

Dorotea; ngai se thay rang hiem co mot nguoi xinh dep nhu 

nang; da the, nang con to ra khiem nhuong va yeu ngai tha 

thiet. Hon nua, neu ngai tu nghi minh la mot hiep si va mot tin 

do Kito giao, ngai khong co each nao khac la lam dung loi hiia 

cua minh. Lam duoc nhu vay, ngai se thuc hien loi the voi 

Chua va lam dep long nhung nguoi thiic thoi hieu biet rang mot 

co gai tuy phan thap hen nhung co nhan sac va net na van co 

quyen duoc huong mot dia vi cao sang, va nguoi nao nang co 

ta len ngang hang voi minh, nguoi do khong he bi mat pham 

gia. Va chang, lam thoa man long ham muon cua mot nguoi 

khac khong phai la mot toi loi mot khi tinh chat cua hanh dong 

do khong xau xa. 

Cha xii noi xong, moi nguoi them moi cau va cuoi cung, dong 

mau hao hiep da quay tro ve tim Don Phernando khien chang 

xuc dong va phai chiu cong nhan mot su that khong the choi cai 

Page 417 



DON QUUOTE.txt 

duoc. De to rang minh da chiu nhan le phai, chang cui xuong 
6m Dorotea va noi: 

- Xin nang hay dung len; toi khong the de cho con ngudi ma toi 
ap u trong long phai quy dudi chin toi; neu tu trade toi nay toi 
chua to tinh ra duoc, co le vi trdi kia muon nhu vay de cho toi 
nhin thay ro moi tinh chung thuy cua nang, do do ma biet quy 
trong nang mot each dung muc. Toi xin nang dung trach toi da 
co thai do khong tot va to ra qua hung ho vdi nang: cung mot 
hoan canh, cung mot sue manh da khien toi muon lam chu con 
ngudi nang de roi sau do lai thuc day toi tim each xa rdi nang. 
Be nang thay ro dieu do, xin hay quay lai nhin vao doi mat cua 
nang Luxinda, con ngudi luc nay day da tim thay hanh phuc; 
nang se tha thii cho nhiing sai lam cua toi: Luxinda da duoc 
toai nguyen va toi cung da tim thay d nang nhung gi ma toi 
mong udc. Toi chuc cho co ta duoc hudng hanh phuc ben lau 
vdi Cardenio va toi cung cau trdi cho toi duoc song sung 
sudng mai mai vdi nang Dorotea cua toi. 
Noi xong, Don Phernando lai 6m chat Dorotea vao long, ap 
mat minh vao mat nang, vdi mot tinh cam rat dam tham, va 
chang da phai co ngan nhving giot nude mat dang muon trao ra, 
nhving giot nude mat cua tinh yeu va cua su hoi han. Trai lai, 
Luxinda va Cardenio da khoc, va hau het nhiing ngudi co mat 
cung khoc. Ho khoc vang nha, ngudi khoc vi hanh phuc cua 
minh, ke khoc vi hanh phuc cua ngudi khac, tudng dau co mot 
tai bien nghiem trong da den vdi tat ca vay. Ca Xantro Panxa 

Page 418 



DON QUUOTE.txt 

cung khoc, nhung sau do bac thanh minh la bac da khoc vi 

thay Dorotea - con nguoi se ban cho bac nhieu an hue nhu bac 

van hy vong - khong phai la nang cong chiia Micomicona nhu 

bac da tuong. Phut xuc dong va kinh ngac da qua, Cardenio va 

Luxinda den quy truoc mat Don Phernando, cam ta chang 

bang nhung loi le rat chin tinh khien Don Phernando khong 

biet noi sao; chang do hai nguoi len 6m hon voi mot ve vua tinh 

cam, vua tao nha. 

Sau do, Don Phernando hoi Dorotea da bang each nao toi mot 

noi xa xoi nhu vay. Bang nhiing loi le gon gang va van ve, nang 

thuat lai dau duoi cau chuyen nhu da ke cho Cardenio truoc 

day. Don Phernando va nhung nguoi di theo chang lay lam 

thich thu lam, cii muon cau chuyen keo dai ra mai. Cho hay 

Dorotea da biet ke lai nhving noi bat hanh cua minh mot each 

co nghe thuat. Tiep do, Don Phernando cung thuat lai nhung su 

viec da xay ra voi chang sau khi tim thay biic thu tren nguc 

Luxinda trong do nang tu nhan la vo cua Cardenio va khong 

chiu lam vo Don Phernando. "Khi ay, toi muon giet co ta, Don 

Phernando ke, va toi se lam viec do neu nhu cha me nang 

khong can toi lai. Toi suong sung buoc ra khoi nha nang, bung 

bao da quyet tra thu cho that dich dang. Ngay horn sau, toi 

nghe tin Luxinda da roi nha cha me, khong ai biet di dau; may 

thang sau, toi duoc tin nang dang song trong mot tu vien voi y 

dinh o lai suot doi neu khong duoc chung song voi Cardenio. 

Biet duoc viec do, toi chon ba hiep si cung di voi toi toi tu vien; 

toi noi, toi khong bao cho nang biet e rang trong tu vien se tang 

Page 419 



DON QUUOTE.txt 

cuong viec canh phong. Cho mai cho toi mot horn, cong tu vien 
ngo, toi bo tri hai nguoi trong bon dung gac ngoai cua, con toi 
va mot nguoi nua vao tim Luxinda. Thay nang dang ngoi noi 
chuyen voi mot nu tu si trong phong kin, chung toi bat mang di 
luon khong cho nang kip tro tay, roi dua den mot lang Ian can 
tai do chiing toi da chuan bi day du de ra di. Cong viec duoc 
tien hanh troi chay vi tu vien o givia canh dong, xa lang xom. 
Khi Luxinda thay da sa vao tay toi, nang ngat di; khi hoi tinh lai, 
nang chi khoc va tho dai, khong noi mot cau nao. Va cii nhu 
vay, trong su yen lang chung va giua nhung tieng khoc than cua 
Luxinda, chung toi di toi quan tro nay; doi voi toi, do la con 
duong di toi thuong gioi o do moi noi kho dau tren trai dat deu 
tieu tan". 
Chuong XXXVII 

KE TIEP CAU CHUYEN VE NANG CONG CHUA 
MICOMICONA NOI TIENG CUNG NHLTNG SU VIEC 

LY THU KHAC 

Nghe xong, Xantro cam thay long dau nhu cat; the la bao nhieu 

hy vong cong hau cua bac da tan ra may khoi, nang cong chua 

xinh dep Micomicona hoa thanh co gai Dorotea, ten khong 16 

hoa thanh Don Phernando, con chu bac van dang ngu ky 

khong he quan tarn den moi viec xay ra. Dorotea van ngo rang 

hanh phuc vua den voi minh chi la mot giac chiem bao, 

Cardenio cung nghi nhu vay va Luxinda cung chung mot y nghi 

voi Cardenio. Don Phernando cam ta Thuong de da ban phuc 

va go cho chang thoat ra khoi mot tinh trang vo cung roi ren co 

Page 420 



DON QUUOTE.txt 

the lam chang mat uy tin va ca linh hon. Tat ca moi nguoi trong 
quan tro deu hoi long hoi da vi thay nhung van de vo cung rac 
roi, tuong dau vo ke kha thi, da ket thuc mot each dep de. 
Ong Cha xii khon ngoan neu bat ket qua da dat duoc va chiic 
mung sir thanh cong cua moi nguoi. Nhung ba chu quan la 
nguoi vui suong ha he nhat vi Cardenio va Cha xii da hiia se 
boi thuong tat ca nhung thiet hai do Don Kihote gay ra. Rieng 
Xantro Panxa buon thiu buon thiu; bac mang bo mat rau ri vao 
gap chu luc nay vua tinh giac; bac noi: 

- Ngai Mat Buon oi, ngai cii viec ngu di khong phai quan tarn 
den viec giet ten khong 16 hoac trao lai ngoi bau cho co cong 
chua kia nua; moi viec da duoc giai quyet xong roi. 

- Ta cung nghi nhu vay, Don Kihote dap; ta da cham tran voi 
ten khong 16 trong mot cuoc chien dau tuong dau khung khiep 
nhat trong suot doi ta, va bang mot nhat guom, sat! ta da chem 
vang dau ten do xuong dat, mau phun ra nhu nuoc song vay. 

- Nhu ruou vang do thi dung hon, Xantro dap. Neu ngai hay 
con mo ho, toi xin thua de ngai biet rang ten khong 16 bi giet la 
mot bao ruou bi choc thung, mau la gan mot tram lit ruou 6 
trong cai bao do, con cai dau bi chem diit la... la cai di me da 
de ra toi. Thoi, xep het nhving chuyen do lai! 

- Mi noi gi vay, thang ro kia? Don Kihote hoi van. Mi con bo 
6c khong? 

- Ngai hay tro day, Xantro noi, roi ngai se thay ket qua nhung 
hanh dong hay ho cua ngai va so tien chung ta phai tra den; 

Page 421 



DON QUUOTE.txt 

ngai se may nang cong chiia hoa thanh mot co gai binh thudng 

ten la Dorotea, va con nhung chuyen khac nua khien ngai phai 
kinh ngac neu nhu ngai vd le ra. 

- Ta khong co gi phai kinh ngac ca, Don Kihote dap; neu anh 
con nhd, Ian trade nghi tai day, ta da noi vdi anh rang moi sir 
viec xay ra trong cai quan tro nay deu co ban tay cua phap sit 
phu phep, cho nen khong co gi la neu Ian nay lai co nhitng 
chuyen nhu vay. 

- Toi se tin vao loi ngai, Xantro noi, neu nhu trade kia toi co bi 
phap su phu phep tung len vat xuong; nhung khong, viec do 
hoan toan co that vi chinh mat toi nhin thay lao chii quan o day 
cam mot dau khan trai giuong lang manh toi len troi, mom cudi 
khanh khach. Tuy ngu dan va la ke co toi, toi cung biet ke hay 
ngudi do, va toi nghi rang trong chuyen nay chang co phap su 
nao phu phep ca ma chi co nhiing tran don nhu tu cung nhiing 
tai bay va gio. 

- Thoi duoc, Chua se ciiu van tinh the nay, Don Kihote noi. 
Bay gio hay lay quan ao cho ta mac de ta ra ngoai do xem sao; 
ta muon duoc nhin nhung su viec cung nhung bien doi nhu anh 
vua noi. 

Xantro dua quan ao cho chii mac. Trong khi do, Cha xii ke 

cho Don Phernando va ban be cua chang ve nhiing hanh dong 

ro dai ciia Don Kihote, ve muu ke cha da dung de dua chang 

hiep si ra khoi dao Ngheo, noi chang da song vi nghi minh bi 

tinh nuong hat hui. Cha xii khong quen thuat lai nhung chuyen 

phieu luu mao hiem cua Don Kihote ma Cha xii da duoc 

Page 422 



DON QUUOTE.txt 
Xantro cho biet, khien moi nguoi vua kinh ngac vua buon cuoi 
vi thay Don Kihote mac phai mot loai benh dien ky la nhat. 
Cha xii noi tiep: 

- Bay gio, chuyen rieng cua Dorotea da duoc thu xep on thoa 
va nang khong the tiep tuc dong vai cong chiia duoc nua; ta 
phai tim each khac de dua Don Kihote ve lang vay. 
Cardenio nhan van dong vai cu va cii Luxinda thay the vai cua 
Dorotea. 

- Cho, Don Phernando noi, cho lam the. Toi muon de Dorotea 
dong tiep vai cua minh. Tu day ve nha Don Kihote khong con 
xa lam va toi vui long duoc dong gop vao viec chvia chay cho 
chang. 

- Tu day ve nha chang khong qua hai ngay duong, Cha xii noi. 

- Du co hon the nua, Don Phernando dap, toi cung vui long di 
de danh doi lay mot viec lam huu ich. 

Luc nay, Don Kihote o trong buong buoc ra, vu khi day nguoi, 
dau doi chiec mu sat meo mo cua Mambrino, tay cam khien, 
tay xach giao. Su xuat hien ky la do khien Don Phernando va 
dam nguoi di theo chang phai kinh ngac, kinh ngac ve khuon 
mat dai ngoang, kho khang va vang ech, vi nhung vu khi khong 
tuong xiing voi nhau, vi thai do khoan thai cua chang; ho lang 
yen cho chang len tieng trade. Don Kihote nhin vao Dorotea 
roi noi voi mot thai do nghiem trang, tu ton: 

- Cong nuong xinh dep, giam ma cua toi cho toi biet rang nang 
bay gio da that co lo van vi tu dia vi mot hoang hau cao quy 

Page 423 



DON QUUOTE.txt 

xua nay, nang bong choc bien thanh mot co gai binh thuong. 

Neu do la menh lenh cua phu than nang, mot ong vua co phep 
tai nghi rang toi se khong giup do nang duoc chu dao, toi xin 
noi rang ong ta da khong biet gi ca va it am hieu ve sach kiem 
hiep giang ho. Neu ong ta danh nhieu thoi gio de doc di doc lai 
nhving sach do nhu toi da lam, ong ta se thay rang trong moi 
doan deu co nhving hiep si tuy tieng tarn khong lung lay bang 
toi nhung van lam duoc nhung viec con kho khan hon nhieu. 
Giet mot ten khong 16 nhai nhep co gi la kho du no co ngao 
man den may chang niia. Toi moi nghenh chien voi no trong vai 
hiep, the ma... Nhung thoi, toi khong muon noi niia de nguoi ta 
dung bao la toi noi khoac. Thoi gian se kham pha ra moi 
chuyen va den mot luc nao do se noi thay toi. 

- Ong da nghenh chien voi hai bao ruou chu khong phai voi ten 
khong 16 dau, chu quan noi. 

Don Phernando ra lenh cho chu quan khong duoc ngat loi; 
Don Kihote noi tiep: 

- Tom lai, thua cong nuong cao quy va bat hanh, neu vi ly do 
toi vua noi ma cha nang da hoa phep khien nang bien doi nhu 
vay, toi xin nang cho tin; khong mot gian nguy nao tren doi co 
the can tro duoc thanh kiem cua toi, thanh kiem da phat bang 
dau ke thu cua nang xuong dat va se dat vuong mien len dau 
nang tiic thoi. 

Noi xong, Don Kihote cho nang cong chua tra loi. Biet y Don 

Phernando muon minh dong tiep vai kich cho toi khi dua duoc 

Don Kihote ve lang, Dorotea dap voi mot ve vua duyen dang 

Page 424 



DON QUUOTE.txt 

vua nghiem trang: 

- Thua hiep si Mat Buon dung cam, ke nao noi voi chang rang 
thiep da thay hinh doi dang, ke do noi sai. Truoc kia cung nhu 
gio day, thiep van la mot. Qua that da co mot vai su kien may 
man lam thay doi cuoc doi cua thiep va mang lai cho thiep niem 
hanh phuc Ion nhat ma thiep van uoc ao; tuy nhien, thiep van la 
con nguoi truoc kia va thiep van nghi rang canh tay dung manh 
vo dich cua chang rat can cho thiep. Boi vay thua hiep si, xin 
chang hay tra lai danh du cho nguoi cha, da sinh ra thiep va 
hay coi cha thiep nhu mot con nguoi thong thai khon ngoan vi, 
bang su hieu biet cua minh, nguoi da tim ra mot bien phap gian 
don va chac chan de giai thoat noi bat hanh cho thiep. Thiep 
nghi rang ngoai chang ra, chi co cha thiep mdi mang lai hanh 
phuc cho thiep nhu ngay nay. Nhung dieu thiep noi hoan toan 
co that va cac vi co mat o day co the lam chiing cho thiep. 
Nhu vay la ta chi con viec len duong va sang mai ta se ra di vi 
horn nay da muon roi. Ve ket qua cong viec sap tdi cua thiep, 
thiep xin trong cay vao Chua va vao long dung cam cua chang. 
Nghe nang Dorotea khon ngoan noi xong, Don Kihote dung 
dung noi gian quay lai bao Xantro: 

- Ten Xantro nhai nhep kia, mi la ke sue sinh xau xa nhat tren 
dat Tay Ban Nha nay. Ten gian ngoan kia, phai chang mi vua 
noi voi ta rang cong chua day da bien thanh mot co gai ten la 
Dorotea, rang cai dau ten khong 16 ma ta da chem diit la cai di 
me da sinh ra mi, cung nhung 161 le quang xien khac, khien ta 

Page 425 



DON QULJOTE.txt 

dura bao gio phai hoang mang boi roi nhu vay? Ta the co 

Chua... (Don Kihote ngua mat len troi nghien chat hai ham 
rang)... ta muon bam vam mo xe mi ra de lam ran tu nay ve sau 
cho tat ca nhung ten giam ma doi gia cua cac hiep si giang ho o 
tren doi nay. 

- Xin ngai hay binh tarn lai, Xantro dap; co the la toi da nham 
khi noi ve sir thay doi cua cong chua Micomicona, nhung ve 
cai dau ten khong 16 hay noi dung hon, ve nhiing bao ruou bi 
choc thung va ruou do nom nhu mau, lay Chua! toi khong 
nham dau vi nhung bao rach con kia, ngay tren dau giuong cua 
ngai, va ruou da do ra lam thanh mot cai ho trong buong ngai. 
Thoi gian se tra loi ngai; toi muon noi la roi day ngai se ro khi 
nao ong chu quan doi tien boi thuong. Ngoai ra, toi lay lam 
mung thay cong chua van la cong chua vi toi van co phan vao 
day. 

- Neu vay thi anh chi la do ngoc thoi, Don Kihote noi; dung 
trach ta da qua nang loi va cung khong nen nhac toi chuyen ay 
niia. 

- Phai, khong nen nhac toi nua, Don Phernando noi. Ta hay 
lam theo loi cong chua, ngay mai len duong vi bay gio da 
muon. Dem nay, chung ta co the tro chuyen vui ve voi nhau, roi 
sdm mai chung ta se di theo ngai Don Kihote vi chung ta muon 
duoc chiing kien nhiing chien cong lay lung chua rung co ma 
ngai se lap nen trong su nghiep vi dai cua ngai. 

- Chinh toi mdi la ke di theo de phung su cac ngai, Don Kihote 

dap. Toi xin cam ta cac ngai da cho phep toi lam viec do va da 

Page 426 



DON QUUOTE.txt 

co nhung y nghi tot lanh ve toi. Toi se co gang hanh ctong sao 
cho khoi phu long cac ngai du co phai hy sinh tinh mang hoac 
hon the nua neu co the. 

Don Kihote va Don Phernando con dang an can trao doi voi 
nhau bong dau co mot nguoi khach buoc vao quan khien ho 
ngung bat. Y phuc cua nguoi khach la chiing to day la mot tin 
do Kito giao moi tu xii Arap toi: anh ta mac mot chiec ao nit 
bang da mau xanh da troi, vat ngan, tay ngan va khong co co, 
quan da va mu cung mau da troi, chin di giay ung, nguc deo 
mot cai dai lung lang mot thanh guom hinh cong cua nguoi 
Moro 2. Mot nguoi dan ba an van theo kieu Arap cudi lua 
theo sau, mat che kin, dau doi mu gam, minh khoac mot chiec 
ao dai suot tu vai toi chin. Nguoi dan ong nom trang kien khoi 
ngo, tuoi ngoai bon muoi, nude da hoi nau, doi ria mep dai va 
bo rau cam rat banh bao, torn lai, neu nguoi do co quan ao 
sang trong, chac khong ai dam bao la nguoi tarn thuong. 
Khach moi toi hoi thue mot buong, va khi nghe chu quan dap la 
khong con buong nao niia thi xiu mat chay toi do nguoi dan ba 
mac theo kieu Arap xuong dat. Luxinda, Dorotea, ba chu 
quan, co con gai ba ta va co hau Maritornex lay lam la ve y 
phuc cua nguoi dan ba moi toi, xum lai xem. Dorotea, von 
niem no va y tu, doan rang hai nguoi khach moi toi dang lo 
khong co buong, ben len tieng: 

- Xin chi cho phien long vi noi day thieu tien nghi; cac quan tro 
deu nhu vay ca. Nhung neu chi vui long o chung buong voi 

Page 427 



DON QUUOTE.txt 

chung toi (vua noi, Dorotea vua chi vao Luxinda), co le chi se 

thay rang trong suot cuoc hanh trinh toi gio, khong may khi chi 
duoc thu tiep chu dao nhu a day. 

Nguoi con gai che mat khong dap; dang ngoi, nang diing day 
hai tay bat cheo de len nguc, dau cui xuong, toan than nga ra 
dang tnroc ngo y cam on. Thay nang lang yen, moi nguoi doan 
rang nang la nguoi Moro nen khong noi duoc tieng cua nhving 
nguoi theo dao Kito. Luc nay, Nguoi Tu 3 tro vao sau khi da 
di thu xep cong viec; thay dam phu mx dang xum quanh nguoi 
ban dong hanh cua minh, chang ta voi do loi: 

- Thua cac ba, co gai nay biet rat it tieng cua chung ta va chi 
noi duoc tieng cua dan toe minh, vi vay nen co ta khong tra loi 
nhving cau hoi cua cac ba duoc. 

Luxinda dap: 

- Chung toi khong hoi gi co ta ca ma chi moi vao nghi trong 
buong voi chung toi dem nay thoi. Trong hoan canh quan tro o 
day, chung toi xin co gang tiep dai chu dao voi tat ca tarn long 
doi voi nhiing nguoi khach di toe, dac biet do lai la mot nguoi 
dan ba. 

- Thua co nuong, Nguoi Tu noi, thay mat cho co ta va nhan 
danh ca nhan, toi xin duoc hon tay co nuong; toi danh gia cao 
su giup do cua co nuong vi trong hoan canh cua chung toi, 
duoc mot nguoi cao quy nhu co nuong giup do cho thi that la 
quy hoa qua. 

- Xin hoi ngai, Dorotea len tieng, co gai la tin do Kito giao hay 

la nguoi Moro. Y phuc va su yen lang cua co ta buoc chung toi 

Page 428 



DON QUUOTE.txt 

phai nghi rang co la nguoi Moro, trai voi long mong muon cua 
chiing toi. 

- Ve y phuc va the xac thi co ta la nguoi Moro nhung ve linh 
hon, co ta la mot tin do Kito giao thuc thu vi do la dieu uoc 
mong Ion nhat cua co ta. 

- Vay ra co ta chua duoc lam phep thong cong u? Luxinda 
hoi. 

- Tu khi roi to quoc va que huong la Arhel 4, co ta khong co 
dip nao de lam viec do ca. Cho toi nay, vi cung chua co gi cap 
bach co the nguy toi tinh mang nen hang cii de cho co ta duoc 
biet tat ca nhiing nghi le cua Giao hoi da, roi se lam phep thong 
cong sau. Chac rang Chua se giup co ta som duoc tro lai dao 
voi tat ca le tiet tuong xiing vdi mot con nguoi co nhung due 
tinh tot dep hon bo y phuc dang mac tren nguoi. 

Nhiing loi noi do khien moi nguoi deu muon biet co gai Moro 
va Nguoi Tu moi toi la ai; tuy nhien khong ai dam len tieng hoi 
vi thay luc nay can thu xep cho nghi cho ho hon la hoi ve ly lich 
cua ho. Dorotea cam tay co gai keo xuong ngoi canh minh va 
bao co bo cai mang che mat ra. Co gai nhin Nguoi Tu nhu de 
hoi xem Dorotea noi gi va minh phai lam gi. Nguoi Tu dap 
bang tieng Arap rang moi nguoi muon co thao mang ra va bao 
co ta hay lam theo. Nghe noi vay, co gai bo mang xuong de 16 
mot khuon mat tuyet dep, Dorotea cho la con dep hon ca 
Luxinda va Luxinda cung nghi la dep hon ca Dorotea, nhving 
nguoi khac thi cho rang chi co gai Moro nay moi co the sanh 

Page 429 



DON QUUOTE.txt 

ngang Dorotea va Luxinda duoc, tham chi co nguoi con thay 

co ta co doi net troi hon. Xua nay, sac dep van thu hut trai tim 
con nguoi, cho nen luc nay ai cung muon cham nom san soc co 
gai Moro xinh dep. 

Don Phernando yeu cau Nguoi Tu cho biet ten co gai, Nguoi 
Tu dap: 

- Co ta la Lela Doraida 5. 

Nhu the doan duoc cau chuyen giiia hai nguoi, co gai voi dap 
voi mot ve vua buon phien vua duyen dang: 

- Khong, khong Doraida; Maria, Maria! - y muon noi rang ten 
minh la Maria chii khong phai Doraida. 

Giong noi diu dang cua co gai khien mot so nguoi phai rot 
nude mat, dac biet la may nguoi phu nu von diu dang va de 
mui long. Luxinda 6m cham lay co ta va noi: 

- Co, co, Maria, Maria! 
Co gai dap: 

- Co, co, Maria; Doraida, macanhe (macanhe co nghia la 
khong). 

Luc nay, troi da toi. Theo lenh cua nhiing nguoi cung di voi 

Don Phernando, chu quan ra tay chuan bi mot bvia an that 

sang. Vi trong quan khong co loai ban tron hoac vuong nen moi 

nguoi phai ngoi vao mot cai ban dai va hep van dung cho gia 

nhan day to cac nha quan. Mac du Don Kihote tu choi, ho moi 

chang ngoi vao ghe chu toa o dau ban; chang hiep si yeu cau 

cong chua Micomicona ngoi ben canh vi chang la nguoi bao 

ve. Luxinda, Doraida, Cha xii va bac pho cao ngoi tiep theo va 

Page 430 



DON QUUOTE.txt 

truoc mat ho la Don Phernando, Cardenio, Nguoi Tu va cac 
hiep si khac. Moi nguoi an uong rat vui ve; ho cang phan khoi 
khi thay Don Kihote ngung tay va cat tieng; luc nay, chang hiep 
si bong nay ra mot y nghi tuong tu nhu truoc day khi ngoi an 
vdi nhving nguoi chan de khien chang da doc mot bai dien van 
trang giang dai hai, chang noi: 

- Thua cac ngai, qua that chiing ta phai cong nhan rang nhving 
nguoi hanh nghe hiep si giang ho duoc chiing kien nhving svr 
kien vi dai va ly ky chvra tvrng thay. Neu khong, xin hoi: gia svi 
co ke nao tren doi bvroc vao trong lau dai day va nhin thay 
chiing ta ngoi an uong voi nhau nhu the nay, lieu ke do co doan 
duoc chiing ta la ai khong? Co ai dam bao rang tieu thu ngoi 
ben canh toi la ba hoang vi dai ma tat ca chiing ta deu biet, con 
toi la hiep si Mat Buon duoc nguoi doi ca tung khong? Gio 
day, khong con dieu gi phai nghi ngo niia, nghe hiep si giang ho 
vuot len tren tat ca cac nghe khac ma nguoi doi da nghi ra, va 
nghe do cang nguy hiem bao nhieu thi ta cang phai quy trong no 
bay nhieu. Nhung nguoi nao noi rang nghe van hon nghe vo 
hay mau mau xeo ngay; du ho la ai, toi cung se bao thang vao 
mat rang ho noi ma chang hieu minh noi gi; ho thuong dua vao 
lap luan sau day: cong viec tri 6c kho hon cong viec chan tay, 
ma lam nghe vo chi dung den chan tay; ho coi nghe vo nhu mot 
nghe an no vac nang, chi can co siic luc la dii; ho cho rang 
nghe nghiep ciia chiing toi, tiic la nghe v5, khong bao gom 
nhiing hoat dong quan su doi hoi toi tri tue; hoac gia ho nghi 

Page 431 



DON QUUOTE.txt 

rang mot quan nhan co nhiem vu dieu khien mot dao quan hay 

bao ve mot thanh tri dang bi vay ham chi can co sue lire, 

khong can muu tri gi ca. Lieu sue manh cua the xac co phat 

hien duoc nhung y do, ke hoach, muu mo cua doi phuong va 

nhung kho khan do chiing gay ra khong? Co du de ngan chan 

duoc tai hoa khong? Muon lam duoc nhung viec do phai co tri 

tue, the xac khong dinh dang gi tdi. Nhu vay la nghe vo ciing 

can toi tri tue nhu nghe van. Bay gio ta thu xem giua hai bo 6c 

cua mot van nhan va cua mot quan nhan, bo 6c nao lam viec 

nhieu hon; muon vay phai nhin vao cai dich cuoi cung ma moi 

ben theo duoi vi rang dich cang cao quy bao nhieu thi y do ban 

dau cang dang quy trong bay nhieu. Muc dich cuoi cung cua 

van chuong... (toi khong noi toi van chuong trong Thanh kinh 

nham giai thoat linh hon, mot muc dich cao ca khong gi so sanh 

noi)... nham xac dinh ro quy en thuong phat, trao tra cho moi 

nguoi nhiing cai gi thuoc ve ho va duy tri nhung luat le hay ho. 

Do la mot muc dich tot dep va cao quy dang duoc ca rung. 

Nhung nghe vo con dang duoc ca tung nhieu hon vi muc dich 

cuoi cung cua no la hoa binh, dieu mong uoc Ion nhat cua 

nguoi doi. Boi vay, nhiing tin mung dau tien ma loai nguoi tren 

trai dat nhan duoc la khi cac thien than hat vang trong khong 

trung trong cai dem tro thanh ngay cua chung ta, ho hat rang 

"Sang danh Chua ca tren cac tang loi va bang an cho moi nguoi 

ngay lanh duoi the". Vi chua te muon loai da day bao cac tong 

do than tin khi buoc chan vao nha ai phai hoi nhu sau: "Cau 

cho nha ta duoc bang an"; Nguoi thuong noi voi cac tong do: 

Page 432 



DON QUUOTE.txt 

"Ta mang den cho cac nguoi bang an, ta de lai cho cac nguoi 

bang an, ta cau cho cac nguoi duoc huong bang an", coi do 

nhu mot tang pham quy gia, thieu no thi du o tren troi hay duoi 

tran cung deu khong the co hanh phiic duoc. Su bang an do 

chinh la sir ket thiic ciia chien tranh, ma khi ta noi chien tranh 

rue la noi den nghe vo. Ta da cong nhan voi nhau rang sir ket 

thuc ciia chien tranh co nghia la bang an va muc dich cuoi cung 

ciia nghe vo cao hon ciia nghe van; bay gio ta hay phan tich 

xem giira mot van nhan va mot nguoi lam nghe vo, ai phai van 

dung toi chin tay nhieu hon. 

Don Kihote ly luan rat chat che va diing nhiing cau chu rat 

chinh xac khien trong dam thinh gia ciia chang, khong ai dam 

bao chang dien; hon niia, da so nhiing nguoi nghe deu la 

nhiing hiep si rat gan gui voi nghe v5 nen ho deu thich thu lam. 

Don Kihote noi tiep: 

- Trudc het, toi xin ke ra day nhiing cong viec va nhiing kho 

khan ciia mot thu sinh: kho khan chii yeu ciia anh ta la sir 

ngheo kho tuy rang khong phai anh nao cung ngheo ca; o day, 

toi muon neu len tinh huong xau nhat: khi noi rang anh ta phai 

chiu dung sir ngheo kho co nghia la khong con gi hon de noi 

len sir bat hanh ciia anh ta nua vi mot nguoi ngheo kho khong 

lam gi co hanh phiic. Sir ngheo kho gay ra hoac doi, hoac ret, 

hoac thieu thon, co khi la tat ca cong lai. Tuy nhien, anh ta 

khong den noi khong co gi de an mac du phai an cham hon 

nhiing nguoi khac hoac an thira ciia nha giau. Do la noi kho 

cue to Ion nhat ciia anh thu sinh ma anh ta goi la go cira an xin. 

Page 433 



DON QUUOTE.txt 

Mat khac, anh ta con co the nho ctong lua hoac 16 suoi cua 

nguoi khac de suoi am nguoi doi chut va dem den, anh ta cung 

con co cho che gio che mua. Toi khong muon di vao nhung chi 

tiet nhu thieu ao quan giay dep, an mac phong phanh, hoac 

nguoc lai co khi gap may duoc danh mot bua no say. Tren con 

duong ma toi vua ta, mot con duong gian kho va gay go, 

chang thu sinh vua di vua nga, diing len di roi lai nga, nhung 

cuoi cung cung duoc toai nguyen. Sau khi binh yen vuot qua 

nhiing bai da ngam, co nhieu anh gap van, nhe buoc thang 

may, ngoi tren ngai vang tri vi thien ha, dang doi ret thanh no 

am, dang rach ruoi thanh banh bao, dang chieu manh thanh 

chan am dem em, mot phan thuong xiing dang vdi cong sue 

anh ta da do ra. The nhung neu ta bac can len, cong sue cua 

mot chang thu sinh khong tham vao dau so vdi cong sue ma 

mot chien binh phai bo ra, nhu toi se chiing minh sau day. 
Chuong XXXVIH 

BAI DEN VAN LY THU CUA DON KIHOTE VE NGHE 

VO VA NGHE VAN 
Don Kihote noi tiep: 

- Chung ta da bat dau bang phan tich su ngheo kho cua mot 

thu sinh cung nhung hau qua cua no; bay gio ta thu xem mot 

nguoi linh co sung tuc gi hon khong. Chung ta se thay rang 

trong so nhving nguoi ngheo kho, khong ai ngheo hon anh linh 

vi anh ta song bang dong luong chet doi tra cham hoac khong 

tra, hay bang each danh doi tinh mang va luong tarn lay nhung 

cua cai do chinh tay minh cuop boc. Co nhiing anh ngheo rung 

Page 434 



DON QUUOTE.txt 

den noi chi co doc chiec ao da nat nhu bam de mac ngay 

thuong cung nhu ngay hoi. Mua dong thang gia, giua noi dong 

khong mong quanh, de chong lai thoi tiet khac nghiet, anh ta chi 

biet ha hoi tu trong bung ra cho am nguoi, nhung vi bung trong 

rong cho nen theo le tu nhien hoi tho ra cung lanh toat. Mong 

sao troi chong toi de anh ta co the nga lung tren giuong lay lai 

sue sau mot ngay cue nhoc. Cai giuong moi rong lam sao! Mat 

giuong la ca mat dat, tha ho cho anh ta Ian Ion, xoay ngang 

xoay doc chang so mat chan. The roi ngay thang quan tien 

chiic toi, do la ngay anh ta di chien tran: nguoi ta se doi cho 

anh mot cai mu tien si lam bang vai thua de bang bo vet thuong 

do mot vien dan xuyen qua thai duong hoac lam anh que chan 

cut tay. Neu viec do khong xay ra vi troi kia ru long thuong 

cho anh duoc song sot nguyen ven, co the anh se van ngheo 

kho nhu trudc, va can phai co nhung cuoc do sue moi, nhung 

cuoc chien dau moi de kiem duoc chut dinh neu nhu anh ta 

toan thang tro ve. Nhung, neu cac ngai co quan tarn den van 

de nay, cac ngai se nhan thay rang trong chien tranh, ke duoc 

khen thuong qua it so voi con so tu vong. Chac chan cac ngai 

se phai cong nhan rang khong the dem so sanh duoc vi so 

nguoi chet thi nhieu, con so nguoi song sot duoc khen thuong 

khong qua so tram. Doi voi cac van nhan, tat ca nhung dieu noi 

tren day deu dao nguoc lai. Ho chang phai vat va gi lam cung 

du song; thanh thu nguoi linh phai lam nhieu nhung huong it 

hon. Tuy nhien, nguoi ta co the tra loi rang viec ban thuong cho 

hai ngan van nhan de hon cho ba van quan nhan vi doi voi cac 

Page 435 



DON QUUOTE.txt 

van nhan, co the giao cho ho nhung cong viec phu hop voi 
nghe nghiep cua ho, con neu ban thuong day du cho cac quan 
nhan thi nhung lanh chua cua ho se phai chiu thiet thoi. Nhung 
thoi, ta hay gat van de nay sang mot ben vi no qua rac roi, 
khong co duong ra. Bay gio ta quay tro lai van de dang ban 
tiic la nghe vo quan trong hon nghe van. Van de nay con dang 
duoc ban cai vi moi ben deu co ly le cua minh. Nhung nguoi 
benh vuc nghe van noi rang neu khong co nghe van, nghe vo 
khong the ton tai duoc vi chien tranh cung co nhiing luat le, do 
do phai phu thuoc vao nghe van va cac van nhan. Trai lai 
nhiing nguoi benh vuc nghe vo doi lai rang neu khong co nghe 
vo thi nhiing luat le cung khong ton tai duoc vi nho co nghe vo 
ma cac quoc gia duoc bao ve, cac vuong quoc duoc duy tri, 
cac thanh pho duoc giu: gin, duong xa duoc bao dam, bien 
khoi khong con bong hai tac; torn lai neu nghe vo khong thinh 
hanh, cac quoc gia, vuong quoc, trieu dinh, thanh pho, cac 
duong bo va duong bien se chim dam trong su hon loan chung 
nao chien tranh con tiep dien voi tat ca su ton kem va tan khoc 
cua no. R5 rang la mot viec lam cang ton cong ton sue bao 
nhieu, cang phai duoc coi trong bay nhieu. Mot nguoi muon 
dat toi dinh cao cua nghe van phai co thoi gian, phai thuc 
khuya day som, an doi mac rach, chiu dung nhung con nhuc 
dau day bung va con nhieu chuyen khac nhu toi da ke ra mot 
phan o tren kia. Nhung mot nguoi muon tro thanh mot quan 
nhan xuat sac cung phai chiu moi gian kho nhu mot thu sinh 

Page 436 



DON QUUOTE.txt 

nhung a miic rat cao khong the so sanh duoc bdi vi moi buoc 

di cua anh ta deu co the dan toi cho chet. Noi lo so canh thieu 

thon ngheo kho cua mot anh hoc tro khong giong noi lo so cua 

mot nguoi linh bi vay ham trong thanh, dang dung gac tren mot 

tram tien tieu bong dau phat hien thay ke dich dat min ngay 

dudi chin minh ma khong dam roi vi tri de tranh mot nguy hi em 

gang tac dang de doa. Anh ta chi co the bao cao cho nguoi chi 

huy biet de co bien phap pha min, con ban than van phai giii 

nguyen vi tri mac du trong bung nom nop khong biet khi nao 

minh bi hat tung len troi de roi se roi xuong vuc tham mot each 

mien cuong. Neu nhu dieu do chua lay gi lam nguy hiem lam, 

toi xin dua ra mot vi du khac de xem co nguy hiem bang hoac 

hon khong: giua bien ca, hai chien thuyen gap nhau trong mot 

tran giap la ca, mui thuyen hai ben sat vao nhau, muon xong 

sang thuyen doi phuong phai bang qua mot loi rat hep o mui 

thuyen; truoc muon ngan sii gia cua than chet, truoc nhving 

hong sung trai pha tua tua cua doi phuong chia thang vao minh, 

chi Id say chin la xuong tham Thuy cung; nguoi chien binh, voi 

long dung cam phi thuong va voi y thiic cao ve danh du dang 

soi sue trong long, da lao len hung dung hoa luc day dac, co 

bang qua khoang each nho hep de vuot sang thuyen dich. Dieu 

dang kham phuc nhat la khi mot nguoi vua nga xuong de roi 

khong bao gio tro day nvia, nguoi khac da the chan ngay, va 

neu nguoi nay cung Ian xuong bien ca sau tham, tuy anh ta 

chua chet nan da lai co nhung nguoi khac tiep tuc the chan; 

nhung guong dung cam va gan da nhu vay luon luon xuat hien 

Page 437 



DON QUUOTE.txt 

trong chien tranh. Hanh phuc thay nhung the ky trade day 
khong biet toi sir khoc liet cua nhung khau phao ma quy! Ke 
da phat minh ra nhitng vu khi khung khiep ay dang phai xuong 
dia nguc de nhan phan thuong. Vi su phat minh quy quai do ma 
mot ke xau xa hen nhat co the ket lieu cuoc doi cua mot chien 
binh dung cam; giua noi tran tien bung bung khi the chien dau 
lam niic long dung si, mot vien dan lac (co the do mot ke nhat 
gan hoang so ca tieng no cua chinh khau sung minh dang ban) 
bong dau cat diit va ket lieu cuoc doi cua nhung con nguoi 
dang duoc huong mot cuoc song ben lau. Mot khi nghi toi dieu 
do, tham tarn toi, toi cam thay an han vi da buoc vao nghe hiep 
si giang ho o mot thoi dai dang ghet nhu thoi dai chung ta dang 
song. Gian nguy toi khong son, nhung toi thay ngai ngai khi nghi 
rang mot chut thuoc sung va mot vien chi nho se lam toi Id co 
hoi su dung canh tay dung manh va luoi guom de tro nen lung 
lay tieng tarn khap noi noi. Nhung thoi, tat ca deu do Thuong 
de dinh doat; toi se co gang thuc hien, va buoc duong toi di 
cang gian lao nguy hiem hon cua cac hiep si giang ho truoc kia 
bao nhieu, toi se cang duoc nguoi doi quy trong bay nhieu. 
Trong luc moi nguoi danh chen, Don Kihote lam mot bai dien 
van dai dang dac, quen ca an uong mac du doi luc Xantro 
Panxa co nhac chang hay an da, roi sau do muon noi bao nhieu 
cung duoc. Nhung nguoi co mat lai cang ai ngai cho chang vi 
thay mot nguoi thong minh, hieu biet rong, noi nang ranh rot 
nhu vay ma he dong toi nhung chuyen nham nhi ve hiep si dao 

Page 438 



DON QUUOTE.txt 

la dau 6c bong dung tro nen u me hi Ian. Cha xii noi rang 

nhung ly le ma Don Kihote da dua ra de benh vuc nghe vo la 
rat dung, va tuy la mot nguoi di theo nghe van co do dat han 
hoi, Cha hoan toan dong y voi chang. 

Luc nay, moi nguoi da an xong. Sau khi don dep ban ghe, ba 
chu quan, con gai va co hau Maritornex thu don lai can buong 
cua Don Kihote de cho may co gai ngu. Don Phernando yeu 
cau Nguoi Tu ke lai cuoc doi, chang noi: 

- Can cii vao nhung hien tuong khi ngai thoat buoc chan vao 
quan tro nay cung voi co gai Doraida toi doan rang cuoc doi 
cua ngai phai ly ky va ly thu. 

Nguoi Tu dap: 

- Toi xin vui long tuan lenh, chi e cau chuyen ke ra day khong 
dap ling su mong muon cua ngai ma thoi; tuy nhien, vi khong 
dam cuong lai y ngai, toi xin ke. 

Cha xii va moi nguoi xung quanh cung ngo y muon nghe va 
cam on Nguoi Tu truoc. Thay tat ca deu yeu cau, Nguoi Tu 
noi: 

- Cac ngai ha tat phai yeu cau them vi lenh cua ngai day cung 
du roi. Bay gio, xin hay chu y, cac ngai se duoc nghe mot cau 
chuyen hoan toan that, khac nhung cau chuyen tuong tuong do 
nhung ke doi gia da nan 6c bay dat ra. 

Nghe Nguoi Tu noi vay, moi nguoi thu xep lai cho ngoi va het 

sue giii yen lang. Thay cac thinh gia ngoi yen cho minh len 

tieng, bang mot giong em ai, Nguoi Tu cham rai ma dau cau 

Chuong XXXEX 

Page 439 



DON QUUOTE.txt 

NGl/OI TU TUONG THUAT LAI CUOC DOI MINH 

CUNG NHLTNG BIEN CO DA XAY RA 

- Que toi thuoc mien niii Leon, canh vat dep mat nhung 

dong tien eo hep. Tuy nhien, trong knap vung ngheo doi ay, 

cha toi duoc tieng la co cua va qua la cha toi se giau co that su 

neu nhu nguoi biet giu: gin gia san khong pha tan no di. Cai tinh 

net rong rai hoang toang do, cha toi da mac phai tu hoi con tre, 

khi nguoi vao linh. Quan doi la mot truong hoc o do anh ha 

tien tro thanh rong rai, anh rong rai tro thanh hoang toang; con 

neu co nguoi linh nao to ra bun xin thi do chi la nhiing hien 

tuong quai go, han hiiu ma thoi. Tinh cha toi vuot qua su rong 

rai va xap xi miic hoang toang; dieu nay hoan toan bat loi doi 

voi mot nguoi da co gia dinh va con cai de noi nghiep minh. 

Cha toi co ba nguoi con, deu la con trai va da den tuoi lap 

than. Thay khong the sua duoc tinh net - cha toi van tu noi nhu 

vay, - nguoi muon tru bo nguyen nhan da khien nguoi tro nen 

phung phi hoang toang, do la tu tuoc quyen su dung gia san, 

mot khi khong co cua cai trong tay thi ngay Alehandro Dai De 

cung tro nen keo kiet. Mot horn, cha toi goi rieng ba anh em 

chung toi vao buong va noi voi chung toi dai de nhu sau: "Cac 

con, de thay rang cha cau mong nhung dieu tot lanh cho cac 

con, chi can biet va noi rang cac con la con ta, nhung muon 

nghi rang cha dinh lam hai cac con, chi can biet la cha da vung 

tay qua tran pha tan co nghiep trong nha. De cho cac con tu 

nay nghi rang ta yeu cac con voi tarn long mot nguoi cha va ta 

khong muon lam hai cac con, ta dinh lam cho cac con mot viec, 

Page 440 



DON QUUOTE.txt 

mot viec ta da suy nghi va chuan bi tu bao ngay nay. Cac con 
da den tuoi traong thanh, hay it ra cung da den luc phai chon 
mot nghe de sau day tro nen nguoi co danh vong tien tai; boi 
vay, ta muon chia gia tai ra lam bon phan: ta danh ba phan deu 
nhau cho ba con va giu lai cho minh mot phan de tieu dung 
trong nhung ngay con lai ma troi kia de cho ta duoc song. 
Nhung ta muon rang sau khi da nhan phan gia tai cua minh, moi 
con se di theo mot con duong do ta vach ra. O Tay Ban Nha 
chung ta co mot cau phuong ngon ma ta thay rat dung, cung 
dung nhu tat ca cac cau phuong ngon khac vi do la nhung loi le 
co dong nit ra tu nhiing kinh nghiem quy bau lau doi; cau 
phuong ngon noi nhu sau: "Giao hoi, trung duong hoac vuong 
gia", noi ro hon nvia la: "Ai muon danh gia va giau co hay gia 
nhap giao hoi, hoac vuot bien di buon, hoac vao hau trong 
hoang cung"; nguoi ta lai noi rang: "Mot mieng vua ban hon mot 
sang chua tang". Ta noi the boi vi ta muon rang mot trong ba 
con ta theo hoc chu, mot diia di buon va diia thu ba phung su 
due vua ngoai tran tien vi phung su duoc due vua trong cung la 
mot dieu kho thuc hien. Qua that chien tranh khong mang lai 
cua cai nhung lam cho con nguoi ta nen danh nen gia. Trong 
tarn ngay, ta se trao phan gia tai cho cac con bang tien mat, 
khong thieu mot xu nhu cac con se thay. Bay gio, cac con hay 
noi cho ta ro cac con co thuan lam theo y kien ta vua de ra 
khong". Cha toi bao toi noi trade vi toi la con ca. Sau khi da 
thua vdi cha toi rang nguoi cii giu: ca gia tai ma su dung rieng 

Page 441 



DON QUUOTE.txt 

theo y thich vi chiing toi da Ian va co the kiem ra tien, toi dap la 

san sang lam theo y muon ciia nguoi va se di theo nghiep vo, 

phung sir Chiia va dlic vua. Nguoi em thii ciia toi cung nhan 

lam theo y ciia cha toi va se dung so tien duoc chia de sang 

buon ban o chau My. Diia em lit (theo toi, no la nguoi khon 

ngoan nhat) dap la muon gia nhap Giao hoi, truoc mat la tiep 

tuc theo hoc o Xalamanca. 

Sau khi cha con da nhat tri trong viec chon nganh nghe, cha 

toi 6m hon ba anh em chung toi va thuc hien ngay dieu da hiia. 

Toi con nho la cha toi dua cho moi diia chung toi mot so tien 

mat la ba ngan dong vang (mot ong chu trong ho da nhan mua 

lai gia san cua cha toi vi khong muon de lot vao tay nguoi ngoai 

va da tra ngay bang tien mat). The la mot ngay kia, ba chung 

toi tu gia nguoi cha than yeu ra di; rieng toi khong no de cha 

minh song nhung ngay con lai vdi mot so tien qua it di nen da 

dua lai cho nguoi hai ngan trong so ba ngan dong thuoc phan 

toi vi so tien con lai cung du de toi sam sua nhiing do dung can 

thiet cho mot nguoi linh. Theo guong cua toi, hai diia em toi 

cung de lai moi diia mot ngan dong cho cha. Nhu vay la cha 

toi co bon ngan dong tien mat cong voi phan gia san danh cho 

minh dang gia ba ngan dong; cuoi cung, ba anh em toi tu biet 

cha va chii; phut chia tay that la cam dong, khong ai cam duoc 

nude mat. Hai vi dan do chiing toi moi khi co dip thuan tien 

phai cho biet tin tiic, du hay du do, va chiing toi deu hiia se 

lam diing loi dan. Roi hai vi 6m hon va tien chiing toi len duong. 

Sau do, mot diia em toi di Xalamanca, mot diia di Xeviia, con 

Page 442 



DON QUUOTE.txt 

toi di Alicante; tai day toi duoc biet co mot thuyen buon cho 
len ve Henova 1. 

Nam nay vua dung hai muoi hai nam, toi roi khoi ngoi nha 
cua cha toi; trong suot quang thoi gian do, toi co viet mot vai la 
thu gui ve nhung khong he nhan duoc tin tiic cua cha va cac 
em toi. Bay gio toi xin ke lai van tat nhung gi da den vdi toi 
trong thoi gian do. Toi dap tau o Alicante va toi Henova binh 
yen vo su; tu do toi di Milan; tai day toi mua sam vu khi va 
mot so quan dung can thiet voi y dinh gia nhap dao quan 
Piamonte; tren duong di Alehandria de la Paia, duoc tin ngai 
cong tuoc Alba da sang mien Phlandex, toi doi y kien va di hau 
ngai. Toi da theo ngai du nhieu tran, da duoc chiing kien cai 
chet cua cac ba tuoc Eghemon va Orno, sau do duoc phong 
lam si quan ky thu cho mot dai uy noi danh o Guadalahara ten 
la Diego de Urbina. Vai thang sau khi toi den Phlandex, co tin 
thanh lap lien minh giua Giao hoang Pio De Ngu voi Venexia 
va Tay Ban Nha de chong lai ke thu chung la quan Tho Nhi 
Ky; khi ay, thuy quan Tho vua chiem duoc dao Sip thuoc 
quyen cai tri cua Venexia; that bai do that la tai hai. 

Co tin don chac chan rang tuong chi huy lien minh mdi thanh 
lap la ngai Don Huan de Aoxtria, em ruot due vua Don Phelipe 
cua chung ta; thien ha ban tan ve bo may chien tranh khong 16 
dang duoc xay dung; tat ca nhiing su viec do thoi thuc long toi 
va toi uoc sao duoc tham du cuoc do sue lich su sap toi. Mac 
du khi do cap tren hiia hen sap sua thang chiic dai uy, toi da 

Page 443 



DON QUUOTE.txt 

co y dinh bo het de di Y-dai-lgi, va cuoi cung toi da lam theo y 

minh. May man thay, giua luc do thi ngai Don Huan de Aoxtria 

cung vua toi Henova roi di Napolex de chuan bi sap nhap voi 

thuy quan cua Venexia (viec sap nhap nay da duoc tien hanh 

tai Mexina). Cuoi cung, toi da co hanh phuc duoc tham du 

cuoc thuy chien do voi cuong vi dai uy bo binh, mot chiic vu 

ma toi da dat duoc nho vao su may man hon la bang tai can. 

Do la mot ngay vo cung sung suong cho cac nuoc theo dao 

Kito vi tat ca cac quoc gia tren the gioi da nhan ra sai lam cua 

minh khi nghi rang quan Tho Nhi Ky la vo dich tren mat bien; 

ngay do, su kieu cang ngao nghe cua Tho Nhi Ky da bi dap 

tan. Trong luc moi nguoi deu vui mung hon ho (nhiing nguoi 

Kito giao da chet trong tran do con sung suong hon ca nhiing 

nguoi song va chien thang), rieng toi khong gap may. Dang le 

phai duoc tang thuong mot vong hoa vinh quang nhu o duoi 

thoi La Ma, trong cai dem tiep theo cuoc chien thang lay lung 

do, toi da bi deo gong cum xieng xich vao chan va tay, su viec 

xay ra nhu sau: vua Arhel la Uchali, mot ten cuop bien lieu linh 

va luon luon gap may, danh chiem duoc thuyen ham truong 

Malta tren do con ba chien si cua ta bi thuong chua chet; thay 

vay, chien thuyen Huan Andrean tren do co toi va dai doi cua 

toi voi xong toi ciiu nguy; voi y thiic day du ve nhiem cua minh 

truoc mot tinh huong nhu vay, toi nhay sang thuyen dich; bong 

dung chiec thuyen lui ra xa de tranh mot cuoc dung do, thanh 

thu cac chien si cua toi khong nhay sang theo duoc. The la mot 

minh toi phai duong dau voi mot ke dich dong hon gap boi, 

Page 444 



DON QUUOTE.txt 

khong sao chong da noi, cuoi cung bi thuang nang phai dau 
hang. Nhu cac ngai da biet, sau do Uchali voi chay tron cung 
voi ca ham doi va toi tra thanh tu nhan ciia y. Trong luc moi 
nguoi vui suong huang ty do - trong ngay horn do co muoi 
lam ngan nguoi Kito giao cheo thuyen cho thuy quan Tho Nhi 
Ky da duoc giai phong -, rieng toi chiu so phan ham hiu cua 
mot ke bi bat lam tu binh. 

Chung dua toi toi Conxtantinopla. Tai day, dai de Tho Nhi 
Ky la Xelim phong tuong cho Uchali vi y da anh dung lam tron 
nhiem vu trong chien dau, mang duoc ve la co cua Malta . 
Nam sau, tiic la nam 1572, toi cheo thuyen tren mot chiec tu 
lenh ham o Navarino va toi nhan thay rang quan ta da bo lo co 
hoi de bat toan bo ham doi Tho Nhi Ky. Khi ay, tat ca binh 
linh tren cac chien thuyen dich deu dinh ninh rang chung se bi 
tan cong ngay trong cang, va chung da chuan bi khan goi san 
sang chay len bo thoat than khong cho ta danh; dieu do chiing 
to chiing rat so luc luong thuy quan ciia ta. 

The nhung troi kia da khong muon nhu vay, khong phai do 
su so suat cua vien tuong chi huy quan ta ma do toi loi ciia 
nhung nguoi theo dao Kito, va cung do Chua muon rang chiing 
ta luon luon bi nhiing ten dao phii trung phat. Sau do, Uchali 
nit ve Modon, mot hon dao gan Navarino; y dua het quan len 
bo, ciing co hai cang va cho cho toi khi ngai Don Huan quay 
tro lai tan cong. Trong tran nay, quan ta bat duoc ciia quan 
Tho chien thuyen La Prexa, chi huy truong la con trai ten cuop 

Page 445 



DON QUUOTE.txt 

bien khet tieng Barbaroha. Chien cong nay do thuyen ham 

truong La Loba lap nen; nguoi chi huy cua no la hau tuoc o 

Xanta Crux ten la Don Alvaro de Baxan, mot vien tuong bach 

chien bach thang co nhung don sam set, nguoi cha cua binh 

linh. Toi muon ke them mot chuyen trong viec danh chiem 

thuyen La Prexa. Con trai cua ten Barbaroha von rat doc ac va 

doi xii voi tu binh rat tan te; boi vay khi thay tau La Loba cua 

ta lao toi noi, nhung nguoi cheo thuyen nhat te buong mai cheo, 

turn lay vien chi huy luc do dang ho het thuc ho nhanh tay, roi 

vua chuyen tay nhau ten chi huy tu dang lai toi phia mui, ho 

dung rang can vao nguoi y den noi chua toi cot buom thi linh 

hon y da bay xuong am phu; toi ke ra day de thay su doc ac 

cua y va long cam thu cua nhiing tu nhan phai cheo thuyen cho 

y. Toi bi dua tro ve Conxtantinopla. Nam sau, hie la nam 

1573, toi biet tin ngai Don Huan da chiem duoc Tunex trong 

tay quan Tho va giao cho Mulay Amet khien Mulay Amida, ten 

Moro doc ac co mot nhung cung dung cam co mot, cut hy 

vong tro lai cai tri. Mat Tunex, dai de Tho Nhi Ky dau lam; voi 

mot su minh man truyen thong cua dong ho, y cau hoa voi 

nguoi Venexia (thuc ra, Venexia cung rat muon co ngung 

chien); sang nam sau tiic la nam 1574, quan Tho lat long tan 

cong La Goleta 2 va mot don binh o gan Tunex ma ngai Don 

Huan xay do dang. Trong khi do, toi van bi cot vao chiec mai 

cheo tren chiec thuyen cua quan Tho, khong hy vong thoat 

than; toi cung khong mong tim thay tu do bang each chuoc tien 

vi toi nhat dinh khong chiu viet thu bao tin buon nay cho cha 

Page 446 



DON QUUOTE.txt 
toi. 

Cuoi cung, phao dai La Goleta va don binh noi tren rai vao 
tay dich; tai hai noi nay, bay muoi nham ngan quan Tho cung 
voi hon bon muoi van quan Moro va Arap cua toan chau Phi 
bo mang; vu khi dan duoc nhieu vo ke; linh cong binh dong 
den noi chi can moi ten dung tay boc dat cung du phu kin ca 
phao dai La Goleta Ian don binh. Phao dai La Goleta tu truoc 
van duoc coi nhu bat kha xam pham that thu truoc tien, loi 
khong phai o nhiing nguoi bao ve no (ho da lam het bon phan 
va het sue) ma vi kinh nghiem cho thay rang viec dung tuong 
cao o bai sa mac nay rat de dang. Nguoi ta cii tuong co nuoc 
ngay duoi mat dat nhung trong thuc te quan Tho da dao rat 
sau ma van khong thay nuoc dau ca, va bang nhung bi cat, 
chung dap nhung buc luy rat cao, vuot ca tuong thanh cua don 
binh, roi chung dung tren do ban xuong khien ben trong quan 
ta khong sao chong do noi. 

Du luan chung cho rang dang ly quan ta khong nen co thu 
trong phao dai La Goleta ma phai keo ra cho quan dich o ngay 
ngoai ben. Nhiing nguoi noi nhu vay da khong hieu tinh hinh cu 
the va chua co kinh nghiem vi La Goleta va don binh chi co 
ngot nghet bay ngan binh linh. Voi so quan qua it 6i nhu vay, 
du co chien dau dung cam bao nhieu cung khong the duong 
dau voi mot ke dich dong gap boi. Lam sao ho co the giii noi 
vi tri La Goleta mot khi khong co vien tro va nhat la quan dich 
bao vay ho vua nhieu, vua ngoan cuong, lai chien dau ngay 

Page 447 



DON QUUOTE.txt 

tren dat minh? Tuy nhien, rat nhieu nguoi trong do co toi nghi 

rang trdi kia da dac biet thuong toi dat nude lay Ban Nha ta 

nen mai xui khien ra nhu vay vi phao dai nay da gay ra bao 

nhieu tai hoa va da ngon khong biet bao nhieu tien cua chi de 

luu truyen chien cong cua Carlox De Ngu vo dich nhu nhung 

tarn bia da no ghi lai mai mai cho hau the. Sau do toi luot don 

binh that thu; tuy nhien quan Tho Nhi Ky da phai chat vat moi 

chiem duoc vi nhiing nguoi linh bao ve don chien dau rat dung 

cam kien cuong va da tieu diet tren hai muoi nham ngan quan 

trong hai muoi hai cuoc tan cong cua chung. Trong so ba tram 

quan ta bi dich bat song, khong mot nguoi nao con lanh Ian; 

dieu do chiing to ho da chien dau anh dung ngoan cuong va 

kien quyet bao ve vi tri. Con mot don binh nho nua cung dau 

hang; do la mot cai thap dung len o giua dao Extanho, thuoc 

quyen chi huy cua Don Huan Xanoghera, mot hiep si sinh 

truong o Valenxia co nhieu thanh tich trong chien tran. Tuong 

chi huy phao dai La Goleta la Don Pedro Puertocarero bi dich 

bat; ong ta da chien dau het sue minh; sau khi phao dai that 

thu, ong ta rat buon phien va da chet trong luc bi giai toi 

Conxtantinopla. Vien chi huy don binh cung bi bat; do la tuong 

Gabrio Xerveyon, mot hiep si sinh truong o Milano, mot ky su 

co tai va mot quan nhan rat dung cam. Con nhieu nhan vat noi 

tieng khac da chet trong hai tran nay, nhu Pagan de Oria, huan 

chuong Xan Huan, tinh tinh quang dai nhu xem each doi xu 

rong rai cua ong ta vdi em la Huan Andrea de Oria, mot hiep si 

noi tieng. Cai chet cua ong cang dang thuong vi ong da bi may 

Page 448 



DON QUUOTE.txt 

ten Arap sat hai; so la khi don binh that thu, may ten nay bao 
ong cai trang lam dan Moro va nhan dua ong di lanh o 
Tabarca, mot hai cang nho cua nhung nguoi Henova chuyen di 
kiem san ho. Tren duong di tron, nhung ten Arap nay da chat 
dau ong dem nop cho vien tudng chi huy ham doi Tho Nhi Ky; 
the nhung vien tudng nay da thirc hien cau phuong ngon cua ta 
noi rang: "Neu nhu sir phan boi lam cho ta hai long, trai lai 
nhving ke phan phiic that dang ghet" va y da ha lenh treo co 
nhving ten Arap no voi ly do da khong bat song tu binh mang 
ve. 

Trong so nhving nguoi Kito giao trong don binh bi bat co 
mot nguoi ten la Don Pedro de Aghilar, khong biet que quan 
thuoc tinh nao cua mien Andaluxia; anh ta la si quan cam co, 
mot chien binh rat dung cam va thong minh, co biet tai lam tho. 
Toi ke lai chuyen nay vi so phan da run nii anh ta ngoi chung 
mot hang ghe va cung cheo thuyen voi toi tren chiec thuyen cua 
ten tuong Tho Nhi Ky. Truoc khi thuyen chung toi roi ben, anh 
ta da lam hai bai tho khoc than so phan cua phao dai La Goleta 
va don binh. Toi muon doc ra day vi toi da thuoc long, va toi 
nghi rang cac ngai se phai thich chii khong chan. 

Khi nghe nhac toi ten Don Pedro de Aghilar, Don 
Phernando dua mat cho may nguoi ban roi ca bon turn tim 
cuoi; den luc Nguoi Tu noi toi nhung bai tho thi mot nguoi 
trong bon cua Don Phernando len tieng: 

- Truoc khi ngai tiep tuc cau chuyen, xin hay noi cho toi 

Page 449 



DON QUUOTE.txt 
dugc biet so phan cua Don Pedro de Aghilar ra sao. 

Nguoi Tu dap: 

- Theo cho toi duoc biet, sau hai nam tu toi o 
Conxtantinopla, anh ta da cai trang di tron cung voi mot nguoi 
do tham Hy Lap, khong hieu co thoat khong; tuy nhien toi nghi 
rang anh ta tron duoc vi mot nam sau, toi gap lai nguoi do 
tham Hy Lap o Conxtantinopla nhung khong tien hoi ve ket 
qua cuoc di tron. 

- Ket qua tot, nguoi kia dap, vi Don Pedro la anh toi va hien 
nay dang song o que nha, khoe manh, giau co, da lay vo va co 
ba con. 

- Cam on Chua da ban phudc lanh cho anh ta. Nguoi Tu 
noi; theo toi, o doi khong co gi sung sudng bang tim thay tu do 
bi mat. 

- Toi cung thuoc nhiing bai tho do anh toi lam. 

- Neu vay, xin ngai hay doc len, chac ngai se doc se hay hon 
toi. 

- Rat vui long; bai tho ve phao dai La Goleta nhu sau 
chuyen nhu sau: 

Chuong XL 

KE TIEP CUOC DC5I NGl/CJl TU 

"Hoi cac linh hon hanh phuc, bang hanh dong dung cam cac 

nguoi da trut khoi the xac, tu coi tran 6 troc bay bong len 

thuong gioi cao sieu. 

Cam gian quan cuop nuoc va mot long cue cung tan tuy, cac 

nguoi da chang tiec than, bang mau cua minh va cua dong doi 

nhuom tham bien khoi va nhiing bai cat vang. 

Page 450 



DON QUUOTE.txt 

Cac nguoi da chet vi sue cung lire tan nhung tinh than van con 

du va nhung canh tay ra roi cua cac nguoi da mang lai chien 

thang. 

Cai chet dang thuong xot cua cac nguoi giua noi mui ten hon 

dan dugc nguoi dai ca rung va dugc Chua ban vinh hien doi 

dai". 

- Bai tha dung nhu vay, Nguai Tu noi. 

- Neu toi khong nho sai, nguoi ban cua Don Phernando noi, 
bai tho ve don binh nhu sau: 

"Tu manh dat can coi hoang tan nay, tu nhung thanh tri do nat 

nay, linh hon cua ba ngan binh si bay len yen nghi tren coi thien 

duong day hanh phuc. 

Nhung canh tay cua ho da vung len dung cam nhung vo hieu 

qua va cuoi cung, nguoi it sue kiet, ho da nga guc duoi mui 

guom cua quan thu. 

Dat nay da chiing kien biet bao su kien buon thuong tu nhung 

the ky xua cho den nay. 

Nhung cung tu manh dat khoc liet nay co nhung linh hon cao 

ca nhat bay bong len troi cao va cung tai day co nhung con 

nguoi dung cam nhat yen nghi doi doi". 

Moi nguoi deu khen tho hay, rieng Nguoi Tu to ve vui mung vi 

dugc biet tin ban cu; anh ta ke tiep: 

- Sau khi phao dai La Goleta va don binh that thu, bon Tho ra 

lenh pha do phao dai (don binh thi khong con gi de pha nua). 

De tranh thu thoi gian va do ton cong sue, chiing no min tu ba 

phia. Tuy nhien, nhung budc tuong thanh co tuong nhu de pha 

van dung tro tro, trai lai phan cong su do ky su Phratin xay sau 

nay bi min danh sap ngay. Sau do, ham doi thang tran tro ve 

Page 451 



DON QUUOTE.txt 

Conxtantinopla; may thang sau, chu toi la tuong Tho Uchali 
chet. Nguoi ta goi han la Uchali Phartac, tieng Tho Nhi Ky co 
nghia la ke boi giao mac benh sai. Qua that, han co benh sai, 
va nguoi Tho co tuc lay nhung tat xau hay nhung tinh tot cua 
moi nguoi de dat ten cho nhau. O Tho Nhi Ky chi co bon dong 
ho chinh cong, con nhiing dong ho khac lay nhiing tat xau hoac 
nhiing tinh tot cua minh de tu dat ten ho. Nam muoi bon tuoi, 
ten Uchali nay la no le cua hoang de Tho Nhi Ky va phai di 
phuc dich tren mot chien thuyen; nam ba muoi tu tuoi, mot 
horn trong luc dang cheo thuyen, han bi mot ten Tho danh cho 
mot cai tat; lie qua, han tu bo ton giao cua minh de cho dip tra 
thu, khong chiu ra luon vao cui nhu nhiing sung than cua hoang 
de da lam de duoc thang quan tien chiic, han da bang tai nang 
de tro thanh vua Arhel roi lam do doc thuy quan, chiic vu thii 
ba trong trieu. Que quan han o Calabro; han la mot nguoi tot 
bung, doi xu nhan dao voi tu nhan. Sau khi han chet, theo chiic 
thu de lai, nguoi ta phan chia so ba ngan tu nhan cua han cho 
nhung bo ha than tin cua han va cho hoang de (theo le, hoang 
de Tho Nhi Ky la nguoi thua ke cua tat ca nhiing nguoi chet 
va cung duoc huong mot phan gia tai nhu nhung nguoi con 
khac). Chu moi cua toi la mot ke boi giao que quan o Venexia; 
ten nay bi Uchali bat duoc tu hoi con nho khi dang lam viec 
tren mot chiec tau. Han duoc Uchali rat yeu quy va trong dai, 
nhung han doc ac co mot tren doi. Ten han la Axan Aga, lam 
vua Arhel va rat giau co. Duoc ve Arhel voi han, toi cung 

Page 452 



DON QUUOTE.txt 

mung vi a do gan Tay Ban Nha. Khong phai toi co y ctinh viet 

thu ve nude bao tin bat hanh cua toi dau; toi chi muon xem o 

Arhel toi co gap may man hon khong vi khi con o 

Conxtantinopla, toi da dung tram phuong ngan ke de di tron 

nhvmg deu khong gap may. Tai Arhel, toi cung da tim nhieu 

each hong dat duoc dieu toi mong uoc vi khong mot luc nao 

toi tu bo hy vong duoc tro lai tu do; moi khi y nghi va hanh 

dong cua toi khong dem lai ket qua mong muon, toi khong nan 

chi, co tao ra mot nguon hy vong moi de givi vung tinh than, du 

hy vong do mong manh. Toi da song nhu vay trong mot nha tu, 

nguoi Tho Nhi Ky goi la nguc giam trong do co nhving tu nhan 

Kito giao cua nha vua va cua cac tu nhan cung nhung pham 

nhan cua thanh pho; nhiing nguoi nay chuyen di phuc dich 

nhiing viec cong cong, rat kho duoc tha ra vi ho la cua chung 

khong thuoc ve mot nguoi chu nhat dinh nao ca, khong biet 

thuong luong voi ai de chuoc tien du ho co tien chuoc. Nhu toi 

da noi, nhieu nguoi trong tinh gui tu nhan cua ho tai nhiing nguc 

giam nay, nhat la nhung nguoi tu de chuoc, vua dam bao vua 

giu cho tu nhan duoc lanh manh khi trao tra. Nhving tu nhan de 

chuoc cua vua Tho Nhi Ky cung khong phai dua di lam; neu 

mai khong co ai den chuoc, de thuc tu nhan cham viet thu ve 

nha xin tien, nguoi ta bat ho cung phai di lam, di kiem cui hoac 

nhiing viec khac kha nang nhoc. 

Toi cung la mot trong nhving tu nhan de chuoc; khi biet toi la 

dai uy, ho liet toi vao danh sach nhving nha quy toe mac du toi 

da thanh minh la toi khong co tien nong gi ca; ho deo cho toi 

Page 453 



DON QUUOTE.txt 
mot cai xich, khong phai de troi buoc toi ma de phan biet toi 
thuoc loai cho chuoc tien. Toi song trong nguc giam cung voi 
nhung nguoi quyen quy khac cung duoc liet vao so nguoi de 
chuoc. Tuy bi doi rach thieu thon nhung dieu lam chiing toi dau 
kho nhat la phai chiing kien nhiing hanh dong tan ac chua tung 
thay cua lao chu doi voi nhmig nguoi Kito giao. Moi ngay han 
treo co mot nguoi, co nguoi bi dong coc vao hau mon, co 
nguoi bi xeo tai, chi vi nhmig chuyen rat nho hoac chang vi ly 
do gi ca. Chinh nhmig nguoi Tho Nhi Ky cung phai nhan rang 
han hanh ha tu nhan chi vi y thich rieng va do ban tinh muon tieu 
diet het giong nguoi. Rieng co mot nguoi tu cua han duoc song 
yen on; do la mot quan nhan lay Ban Nha ten la Xaavedra 1. 
De gianh lai tu do, anh ta da co nhiing hanh dong tao bao 
khien dan dia phuong con nho mai, the nhung lao Axan Aga 
khong he danh dap hoac noi nang mot cau; truoc nhiing viec 
lam cua anh ta, tat ca chiing toi deu lo cho anh bi trung tri va 
ban than anh ta cung lo. Gia co thoi gio, toi se ke ra day mot 
vai viec lam cua anh ta, chac cac ngai se thay thu vi va ngac 
nhien hon ca cau chuyen ve cuoc doi toi. Nhung thoi, ta hay 
quay tro lai cau chuyen cua toi. 

Ben canh nha tu cua chiing toi la tu that ciia mot nguoi Moro 
giau co va quyen quy, ciia so nhin thang xuong san nha tu. 
Theo kien tnic ciia nguoi Moro, ciia so la nhung 16 hong co 
che manh kin mit. Mot horn, toi va ba nguoi ban tu deo xieng 
xich tap nhay trong san de giet thoi gio vi nhung nguoi tu Kito 

Page 454 



DON QUUOTE.txt 

giao khac di lam viec ca roi, bong dau toi nguoc mat nhin len 

thi may a tren mot cai ciia so che manh co mot cay sao tho ra, 

dau sao treo mot cai goi, cay sao cii du dua nhu lam hieu cho 

chiing toi cam lay. Chung toi cham chii nhin, roi mot nguoi 

trong bon tien den duoi ciia so de xem o tren lam gi hoac co 

ha cay sao xuong khong. Khi anh ta toi noi, cay sao vot len roi 

dao ngang lia lia nhu mot nguoi tra lai khong. Anh ban tu bo di 

thi cay sao lai ha xuong va lai lam hieu nhu luc ban dau. Nguoi 

thii hai trong bon toi tien lai cua so va su viec cung dien ra nhu 

trudc; roi den nguoi thii ba cung vay. Nhin thay the, toi cung 

muon thu de cau may; khi toi den duoi cua so, cay sao bong 

dung ha xuong sat chin toi. Toi thao cai goi va ma ra, thay co 

mot cai khan tay trong dung muoi xianix, tien Moro lam bang 

mot loai vang kem pham chat, moi dong an muoi real cua ta. 

Khong can phai noi cung biet la toi rat mung ro khi nhan duoc 

goi do; ca bon chung toi vua vui mung vua ngac nhien truoc 

mon qua, dac biet la toi vi cay sao kia chi ha xuong khi toi lai 

gan, chiing to rang mon qua do danh cho toi. Toi cam lay tien, 

be gay cay sao, tro ve cho cu nhin len thi thay co mot ban tay 

trang muot ma cua so ra roi lai dong vao ngay. Thay vay, 

chiing toi nghi va doan rang co mot nguoi dan ba nao o trong 

nha do da lam phuc cho chiing toi, va de to long biet on, chiing 

toi chao kinh can theo kieu Moro, dau ciii, nguoi nga xuong, 

tay de len nguc. Mot lat sau, cung tu trong khung ciia so noi 

tren co mot cay thanh gia nho lam bang say tho ra roi thut vao 

ngay. Hien tuong do khien chiing toi doan rang co mot nguoi 

Page 455 



DON QUUOTE.txt 

dan ba nao theo dao Kito bi giam a ben trong, va cung chinh 
nguoi do da cho chiing toi tien. The nhung ban tay trang treo 
va nhung vong xuyen deo a canh tay da danh tan y nghi do cua 
chiing toi. Chung toi lai doan rang co le do la mot nguoi dan ba 
Kito giao da tu bo dao cua minh roi duoc chu lay lam vo chinh 
thiic. Co nhieu nguoi Moro lay vo nhu vay, va ho quy hon ca 
nhiing nguoi cung giong, coi do la mot hanh phuc Ion. Tuy 
nhien, tat ca nhung dieu du doan cua chung toi con rat xa su 
that. Cung tu horn do, chung toi chi cham cham nhin ve huong 
cua so o do da hien ra cay sao, ngoi sao dan duong cho chung 
toi. Nua thang troi qua nhung khong thay xuat hien lai cay sao, 
cung chang thay ban tay tho ra hoac mot dau hieu gi khac. Mac 
du da tim moi each de tim hieu xem ai song trong ngoi nha do 
va o trong ngoi nha do co nguoi dan ba Kito giao nao bo dao 
khong, chung toi chi duoc nghe noi rang chu nhan la mot nguoi 
Moro quyen quy va giau co ten la Ahi Morato, nguyen tong 
doc tran thu phao dai Pata, mot trong nhung chiic vu rat quan 
trong. Giua luc chung toi da het hy vong nhin thay nhung dong 
tien vang tu tren cua so roi xuong, bong dung cay sao lai xuat 
hien cung vdi mot goi tien to hon treo lung lang o dau. Cung 
nhu Ian trudc, luc do san nha tu vang nguoi, khong co ai ngoai 
bon toi. Chung toi cung lai thu nhu Ian trade; ba nguoi ban tu 
cua toi Ian luot den dudi cua so va Ian nao cay sao cung khong 
ha xuong thap, chi den khi toi toi thi no moi chiu. Toi ma goi ra 
thay co bon muoi dong tien vang Tay Ban Nha va mot la thu 

Page 456 



DON QUUOTE.txt 

viet bang tieng Arap, cuoi dong co hinh mot cay thanh gia Ian. 

Toi hon hinh cay thanh gia, cam tien trd ve cho cii, roi ca bon 

anh em chiing toi lam le chao kinh can. Ban tay lai hien ra lam 

hieu bao chiing toi doc thu, roi ciia so khep vao. Chung toi 

vua ngac nhien vua mung rd; trong bon khong ngudi nao biet 

tieng Arap; ai nay deu udc ao muon biet ngay trong thu noi gi 

nhung tim ra mot nguoi doc ho la mot chuyen rat kho. Cuoi 

cung, toi quyet dinh nho cay mot nguoi da tu bo dao Kito, sinh 

truong tai Murxia o Tay Ban Nha; anh ta rat than voi toi va 

hiia se giii kin chuyen nay. Tren thuc te, co nhung nguoi tu bo 

dao Kito nhung van muon tro ve que huong ban quan cho nen 

ho muon duoc nhung nguoi ban tu co tin nhiem chiing nhan 

rang ho doi xu tot voi nhung nguoi Kito giao va co y dinh tron 

ve nude ngay khi co dip. Co nhung nguoi kiem bang duoc 

nhung to chiing nhan do voi y tot, nhung ciing co nhung ke loi 

dung; chiing di theo bon Tho Nhi Ky xam nhap vao cac nude 

Kito giao de cudp boc va neu bi bat, chiing chia giay chiing 

nhan ra thanh minh rang chiing co y muon tro ve nude va phai 

di theo bon Tho de ve duoc; sau khi da thoat khoi nhung tran 

don phii dau, chiing to ve an nan tro lai voi Chiia, khong bi toi 

gi ca, va khi nao co co hoi, chiing lai tro ve Berberia lam nghe 

cu. Trai lai, co nhung nguoi sii dung nhung to giay chiing nhan 

do voi y dinh tot va d lai lam an tren dat Kito giao. Nguoi tu 

noi tren thuoc loai nay; vi la ban ciia toi, anh ta duoc chiing toi 

chiing nhan rat tot, va neu bon Moro tim thay nhung to chiing 

nhan do, chiing se thieu song anh. Toi biet anh ta thao tieng 

Page 457 



DON QUUOTE.txt 

Arap, vua noi vua viet duoc; tuy nhien, trade khi ke lai ro sir 
viec, toi bao anh ta doc la thu, noi tranh rang da vo tinh nhat 
duoc o mot cai khe trong cho ngu. Anh ta gio thu ra nhin mot 
luc roi lam nham doc rung chu. Toi hoi co hieu khong, anh ta 
bao: "Hieu lam chii; neu anh muon toi dich nguyen van, hay 
dem but va muc ra day, toi se lam duoc tot hon". Chung toi voi 
di lay nhiing thu do dem lai, anh ta bat dau dich, dich xong, 
anh ta bao: 

- Tat ca nhung cau chii Tay Ban Nha dich ra day la toan bo 
noi dung la thu; chi xin luu y cac anh la nhiing chii Lela Marien 
co nghia la Due Me Dong Trinh Maria. 
Chung toi doc thi thay noi dung nhu sau: 
"Khi toi con nho tuoi, cha toi co mot nguoi no le gai; nguoi nay 
da day toi doc kinh Kito giao bang tieng cua dan toe toi va ke 
cho toi nghe nhieu chuyen ve Lela Marien. Nguoi no le gai da 
qua doi va toi biet chi khong bi hoa thieu ma da di theo thanh 
Ala vi co hai Ian toi thay chi hien ve bao toi tim den dat Kito 
giao de nhin thay Lela Marien; chi con bao Lela Marien yeu 
quy toi lam. Toi khong biet di bang each nao. Tu tren ciia so 
nay, toi da nhin thay nhieu tu nhan Kito giao nhung khong thay 
ai co ve trung hau nhu ong. Toi la mot co gai co nhan sac va co 
nhieu tien mang theo. Ong thii xem co each nao cho chung ta 
di khoi noi day duoc khong. Neu ong lam duoc, den cho mdi, 
ong se la chong toi, con neu ong khong muon thi cung chang 
sao; Lela Marien se cho toi mot nguoi chong. Toi viet cho ong 

Page 458 



DON QUUOTE.txt 

la thu nay, ong hay lieu tim nguoi doc ho; cho tin vao bon 

Moro vi tat ca deu trao tro. Toi rat lo va khong muon ong boc 
16 chuyen nay voi bat cii ai vi neu cha toi biet, nguoi se nem toi 
xuong gieng roi chan da len. Toi se mac mot soi day vao cay 
sao de ong buoc thu tra loi; neu ong khong co ai viet giup cho 
bang tieng Arap, hay ra hieu cho toi biet, Lela Marien se giup 
toi hieu duoc y ong. Cau Lela Marien va Ala phu ho cho ong 
va cay thanh gia nay ma toi van thuong hon theo loi dan cua 
nguoino legai". 

Cac ngai thu nghi xem, lam sao chung toi khong khoi ngac 
nhien va mung ro khi doc xong nhving loi le do. Nguoi choi 
Chua 2 da nhan thay thai do cua chung toi va hieu rang khong 
phai toi vo tinh nhat duoc la thu ma ro rang thu do viet cho 
mot nguoi trong bon toi; anh ta noi: 

- Neu qua that dieu toi suy doan la dung, xin hay tin cay vao toi 
va noi ro su that; vi tu do cua cac ban, toi se khong tiec than. 
Noi xong, anh ta nit o trong nguc ra mot cay thanh gia bang 
kim khi, vua khoc 16c vua the truoc hinh Chua rang du la ke 
co toi, anh van tin tuong vao Nguoi; anh ta con hua se trung 
thanh giu kin nhiing dieu chung toi boc 16, anh noi: 

- Theo cam nghi va su uoc doan cua toi, nho vao nguoi con 

gai da viet biic thu nay, tat ca chung ta day se duoc tu do. 

Rieng toi se dat nguyen vong tha thiet la duoc tro lai Thanh hoi 

ma toi da phai xa lia vi su dot nat va nhung toi loi minh da gay 

ra. 

Vua noi, anh vua khoc 16c tham thiet, to ra rat an nan hoi nan 

Page 459 



DON QUUOTE.txt 

khien chung toi deu nhat tri la co the noi r5 sir that duoc, va 
chung toi da ke het sir tinh khong giau giem gi. Chung toi chi 
cho anh ta cai cua so o do da xuat hien cay sao; anh ta quan 
sat ky ngoi nha va hua se dac biet chii y dieu tra xem chii nhan 
cua no la ai. Chung toi cung nhat tri la phai tra loi ngay la thu 
cua co gai Moro vi san co nguoi lam viec do. Toi ben doc cho 
anh ta viet, va bay gio, toi xin nhac lai nguyen van de cac ngai 
nghe. Xin thua la toi van nhd nhu in tat ca nhung sir viec quan 
trong da xay ra trong toan bo cau chuyen nay va chung nao 
con song, toi se khong bao gio quen. Thu tra loi co gai Moro 
viet nhu sau: 

"Thua co, thanh Ala chin chinh va Due Me Marien phuc due 
phu ho cho co. Due Me Marien chinh la Me ciia Chua va 
chinh Nguoi da lam cho co hieu ra rang co can phai sang song 
tren dat ciia nhung nguoi Kito giao vi Nguoi rat yeu quy co. 
Hay cau Nguoi chi bao cho each nao de thuc hien duoc lenh 
ciia Nguoi; Nguoi rat tot va se giup cho. Ve phan toi va nhung 
nguoi ban Kito giao cua toi, chung toi san sang lam het sue 
minh de giup co, du co phai chet. Hay viet thu bao cho toi biet 
y do cua co, toi se tra loi. Thanh Ala vi dai da cho chung toi 
mot nguoi tu Kito giao noi va viet rat thao tieng ciia dan toe co 
nhu co thay trong thu nay. Co khong phai lo ngai chi, co dieu 
gi xin cii cho chung toi biet. Trong thu trudc, co co noi rang 
mot khi dat chin len dat Kito giao, co se lam vo toi. La mot 
giao do Kito ngoan dao, toi xin hua nhan loi. Co cirng biet rang 

Page 460 



DON QUUOTE.txt 
nhung nguoi Kito giao thuc hien lai hiia dung nan nguoi Moro. 

Thanh Ala va Me cua Nguoi la Marien phu ho cho co". 

Thu viet xong duoc dan kin. Theo thuong le, hai ngay sau nguc 

giam mai vang nguoi; cho cho tdi ngay do, toi ra san nhu moi 

Ian de xem co thay cay sao khong; qua nhien, chi mot lat sau 

no xuat hien. Tuy khong nhin thay mat nguoi cam sao, toi gio 

biic thu len co y bao o tren do giat them mot soi day vao cay 

sao; nhin lai thay sao da co day, toi lien buoc la thu vao. Lat 

sau lai thay xuat hien cay sao - ngoi sao chieu menh cua chung 

toi - cung chiec khan tay mau trang nom nhu la co hoa binh 

vay. Cay sao ha thap xuong vua tarn tay toi; trong chiec khan 

tay thay co ca tien vang Ian tien bac, tong cong la nam muoi 

dong; noi mung vui cua chung toi cung tang len nam muoi Ian, 

va hy vong duoc tro lai tu do cang them viing chac. Toi horn 

do, Nguoi choi Chua tro ve noi vdi chung toi rang chu nhan 

ngoi nha do la mot nguoi Moro ten la Ahi Morato, dung nhu 

chung toi da dieu tra duoc truoc day; ong nay giau nut do do 

vach va chi co mot nguoi con gai ke thua tat ca gia san do; du 

luan chung trong tinh deu cho co ta la nguoi dan ba dep nhat 

mien Berberia; co nhieu vi pho vuong toi ngo y muon duoc ket 

duyen nhung co ta khong muon lay chong. Anh con cho biet 

rang trong nha co nuoi mot nguoi tu gai theo dao Kito va nguoi 

nay da chet roi. Tom lai, tat ca nhung dieu anh ta noi deu an 

khop voi biic thu cua co gai. 

Sau do, chung toi ban bac voi Nguoi choi Chua xem nen lam 

each nao dua duoc co gai Moro ra khoi nha de roi sau do ca 

Page 461 



DON QUUOTE.txt 

bon keo ve dat Kito giao. Cuoi cung, chiing toi thoa thuan voi 
nhau la phai nghe them y kien cua Doraida (do la ten that cua 
co gai, con Maria la ten ma co ta tu dat cho minh) vi chiing toi 
nghi rang chi co co ta mdi co the tim ra phuong ke giai quyet 
nhung kho khan. Sau khi da quyet dinh nhu vay, Nguoi choi 
Chua lai khuyen chung toi khong nen nan chi va con hiia se giai 
thoat cho chiing toi neu khong se chet. Trong bon ngay lien, 
nha tu luon luon co nguoi, cho nen cay sao khong xuat hien; 
ngay horn sau, khi nha tu da tro lai vang ve nhu thuong le, cay 
sao lai hien ra cung vdi mot goi to hiia hen mot mon tien Ion. 
Cay sao ha xuong cho toi dung, toi cam lay cai goi mo ra thay 
ben trong co mot la thu cung mot tram dong vang chan. Nhan 
co Nguoi choi Chua o do, chung toi keo nhau ve buong roi 
dua cho anh ta doc ho. Biic thu viet: 

"Thua ong, toi khong biet lam each nao de chung ta ve duoc 
Tay Ban Nha; Lela Marien cung khong khuyen bao gi tuy toi 
co hoi. Mot viec co the tiep tuc lam duoc la toi se trao cho ong 
that nhieu tien vang; ong se dung tien do de tu chuoc minh va 
chuoc cho nhiing nguoi ban cua ong. Sau do, mot nguoi se tro 
ve dat Kito giao mua thuyen quay lai day don nhung nguoi con 
lai. Cac ong se den tim toi tai khu vuon cua cha toi o gan cong 
Babadon, ben canh bo bien. Toi se nghi tai do suot mua he nay 
cung voi cha toi va gia nhan day to. Ban dem, cac ong co the 
dem toi di mot each de dang roi sau do dua toi xuong thuyen. 
Va phai nho rang ong se la chong toi, neu khong toi se cau 

Page 462 



DON QUUOTE.txt 

nguyen Marien trung phat. Neu ong khong nho cay vao ai 

duoc thi hay tu chuoc minh roi di sam thuyen. Toi tin rang ong 

se tro lai nhanh chong han nhving nguoi khac vi ong la mot nha 

quy toe va theo dao Kito. Hay tham do khu vuon cua cha toi; 

khi nao ong qua do, toi se dua cho nhieu tien. Ala phu ho ong". 

Do la noi dung la thu thu hai; xem xong, anh nao cung muon 

minh duoc chuoc tien truoc, hiia se di va tro ve that nhanh; toi 

cung nhan lam viec nay. Nguoi choi Chua phan doi, noi rang 

anh hoan toan khong dong y de cho mot nguoi nao trong bon 

toi duoc tu do truoc nhiing nguoi khac; kinh nghiem cho thay 

rang nhving nguoi duoc tro lai tu do khong thuc hien dung loi 

hiia khi con o trong tu. Co nhieu tu nhan thuoc gia dinh quyen 

quy da dung each nay; ho chuoc cho mot tu nhan khac roi phai 

nguoi nay di Valenxia hay Maiorca de mua thuyen ve don ho. 

Tren thuc te, nguoi duoc di mua thuyen khong bao gio quay 

tro lai; vi so mat tu do moi gianh duoc, nguoi ta quen het moi 

bon phan tren doi. De chiing minh su that do, anh ta ke cho 

chung toi nghe ve mot truong hop moi xay ra voi mot dam 

nguoi quy toe Kito giao; that la mot chuyen la lung nhat trong 

tat ca nhving chuyen la lung va dang kinh ngac thuong xay ra a 

noi do. Boi vay, theo y anh ta, dieu co the lam duoc va phai 

lam la bang mon tien dinh dung de chuoc cho mot nguoi trong 

bon toi, anh ta se mua mot chiec thuyen tai Arhel, noi la de su 

dung vao viec buon ban voi Tetuan va cac tinh ven bien. Mot 

khi da lam chu chiec thuyen, anh ta se co each dua tat ca 

chiing toi ra khoi nha giam va xuong thuyen. Anh ta ban tiep: 

Page 463 



DON QUUOTE.txt 

"Ke ra, neu co gai Moro kia cho chung ta du tien de chuoc tat 
ca bon, nhu co ta da hiia, cac anh co the dang hoang xuong 
thuyen giua ban ngay ban mat sau khi duoc tha. Kho khan Ian 
nhat doi voi chung ta luc nay la nguoi Moro khong cho phep 
mot ke boi giao mua loai thuyen nho ma chi cho mua thuyen to 
de di chien dau; ho so nguoi mua thuyen nho - dac biet neu 
nguoi do la nguoi Tay Ban Nha - se dung no de tron ve dat 
Kito giao. Tuy nhien viec nay co the giai quyet duoc; toi se de 
mot nguoi tagarino 3 dung chung ten mua thuyen va huong nua 
so tien loi. Nho han, toi se la chu nhan chiec thuyen, sau do thi 
moi viec se troi chay". Tuy bon chung toi deu nghi rang viec cii 
nguoi di Maiorca mua thuyen nhu co gai Moro da goi y la 
thuong sach nhung khong ai dam phan doi e rang neu lam trai 
y, anh ta se to giac va viec do se de doa tinh mang cua chung 
toi, nhat la cua co gai Doraida, mot nguoi ma chung toi co the 
hy sinh ca cuoc doi. Cuoi cung, chung toi chi con biet pho thac 
so phan cho Chua va cho anh ta. Lap tiic, chung toi viet thu 
cho Doraida noi rang chung toi se lam tat ca theo y co vi y kien 
cua co rat dung nhu the chinh Lela Marien da truyen bao, rang 
co co toan quyen quyet dinh thoi gian tien hanh som hay muon; 
trong thu, toi cung nhac lai la toi nhan lay co lam vo. Mot horn 
khac, dung vao ngay nha tu vang ve, voi cay sao va chiec khan 
tay, bang nhieu Ian co ta lai trao cho chung toi hai ngan dong 
tien vang cung mot la thu trong do co bao cho biet la ngay thu 
sau toi, co se toi nghi tai khu vuon cua cha, truoc khi di se trao 

Page 464 



DON QUUOTE.txt 

them tien cho chung toi, neu chua du thi cii cho biet, can bao 

nhieu se dua vi cha co nhieu tien qua khong nho xue, va chang 

co lai la nguoi tay horn chia khoa trong nha. Chung toi dua cho 

Nguoi choi Chua nam tram dong tien vang de di mua thuyen, 

rieng toi trich ra tarn tram de tu chuoc minh. Toi dua tien cho 

mot thuong gia nguoi Valenxia khi do dang o Arhel; ong ta 

thuong luong voi vua Arhel, hen khi nao co tau o Valenxia toi 

mdi co tien nop; lam nhu vay, ong ta se kiem duoc mot mon loi 

vi neu dua tien ngay luc do, lao vua se suy ra rang so tien 

chuoc van co san o Arhel. Tinh net lao chu toi rat da nghi cho 

nen khong dai gi dua tien ngay cho lao. 

Trudc ngay ra nghi tai khu vuon mot horn, tiic la thii nam, co 

gai Doraida xinh dep lai chuyen cho chung toi mot ngan dong 

nua va bao tin horn sau se di; co ta con can dan toi phai tim 

den khu vuon ngay sau khi duoc tha va phai tao moi co hoi de 

toi do tham thii. Toi tra loi van tat la se lam dung nhu vay va 

con dan co hay doc nhung bai kinh ma nguoi no le gai da day 

cho de cau Lela Marien phu ho chung toi. Sau do, toi tinh den 

viec chuoc not cho ba nguoi ban de ho cung duoc ra khoi nha 

tu. Tuy ho la nhiing nguoi tot, khong co gi dang ngai, nhung 

mot khi thay toi da duoc tha roi, tien de chuoc con du ma ho 

van bi cam tu, co khi ho dam buc minh va roi trong mot phut u 

me am chuong ho co the lam nhung dieu co hai cho Doraida. 

De tranh het moi tro ngai co the xay ra, toi quyet dinh chuoc 

cho ho, lam theo each cu tiic la dua het tien cho thuong gia no 

de ong ta dat duoc ket qua tot trong viec thuong luong; tuyet 

Page 465 



DON QUUOTE.txt 

nhien toi khong cho ong ta biet ke hoach bi mat cua chung toi 

vi dieu do nguy hiem. 
ChuongXLI ' 

NGlTOI TU KE TIEP 

Chi trong vong nua thang sau, Nguoi choi Chua da mua duoc 

mot chiec thuyen rat tot, co the cho duoc tren ba muoi nguoi. 

De che mat thien ha, anh ta di mot chuyen toi mot noi goi la 

Xarhel, each Arhel hai muoi dam ve phia Oran, o do co mot 

thi tnrong Ion buon ban trai va kho. Anh ta di luon hai ba 

chuyen nua cung voi nguoi ban tagarino noi tren. O xii 

Berberia, nguoi ta goi nhving nguoi Moro sinh truong o 

Aragon la tagarino va nhving nguoi Moro o Granada la 

mudehar, con tai vuong quoc Phex, nhving ngvroi mudehar lay 

ten la elcho thvrong phuc vu nha vua khi co chien tranh. Moi 

chuyen di nhu vay, anh ta deu dau thuyen o mot cang nho each 

khu vuon cua Doraida chung hai tarn no co Ion, roi cung voi 

dam tay cheo tre tuoi, anh ta cau kinh hoac tim each thuc hien 

y do cua minh mot each rat tu nhien: anh ta mon men toi khu 

vuon xin trai qua va cha Doraida cung vui long cho. Anh ta ke 

lai voi toi rang nhving luc do trong bung anh rat muon gap 

Doraida de noi cho co ta yen tarn la anh da duoc toi giao cho 

nhiem vu dua co ta toi dat Kito giao, nhung anh khong sao lam 

duoc viec do la vi nhung co gai Moro khong de cho mot nguoi 

Moro hay Tho Nhi Ky nao gap mat tru phi duoc phep cua 

chong hoac cha, trai lai ho san sang chuyen tro voi nhving nguoi 

tu Kito giao. Rieng toi rat ngai Doraida gap Nguoi choi Chua 

Page 466 



DON QULJOTE.txt 

vi nang se hoang hot khi nghi rang so phan cua minh nam trong 

tay mot ke boi giao. Cung may, Chua sap dat moi viec theo 

huong khac va Nguoi choi Chua da khong thuc hien duoc 

dieu mong muon. Luc nay, thay nhung chuyen di Xarhel deu 

troi chay, muon dau thuyen o dau va luc nao cung duoc, khong 

so anh ban tagarino phan doi, mac khac toi cung da duoc tu 

do, duy chi con thieu mot so nguoi Kito giao de cheo thuyen, 

Nguoi choi Chua bao toi dinh dua nhiing nguoi nao di theo 

ngoai ba anh ban tu da duoc chuoc thi phai tu lo tim kiem va 

dan ho san sang trong ngay thii sau toi, ngay da duoc chon de 

khoi su. Toi ben di gap muoi hai nguoi Tay Ban Nha la nhiing 

tay cheo khoe va co the di khoi thanh pho mot each de dang. 

Trong tinh the bay gio, tim duoc ngan ay nguoi khong phai 

chuyen de vi khi do co hai muoi chiec thuyen ra khoi cung voi 

tat ca nhiing tay cheo. So di tim duoc ho vi chu thuyen cua ho 

con dang ban dong mot chiec tau khac. Toi chi dan ho la den 

chieu thii sau toi, phai kin dao nit ra khoi thanh, di toi khu 

vuon cua Ahil Morato va cho toi den. Toi noi rieng voi rung 

nguoi, dan ho neu co gap nhiing nguoi Kito giao khac tai cho 

hen thi chi noi la toi bao doi tai do. Xong viec do lai con mot 

viec nua quan trong hon tiic la thong bao cho Doraida biet tinh 

hinh tien hanh cong viec de nang khoi bo ngo hoang hot mot 

khi bi chung toi mang di dot ngot vi nang se nghi rang nguoi di 

mua thuyen khong the tro ve som nhu vay duoc. Toi ben quyet 

dinh di toi khu vuon de xem co gap duoc nang khong. Mot 

ngay truoc khi hanh su, toi toi do voi ly do den hai mot it rau 

Page 467 



DON QUUOTE.txt 

an. Nguoi dau tien toi gap la cha nang. Bang mot thu tieng van 
thudng dung a khap mien Berberia va ca a Conxtantinopla 
giua nhung nguoi tu va nguoi Moro (khong phai tieng Arap, 
cung khong phai tieng lay Ban Nha hoac tieng cua mot nude 
nao ma la mot su hon hop cua nhieu tieng khac nhau, ai cung 
hieu duoc), ong ta hoi toi tim kiem gi trong vudn cua ong ta va 
chu la ai. Toi dap rang toi la no le cua ong Arnaote Mami (so 
di toi noi vay vi biet chac chan rang Arnaote Mami la ban rat 
than cua ong ta), toi day hai mot it rau mang ve tron. Ong ta lai 
hoi toi co thuoc loai tu de chuoc hay khong va chu toi doi tien 
chuoc bao nhieu. Trong luc hai nguoi con dang trao doi thi 
nang Doraida xinh dep tu trong nha budc ra; nang da nhin thay 
toi tu lau. Nhu toi da noi o tren, phu mx Moro khong rut re e le 
doi vdi nhving nguoi Kito giao va khong lang tranh ho, cho nen 
luc nay khong co dieu gi ngan can nang toi cho hai chung toi 
dang dung; khong nhung vay cha nang thay nang di cham 
chap, ben goi nang toi. Gio day, toi khong sao dien ta noi sac 
dep tuyet vdi, ve duyen dang cung nhu nhung do trang sue quy 
gia tren nguoi Doraida yeu quy cua toi khi nang hien ra truoc 
mat toi; chi xin noi rang nhving vien ngoc trai deo quanh cai co 
tuyet dep, o doi tai va tren dau nang con nhieu hon ca toe cua 
nang. Co chan cua nang de ho theo tuc le trong nude va deo 
mot doi vong bang vang nguyen chat co nam rat nhieu vien kim 
cuong (sau nay, nang cho toi biet rang cha nang danh gia doi 
vong chan toi mudi ngan dobla); doi vong vang deo d co tay 

Page 468 



DON QUUOTE.txt 

cung tri gia tuong duong. Nhung vien ngoc trai deo tren nguoi 

nang nhieu vo ke va rat dep. Do trang sue chinh cua phu nu 

Moro la ngoc trai, cho nen dan Moro co nhieu ngoc trai hon tat 

ca cac dan toe khac. Cha Doraida noi tieng la nguoi co nhieu 

ngoc trai va co nhung vien dep nhat Arhel, ngoai ra ong con co 

tren hai tram ngan dong tien vang Tay Ban Nha; vay ma nguoi 

thua ke gia tai do gio day lai thuoc ve toi. Trong nang luc do 

that la kieu diem trong bo do trang sue dat tien; va neu nhu 

ngay nay, sau bao con song gio, nang con nhan sac nhu vay thi 

ta co the nghi la truoc kia nang xinh dep biet bao trong canh 

vang son. Chung ta deu biet nhan sac cua phu nu co thoi; 

nhung bien chuyen trong cuoc doi lam cho sac dep cua ho tang 

hay giam, cung nhu nhiing su ham muon khien ho them xinh 

tuoi hoac xau xa di, ma thong thuong la lam cho sac dep cua 

ho phai tan. Tom lai, do trang sue cung nhu nhan sac cua nang 

deu tuyet voi; rieng toi cam thay trong doi chua gap mot nguoi 

nao dep nhu vay, cong vao do la tinh nang an sau cua nang doi 

voi toi khien toi cam thay nhu truoc mat toi la mot nu than 

giang the de ciiu vot va mang lai hanh phuc cho toi. Khi 

Doraida toi noi, cha nang noi voi nang bang tieng Moro rang toi 

la no le cua ong Arnaote Mami toi day kiem it rau an. Bang 

mot thii tieng pha tron nhu toi da gidi thieu o tren, nang hoi toi 

co thuoc dong doi quy toe khong va vi sao toi chua chiu chuoc 

minh. Toi dap la da tu chuoc voi gia mot ngan nam tram 

xoltani, mot so tien Ion qua do nang co the thay duoc rang ong 

chu toi da danh gia toi kha cao. Nang noi: 

Page 469 



DON QUUOTE.txt 

- Neu nguoi la no le cua cha ta, ta se khong de cha ta chuoc 
voi mot so tien to gap doi vi rang bon Kito giao cac nguoi 
chuyen mon noi doi va hay gia ngheo gia kho de danh lira 
nhung nguoi Moro. 

- Thua tieu thu, dieu do cung co the xay ra, toi dap; nhmig toi 
khong he noi doi chu toi, va bay gio cung nhu sau nay, toi 
khong bao gio noi doi bat cii mot nguoi nao. 

- The bao gio nha nguoi dinh di? Doraida hoi toi. 

- Toi dinh di ngay mai; co mot chiec tau Phap nho neo ngay 
mai va toi se dap tau do. 

- Sao khong doi tau Tay Ban Nha toi hay di co hon khong? 
Bon Phap khong phai la ban cua cac nguoi dau. 

- Khong the doi duoc; ke ra neu co tin chac chan rang co tau 
Tay Ban Nha toi, toi se doi; nhung di duoc ngay mai tot hon vi 
toi nong long muon duoc tro ve nuoc song giua nhung nguoi 
than cua toi, cho nen du co dieu kien thuan loi hon nhung phai 
cho doi toi cung chiu thoi. 

- Chac nguoi co vo o que nha nen muon ve gap chu gi? 

- Toi chua co vo nhung toi da hiia voi mot nguoi la se cuoi co 
ta mot khi tro ve nuoc. 

- The con nguoi ma nha nguoi da hiia lay lam vo co dep 
khong? 

- Be ca tung sac dep cua co ta va de noi that voi tieu thu, toi 
xin thua la co ta dep nhu tieu thu vay. 

Nghe toi noi, cha Doraida pha len cuoi va bao: 

Page 470 



DON QULJOTE.txt 

- Lay thanh Ala , neu co ay giong con gai ta thi phai dep lam 

day, anh chang Kito giao a. Con gai ta dep nhat vuong quoc 
nay, khong tin anh cii nhin ky se thay loi ta noi la dung. 
Trong luc chiing toi noi chuyen voi nhau, cha Doraida lam 
thong ngon vi ong ta biet ca tieng Arap Ian tieng Tay Ban Nha; 
tuy Doraida noi duoc thii tieng pha tron thuong dung tai day 
nhung chi biet it thoi, va nang dien dat y tii cua minh bang dieu 
bo nhieu hon bang ngon tu. Giiia luc do, mot gia nhan Moro 
chay toi keu am len rang co bon ten Tho Nhi Ky vua nhay qua 
tuong vao vuon hai qua tuy hay con xanh. Ong gia Ahi Morato 
va ca Doraida deu to ve hoang hot; xua nay nguoi Moro 
thuong van khiep so nguoi Tho Nhi Ky, dac biet la bon linh; 
bon nay rat lao xuoc va hong hach doi voi nguoi Moro la 
nhving nguoi da chiu thuan phuc chung, va chung doi xu voi ho 
con te hon doi voi no le cua chung. Ong Ahi Morato voi bao 
Doraida: 

- Con gai ta hay lui vao nha dong chat cua lai de ta di gap bon 
cho kia; con anh chang Kito giao nay hay di ma kiem rau. Cau 
thanh Ala cho anh duoc binh an tro ve nha. 

Toi nga nguoi chao; ong ta di gap bon Tho Nhi Ky, con lai co 
toi voi Doraida. Co gai di may budc lam ra ve tuan theo loi 
cha, nhung khi Ahi Morato vua khuat sau rang cay, nang quay 
tro lai cho toi, mat dam le; nang bao toi: 

- Tamxixi? Nguoi Kito giao oi! Tamxixi? (nghia la Anh di u? 
nguoi Kito giao oi! Anh di u?) 

- Vang, thua tieu thu, toi di, nhung khong khi nao toi di ma 

Page 471 



DON QUUOTE.txt 

khong co tieu thu cung di. Hay cho toi ngay thu sau dau thang, 
va xin cha hoang hot khi thay bon toi toi; chac chan chung ta se 
di toi dat Kito giao. 

Trong cau chuyen noi vdi nang, toi co tim nhung cau chu de 
cho nang hieu duoc. Nang quang mot canh tay len co toi, lao 
dao buoc ve phia nha. Di voi nhau nhu vay that la nguy hiem, 
nhung troi kia da giup cho chiing toi. So la trong luc hai chiing 
toi dang di ben nhau nhu vay, tay nang quang len co toi, bong 
dau cha nang quay tro ve sau khi da gap bon Tho Nhi Ky; ong 
ta nhin thay canh tuong do va chung toi cung biet la ong ta da 
nhin thay. The nhung Doraida da to ra nhanh tri va khon kheo; 
nang khong nhiing khong rut tay lai ma con sat nua vao toi, 
dau nga vao nguc toi, dau goi hoi khuyu xuong, trong ro ra mot 
nguoi bat tinh nhan su; toi cung lam ra ve bat buoc phai do 
nang len. Thay con gai nhu vay, cha nang voi chay lai hoi han 
tinh hinh nhung nang khong dap, ong ta ben noi: 

- Chac la con be hoang so lu cho kia xong vao vuon nen moi 
ngat di nhu vay. 

Noi roi, ong do lay co gai va 6m vao long. Mat con ngan le, 
Doraida buong mot tieng tho dai, cat tieng noi: 

- Amexi, nguoi Kito giao oi! Amexi! (tiic la: Di di, nguoi Kito 
giao oi! Di di!) 

Cha nang noi: 

- Nguoi Kito giao di hay o, dieu do khong can gi vi anh ta co 
lam gi hai con dau; con lu Tho Nhi Ky kia da buoc roi. Khong 

Page 472 



DON QUUOTE.txt 

co chuyen gi lam con phai hoang so, buon phien ca, vi nhu ta 

da noi, bon Tho Nhi Ky da keo di khdi day theo loi de nghi 
cua ta. 

- Dung nhu ngai noi, bon chung da lam cho co ta hoang so, toi 
noi voi cha Doraida; tuy nhien, vi co ta da bao toi di, toi khong 
muon lam trai y. Xin chiic ngai binh an; neu duoc ngai cho 
phep, toi se tro lai khu vuon nay khi nao can toi rau an; ong 
chu toi bao rang khong dau co rau ngon bang o day de lam 
mon rau tron. 

- Anh muon tro lai khi nao cung duoc, ong Ahi Morato noi. 
Con gai ta bao anh di khdi day khong phai vi no ghet bo gi anh 
hay nhung nguoi Kito giao dau; khi no bao anh di tuc la no 
muon bao lu Tho Nhi Ky di, hoac no co y bao anh hay di kiem 
rau cho chu vi da muon gio. 

Toi day, toi tu gia hai cha con ong Ahi Morato; Doraida tro 

vao nha voi cha, co ve buon lam. Voi ly do kiem rau an, toi tu 

do di khap khu vuon; toi quan sat ky nhiing cua ra vao, nhung 

diem manh va yeu, nhiing thuan loi co the giup cho cong viec 

cua chung toi tien hanh duoc de dang. Xong xuoi, toi tro ve ke 

lai tinh hinh cho Nguoi choi Chua va cac ban cua toi, trong 

long ngong ngong cho gio phut duoc yen huong hanh phuc 

cung voi nang Doraida xinh dep ma phan may da mang lai cho 

toi. Thoi gian troi qua va roi cung toi ngay ma ca bon chung toi 

nong long cho doi. Chung toi lam theo dung ke hoach da duoc 

thao luan nghien ciiu ti mi nhieu Ian va dat ket qua cung dung 

nhu dieu mong muon. Horn sau ngay toi gap Doraida tai khu 

Page 473 



DON QUUOTE.txt 

vuon, tiic la ngay thii sau, vao luc troi toi, Nguoi choi Chua 
cua chiing toi dau thuyen ngay gan truoc cua nha cua nang 
Doraida xinh dep. Nhung nguoi Kito giao lo viec cheo thuyen, 
cung da toi an nap quanh quan tren bo; ho cho toi toi, trong 
long vua khap khoi mung tham vua sot ruot chi muon xong ra 
chiem ngay chiec thuyen dau trade mat; nhung nguoi nay 
khong biet rang Nguoi choi Chua hanh dong phoi hop vdi ho 
ma lai nghi la phai dung vu luc giet nhiing nguoi Moro o tren 
thuyen de tron thoat. Khi thay toi va ba nguoi ban cua toi toi 
noi, ho voi doi khoi cho an chay lai. Gio nay, cac cong thanh 
da dong chat va xung quanh khong con mot bong nguoi. Khi 
da du mat, chung toi phan van khong biet nen di tim Doraida 
truoc hay la bat troi nhving tay cheo o duoi thuyen truoc; con 
dang do du thi Nguoi choi Chua toi hoi ly do vi sao chua hanh 
dong; anh ta con cho biet them la da toi gio khoi su va nhung 
nguoi Moro o duoi thuyen khong phong bi gi, da so trong bon 
da ngu say. Nghe chung toi noi ly do vi sao con do du, anh ta 
bao: "Dieu quan trong nhat la hay chiem lay thuyen vi viec nay 
rat de dang va khong nguy hiem gi, sau do ta se di tim 
Doraida". Thay co ly, chung toi bat tay vao viec ngay; Nguoi 
choi Chua dan chung toi di lai cho thuyen dau, anh ta nhay 
xuong truoc, rut guom va noi bang tieng Arap: 
- Muon song thi khong mot ai duoc nhuc nhich! 
Luc nay tat ca nhung tay cheo Kito giao da xuong thuyen. Bon 
Moro, von nhat gan, lai nghe thay ong chu thuyen ra lenh nhu 

Page 474 



DON QUUOTE.txt 

vay, so cuong cuong, khong anh nao dam rut vu khi ra (va lai 

vu khi cua ho cung chang co bao nhieu), lang yen chiu troi. 
Nhung tay cheo Kito giao hanh dong rat le lang, vua troi vua 
doa khong duoc keu, neu khong se dam chet. Xong dau day, 
mot niia so nguoi trong bon toi o lai duoi thuyen de canh gac, 
so con lai di theo Nguoi choi Chua len khu vuon cua Ahi 
Morato. May sao, khi ma cong vao vuon, chung toi khong gap 
kho khan gi, nhu the cong khong dong vay; the la chung toi cii 
viec lang le di toi toa nha, khong bi 16. 

Nang Doraida xinh dep cho chung toi o cua so; khi thay chung 
toi toi, nang khe hoi chung toi co phai la nixarani khong 
(nixarani co nghia la nguoi Kito giao). Toi dap phai va bao 
nang xuong. Nhan ra toi, nang khong chut chin chu, cung 
khong hoi gi them, voi xuong ma cua ngay; truoc mat chung toi 
hien ra mot co gai rat xinh dep trong mot bo y phuc rat long 
lay, khong sao ta xiet. Vua nhin thay nang, toi voi cam lay tay 
hon, roi toi Nguoi choi Chua va hai anh ban toi; nhung nguoi 
khac thay the cung lam theo tuy khong hieu chuyen gi, nhu the 
tat ca chung toi deu to long biet on nang va cong nhan nang la 
ba chua tu do cua chung toi. Nguoi choi Chua hoi nang bang 
tieng Arap: "Cha co co day khong?", nang dap: " Co, cha toi 
dangngu." 

- Neu vay, Nguoi choi Chua noi, can phai danh thuc ong day 
va dua di theo chung ta cung voi tat ca cua cai quy gia o trong 
khu vuon dep de nay. 

- Khong, Doraida dap, tuyet doi khong duoc dong toi cha toi. 

Page 475 



DON QUUOTE.txt 

Con ve cua cai trong nha nay, khong can phai mang di them 
ngoai nhung thu toi da mang day; nhung thu do du de lam cho 
tat ca cac anh tro nen giau co va hai long. Hay cho mot chut roi 
se thay. 

N6i xong, nang quay tro vao trong nha, bao chung toi cho mot 
chut, trong khi cho phai het sue giu yen lang. Toi hoi Nguoi 
choi Chua la co chuyen gi vay. Sau khi nghe anh ta ke lai, toi 
bao anh khong duoc lam gi ngoai y muon cua Doraida. Luc 
nay Doraida da quay tro ra, khe ne khieng mot cai horn day ap 
tien vang. Rui thay, giiia luc do cha Doraida tinh giac va nghe 
thay co tieng lao xao ngoai vuon; ong ta lai gan cua so nhin ra 
thi thay 16 nho co nhving nguoi Kito giao, ben cuong quyt keu 
that thanh: "Co bon Kito giao, co bon Kito giao! Co trom, co 
trom!" Tieng keu lam chung toi vo cung boi roi lo so. Thay tinh 
hinh nguy ngap va can phai giai quyet xong cong viec truoc khi 
bi 16, nhanh nhu cat Nguoi choi Chua xong len phong cua Ahi 
Morato; may nguoi khac cung len theo. Rieng toi khong dam 
doi Doraida vi luc nay nang da ngat di va nga vao tay toi. 
Nguoi choi Chua va may nguoi di theo anh ta hanh dong rat 
gioi va chi mot lat sau, ho da tro xuong cung voi Ahi Morato; 
ho troi hai tay ong ta, nhet gie vao mom cho khoi keu, doa neu 
keu se giet. Nhin thay cha, Doraida voi lay tay che mat; Ahi 
Morato cung rat kinh hoang vi ong khong biet rang con gai ong 
da tu nguyen tu giao pho cho chung toi. Luc nay, doi chin la 
can thiet hon ca, cho nen chung toi voi nit xuong thuyen; so anh 

Page 476 



DON QUUOTE.txt 

em cho chung toi a duoi thuyen da bat dau lo ngai, e chiing toi 

gap chuyen gi khong hay. 

Troi mai toi duoc khoang hai tieng dong ho thi tat ca chung toi 

da te tuu dong du duoi thuyen. Mot nguoi coi troi cho cha 

Doraida va lay gie o trong mom ong ra, nhung Nguoi choi 

Chua van cam ong khong duoc noi, he noi se giet chet. Thoat 

nhin thay con gai, ong ta tho dai nao nuot, nhung khi nhin ky 

thay toi 6m chat nang trong long, con nang khong he chong cir, 

keu ca, vung vay, ong to ve ngac nhien lam. Tuy vay, ong ta 

khong dam he rang, so nhving loi doa cua Nguoi choi Chua 

bien thanh hanh dong. Thay chung toi sap sua nho neo trong 

luc cha minh va nhiing nguoi Moro bi troi van con o tren 

thuyen, Doraida nho Nguoi choi Chua xin toi ra on tha nhving 

nguoi Moro va tra lai tu do cho Ahi Morato, neu khong, tha 

nang dam dau xuong bien con hon phai nhin canh cha bi day ai 

vi minh, nhat la nguoi cha do lai rat yeu quy con gai. 

Nghe Nguoi choi Chua noi lai, toi tra loi dong y nhung anh ta 

bao khong on, anh noi: 

- Neu ta tha ho ra, ho se keu ciiu dat lien lam nao dong ca tinh; 

nguoi ta se cho nhiing chiec thuyen nhe duoi theo chung ta, 

nguoi ta se vay bat chung ta ca tren mat dat Ian tren mat bien 

va chung ta se khong thoat noi. Dieu co the lam duoc la khi toi 

mot nude Kito giao dau tien, ta se tra lai tu do cho ho. 

Tat ca chung toi deu thay phai; khi noi voi Doraida nhving ly do 

vi sao khong the thuc hien ngay duoc y muon cua nang, nang 

cung yen tarn. Lap tiic, nhiing tay cheo khoe manh cua chung 

Page 477 



DON QUUOTE.txt 

toi cam lay bai cheo, trong long tuy han ha nhung van giu net 
sue yen lang; chiing toi cau Chiia phu ho cho va bat dau boi ve 
phia dao Maiorca la dat Kito giao gan nhat. Rui thay, gio bac 
thoi kha manh va bien dong khien chiing toi khong the theo 
huong Maiorca duoc ma phai men theo bo di ve phia Oran. 
Chung toi lo lam, chi so nhung nguoi o Xarhel phat hien ra vi 
tinh nay each Arhel co sau muoi dam theo duong bien; chung 
toi con lo gap phai mot trong nhmig chiec tau cho hang hoa tu 
Tetuan toi; tuy the, tat ca deu nghi rang neu gap duoc mot 
chiec tau buon (khong phai loai tau vu trang dung de di lung 
bon cuop bien) thi khong nhiing chung toi khong bi giii lai ma 
con co the di nho mot each chac chan ve toi nuoc nha. Trong 
luc do, Doraida up mat vao tay toi de khoi phai nhin thay cha, 
va toi nghe thay nang keu cau Lela Marien phu ho cho chung 
toi. 

Di duoc ba chuc hai ly thi troi sang va thuyen chung toi chi 
each dat lien co ba tarn sung hoa mai, tren bo vang ve, khong 
so bi ai phat hien. Luc nay bien da lang, chung toi co boi thuyen 
ra ngoai khoi; khi da each bo duoc gan hai dam, chung toi bao 
cac tay cheo thay phien nhau nghi de an uong vi trong thuyen 
co mang theo day du luong thuc, nhung ho dap la chua phai 
luc nghi tay, nguoi nao khong phai cheo cii viec an truoc, con 
ho khong muon buong mai cheo; chung toi dong y. Bong co gio 
to noi len buoc chung toi phai ha cheo de giuong buom di ve 
phia Oran vi khong the boi theo hudng nao khac duoc. Chung 

Page 478 



DON QUUOTE.txt 

toi nhanh chong keo buom len va thuyen di duoc tren tarn hai ly 

mot gio. Luc nay chi con mot noi lo la gap phai tau vu trang di 
bien. Chung toi cho nhung nguoi Moro an; Nguoi choi Chua 
an ui ho, bao ho khong phai la nhung nguoi tu, khi nao co dieu 
kien se tha ngay. Anh cung noi nhu vay voi cha Doraida nhung 
ong nay dap: 

- Hoi nhung nguoi Kito giao kia! Ta trong cho gi vao su do 
luong va thien chi cua cac nguoi! Cho cho ta la mot ke qua 
kho dai nghi rang cac nguoi se tra lai tu do cho. Cac nguoi da 
phai lieu mang bat ta di thi cac nguoi se khong tha ta ra mot 
each de dang dau, nhat la cac nguoi lai biet ta la ai va thay rang 
co the kiem duoc mot mon loi. Neu cac nguoi dinh dat gia, ta 
xin nop tat ca nhung gi cac nguoi muon de chuoc lai tu do cho 
ta va cho diia con gai bat hanh cua ta hoac neu khong duoc thi 
chi can cho diia con gai nay thoi vi no la phan to Ion va tot dep 
nhat cua linh hon ta. 

Noi roi, ong khoc 16c tham thiet khien tat ca chung toi deu mui 
long; Doraida cung phai ngung mat len nhin. Khi thay cha khoc 
16c nhu vay, nang cam long khong dau, dung len va toi 6m Ahi 
Morato, ap mat minh vao mat cha, roi ca hai cha con cung niic 
no khoc khien trong bon chung toi co nhieu nguoi cung khoc 
theo. Khi nhin thay con gai minh an mac sang trong, nu trang 
day nguoi, ong ta hoi: 

- Sao lai the nay, con gai ta? Toi qua, truoc khi xay ra noi bat 

hanh khung khiep cho cha con ta, ta thay con van ao quan binh 

thuong, vay ma luc nay, mac du con khong co du thoi gio de 

Page 479 



DON QUUOTE.txt 

trang diem va ta cung khong mang lai cho con mot tin gi dang 
phai an mung, co sao ta thay con khoac tren nguoi nhung ao 
quan dep nhat ma ta da sam cho con khi cha con ta con song 
nhung ngay tuoi dep yen lanh? Hay tra loi ta di vi viec nay con 
lam ta kinh ngac, hai hung hon ca tai hoa ma ta dang gap phai. 
Nguoi choi Chua dich lai cho toi nghe tat ca nhung loi Ahi 
Morato noi voi con gai, trong khi do Doraida lang yen khong 
dap. Khi nhin thay o mot goc chiec horn ma con gai minh van 
dung de cat do nu trang, lai biet rang chiec horn do xua nay 
van de o Arhel chii khong mang den khu vuon, ong ta cang 
sung sot voi hoi Doraida nguyen nhan vi sao chiec horn lai lot 
vao tay chung toi va o trong do co gi. Khong cho Doraida tra 
loi, Nguoi choi Chua dap: 

- Xin ngai cho mat cong hoi con gai minh ngan ay cau vi chi can 
toi tra loi mot cau, ngai se ro het chuyen. Xin thua voi ngai rang 
co ta da la mot nguoi Ki-to giao va chinh co ta da pha tung 
xieng xich mang lai tu do cho cuoc doi tu day cua chung toi. 
Theo toi hieu, co ta xuong thuyen nay ra di mot each tu 
nguyen, vui ve, cam thay minh nhu mot nguoi dang tu trong 
bong toi ra ngoai anh sang, tu coi chet tro ve cuoc song, tu toi 
tarn den voi vinh quang. 

- Nhung dieu nguoi nay noi co dung khong, ha con gai ta? Ahi 
Morato hoi. 

- Dung a, Doraida dap. 

- Vay ra con da la mot nguoi Kito giao va chinh con da nop ta 

Page 480 



DON QUUOTE.txt 

cho ke thu u? 

- Vang, con la mot nguoi Kito giao, nhung con khong phai la 
ke day cha vao tinh canh nay vi long da con khong bao gio 
muon roi bo cha hoac lam hai cha ca; con chi muon lam mot 
dieu tot cho con thoi. 

- The dieu tot do cua con la gi? 

- Xin cha hay hoi Lela Marien, Nguoi se noi cho cha hieu ro 

hon. 

Vua nghe thay vay, nhanh nhu chop, Ahi Morato lao dau 

xuong bien; may sao bo ao quan lung thung cua ong lam cho 

nguoi ong noi len mat nuoc, neu khong, chac ong da chet duoi 

roi. Doraida keu am yeu cau vot cha minh len. Chung toi xo toi, 

turn lay ao, keo len; Ahi Morato bi sac nuoc, bat tinh nhan su. 

X6t xa trong long, Doraida khoc 16c tham thiet nhu the cha 

minh da chet roi vay. Chung toi doc nguoc ong ta xuong lam 

ong ta non ra rat nhieu nuoc va chung hai tieng sau thi tinh. 

Trong thoi gian do, gio quay chieu buoc chung toi phai men 

theo bo, va chung toi phai ra sue cheo de thuyen khoi giat vao 

dat lien. May sao, thuyen toi mot cho dau ke sat mot mom dat 

nho ma nguoi dan Moro goi la mui Cava Rumia, co nghia la 

Nguoi dan ba Kito giao xau xa. Dan Moro ke lai rang Cava, 

nguoi da gay ra su suy sup cua nuoc Tay Ban Nha, duoc chon 

tai day va, theo tieng Arap, cava co nghia la nguoi dan ba xau 

xa, con rumia nghia la Kito giao. Mot khi bat buoc phai dau 

thuyen tai day, ho coi do la mot diem go, va chi khi nao that 

can thiet ho mdi chiu do lai. Doi vdi chung toi, day khong phai 

Page 481 



DON QUUOTE.txt 

la cho tru chin cua nguoi dan ba xau xa ma la mot ben dau 

thuyen rat chac chan trong luc song to gio ca nay. Chung toi cat 

nguoi canh gac tren bo, va tay van nam mai cheo, chung toi lay 

luong thuc do Nguoi choi Chiia mua, mang ra an. Roi voi tat 

ca tarn long thanh kinh, chung toi cau Chua va Due Me giup do 

phu ho cho moi nguoi ket thuc thang loi chuyen di da duoc ma 

dau mot each may man nay. Theo loi cau khan cua Doraida, 

chung toi chuan bi dua cha nang va nhiing nguoi Moro bi troi 

len bo, vi nang khong du can dam va bung da nao nhin thay cha 

minh bi troi va nhung nguoi dong chung bi bat lam tu nhan. 

Chung toi hiia se thi hanh ngay trudc khi thuyen roi ben vi tha 

ho ra o mot noi vang ve nhu the nay khong co gi nguy hiem 

niia. Nhiing loi cau nguyen cua chung toi khong uong va da 

thau toi troi. Mat bien lai em a, nhu khuyen khich chung toi hay 

vui ve tiep tuc cuoc hanh trinh. Chung toi coi troi cho nhung 

nguoi Moro va tha rung nguoi mot len bo khien ho rat ngac 

nhien; khi den luot cha Doraida, luc nay da hoan toan tro lai 

tinh tao, ong ta noi: 

- Hoi nhung nguoi Kito giao, tai sao cac nguoi lai nghi rang 

diia con gai xau xa nay vui mung vi cac nguoi tra lai tu do cho 

ta? Cac nguoi tuong rang no hieu thao voi ta u? Khong dau, 

no muon the chi vi su co mat cua ta ngan tro khong cho no 

thuc hien duoc nhiing y do xau xa ma thoi. Cac nguoi dung 

nghi rang no thay doi tin nguong vi cho rang ton giao cua cac 

nguoi hay ho hon ton giao cua chung ta ma vi no biet rang tren 

dat nude cua cac nguoi, nhung hanh dong bat nhan bac ac 

Page 482 



DON QUUOTE.txt 

dugc dung rung han a nuoc ta. 

Trong luc Ahi Morato noi, toi va mot nguoi nua phai giu chat 
hai canh tay ong, so xay ra chuyen chang lanh. 6ng ta quay ve 
phia Doraida noi tiep: 

- Hoi diia con gai xau xa va dai dot kia! Mi ma mat va mat tri 
roi sao ma di theo lu cho thu dich cua chung ta? Ta nguyen rua 
ngay gio ta da sinh ra mi, ta nguyen rua cong lao cham soc nuoi 
nang cua ta doi voi mi! 

Thay Ahi Morato con muon noi niia, chua chiu thoi, toi voi 
dua ong len bo. Thuyen di roi nhung ong van tiep tuc nguyen 
rua, than van, cau Mahoma hay keu goi thanh Ala huy diet 
chung toi va lam cho chung toi nhuc nha khon kho. Thuyen 
giuong buom len va dan dan xa bo; chung toi khong nghe thay 
loi nua nhung nhin thay ong ta but het rau toe va Ian Ion ra dat; 
co mot luc ong ta gao to den noi chung toi nghe duoc rat r5 
ong ta keu: 

- Hay tro lai, con gai yeu cua ta, hay tro lai day, ta se tha thu 
het! Hay trao cho nhung nguoi do tat ca cua cai ma ta coi nhu 
da thuoc ve ho roi. Hay tro lai an ui nguoi cha dau kho cua 
con. Neu con bo ta thi ta cung se bo mang tren bai cat hoang 
vang nay. 

Nghe cha goi, Doraida buon rau khoc 16c, nang chi biet noi voi 
cha: 

- Cha oi, cau thanh Ala phai Lela Marien den an ui cha trong 
phut giay dau buon nay. Chinh Lela Marien da bao con theo 

Page 483 



DON QUUOTE.txt 
dao Ki-to va chinh Ala biet rang con khong the nao lam khac 

duoc. Nhung nguoi Ki-to giao tren thuyen nay khong he ep 

buoc con. Du con khong chiu di theo ho va cii o lai nha thi dieu 

do cung khong the xay ra duoc vi long con da quyet thuc hien 

dieu mong uoc chinh dang cua con tuy cha than yeu coi do la 

xau xa. 

Doraida noi nhung cha nang dau co nghe duoc vi chiing toi 

khong nhin thay bong ong dau nua. Trong luc toi an ui vo ve 

nang, moi nguoi van tiep tuc cuoc hanh trinh. Gio thoi xuoi va 

chung toi deu tin la sang horn sau se nhin thay ben bo nuoc lay 

Ban Nha. The nhung, xua nay khong bao gio hoac it khi hanh 

phuc den vdi con nguoi ta mot each trot lot de dang ma thuong 

kem theo mot trac tro, tai hoa gi do. Co le so phan cua chung 

toi muon nhu vay hoac gia nhiing loi nguyen nia cua Ahi 

Morato da co hieu luc chang, vi nhiing loi nguyen cua bat cii 

mot nguoi cha nao deu dang so ca. Vao khoang ba gio sang, 

thuyen dang bang bang re song, buom cang phong, mai cheo 

gac len khong can hoat dong vi gio thuan, bong dau duoi anh 

trang sang to hien ra o phia truoc con thuyen cua chung toi mot 

chiec tau, buom hinh vuong giuong thang, than tau hoi nghieng 

ve mot ben. Tau di rat gan khien chung toi phai voi cuon buom 

de khoi va phai; con tau cung lai tranh ra de nhuong duong cho 

chung toi. Tren tau co tieng nguoi hoi chung toi la ai, di dau va 

tu dau toi; thay hoi bang tieng Phap, Nguoi choi Chua bao 

chung toi: 

- Dung ai tra loi, bon nay dung la bon cuop bien Phap, chung 

Page 484 



DON QUUOTE.txt 

khong tha ai dau. 

Theo loi cua Nguoi choi Chua, khong ai dap ca. Thuyen chiing 
toi tien len bo lai con tau o phia sau. Bong dung hai phat dai 
bac no, co le ban lien tiep thanh thu mot phat cat ngang cot 
buom thuyen chiing toi, ca cot Ian buom vang xuong bien; phat 
thii hai trung vao giua than thuyen, pha toac ra, may khong ai 
viec gi. Thay thuyen sap chim, chung toi voi cau ciiu nhiing 
nguoi o tren tau vot len de khoi chet duoi. Ho dung tau lai, viit 
xuong bien mot chiec xuong, roi co muoi hai nguoi Phap nhay 
xuong mang theo ca sung hoa mai va moi lua. Thay chiec 
thuyen chim xuong nude va chung toi chi co it nguoi, ho cho 
chung toi len xuong, bao rang vi chung toi bat nha khong tra loi 
ho nen moi xay ra chuyen the nay. Nguoi choi Chua lang lang 
cam chiec horn cua cai cua Doraida quang xuong bien, khong 
de cho ai nhin thay. Chung toi len tau. Bon Phap hoi chung toi 
tat ca nhung dieu chung muon biet, roi nhu nhung ke tu thu, 
chung lot het quan ao tien nong cua chung toi, ke ca doi vong 
chin cua Doraida khien nang rat buon phien; rieng toi khong 
buon vi chuyen do ma chi lo sau khi chung da lot het nhiing do 
trang sue quy gia cua nang, chung se lot mot vat quy nhat ma 
nang van nang nui. Cung may bon nay chi biet den tien ma thoi, 
nhung long tham lam cua chung thi that vo do vi chung co the 
lot ca nhung bo quan ao tu cua chung toi neu thay co loi. Mot 
so trong bon chung co y kien la nen quan ca bon toi vao mot 
tarn buom roi viit xuong bien cho mat tarn vi tau cua chung 

Page 485 



DON QUUOTE.txt 

dang tren duong toi mot hai cang Tay Ban Nha de buon ban 

duoi danh nghia la mot tau buon Phap; neu chiing de bon toi 

song thi se 16 va bi trung tri. Nhung ten thuyen truong - ke da 

tuoc doat het cua cai cua nang Doraida yeu dau cua toi - cho 

rang lam mot me nhu the cung du roi, khong can toi mot cang 

nao o Tay Ban Nha nvia ma co the ngay trong dem vuot eo 

bien Hibraltar tro ve ben xuat phat la La Rochela; tat ca tan 

thanh. Ngay horn sau, chiing cap cho bon toi mot chiec thuyen 

con co trang bi du de di not quang duong ngan ngui con lai vi 

luc nay, dat Tay Ban Nha da hien ra phia xa. Noi mung tim 

thay tu do lam chung toi quen het moi buon phien, nhu the 

khong co chuyen gi xay ra vay. 

Vao khoang giiia trua, bon Phap tha chung toi xuong chiec 

thuyen con, lai cap cho hai thung nude ngot va mot it banh kho; 

rieng ten thuyen truong - chang hieu co phai vi no ai ngai cho 

nang Doraida xinh dep hay khong - da tang nang toi bon muoi 

dong tien vang khi nang roi tau Phap; y con cam khong cho lau 

la lot bo y phuc nang dang mac bay gio. Chung toi cam on long 

tot cua chung, to ra biet on hon la oan trach, roi chung toi 

xuong thuyen. Chiec tau Phap xa dan di ve phia eo bien, con 

bon toi cii hudng theo phia dat lien truoc mat ra sue cheo. Luc 

mat troi sap Ian thi thuyen cua chung toi da gan bo lam roi va 

moi nguoi deu tin la co the len bo truoc dem. Horn do khong 

co trang, troi lai toi ma chung toi thi chang biet thuyen minh 

dang boi o cho nao, cho nen neu cap ben e bat loi. Tuy nhien 

da so co y kien la cii boi vao du trong bo la vung nui da hay 

Page 486 



DON QUUOTE.txt 

khong co nguoi cung khong sao. Theo y ho, lam nhu vay se 
khong lo cham tran bon cuop bien o Tetuan, bon nay thuong 
xuat phat tu Berberia luc dem, tang sang toi bo bien Tay Ban 
Nha, cuop boc xong xuoi lai quay tro ve nha nghi ngoi. Qua 
nhung y kien trao di doi lai, chung toi quyet dinh cii boi vao tu 
tu, va neu bien lang, chung toi se tuy tinh hinh ma len bo. Moi 
nguoi dong y. Vao luc gan nua dem, thuyen cua chung toi toi 
chin mot qua nui cao chot vot, hinh thu ky di, o each mat bien 
mot chut khien chung toi co the do bo de dang. Thuyen giat 
vao bai cat, chung toi dat chin len bo, quy xuong hon mat dat, 
mung mung tui tui cam ta Thuong de da ban cho mot niem 
hanh phuc khong gi so sanh noi. Chung toi lay so luong thuc 
con lai trong thuyen, keo thuyen len bo roi ca bon nit len nui; 
toi gio phut nay, chung toi van chua yen long, khong hieu 
khoang dat duoi chan minh co that la dat Ki-to giao hay 
khong. 

Toi cam thay troi sang cham hon moi ngay. Chung toi leo len 
tan dinh nui de tim xem co lang xom hay leu tru cua nhiing 
nguoi chan cuu khong. Nhin cang mat van chang thay lang 
mac, bong nguoi hay duong di loi lai dau. Chung toi quyet dinh 
di sau vao dat lien de co the gap nguoi ma hoi han tinh hinh. 
Dieu lam toi ay nay nhat la thay Doraida phai di bo tren quang 
duong go ghe nay; co luc toi c5ng nang, nhung nhin toi vat va, 
nang cam thay con met hon di bo va vi the nang khong chiu 
c5ng, cii can rang nam tay toi ma di mot each vui ve. Moi di 

Page 487 



DON QUUOTE.txt 

duoc mot doan da nghe co tieng chuong chiing to dau day co 

dan cuu; chiing toi chain chii nhin thi thay duoi chin mot cay 

soi dien dien co mot chang chan cuu dang mai me dung dao 

vot gay. Chung toi goi to; anh ta ngiing dau va diing day. Nhu 

ve sau anh ta ke lai, thoat nhin thay Nguoi choi Chiia va 

Doraida an mac theo kieu Moro, anh ta ngo la bon cuop o 

Berberia toi, voi chay tuot vao khu rung truoc mat ho hoan am 

len: 

- Bon Moro, bon Moro toi! Co bon Moro! Chien dau, chien 

dau! 

Thay anh ta keu, chiing toi liing tiing khong biet xii tri ra sao. 

Biet rang nhiing tieng keu se bao dong moi nguoi va doi ky 

binh bo bien se keo toi, chiing toi bao Nguoi choi Chiia coi bo 

y phuc Moro va hay mac chiec ao tu ciia mot nguoi trong bon, 

de anh nay mac chiec so-mi con lai cung duoc; roi, vua cau 

Chiia phu ho, chiing toi Ian theo con duong ciia anh chang chan 

cuu vua di, cho doi ky binh toi. Chiing toi doan khong sai. Di 

duoc chung hai tieng dong ho, vua o trong rung ra toi dong 

bang thi thay co nam chuc ky binh dang phi nhanh toi. Nhin 

thay ho, chiing toi dung lai cho. Toi noi, chang thay bon cuop 

Moro dau ma chi gap mot dam nguoi Ki-to giao quan ao ta 

toi, mot nguoi trong doi ky binh ben hoi co phai vi chiing toi ma 

anh chan cuu no da keu ciiu am I khong. Toi dap: "Phai". Toi 

chua kip len tieng ke lai su tinh va gioi thieu bon toi la ai, tu 

dau toi, thi mot nguoi trong bon toi nhan ra nguoi ky binh va 

noi: 

Page 488 



DON QUUOTE.txt 

- Cam ta Thuong de da dan chung ta toi nai dat lanh nay! Neu 
toi khong nham, manh dat tren do chiing ta dang dung la mien 
Velex Malaga, va neu nhung nam thang tu day chua lam cho 
toi quen con nguoi dang noi chuyen voi chiing toi thi ngai chinh 
la Pedro de Buxtamante, chii ruot toi. 

Anh ta vua diit loi, nguoi ky binh voi nhay xuong ngira chay lai 
6m hon va noi: 

- Chau yeu quy cua long ta va cua ca doi ta, ta nhan ra chau 
roi; ta, chi ta tiic la me chau, va tat ca nhving nguoi than cua 
chau deu buon phien vi tuong chau da qua doi. Gia dinh chau 
con ca va Chua da de cho ho lam nguoi de ngay nay duoc 
hanh phuc gap lai chau. Gia dinh duoc tin chau o Arhel, nay 
nhin ao quan cua chau cung nhu cua tat ca moi nguoi o day, ta 
doan rang ca doan da gianh lai tu do mot each ky dieu. 

- Dung nhu vay day a; chung chau se co thoi gio ke dau duoi 
cau chuyen cho chu nghe. 

Khi biet chung toi la tu nhan Ki-to giao tro ve, tat ca doi ky 
binh nhay xuong dat va moi chung toi len ngua de dua ve tinh 
Velex Malaga o each do mot dam rudi duong. Theo loi chung 
toi chi dan, mot so ky binh di ra bo bien khieng chiec thuyen 
con ve tinh, con chung toi leo len ngua ngoi ghep dang sau, 
rieng Doraida duoc ngoi con ngua cua ong chu nguoi tu. Dan 
chung trong tinh da duoc mot nguoi ky binh ve truoc bao tin, 
keo ra don chung toi. Ho khong ngac nhien thay co nhiing 
nguoi Kito giao tro ve hoac co nhving nguoi tu Moro toi vi da 

Page 489 



DON QULJOTE.txt 

thuong gap nhung canh tuong tu a vung ba bien nay, nhung ho 

rat ngac nhien trade nhan sac cua Doraida. Qua that trong 

nang luc nay dep tuyet voi; noi nhoc nhan doc duong cong voi 

niem vui thay minh da chac chan dat chin len dat Kito giao lam 

cho khuon mat nang rue len nhung anh sac tiroi dep, va neu 

nhu khong phai do tinh yeu lam mu quang, toi dam noi la tren 

doi nay khong co ai dep hon nang, it nhat toi cung chua gap 

mot nguoi nao dep nhu vay. 

Chung toi di thang toi nha tho de ta on Chua. Vao trong nha 

tho, Doraida noi la co nhieu hinh anh giong nhu Lela Marien. 

Chung toi bao nang rang do chinh la hinh anh Lela Marien; 

Nguoi choi Chua cung ra sue giai thich them de nang hieu rang 

moi hinh anh do deu tuong trung cho Lela Marien ma nang van 

ton tho. Von di thong minh va nhan thiic nhanh, Doraida nghe 

ra ngay. Sau do, chung toi duoc dua ve nghi tai cac nha dan; 

nguoi tu co ong chu trong doi ky binh dua Nguoi choi Chua, 

Doraida va toi ve nha bo me anh ta la mot gia dinh kha gia, va 

chung toi duoc tiep dai an can nhu con cai trong nha. 

Chung toi nghi lai o Velex Malaga sau ngay; Nguoi choi Chua, 

sau khi do hoi duoc tinh hinh, di Granada va tro lai Thanh hoi 

sau khi da chiu su tham sat cua ton giao phap dinh; nhiing 

nguoi khac cung di moi nguoi moi phuong tuy theo yeu cau 

rieng tung nguoi. Con lai Doraida va toi voi trong tui bon chuc 

dong tien vang ma vien thuyen truong da co nha y tang cho 

Doraida. Voi so tien do, toi mua con lua ma nang vua cudi toi 

day; cho toi gio, toi da cham soc nang nhu mot nguoi cha va 

Page 490 



DON QUUOTE.txt 

mot nguoi giam ma, chua dam nghi nang da la vg toi. Muc dich 
cua toi la di tim xem cha toi co con song khong, cac em toi co 
gap may hon toi khong, mac du troi kia da dem lai cho toi mot 
nguoi ban duong nhu Doraida khien toi khong con cau mong 
mot so phan nao khac du tot dep den may chang nua. Tren 
duong, Doraida da nhan nai chiu dung moi gian lao thieu thon 
va to ve tha thiet muon som tro thanh mot nguoi Ki-to giao 
khien toi phai kham phuc va san sang phung su nang suot doi. 
Tuy nhien, trong luc mung vui thay minh va Doraida se huong 
hanh phuc ben nhau, co mot y nghi khien toi khong khoi ban 
khoan: mot khi ve toi que nha, lieu toi co tim duoc mot noi cho 
Doraida nuong than khong? Lieu thoi gian va su chet choc co 
mang lai nhung bien co gi ghe gom cho nha cua, gia dinh toi 
khong? Va mot khi cha toi va cac em toi chet ca roi, lieu co ai 
con nhan ra toi khong? 

Thua cac ngai, toi khong con dieu gi ke nua. Cau chuyen co ly 
ky ly thu hay khong, dam mong cac ngai sang suot nhan xet 
cho; chi xin thua rang toi con muon ke van tat hon mac du toi 
da luge bdt nhieu chi tiet de khoi ruom tai cac ngai. 

Chuong XLH 

CHUYEN M6l TRONG QUAN TRO CUNG NHCNG STJ 

VIEC KHAC DANG Dl/OC KE LAI 

Nguoi Tu vua diit loi, Don Phernando len tieng: 

- Thua ngai dai uy, qua that loi ke chuyen cua ngai rat hap dan, 

cung hap dan nhu noi dung cau chuyen moi me va ky la nay. 

Page 491 



DON QUUOTE.txt 

Toan bo cau chuyen that ly ky, la lung va day ray nhung sir bat 

nga khien nguoi nghe phai say me, hoi hop. Nghe ngai ke, 
chung toi deu rat thich thu, va gia thii ngay mai con duoc nghe 
cau chuyen nay, chung toi van vui long nghe lai. 
Bang nhung loi le rat chin tinh, Cardenio va moi nguoi nhan 
het sue giup do vien dai uy khien anh ta khong khoi cam dong 
truoc tarn thinh tinh cua ho. Dae biet Don Phernando moi anh 
ve nha minh, hiia se noi voi hau tuoc anh trai do dau Doraida 
khi nao lam phep thong cong cho nang; chang con nhan giup 
do anh tro ve que nha bang nhung phuong tien xiing dang voi 
cuong vi cua anh. Vien dai uy het loi cam on Don Phernando 
nhung khong dam nhan su giup do tan tinh do. 
Mat troi xuong dan. Vao luc chap toi, co mot co xe ngua cung 
may ky si toi quan tro xin ngu do. Vo chong chu quan dap la 
trong quan khong con mot tac dat thua. Trong so nhving nguoi 
ky si da buoc vao quan, co tieng noi: 

- Du sao cung khong the thieu cho nghi cho ngai boi tham day. 
Nghe thay vay, vo chu quan cuong quyt dap: 

- Thua ngai, qua that trong nha chau khong co giuong. Chac la 
ngai boi tham mang giuong di theo; neu nhu vay, xin moi ngai 
vao nghi ngoi; chau va nha chau xin nhuong buong rieng hau 
ngai. 

- Tot lam, ky si dap. 

Trong luc do, tu trong xe ngua co mot nguoi dan ong buoc ra. 

Nhin bo y phuc - ao thung dai, tay ao rong va xe - nguoi ta 

cung doan duoc chiic vu va nghe nghiep cua ong la boi tham 

Page 492 



DON QUUOTE.txt 
nhu ky si theo hau vua gidi thieu; tay ong ta dat mot tieu thu 
tuoi chung doi tarn, mac quan ao di dudng. Trong co gai vua 
xinh dep vua duyen dang khien moi ngudi deu tram tro tarn 
tac, vi thu ho chua nhin thay Dorotea, Luxinda va Doraida 
trong quan tro, chac chan ho se nghi rang kho tim dau ra mot 
co gai nhan sac nhu vay. Khi ay, Don Kihote dang diing ngay 
o ciia ra vao; nhin thay ong boi tham va co gai, chang ben cat 
giong noi: 

- Ngai co the an tarn vao nghi trong lau dai nay; tuy no chat 
choi va thieu tien nghi, nhung o doi khong co su chat choi va 
bat tien nao co the ngan tro duoc cac quan nhan va van nhan, 
nhat la mot khi ho duoc mot nguoi dep chi loi nhu ngai dang 
duoc tieu thu xinh dep day dan duong. Doi vdi nang, khong 
nhung cac lau dai phai mo toang cua ma ngay da tang cung 
phai tach doi, nui cung phai cui dau de nghenh tiep. Xin moi 
ngai hay budc vao trong thien dang nay; o day co cac vi tinh tu 
xiing dang de ket ban voi ngoi sao di ben canh ngai; o day ngai 
se gap nhiing dung si cu khoi va nhung giai nhan tuyet the. 
Nghe Don Kihote noi, ong boi tham rat doi ngac nhien; ong 
nhin chang hiep si tu dau den chan. Hinh thu cua Don Kihote 
cung lam cho ong khong kem phan ngac nhien. Ong chua kip 
dap thi lai mot phen sung sot khi nhin thay Luxinda, Dorotea va 
Doraida: so la khi nghe tin co dam khach moi tdi quan tro, nhat 
la khi nghe vo chu quan ca rung sac dep cua co gai moi tdi, ba 
co voi chay ra. Don Phernando, Cardenio va Cha xii nghenh 

Page 493 



DON QUUOTE.txt 

don ong boi tham mot each gian di va nha nhan hon. Truoc 

nhung loi chao moi va canh tuong do, ong boi tham khong biet 

noi gi. Luxinda, Dorotea va Doraida cung an can moi co gai 

vao nha tro, cuoi cung, ong boi tham da nhan ra nhung nguoi 

trong quan tro deu la nguoi tu te sang trong, duy bo dang, mat 

mui va thai do cua Don Kihote lam ong kho hieu. Sau khi da 

tham hoi nhau va can nhac ve nhving tien nghi cua quan tro, moi 

nguoi di tdi mot quyet dinh giong nhu luc truoc tiic la danh cho 

cac co gai can buong da nhieu Ian duoc nhac toi, con dam dan 

ong nghi o me ngoai de canh gac luon the. Ong boi tham yen 

tarn thay con gai minh - tuc la tieu thu di cung - nghi chung vdi 

cac co gai trong quan tro, va rieng co gai cung hai long. The la 

voi chiec giuong chat hep cua chu quan va chiec giuong cua 

ong boi tham mang theo, bon co thu xep duoc mot cho nghi 

cung kha tuom tat, khong ngo duoc vay. 

Tu luc nhin thay ong boi tham, Nguoi Tu da ngo ngo trong 

bung rang do la em trai minh; anh ben hoi mot nguoi di theo 

hau xem ten ong ta la gi, que quan o dau; nguoi hau dap: 

- Do la ong cu Huan Perex de Vietma; nghe dau que ong ta o 

mien nui Leon. 

Nhung loi cua nguoi hau cung nhung dieu trong thay khien 

Nguoi Tu ket luan rang ong boi tham chinh la diia em trai da di 

theo nghe khoa cu theo y kien cua cha minh. Phan cam dong, 

phan mung ro, anh voi moi rieng Don Phernando, Cardenio va 

Cha xii ra mot cho, noi ro su the va khang dinh rang ong boi 

tham no la em ruot minh. Nguoi hau con cho anh biet them 

Page 494 



DON QUUOTE.txt 

rang ong ta duoc cu di nham chiic boi tham tai toa an a 
Mehico ben chau My, rang tieu thu di theo la con gai ong ta, 
vua ra doi thi me chet, rang ong ta rat giau co vi vo chet de lai 
cho ong cua hoi mon va diia con gai. Nguoi Tu nho ba nguoi 
gop y nen lam the nao de em trai nhan ra minh, truoc het la lam 
each nao de biet duoc thai do cua em minh se lanh nhat hay 
von va mot khi nhan ra ong anh trong tinh trang xac xo nhu 
vay. 

- De toi lam viec do, Cha xii noi. Va lai, thua ngai dai uy, 
chiing ta co the tin rang em trai ngai se an can tham hoi ngai vi 
dao diic va sir chin chan ma ong ta bieu 16 qua thai do chving 
chac cua minh chiing to ong ta khong phai la mot con nguoi 
bac ac bat nhan hoac khong biet xu su dung miic truoc nhiing 
tinh huong bat ngo. 

- Du sao toi cung muon di bang con duong vong, khong de em 
toi nhan ra toi mot each qua dot ngot. 

- Toi da thua vdi ngai la toi se giai quyet viec nay khien cho 
moi nguoi deu dep long. 

Luc nay, bua an da duoc don ra, moi nguoi ngoi vao ban; 
Nguoi Tu va cac co gai an rieng o buong trong. Givia bua an, 
Cha xii cat tieng noi: 

- Thua ngai boi tham, trong thoi gian may nam toi bi cam tu o 
Conxtantinopla, toi co mot nguoi ban cung ten vdi ngai. Do la 
mot quan nhan, mot dai uy noi tieng dung cam trong cac don vi 
bo binh Tay Ban Nha. The nhung, anh ta cang dung cam bao 

Page 495 



DON QUUOTE.txt 

nhieu lai cang bat hanh bay nhieu. 

- Thua ngai, vien dai uy do ten gi? ong boi tham hoi. 
Cha xii dap: 

- Ten anh ta la Rui Perex de Vietma, que tai mot lang o mien 

niii Leon. Anh ta co ke cho toi nghe mot cau chuyen ve cha 

anh va cac em trai cua anh. Qua that, neu khong do mot nguoi 

diing dan nhu anh ta ke, toi se nghi rang do la mot cau chuyen 

hoang duong ma cac ba lao thuong ke trong dem dong, ben 

canh ngon liia hong. Anh ta ke voi toi rang cha anh da chia gia 

tai cho ba con trai va khuyen bao ho nhung loi con chi tinh hon 

ca Caton. Nghe theo loi cha, anh chon nghe vo, va toi co the 

noi duoc rang nghe do da lam cho anh vinh hien vi chi trong co 

may nam sau, nho su dung cam va co gang ban than, nho vao 

nhiing due tinh cua minh, anh da len toi chiic dai uy bo binh va 

cii cai da ay thi chang bao lau anh se duoc thang chuc dai ta. 

The nhung van rui da den voi anh vi chinh o cho anh dat hy 

vong bao nhieu thi lai gap that vong bay nhieu: anh da bi mat tu 

do trong cai ngay day hanh phuc tu do doi voi bao nhieu nguoi 

khac, do la ngay xay ra tran Lepanto. Toi bi bat trong tran La 

Goleta. Trai qua nhieu bien co, chung toi ket ban voi nhau o 

Conxtantinopla. Sau do, anh ta di Arhel va toi duoc biet rang 

tai do anh da gap mot trong nhung chuyen ky la nhat tren doi. 

Tiep tuc cau chuyen, Cha xii ke van tat cuoc gap go giiia 

Nguoi Tu voi Doraida. Ong boi tham lang tai nghe va, co the 

noi rang trong cuoc doi lam boi tham cua ong cho toi nay, chua 

bao gio ong cham chu nghe nhu vay. Cha xii dung lai o doan 

Page 496 



DON QUUOTE.txt 

bon cuop bien Phap lot het cua cai cua nhung nguoi Ki-to giao 
a giua bien khai khien cho ban ong va co gai Moro xinh dep 
lam vao canh ngheo kho thieu thon; ong noi: 

- Tu day, toi khong biet tinh hinh cua ho ra sao, khong hieu co 
toi duoc dat Tay Ban Nha khong hay da bi bon cuop dua ve 
Phap roi. 

Ngoi nap mot cho gan do, vien dai uy vua chii y nghe Cha xii 
noi, vua quan sat thai do cua em minh. Nghe Cha xii ke xong, 
ong boi tham thot ra mot tieng tho dai nao nuot, rung rung 
nude mat noi: 

- 6i, thua ngai, neu ngai biet rang nhung dieu ngai vua ke da 
lam toi xuc dong chung nao va da khien toi khong cam duoc 
nuoc mat mac du toi co giu khong de trao ra! Vien dai uy dung 
cam ma ngai vua nhac toi chinh la anh trai toi. Vdi mot tinh than 
va mot y chi cao ca hon ca toi va em toi, anh da chon con 
duong vinh quang cua chien tranh, mot trong ba con duong ma 
cha toi da vach ra cho chung toi nhu anh toi da ke voi ngai 
khien ngai tuong do la chuyen hoang duong. Con toi theo nghe 
khoa cu va phan nho Chua, phan nho vao su can cu cua ban 
than, toi da duoc nhu ngay nay. Em trai toi hien dang song o 
Peru; no rat giau co va so tien no gui ve cho cha toi va toi 
khong nhung ngang voi so tien cha toi da chia cho no ma con 
du de cha toi thoa man tinh hoang toang cua nguoi. Cling voi 

so tien do, toi da co the theo hoc mot each ung dung dang 
hoang va dat duoc mot dia vi nhu ngai thay. Cha toi con song 

Page 497 



DON QULJOTE.txt 

va mong moi duoc biet tin ve diia con ca cua minh; hang ngay 

nguoi van cau nguyen Chua dung de cho cai chet bat nguoi 

phai nham mat truoc khi nguoi nhin thay doi mat day sue song 

cua con trai minh. Toi ciing lay lam la vi xua nay anh toi la mot 

nguoi khon ngoan, vay ma qua bao kho khan trac tro ciing nhu 

thanh dat, anh toi khong he bao tin ve cho cha toi vi rang neu 

cha toi hoac anh em chung toi biet chuyen nay, anh toi se 

khong can phai trong cay vao cay sao mau nhiem de tu chuoc 

minh. Gio day, dieu lam toi lo lang la khong biet bon Phap co 

tha anh toi ra khong hay da giet chet de che lap hanh dong an 

cuop cua chung. Y nghi do khien toi khong con bung da nao 

tiep tuc cuoc hanh trinh nay mot each vui ve nhu khi moi ra di; 

trai lai no lam cho toi tro nen buon phien tren quang duong sap 

toi. Oi, anh trai yeu quy cua em! Ai co the chi cho em biet gio 

day anh dang o noi nao de em toi tim va giai thoat cho anh khoi 

canh kho ai du em co phai chiu dung moi kho khan! Oi, ai se 

di bao tin cho nguoi cha gia cua chung ta rang anh van con 

song ! Du anh dang bi giam cam trong nhung ham nguc sau nhat 

o xii Berberia; hai em trai cua anh ciing se dung cua cai cua 

minh de dua anh ra khoi noi do. Oi, co gai Doraida xinh dep 

va hao hiep ! Ai co the bao den duoc an sau nghia nang cua co 

doi voi anh trai toi! Ai co the duoc du ngay phuc sinh cua linh 

hon co va ngay hon le cua co, nhirng ngay hanh phuc doi voi 

chung toi! 

Nghe tin ve anh minh, ong boi tham da thot ra nhirng loi xot xa 

nhu vay khien moi nguoi co mat deu to ve ai ngai truoc noi dau 

Page 498 



DON QUUOTE.txt 
buon cua ong. Thay y do cua minh va dieu mong muon cua 
vien dai uy da co ket qua tot, Cha xii khong muon keo dai 
nhung phut giay nang ne cho moi nguoi; ong dung len di vao 
buong cua Doraida cam tay nang dat ra, theo sau co Luxinda, 
Dorotea va con gai ong boi tham. Vien dai uy con dang cho 
xem Cha xii lam gi tiep thi thay ong ta cam luon tay minh va 
dan ca hai nguoi den trade mat ong boi tham va nhung ky si 
theo hau; ong noi: 

- Xin ngai boi tham hay ngung nuoc mat lai; dieu mong udc 
cua ngai da duoc toai nguyen vi truoc mat ngai la anh trai va 
chi dau yeu quy cua ngai. Day la dai uy Vietma, con day la co 
gai Moro xinh dep da het long giup do chang. Bon cuop bien 
Phap da lam cho hai nguoi tro nen ngheo kho de gio day ngai 
co dip to r5 tarn long hao hiep cua minh. 

Vien dai uy chay lai 6m lay em; thoat tien, ong boi tham gio hai 
tay ra can de nhin cho ro; den luc da nhan ra anh minh, ong 6m 
hon tham thiet, mung qua phat khoc khien da so nhung nguoi 
co mat cung khong cam duoc nuoc mat. Khong ai co the 
tuong tuong duoc - va cang khong the mo ta duoc - hai anh 
em da noi voi nhau nhung loi le nhu the nao va da boc 16 tinh 
cam den muc nao. Ho ke cho nhau nghe nhung doan duong 
da trai qua, bieu 16 nhiing tinh cam ruot thit man ma. Ong boi 
tham 6m hon Doraida, hua se nhuong gia tai cho, roi ong bao 
con gai 6m hon nang. Nhin co gai Tay Ban Nha xinh dep va co 
gai Moro tuyet the 6m nhau, moi nguoi lai mot phen nua xuc 

Page 499 



DON QUUOTE.txt 

ctong rai nude mat. Don Kihote lang yen quan sat, trong bung 

lay lam sung sot lam, cam thay nhung chuyen do deu la nhung 

hu ao cua nghe hiep si giang ho. Moi nguoi quyet dinh de vien 

dai uy va Doraida cung di voi ong boi tham ve Xeviia bao tin 

cho cha biet viec hai anh em da tim thay nhau sau khi vien dai 

uy thoat khoi canh tu day de, neu co the, ong ta se toi dir dam 

cudi va le lam phep thong cong cua Doraida. So di phai giai 

quyet gap nhu vay de ong boi tham kip di nham chiic vi co tin 

la trong vong mot thang se co mot doan tau roi ben Xeviia di 

Tan lay Ban Nha 1, neu bo Id dip do thi rat phien. Tom lai, 

moi nguoi deu vui ve ha he thay Nguoi Tu da gap may man. 

Luc nay da qua nua dem, moi nguoi bao nhau di nghi. Don 

Kihote nhan nhiem vu canh gac lau dai e co ten khong 16 hoac 

mot ke xau xa nao thay trong do co nhving giai nhan tuyet the 

ma dem long them muon lieu linh tan cong chang. Da biet tinh 

Don Kihote, moi nguoi chi cam on; khi nghe gioi thieu ve benh 

dien ro ky la cua chang hiep si, ong boi tham lay lam thu vi lam. 

Rieng Xantro Panxa rat kho vi phai ngu muon; bac thu xep 

duoc mot cho ngu tuom tat hon ca voi bo yen lua cua minh, bo 

yen se mang hoa Ion den cho bac nhu se ke duoi day. 

Sau khi cac co gai lui vao buong va dam dan ong cung da tarn 

xep duoc cho nghi, Don Kihote buoc ra ngoai lau dai lam 

nhiem vu canh gac nhu chang da nhan. 

Vao luc tang sang, bong dau cac co gai thay vong len mot tieng 

hat rat em ai du duong khien ho phai lang tai nghe, dac biet la 

Dorotea vi nang van thiic; nam ben canh Dorotea la Donha 

Page 500 



DON QUUOTE.txt 

Clara de Vietma - ten con gai ong boi tham. Khong the doan 
duoc nguoi co giong hat hay nhu vay la ai, chi biet nguoi do 
hat khong co nhac dem, tieng hat vong len khi o trong san, luc 
o gan tau ngua. Trong khi cac co gai con vua cham chii nghe 
vua ban khoan tir hoi, Cardenio toi tnroc ciia buong noi vong 
vao: 

- Ai con tinh hay lang nghe tieng hat cua mot chang chan la, 
tieng hat that me hon. 

- Chung toi da nghe thay roi, Dorotea dap. 

Cardenio di khoi, Dorotea lang tai cham chii thi nghe thay tieng 

ca rang: 

Chuong XLHI 

CAU CHUYEN LY THU VE CHANG CHAN LA CUNG 

NHLTNG SV VIEC LA LUNG KHAC XAY RA TRONG 

QUAN TRO 

"Ta la nguoi linh thuy si tinh. 

tren bien tinh mong menh 

ta boi moi khong hy vong 

tim dau thay ben bo, 

Ta huong theo ngoi sao 

hien ra o chan troi xa, 

ngoi sao sang va dep 

hon nhung ngoi sao hien ra tnroc mat Palinuro 1 

Ta khong biet ngoi sao dan ta toi dau, 

ta cu boi, mu quang, 

long day tin tuong hudng theo, 

khong chut hoai nghi lo ngai. 

Mot su de dat dang trach, 

mot su dung dan qua doi, 

la nhiing dam may phu kin 

moi khi ta cang mat nhin theo. 

Hoi ngoi sao sang to 

khien ta nhoc long deo duoi! 

Khi anh sang cua mi bi che lap 

la luc ta lia bo c5i doi". 

Page 501 



DON QUUOTE.txt 

Nghe toi do, Dorotea nghi la khong the de Clara la dip thuang 

thiic mot giong hat hay nhu vay, nang ben lay co gai day va 
noi: 

- Em tha loi cho chi da danh thiic em; chi vi chi muon em duoc 
thuang thiic mot giong hat hay tuyet tran, co le em chua rung 
nghe thay bao gio. 

Con dang ngai ngu, thoat dau Clara khong hieu Dorotea noi gi, 
phai hoi lai; den khi Dorotea noi ro, co voi cham chii nghe. Moi 
nghe nguoi hat duoc may cau, toan than co run ban bat nhu 
dot nhien len con sot ret nang; co 6m chat Dorotea va noi: 

- Oi, chi yeu dau cua linh hon va cuoc doi em! Chi goi em day 
lam chi? Dieu hanh phuc nhat ma so menh mang den cho em 
luc nay la hay bung tai bung mat em lai de em khoi phai nghe 
va nhin thay ca si bat hanh do. 

- Em noi gi vay? Nghe dau nguoi dang hat la mot chang chan la 
kia ma. 

- Khong phai dau, Clara dap; chang lam chii nhieu vung dat dai 
va con lam chii linh hon em niia, va neu chang khong chiu 
buong tha em ra, chac chan em se phai gan bo voi chang suot 
doi. 

DoRotea lay lam ngac nhien trudc nhving loi le gia gian ciia co 
gai va cam thay co khon ngoan truoc tuoi; nang noi: 

- Clara, nhving dieu em vua noi khien chi khong sao hieu noi. 

Hay noi ro hon cho chi biet the nao la linh hon, dat dai, va ca si 

co giong hat lam em phai boi roi do la ai. Nhung khoan da, chi 

khong muon vi phai de tarn tdi noi kinh hoang cua em ma bo lo 

Page 502 



DON QUUOTE.txt 
mot dip thuong thiic tieng hat liic nay dang chuyen sang mot 
baikhac. 

- Xin chieu y chi, Clara noi. 

De khoi phai nghe, co ta lay tay bit chat hai tai khien Dorotea 

cang ngac nhien. Ca si tiep tuc hat len rang: 

"Hoi niem hy vong em diu cua ta, vuot qua moi gian lao vat va, 

mi van ben gan dan buoc vao con duong ma mi da tu vach ra; 

chd nan chi khi thay moi buoc cua mi tien gan toi c5i chet. 
Nhung ke bieng nhac khong gianh duoc nhiing chien cong huy 

hoang, va nhiing ke khong dam duong dau voi so phan, chi 

muon an khong ngoi roi, cung khong the co hanh phuc. 
Neu phai tra gia dat de chiem duoc tinh yeu, dieu do cung rat 

cong bang hop ly vi co vat quy nao quy hon tinh yeu, va hien 

nhien khong ai ca rung mot viec ton it cong sue bao gio. 

Su nhan nai trong tinh yeu co khi lam duoc nhung viec tuong 

khong vuot noi; vi tinh yeu, ta mot long theo duoi muc dich kho 

khan nhat, va ta van hy vong mot ngay kia dat toi dinh cao cua 

hanhphuc". 

Tieng ca vua diit thi lai noi len nhung tieng thon thiic cua Clara 

khien Dorotea cang muon biet nguyen nhan vi sao co nhiing loi 

ca em diu cung nhiing tieng niic no nao nuot nhu vay. Nang tro 

lai van de da hoi Clara luc truoc. So Luxinda nghe thay, Clara 

6m chat Dorotea, ghe sat vao tai nang noi de khong ai nghe 

duoc: 

- Thua chi, nguoi vua hat xong la con trai mot nha quy toe o 

vuong quoc Aragon, chu nhan hai lanh dia. Chang o truoc cua 

nha cha em tai kinh ky va dang di hoc. Tuy cha em da che kin 

Page 503 



DON QUUOTE.txt 

cac cua so bang nhung tarn man ve mua dong va nhung biic 
manh ve mua ha, em khong hieu chang da nhin thay em a dau, 
a nha tho hay mot cho nao khac, va cuoi cung chang da nang 
long yeu em; tu cua so nha chang, chang da to tinh bang nhung 
cu chi va nhung giot nuoc mat khien em phai tin, roi tu tin den 
yeu, tuy em khong biet ro y tii cua chang ra sao. Mot trong 
nhung cu chi cua chang la nam hai tay vao nhau, y muon bao 
em la chang se cuoi em. Thay vay, long em dat dao niem vui 
suong nhung vi co mot than mot minh, me chet som, nen em 
khong biet tarn su voi ai; de lam vua long chang, moi khi cha 
em va cha chang vang nha, em chi co the keo tarn man hay biic 
manh len mot chut de chang nhin thay em. Nhung luc do, chang 
vui mung hon ho, tuong chung hoa dien. Vao quang thoi gian 
ay, cha em phai doi di xa; chang biet tin nhung khong do em 
bao vi ban than em khong lam duoc viec do. Theo cho em 
biet, chang da phat 6m vi buon phien; horn cha con em ra di, 
em khong sao gap duoc chang de tu biet du chi qua khoe mat. 
The roi, sau hai ngay di, mot horn trong khi vao nghi tai mot 
quan tro o mot lang each day mot ngay duong, em trong thay 
chang dung trudc cua quan, cai trang lam mot nguoi chan la, 
nom giong het, va neu nhu hinh anh cua chang khong khac sau 
vao tarn kham em, chac chan em khong nhan ra noi. Em vua 
ngac nhien vua mung ro. Chang liec nhin em, khong de cha em 
biet; tu horn do, moi khi di qua mat em tren duong hoac trong 
cac quan tro, chang co tranh gap cha em. Vi em da nhan ra 

Page 504 



DON QULJOTE.txt 

chang va hieu rang chang da phai long dong vat va vi yeu em, 

em buon muon chet va mat em khong ngung doi theo nhung 
dau chin cua chang. Em khong biet chang di theo de lam gi va 
da tron khoi nha nhu the nao; cha chang rat yeu quy chang vi 
chang la ngudi thua ke duy nhat va chang cung rat xiing dang 
duoc cha yeu quy nhu chi se thay khi gap chang. Em xin thua 
them la tat ca nhung bai chang hat deu do chang soan ra vi em 
nghe noi chang hoc gioi va lam tho hay. Moi Ian gap chang 
hoac nghe chang hat, em run len vi hoang so, chi lo cha em 
nhan ra chang va biet duoc y do cua hai chung em. Em chua 
he noi vdi chang mot loi nhung em da yeu chang tdi miic khong 
the song duoc neu vang chang. Thua chi, em da ke het nhung 
dieu co the ke duoc ve ca si co giong hat khien chi phai hai 
long; qua giong hat do thoi, chi se biet duoc rang chang khong 
phai la nguoi chan la nhu chi da tuong ma la chu nhan cua linh 
hon va lanh dia nhu em da thua voi chi. 

- Clara, em dung ke niia, Dorotea vua noi vua 6m Clara hon 
lay hon de; dung tiep tuc niia; hay cho cho dem qua ngay tdi; 
chi hy vong rang Chua se thu xep cho va cuoi cung cuoc tinh 
duyen cua hai em se ket thuc tot dep nhu luc ma dau. 

- Chi oi, lam sao co the hy vong duoc mot su ket thuc tot dep 

duoc vi cha chang rat danh gia va giau co, em lam day to cho 

chang khong xong noi chi lam vo! Con nhu bao em cii lay 

chang khong de cha em biet, em se khong bao gid lam du 

duoc tat ca cua cai tren doi nay. Em chi mong sao chang trai 

do quay got trd ve nha va buong tha em; mot khi khong nhin 

Page 505 



DON QUUOTE.txt 

thay chang va song xa chang, co le noi phien muon hien tai cua 
em se vol dan mac du em co the noi rang prolong thuoc do doi 
voi em cung it co hieu qua. Em chang biet ma quy nao da xui ra 
chuyen nay va tinh yeu da den voi em bang con duong nao vi 
that tinh em con non tre qua va chang cung non tre qua; chung 
em cung lua tuoi va rieng em chua day muoi sau. Cha em bao 
la den ngay le thanh Mighel tdi, em moi tron muoi sau tuoi. 
Nghe nhung loi le ngay tho cua Clara, Dorotea khong sao nin 
duoc cuoi, nang bao co gai: 

- Sap het dem roi, hay ngu di thoi; Chua se lam troi sang va roi 
moi viec se tot dep hon neu khong chi cii xin di bang dau. 
Hai chi em di ngu. Trong quan tro im phang phac, chi con con 
gai chu quan va co hau Maritornex van thiic. Da biet tinh net 
gan do cua Don Kihote, lai thay chang khoac vu khi cuoi ngua 
canh gac o ngoai san, hai co dinh bung treu mot me, it nhat 
cung khich chang noi ra nhung cau ngo ngan de giet thoi gio. 
Trong quan tro khong co mot cai cua so nao trong ra ngoai 
dong ma chi co mot 16 hong nho o kho chua rom de quang 
rom tu ben ngoai vao. Hai co leo len 16 hong nhin ra san thi 
thay Don Kihote cuoi ngua, tay tua vao ngon giao, choc choc 
lai thot ra nhving tieng tho dai nao nuot, moi Ian nhu vay tuong 
dau hon chang sap lia khoi xac; roi lai nghe thay chang cat len 
nhving loi le diu dang, au yem, tinh tii nhu sau: 

- Hoi nang Dulxinea lang Toboxo cua ta, nhan sac tuyet voi, tri 
tue vo bien, dinh cao cua duyen dang, kho vo tan cua long 

Page 506 



DON QUUOTE.txt 

chung thuy va, cuoi cung, hinh anh cua tat ca nhung gi tot tuoi, 

cao dep va dang yeu tren doi! Nang dang lam gi vay? Chang 

hay nang co doai hoai toi hiep si no le cua nang da vui long 

hung bao gian nguy de phung sir nang chang? Hoi nguyet cau 

ba mat 2, hay cho ta biet tin ve nang! Co le mi ghen tiic voi 

khuon mat xinh dep cua nang va dang mai ngam nang dao choi 

trong hanh lang cua nhiing cung dien trang le hoac tua minh 

vao Ian can suy nghi tim each nao de dep duoc con bao tap 

giay vo con tim ta ma khong ton thuong tdi tarn long trinh bach 

va thanh danh cua nang, de mang lai vinh quang cho nhung gian 

kho cua ta, su nghi ngoi cho nhung nhoc nhan cua ta va, cuoi 

cung, mang lai cuoc song cho cai chet cua ta va phan thuong 

cho cong lao cua ta. Hoi vang thai duong dang voi va thang 

yen cuong cho nhung con tuan ma de som duoc 16 mat ra nhin 

tinh nuong cua ta! Khi gap nang, hay chuyen ho nhiing loi tham 

hoi cua ta; trong luc chuc nang bang an, cho hon len mat nang, 

ta co mau ghen day, con ghen hon ca khi nguoi say me mx than 

bac beo da bat nguoi chay va mo hoi qua dong bang Texalia 

hay doc theo bo con song Peneo gi do, vi qua that ta khong 

nhd ro nguoi chay qua nhung noi nao 3. 

Don Kihote dang than van toi doan nay thi con gai chu quan 

dang hang va noi: 

- Xin ngai hay qua bo lai day. 

Thay co tieng goi, Don Kihote quay dau lai; duoi anh trang 

vang vac, chang nghe co tieng noi tu tren 16 hong vong xuong 

(doi voi chang, do la mot khung cua so voi nhung chin song 

Page 507 



DON QUUOTE.txt 

thep vang thuong may trong nhung lau dai nguy nga do so vi 
chang van dinh ninh quan tro la lau dai). Cung giong nhu Ian 
trade nghi tai quan tro nay, voi mot tri tuong tuong dien ro, 
chang nghi ngay rang co con gai xinh dep cua chu nhan lau dai 
lai len tieng to tinh vi qua say me chang. Be to ra la mot nguoi 
lich thiep va biet on, chang giat cuong bat con Roxinante quay 
lai va di ve phia 16 hong; tdi noi, thay co hai co gai, chang noi: 

- Tieu thu xinh dep, toi lay lam ai ngai ho nang vi nang da giii 
gam tarn tinh cho mot nguoi khong co kha nang dap ling duoc 
mac du tai sac cua nang xiing dang duoc huong. Nang cung 
cho nen ket toi hiep si giang ho khon nan nay; tinh yeu khien toi 
khong the trao duyen cho mot ai khac ngoai con nguoi ma toi 
da ton tho la chu nhan doc nhat cua linh hon minh ngay tu buoi 
gap go dau tien. Nang hay tha thu cho ke nay va hay lui ve 
phong rieng. Xin dung to tinh niia va dung buoc toi tro thanh 
ke vo on. Voi nhung tinh cam cua nang doi voi toi, neu nang 
thay toi co the thoa man nang o mot linh vuc nao khac ngoai 
tinh yeu, xin cho toi duoc biet. Co ke thu diu hien cua toi lam 
chiing mac du nang khong co mat tai day, toi the se giup do 
nang ngay tiic thi, du nang yeu cau toi lay cho nang ma toe 
toan bang ran doc cua con quy Meduxa hoac ngay ca nhung 

tia mat troi cat trong binh nho. 

- Ba chu toi khong can toi nhung thu do, co hau Maritornex 
dap. 

- Vay ba chu co can gi, hoi co hau khon ngoan? 

Page 508 



DON QUUOTE.txt 

- Ba chu toi chi muon duoc cam mot trong hai ban tay dep de 

cua ngai de thoa man noi uoc ao da khien nang phai leo len tan 
day, mot viec lam phuong hai toi danh du cua nang vi neu cha 
nang biet, it nhat nguoi cung xeo tai nang. 

- Ta chi mong duoc may viec do! Don Kihote dap. Nhmig ong 
ta se khong dam lam neu khong muon tro thanh nguoi cha xau 
xa nhat tren doi vi da xuc pham toi nhung bo phan manh de 
nhat cua nguoi con gai si tinh. 

Maritornex doan chac la Don Kihote se dua tay ra theo yeu 
cau. Sau khi tinh toan cong viec phai lam, co ta di xuong 
chuong ngua lay cai day trong co lua cua Xantro Panxa roi voi 
va quay tro ve cho cu vua luc Don Kihote dung len yen con 
Roxinante de voi tay toi cai cua so song sat tren do - theo tri 
tuong tuong cua chang - co co gai dau kho; chang chia tay ra 
va noi: 

- Xin nang hay cam ban tay nay, bua riu doi voi nhung ke bat 
luong tren doi. Xin cam lay ban tay ma cho toi gio chua mot 
nguoi dan ba nao dong toi, ke ca con nguoi da hoan toan lam 
chu the xac cua toi. Toi dua tay ra day khong phai de cho nang 
hon ma de nang nhin thay nhving duong gan tho thit da duoc 
cau tao nhu the nao, nhung mach mau to Ion nhuong nao, tu 
do nang se nhan thay rang mot canh tay co ban tay nhu vay 
phai dung manh toi miic nao. 

- Duoc, roi se thay, vua noi Maritornex vua dung soi day 

trong lua tet mot cai thong long luon qua co tay Don Kihote, 

roi co a xuong nha duoi buoc chat dau day kia vao qua dam 

Page 509 



DON QUUOTE.txt 
cua kho ram. 
Cam thay sgi day thit chat co tay, Don Kihote ben bao: 

- Hinh nhu nang mai vao ban tay toi chii khong vuot ve no thi 
phai; xin cho hanh ha ban tay vi no khong co toi tinh gi; chinh 
toi moi la ke gay ra noi dau kho cho nang; va chang, trut het 
noi tiic gian vao mot bo phan nho be nhu vay cung chang hay 
ho gi. Xin nho la da yeu nhau lam thi khong nen can nhau dau. 
Don Kihote noi nhung co ai nghe dau vi sau khi Maritornex 
buoc tay chang, co a cung con gai chu quan cuoi ru, chuon 
thang, mac chang voi soi day siet chat co tay, khong sao go 
duoc. 

The la Don Kihote cii phai dung tren lung con Roxinante, mot 
canh tay luon qua 16 hong, co tay bi buoc chat vao qua dam 
ciia, trong bung phap phong chi e con ngua tien hoac thoai mot 
buoc la chang se bi treo tay, lo lung tren khong. Va tuy 
Roxinante la mot con vat nhan nai nhu mi co the dung li suot 
mot the ky khong he nhuc nhich, chang cung khong dam cu 
dong. Cuoi cung, nhin canh minh bi troi, cac tieu thu da bo di, 
Don Kihote nghi la lai co chuyen yeu ma phap thuat gi day, 
giong nhu Ian truoc chang bi ten Moro - hie la anh chang lai la 

- danh cho nhu tu cung ngay o trong lau dai nay. Chang tu 
trach minh thieu than trong va suy nghi, Ian truoc da khong gap 
may, Ian nay con quay tro lai, mot viec khong nen lam vi doi 
voi nguoi hiep si giang ho, mot khi da that bai trong mot cuoc 
phieu luu mao hiem thi do la diem bao hieu rang cuoc phieu luu 

Page 510 



DON QUUOTE.txt 

do khong danh cho minh ma cho nguoi khac, khong can phai 

thu Ian thu hai nua. Suy nghi xong, chang giat giat canh tay bi 

troi xem co the go ra duoc chang, nhung vi co tay bi buoc qua 

chat nen moi co gang cua chang deu vo hieu. Qua that chang 

chi dam giat rat nhe de con Roxinante khoi long len; chang 

muon ngoi xuong yen ma khong duoc, neu khong muon dung 

thi chi co each chat canh tay di thoi. 

Chang uoc mong co trong tay thanh guom cua Amadix, mot 

thanh guom co sue manh tru duoc moi phep yeu ma; chang 

nguyen rua so phan; chang lo rang trong luc bi yeu thuat giam 

chin tai day (qua la chang tin nhu vay), chang se vang mat tren 

coi doi; chang nhd toi nguoi yeu la nang Dulxinea lang Toboxo; 

chang goi Xantro Panxa, giam ma trung thanh luc nay dang ngu 

nhu chet tren bo yen lua, khong nho toi nguoi me da sinh ra 

minh; chang keu goi cac phap su Lirgandeo va Alkiphe giup 

do; chang cau ciiu ba ban Urganda tot bung. Luc nay, troi bat 

dau sang. Trong long that vong, lo au, Don Kihote rong len nhu 

bo mong. Chang khong tin rang troi sang se giai thoat cho 

chang khoi noi kho cue nay ma chang coi la vinh cuu vi do yeu 

thuat gay nen. Chang dinh ninh la the vi thay con Roxinante cii 

dung i ra. Chang nghi rang chang va con ngua se phai chiu 

chung mot so phan, khong an uong, khong ngu nghe, cho toi 

khi anh huong xau cua nhiing ngoi sao chieu menh qua di, hoac 

cho toi khi co mot phap su nao giai tru phep yeu ma cho. 

Nhung chang da nghi nham. Troi vua sang thi co bon ky si toi 

quan tro, nguoi nao nguoi nay ao quan chinh te, ngay ngan, 

Page 511 



DON QUUOTE.txt 

sung deo yen ngya. Thay ciia dong, ho dap thinh thinh. Don 
Kihote da nhin thay ho vi chang van khong bo nhiem vu canh 
gac; chang hien ngang thet to: 

- Du la hiep si, giam ma hay la ai chang nua, cac nguoi cung 
khong duoc goi ciia lau dai nay. R6 rang la vao gio nay day, 
nhung nguoi o trong lau dai con dang ngii hoac la, theo le, 
nguoi ta khong ma cong thanh chung nao mat troi chua toa 
anh sang len khap mat dat. Hay lui ra cho cho toi khi sang troi, 
luc do chiing toi se xet xem co nen ma hay khong. 

Mot ky si noi: 

- Co thanh quach lau dai quy quai gi dau ma bat chiing toi tuan 
theo nhiing le nghi do? Neu ong la chu quan, hay goi nguoi ra 
ma ciia; chiing toi la khach qua duong, chi tat vao day mua it 
liia dai mach cho ngya roi lai di ngay vi chiing toi dang voi. 

- Cac ngai trong toi giong mot ong chii quan lam sao? Don 
Kihote hoi. 

- Toi chang biet ong giong ai, chi biet la ong noi nang lung tung 
vi da goi cai quan tro nay la lau dai. 

- Khong nhung la lau dai ma con la mot trong nhung lau dai to 
dep nhat trong tinh nay; va o trong do co nguoi tay cam vuong 
truong, dau doi vuong mien niia kia. 

- Nguoc lai thi diing hon: vuong truong doi dau va vuong mien 
cam tay. Chac la trong do co dam con hat thuong hay diing toi 
nhiing vuong mien va vuong truong ma ong vua noi, vi toi 
khong tin rang mot quan tro nho be va im ang nhu the nay lai 

Page 512 



DON QUUOTE.txt 

co nhung nguoi co vuang mien va vuong truang tru ngu. 

- Ong it hieu chuyen dai, chiing ca la ong khong biet nhung 
truang hap thuang xay ra trong nghe hiep si giang ho. 
Ba ky si kia phat ngan ve cuoc doi thoai giua nguoi ban cua ho 
voi Don Kihote; ho lai goi am I khien chu quan va moi nguoi 
trong quan tro deu tinh day; chu quan voi len tieng hoi. Giiia luc 
do, mot trong bon con ngua cua dam khach moi tdi chay lai 
ngui ngui hit hit con Roxinante luc nay dang dung u ru, buon 
rau, tai cup, toan than khong nhuc nhich, tren lung mang than 
hinh cao leu deu cua ong chu. Vi cung la xuong la thit ca (tuy 
trong no co ve kho nhu cui) Roxinante khong the khong dong 
long, va no cung ngui hit con vat dang vuot ve no. Trong luc 
than no dong day, hai ban chin cua Don Kihote truot ra khoi 
yen, neu co tay khong bi troi at chang da nga nhao xuong dat. 
Nguoi chang lo lung, dau ngon chan vua la la mat dat khien 
chang dau don vo cung, tuong co tay bi cua diit hoac canh tay 
roi ra. Da the, vi thay chi con mot ly nua la dat duoc ca hai ban 
chan xuong dat, chang cang ra sue giay giua, chang khac gi 
nhiing nguoi bi toi treo tay 4 tuong lam la cii nhoai duoc nguoi 
ra thi chan se cham dat, cang co cang them dau don. 
Chuong XLIV 
TIEP TUC NHLTNG CHUYEN KY LA TRONG QUAN 

TRO 

Nghe tieng keu that thanh cua Don Kihote, chu quan lat dat mo 

cua hot hoang chay ra xem ai keu la nhu vay. Maritornex cung 
da tinh day vi nhiing tieng keu cua chang hiep si, va a da doan 

Page 513 



DON QUUOTE.txt 

ra chuyen gi; a lang lang den kho ram thao dau day buoc vao 

qua dam cua khien Don Kihote nga vat ra dat. Thay vay, chu 
quan va nhung nguoi khach moi tai voi chay lai hoi chang vi 
sao keu la nhu vay. Chang noi chang rang, Don Kihote thao 
cai thong long o co tay, diing day leo len con Roxinante, tay 
6m khien, tay cam lam lam ngon giao, phi mot vong ra canh 
dong roi tu tu quay tro lai va noi: 

- Neu co ke nao bao rang ta da bi phu phep, ta se cai chinh va 
thach do sue tay doi voi ta neu nhu cong chua Micomicona 
cho phep ta lam viec do. 

Truoc nhung loi le cua Don Kihote, dam khach moi toi lay lam 
sung sot; ho chi het ngac nhien sau khi chu quan gioi thieu tinh 
net cua chang hiep si va khuyen ho khong nen quan tarn vi 
chang la mot ke mat tri. 

Bon ky si hoi chu quan co thay mot nguoi con trai nao den 
quan tro khong; theo ho ta, nguoi con trai do trac muoi lam 
tuoi, mac quan ao chan la, hinh dang giong nhu nguoi yeu cua 
co gai Clara. Chu quan dap la trong quan tro co rat nhieu 
khach thanh thu bac khong biet co nguoi con trai do hay 
khong. Mot ky si nhin thay co xe ngua cua ong boi tham, ben 
noi: 

- Chac chan la cau chu o day vi, nhu loi don, day chinh la co 

xe ma cau theo duoi. Mot nguoi trong bon ta hay dung canh o 

cua con nhung nguoi khac vao trong quan tim; tot hon nua la 

nen co them mot nguoi di tuan quanh quan tro de cau ta khong 

vuot tuong di khoi day duoc. 

Page 514 



DON QUUOTE.txt 

- Xin chap hanh, mot ky si dap. 

The la hai ky si di vao trong quan, mot nguoi dung cua, con 

mot nguoi di vong quanh quan tro. Truoc canh tuong do, chu 

quan khong hieu ho lam the de lam gi tuy bac cung doan ra 

rang ho di tim nguoi con trai ma ho vua ta. 

Nhung tieng keu la cua Don Kihote cung voi mat troi len da 

danh thiic moi nguoi day, dac biet la co gai Clara va Dorotea 

ca dem chi ngu chap chon, mot nguoi thi hoi hop vi nguoi yeu 

o ngay ben canh, mot nguoi vi to mo muon nhin mat chang trai 

no. Thay bon ky si khong de y toi minh va cung khong them tra 

loi minh, Don Kihote tiic dien nguoi; vi thu luat le cua hiep si 

dao cho phep mot hiep si duoc can thiep vao mot chuyen khac 

mac du chang ta da hiia khong nhung tay vao bat cii mot viec 

gi chung nao chua giai quyet xong dieu da hiia, chang se tiic 

khac xong vao quan nhau voi ca bon ky si kia va bat ho phai 

tra loi. Nhung cam thay minh lam viec do khong on chung nao 

chua trao lai ngoi bau cho cong chua Micomicona, Don Kihote 

danh khoanh tay ngam mieng, cho xem ket qua cong viec cua 

dam khach moi toi. Luc nay, mot ky si trong thay nguoi con 

trai dang ngu ben canh mot nguoi giu la; anh ta ngu rat thoai 

mai vi cho rang khong ai di tim minh va cung khong ai tim thay 

minh. Ky si ben lay canh tay anh ta va goi: 

- Cau Don Luix oi! Bo quan ao cau dang mac that qua la hop 

voi con nguoi cau va cai giuong cau dang nam cung that la 

xiing dang voi cong nuoi duong cua ba me cau day nhi? 

Nguoi con trai giui doi mat ngai ngu nhin ky nguoi dang nam 

Page 515 



DON QUUOTE.txt 

canh tay minh; nhan ra la gia nhan cua cha minh, chang giat thot 
nguoi, mai khong noi len lai; nguoi ky si noi tiep: 

- Cau Don Luix, bay gia khong con viec gi khac la cau hay 
chiu kho tro ve nha neu cau khong muon cha cau, tiic la chu 
toi, phai sang ben kia the gidi. Su vang mat cua cau lam cho 
ngai buon phien khien ta khong the hy vong khac duoc. 

- Nhung sao cha ta biet ta cti duong nay va mac bo quan ao 
nay? Don Luix hoi. 

- Cau da boc 16 y dinh cua minh cho mot anh hoc tro; vi ai ngai 
cha cau qua thuong nhd cau nen anh nay da noi 16 ra. The la 
cha cau phai bon chung toi di tim va gio day chung toi san sang 
hau ha cau. Noi vui suong cua chung toi vuot qua miic tuong 
tuong khi nghi rang se dua duoc cau ve truoc mat nguoi cha 
van yeu quy cau. 

- Ta se theo y ta hoac theo lenh troi, Don Luix dap. 

- Du y cau hay lenh troi cung chi la quay tro ve nha ma thoi vi 
khong the co each nao khac duoc. 

Anh chang coi la nam canh Don Luix da nghe duoc dau duoi 
cau chuyen giua hai nguoi, ben chay di ke cho Don 
Phernando, Cardenio va tat ca moi nguoi khac luc nay da an 
mac chinh te. Anh ta ke lai rang ky si da goi nguoi con trai no 
la Don 1, roi anh nhac lai nhving loi hai ben da noi voi nhau, ky 
si thi bao nguoi con trai tro ve nha bo me, anh nay thi khong 
nghe. Vi da duoc thuong thiic giong hat tuyet voi ma troi ban 
cho nguoi con trai no, nay lai nghe them chuyen nay, moi nguoi 

Page 516 



DON QULJOTE.txt 
ao uoc muon biet nguoi con trai do la ai va, trong truong hop 

can thiet, se giup do mot tay neu anh bi cuong biic dua ve nha. 

Ho ben di lai thi thay anh ta van dang tranh luan voi nguoi day 

to, khang khang khong chiu ve. Luc nay Dorotea o trong 

buong buoc ra, theo sau la Donha Clara voi net mat boi roi. 

Dorotea goi rieng Cardenio ra mot cho roi ke lai van tat cau 

chuyen cua ca si no voi Donha Clara. Cardenio cung thuat lai 

cho Dorotea biet viec bon nguoi hau cua cha nguoi c a si no toi 

quan tro tim. Chang noi kha to cho Clara nghe thay. Nghe 

xong, Clara xiet bao kinh hoang, neu Dorotea khong do kip at 

nang da nga ra dat. Cardenio bao Dorotea dua Clara ve buong 

nghi, de chang lieu each giai quyet. 

Bon ky si di tim Don Luix da vao ca trong quan tro; ho xum 

quanh chang va thuyet phuc chang tro ve nha ngay de cha 

chang khoi buon phien. Nguoi con trai tra loi diit khoat la 

khong the lam viec do chung nao chua giai quyet xong mot 

viec phuong hai toi tinh menh, danh du va ca linh hon cua minh. 

Bon nguoi hau cang ra sue thuc ep chang, noi rang se khong 

khi nao tro ve tay khong, rang ho se dua chang ve du chang 

muon hay khong muon. 

- Cac anh se khong lam duoc viec do, Don Luix noi, tru phi 

cac anh dua ve nha mot cai xac. Du bang each nao chang nua, 

cac anh cung chi dua duoc toi ve sau khi toi da chet. 

Cuoc tranh luan khien moi nguoi trong quan do xo toi, trong so 

do co Cardenio, Don Phernando cung cac ban cua chang, ong 

boi tham, Cha xii, bac pho cao Nicolax; ca Don Kihote cung 

Page 517 



DON QUUOTE.txt 

toi vi chang cam thay khong can thiet phai canh gac lau dai 
nua. Da duoc biet chuyen rieng cua Don Luix, Cardenio hoi 
bon ky si nguyen nhan gi khien ho thuc bach chang nhu vay; 
mot nguoi dap: 

- Vi chung toi muon ciiu song cha cau. Sir vang mat cua cau 
dang de doa tinh mang cua ong cu. 

Don Luix ngat loi: 

- Khong duoc dem chuyen rieng cua ta ra ke o day. Ta co 
toan quyen hanh dong va ta se tro ve nha neu ta muon, bang 
khong thi khong mot nguoi nao trong bon anh bat ta ve duoc. 

- Le phai se bat cau ve, mot ky si dap; va neu nhu cau khong 
co du le phai thi chung toi se co du de dua cau ve vi chung toi 
toi day voi nhiem vu do. 

- Chung ta can phai biet goc re cau chuyen nay, ong boi tham 
len tieng. 

Ky si nhan ra ong boi tham la hang xom, ben noi: 

- Thua ngai boi tham, ngai khong nhan ra cau ay sao? Cau day 
la con trai nguoi lang gieng cua ngai, da bo nha ra di. Nhu ngai 
thay day, cau ta an mac that 16 lang, khong hop voi tu each cua 
minh chut nao. 

Ong boi tham nhin ky nguoi con trai va da nhan ra; ong 6m lay 
chang va hoi: 

- Cau Don Luix, sao lai lam tro tre con the nay? Hay la co 
nhung nguyen nhan ghe gom nao thuc day cau toi day, trong bo 
y phuc hoan toan khong tuong xiing voi tu each cua cau nhu 

Page 518 



DON QUUOTE.txt 



vay? 



Nguoi con trai ram ram nuac mat, nghen ngao khong noi nen 
161. Thay vay, ong boi tham bao bon ky si hay binh tinh, roi moi 
viec se on thoa. Ong cam tay Don Luix dat ra mot cho rieng roi 
hoi ly do vi sao bo nha ra di. Vua hay hie do co tieng la het am 
I o ciia quan tro. So la co hai ong khach ngu dem, nhan luc moi 
nguoi con dang mai xem bon ky si di tim gi, dinh chuon thang 
quyt tien tro; nhvrng chu quan von cham lo viec cua minh nan 
viec nguai, da kip giu lai vua luc ho ra toi ciia va len tieng doi 
tien; vi bac qua nang loi xi va y do xau xa cua ho nen ho da gio 
qua dam ra de doi dap. Bi danh tui bui, bac chu quan khon nan 
danh phai keu la cau ciiu. Va va con gai chu quan chi thay Don 
Kihote la nguoi ranh tay co the ra ciiu nguy cho chu quan 
duoc; co con gai ben noi voi chang: 

- Ngai hiep si ai, toi cau ciiu toi long dung cam ma Chua da 
ban cho ngai; xin ngai hay giai nguy cho nguoi cha khon kho 
cua toi dang bi hai ke xau xa danh dap tui bui. 

Don Kihote thung thang dap mot each rat than nhien: 

- Tieu thu xinh dep, ta khong the dap ling loi thinh cau cua 

nang trong luc nay vi ta khong duoc phep can thiep vao bat ky 

chuyen phieu luu gi khac chung nao ta chua giai quyet xong 

mot viec ma ta da hiia thuc hien. Nhung dieu ta co the lam 

duoc de phung su nang la ta khuyen nang chay lai thua voi cha 

nang hay chien dau het sue minh, co gang cam cu trong luc ta 

xin phep cong chua Micomicona cho ta toi ciiu nguy; neu cong 

chua ung thuan, nang co the chac chan la ta se giai thoat cho 

Page 519 



DON QUUOTE.txt 

cha nang. 

Co hau Maritornex cung co mat tai day; nghe Don Kihote noi 

vay, co keu len: 

- Lay Chua, con la ke co toi! Trade khi ngai xin duoc cai phep 
ma ngai hoi, ong chu toi da sang ben kia the gidi roi. 

- Tieu thu hay giup toi xin duoc phep do, Don Kihote dap lai. 
Mot khi da duoc phep thi du ong ta co sang ben kia the gidi roi 
cung chang he chi. Toi se keo ong ta ra khoi the gidi ben kia du 
cho the gidi ben nay phan doi, hoac it nhat toi se trung tri dich 
dang nhung ke da dua ong ta sang the gidi ben kia khien cho 
nang phai hai long ha he. 

Noi roi, Don Kihote toi quy trade mat Dorotea; bang nhving ldi 
le cua cac hiep si giang ho, chang xin cong chua cho phep 
chang ra ciiu chu nhan lau dai dang gap budc gian nguy. Cong 
chua vui ve nhan ldi va the la chang hiep si, tay 6m khien, tay 
nam guom, xong ngay ra phia cua so d do hai ngudi khach tro 
van dang danh dap chu quan. Vua toi noi, Don Kihote bong 
dung ngay ngudi, mac cho Maritornex va vo chu quan roi rit 
hoi ly do va thuc giuc chang hay ra tay cuu chu quan; chang 
dap: 

- So di toi dung lai vi khong duoc phep cam guom danh nhau 
vdi nhung ke ha luu. Hay goi giam ma Xantro cua toi lai day; 
tran danh tra thu nay chinh la cong viec cua han. 

Chuyen nay xay ra ngay d cua quan tro, nhving qua thui, qua 
tong cii nhe vao ngudi chu quan ma giang xuong khien 

Page 520 



DON QUUOTE.txt 

Maritornex, vg va con gai chu quan tiic dien nguoi; ho vua that 

vong ve sir hen nhat cua Don Kihote, vita thuong cho chu, 

chong va cha minh bi don dau. 

Nhung ta hay de chu quan day vi se co nguoi tdi ciiu bac ta, 

va du khong the chang nua thi ke nao lieu linh lam mot viec qua 

sue minh, ke do phai chiu dung khong duoc keu ca gi het. Bay 

gio, chung ta hay lui tro lai nam chuc buoc de xem Don Luix 

tra loi ong boi tham ra sao (truoc do ong boi tham goi rieng 

Don Luix ra mot cho va co hoi nguyen nhan vi sao chang bo 

nha ra di, an mac toi tan nhu vay). Nguoi con trai nam chat hai 

tay ong boi tham nhu the co mot noi dau don ghe gdm dang 

that chat tim chang lai, vua khoc niic no vua noi: 

- Thua ngai, con khong biet noi gi khac, chi xin thua rang tu 

ngay troi kia muon nhu vay va cung do su Ian can giua hai nha 

khien con nhin thay Donha Clara cua con - lenh ai cua ngai va 

tinh nuong cua con -, tu gio phut do con da coi nang la chu 

nhan cua long con. Thua chu nhan va phu than cua con, neu 

ngai khong phan doi, ngay trong ngay horn nay nang se la vo 

con. Vi nang con da bo nha ra di, vi nang con da khoac bo ao 

quan nay de theo nang khap chon khap noi, nhu mui ten duoi 

theo muc tieu, nhu nguoi thuy thu hudng theo phuong bac. 

Nang moi chi biet tarn long cua con qua tieng khoc va nhiing 

giot le ma nang nghe thay va nhin thay tu xa. Ngai da biet cha 

me con giau co va danh gia, con con la nguoi ke thua duy nhat. 

Neu ngai nghi rang nhung dieu do lam ngai hai long khien ngai 

co the quyet dinh mang lai hanh phuc cho con, xin hay nhan 

Page 521 



DON QUUOTE.txt 

ngay con la con ngai. Neu nhu cha con co nhung du dinh khac 
va khong hai long ve niem hanh phuc ma con da tu tim ra, thoi 
gian cung se co du sue manh de lam thay doi nhung y muon 
cua con nguoi nhu lam thay doi moi vat tren doi. 
Nghe chang trai noi, ong boi tham vua boi roi, vua kham phuc, 
kham phuc vi thay Don Luix da giai bay tarn tinh mot each 
kheo leo y nhi, boi roi vi khong biet xii tri ra sao trade mot sir 
viec qua bat ngo. Ong chi khuyen Don Luix hay binh tarn, ve 
phan ong, se bao dam gia nhan khong dua chang ve nha voi de 
co thoi gian nghi ra mot giai phap tot dep cho ca moi nguoi. 
Don Luix hon lay hon de doi ban tay cua ong boi tham; nhung 
giot nuoc mat cua chang lam udt dam tay ong khien cho mot 
trai tim bang da cung phai xuc dong. Von la mot con nguoi 
khon ngoan, ong boi tham hieu biet rang mot cuoc hon nhan 
nhu vay se rat co loi cho con gai minh; tuy nhien ong muon 
rang, neu co the, phai lam viec do voi su dong tinh cua cha 
Don Luix vi ong biet la ong nay co y dinh gay dung cho con 
trai tro thanh mot nguoi co chuc quyen. 
Luc nay hai nguoi khach tro da lam lanh voi chu quan, Don 
Kihote chang phai doa dam thach thiic gi ca ma chi dung loi 
hay le thiet thuyet phuc khien hai nguoi khach phai tra du so 
tien cho chu quan; dam gia nhan cua Don Luix cung dang cho 
cuoc trao doi giua cau chu va ong boi tham ket thiic de xem 
chu minh quyet dinh ra sao, bong dau ma dan loi quy dua 
duong, giua luc do co mot nguoi budc vao trong quan: do la 

Page 522 



DON QUUOTE.txt 

ong tho cao da bi Don Kihote tuoc doat chiec mu sat cua 

Mambrino va bi Xantro Panxa doi bo yen lira cu lay bo yen 
moi. Dang khi dat lua vao chuong, ong chot nhin thay Xantro 
Panxa lui hui sua sang bo yen lua; nhan ra bo yen cua minh, 
ong turn lay Xantro va noi: 

- Ong ke cap oi, ta torn duoc ong roi! Phai tra lai cho ta cai 
chau cao rau, bo yen lua cung tat ca phu tung ma ong da lay 
cap cua ta! 

Bat thinh linh bi tan cong va nghe chui, Xantro mot tay nam bo 
yen, tay kia thoi luon mot qua vao mat ong tho cao khien hai 
ham rang ong toe mau ra. Tuy vay ong tho cao van khong 
buong Xantro va bo yen ma con keu am len khien moi nguoi 
trong quan tro do xo toi; ong het: 

- 6i due vua oi! 6i cong ly oi! Chi vi toi lay lai cua cai cua toi 
ma ten ke cap, ten cuop duong nay muon giet toi day! 

- Do noi lao, Xantro dap; ta khong phai la quan cuop duong; 
ong chu Don Kihote cua ta da chiem duoc nhiing chien loi 
pham nay trong mot cuoc chien dau hop le day chu! 

Don Kihote da toi; nhin giam ma cua minh luc thu luc cong mot 
each rat tai tinh, chang lay lam hai long lam. Bay gio chang moi 
nhan thay Xantro la mot nguoi huu ich, va chang dinh bung he 
co dip se phong tuoc hiep si cho bac, nghi rang viec do chi co 
loi cho hiep si dao. Trong luc hai ben xo xat, ong tho cao co 
noi mot cau nhu sau: 

- Thua cac ngai, bo yen nay thuoc ve toi cung nhu toi song hay 

chet la tuy thuoc vao Chua; boi vay toi nhan ra no ngay nhu the 

Page 523 



DON QUUOTE.txt 

chinh toi da de ra no vay. Con lira ciia toi con o trong chuong 
kia, no khong de yen cho toi noi doi dau. Xin hay uom thu - bo 
yen len lung no, neu khong vita khit thi toi xin chiu tieng xau xa. 
Ngoai ra, horn ho lay bo yen nay, ho con lay ca cua toi mot cai 
chau cao rau moi tinh, chua dung mo hang, dang gia mot dong 
tien vang. 

Den day thi Don Kihote khong the khong tra loi duoc; chang 
xen vao giiia hai nguoi, can ho ra, dat bo yen xuong dat ranh 
mach ro rang cho moi nguoi thay su that, chang noi: 

- Cac ngai se nhan thay mot each ro ret va hien nhien su nham 
Ian cua anh giam ma nay vi anh ta goi la chau cao rau mot vat 
da, dang va se la chiec mu sat cua Mambrino ma toi da chiem 
duoc trong mot tran giao tranh hop le va da lam chu mot each 
chinh dang hop phap. Ve bo yen, toi khong co y kien; chi xin 
noi rang giam ma Xantro cua toi co xin phep toi tuoc bo yen 
ngua cua anh chang that tran hen nhat nay de sua sang cho con 
ngua cua han; toi da dong y cho han lay, con ve phan chuyen 
yen ngua hoa thanh yen lua, toi chi co the giai thich theo each 
thong thuong tiic la nhiing su bien hoa nhu vay thuong hay xay 
ra trong nghe hiep si. De chiing minh cho loi toi noi, Xantro 
con ta hay mang lai day chiec mu sat ma anh chang nay goi la 
chau cao rau. 

- Chet thoi, Xantro noi, neu thay tro ta khong con bang chiing 
gi khac de thanh minh cho viec lam ciia minh thi nguy to roi vi 
chiec mu sat cua lao Malino chinh la chau cao rau cung nhu bo 

Page 524 



DON QUUOTE.txt 

yen ngua cua anh chang nay la yen lira vay! 

- Ta bao sao thi cii the ma lam, Don Kihote noi; khong phai tat 
ca moi su o trong lau dai nay deu bi phu phep ca dau. 
Xantro chay di lay chau cao rau mang lai; Don Kihote do lay 
bang hai tay va noi: 

- Xin cac ngai hay nhin xem; ten giam ma nay qua la trang trao 
khi no bao cai nay la chau cao rau chii khong phai la mu sat; 
toi xin vien ca dong hiep si trong do co toi de the rang day 
chinh la chiec mu sat ma toi da chiem duoc va no van nguyen 
ven nhu cu, khong may may suy suyen. 

- Dung nhu vay, Xantro noi chen vao, vi tu ngay ong chu toi 
chiem duoc chiec mu sat toi gio, ngai chi danh nhau co mot 
tran khi ngai giai thoat cho dam pham nhan vo phuc bi gong 
xieng. Neu cai cua nay khong phai la chau - mu sat thi ong chu 
toi da khon kho roi, vi luc do da nem vao ngai nhu mua. 

Chuong XLV 

CAU CHUYEN RAC ROI VE CHIEC MU SAT CUA 

MAMBRINO VA BO YEN LUA DA DUOC GIAI DAP 

VA NHJJNG SU VIEC KHAC CUNG SANG TO 
Ong tho cao ben hoi moi nguoi: 

- Cac ngai nghi sao ve nhiing y kien cua hai vi nay? Ho van 
khang khang rang day khong phai la chau cao rau ma la mu sat 
co. 

- Neu co ke nao noi nguoc lai, Don Kihote dap, ta se to cho 

biet la han noi lao neu nan la hiep si, con neu nan la giam ma, ta 

se chiing minh la han noi lao mot ngan Ian. 

Page 525 



DON QUUOTE.txt 

Bac pho cao Nicolax chiing kien cuoc cai Ion tu dau toi gia. 
Da biet tinh net dien ro ciia Don Kihote, bac muon kich chang 
len va treu chang mot me de mua vui cho moi nguoi, bac ben 
bao ong tho cao no: 

- Ong tho cao oi, toi xin thua vdi ong la toi cung lam nghe nhu 
ong; toi da co bang cat toe tren hai chuc nam nay va toi biet rat 
ro nhving do nghe cat toe khong sot mot cai nao; hon nua hoi 
con tre, da co thoi ky toi di linh va toi cung biet phan biet cac 
loai mu sat cung tat ca nhung vat lien quan toi nghe v5 tiic la 
cac loai vu khi cua binh linh. Tru phi ai co cao kien hon, toi cii 
theo le phai ma noi rang vat o truoc mat chiing ta ma ngai hiep 
si dang cam trong tay khong nhving khong phai la chau cao rau 
ma con khac xa nhu mau trang khac mau den, nhu su that 
khac su doi tra. Toi xin noi them: tuy no la mii sat nhung khong 
phai la mot mii sat hoan chinh. 

- Qua co the, Don Kihote noi, vi no con thieu mot phan nua 
tiic la phan che cam. 

Cha xii nam duoc y do ciia ong ban pho cao, ben noi: 

- Diing vay. 

Cardenio, Don Phernando va cac ban ciia chang ciing cong 
nhan dieu do. Neu nhu ong boi tham khong mai suy nghi ve 
chuyen Don Luix, chac ngai ciing se gop phan vao cho them 
vui, nhung vi ong con dang ban 6c ve nhung chuyen quan trong 
hon nen ong it de y toi tro dua ciia moi nguoi. 
Ong tho cao bi treu keu len: 

Page 526 



DON QULJOTE.txt 

- Lay Chua, lam sao nhung con nguoi luong thien nhu vay lai 

co the noi rang cai nay khong phai la chau cao rau ma la mu 
sat! Cac nha thong thai o dai hoc vien chac cung phai sung sot. 
Thoi du roi: neu cai chau cao rau la mu sat nhu ong nay vua noi 
thi bo yen lua cung la yen ngua mat thoi. 

- Theo toi, no giong bo yen lua, Don Kihote dap; nhung toi da 
noi la toi khong can thiep vao chuyen nay. 

- Du la yen lua hay yen ngua, Cha xii noi, ngai Don Kihote 
cho y kien cung khong thua vi trong nhung van de ve hiep si 
dao, tat ca chung toi deu bai phuc ngai. 

- Lay Chua! Don Kihote noi, qua that, thua cac ngai, o trong 

lau dai nay co rat nhieu chuyen la lung het sue. Hai Ian toi nghi 

tai day deu co chuyen, thanh thu co ai hoi toi ve tinh hinh o 

day, toi cung khong dam khang dinh mot dieu gi vi toi cho rang 

moi viec xay ra trong nha nay deu co ban tay phu phep cua 

phap su. Lan truoc toi da bi mot phap su Moro o day quay 

nhieu va Xantro cung bi tay chin cua han ta lam cho dieu dung; 

dem qua, canh tay nay cua toi lai bi treo len gan hai tieng dong 

ho ma cung chang hieu nguyen nhan vi dau toi phai chiu mot tai 

hoa nhu vay. Boi the, neu toi phat bieu y kien trong mot tinh 

huong roi ren nhu bay gio tiic la phat bieu lieu. Ve chiec mu sat 

ma nguoi ta bao la chau cao rau, toi da tra loi roi; con ve viec 

tuyen bo rang cai nay la yen lua hay yen ngua, toi khong dam 

quyet dinh diit khoat, xin de cac ngai sang suot cho y kien; co 

the vi cac ngai khong duoc phong tuoc hiep si nhu toi nen cac 

ngai khong bi anh huong cua yeu thuat va duoc tu do suy nghi, 

Page 527 



DON QUUOTE.txt 

do do co the nhan xet nhung su viec xay ra trong lau dai nay 
tren thuc te co that chii khong qua man khoi yeu thuat nhu toi. 

- Dung nhu vay, Don Phernando dap; ngai Don Kihote noi chi 
phai. Viec nay de chung toi giai quyet; de cho viec lam co co 
so, toi xin rung nguoi kin dao cho toi biet y kien, sau do toi se 
bao cao ket qua that day du ro rang. 

Doi voi nhving ai biet tinh net cua Don Kihote, day la mot dip 
de cuoi thoa thich; nhung nhung nguoi khac lai nghi rang 
chuyen nay am 6 nhat tren doi, dac biet la bon nguoi hau cua 
Don Luix, ban than Don Luix va ba nguoi khach ngau nhien 
vua toi quan tro, nom giong nhving nguoi linh canh sat cua doi 
Xanta Ermandat (ma cung dung ho la canh sat that). Co mot 
nguoi dau kho nhat, do la ong tho cao. Nhin cai chau cao rau 
cua minh luc nay hoa thanh chiec mu sat cua Mambrino, ong ta 
nghi rang bo yen lua chac chan cung se bien hoa thanh mot bo 
yen ngua dat tien. Trong khi do, moi nguoi cuoi vang nhin Don 
Phernando di hoi y kien khap luot; chang ghe vao tai tung 
nguoi de hoi va xem nguoi do tra loi ra sao: cai vat quy gia kia 
da gay ra mot cuoc tranh gianh xo xat dvi doi la yen lua hay 
yen ngua? Sau khi di lay xong y kien cua nhung nguoi da biet 
tinh net cua Don Kihote, Don Phernando cat cao giong noi: 

- Ong ban tho cao oi, toi met ca nguoi vi phai di lay bao nhieu 
y kien. Tat ca nhung nguoi ma toi da hoi de lam sang to dieu 
toi muon biet deu tra loi nhu sau: noi rang day la bo yen lua la 
xang bay, day chinh la yen ngua, khong nhung vay ma con la 

Page 528 



DON QUUOTE.txt 

yen ngua giong nua kia. 6ng nen chiu di thi han; du cho ong va 

ca con lira cua ong phien long, day van la yen ngua chii khong 
phai yen lua; nhung ly le chiing minh cua ong khong vung chut 
nao dau. 
Ong tho cao dang thuong noi: 

- Toi xin chiu mat cho o tren thien dang neu tat ca cac ngai 
khong nham, va mong rang truoc Thuong de, linh hon toi cung 
duoc minh bach ro rang nhu bo yen lua ma cac ngai cai la yen 
ngua. Nhung thoi, luat le la nhu vay... toi khong tranh cai nua. 
Qua that toi khong say: hoa chang toi chi co toi la tu sang chua 
an uong gi. 

Nhung cau noi ngay tho cua ong tho cao cung lai lam cho moi 
nguoi buon cuoi nhu nhiing hanh dong ngong cuong cua Don 
Kihote. Dap loi ong ta, chang hiep si giang ho noi: 

- Tot hon het la cua ai nguoi ay cam; Chua da ban cho ai cai gi 
thi thanh Pedro cung phai ung thuan. 

Mot trong bon nguoi hau cua Don Luix len tieng: 

- Neu day khong phai la chuyen dua, co tinh bay ra, toi khong 

the nao tin duoc rang nhung con nguoi thong minh sang lang 

nhu cac ngai lai dam noi va khang dinh rang nhung vat nay 

khong phai la chau cao rau va yen lua. Nhung vi thay cac ngai 

van ca quyet nhu vay nen toi doan chung co dieu uan khuc chi 

day khien cac ngai cii khang khang giii mot y kien qua trai 

nguoc voi mot su that da duoc the nghiem. Toi xin the la (anh 

ta noi toac ra) tat ca nhung nguoi dang song tren doi nay cung 

khong lam cho toi hieu nguoc rang nhung vat nay khong phai la 

Page 529 



DON QUUOTE.txt 

chau cao rau va yen lua. 

- Co the day la yen lua cai, Cha xii noi. 

- Van de khong phai a cho do, nguoi hau dap, ma can phan 
biet xem co phai la yen lua hay khong nhu cac ngai noi. 

Mot trong nhung nguoi linh canh sat moi toi quan tro da duoc 
chiing kien cuoc dau khau, noi khung noi: 

- Dung la yen lira roi, cung nhu bo toi la bo toi vay! Ai da hoac 
se noi nguoc lai han phai say ntou! 

- Ten sue sinh kia! Mi noi lao! Don Kihote quat. 

Noi doan, chang vung ngon giao dang cam trong tay giang mot 
don khung khiep xuong dau nguoi linh canh sat; cung may anh 
nay tranh duoc, neu khong at nga Ian ra dat; ngon giao quat 
xuong dat gay tan. Thay dong doi bi hanh hung, nhung nguoi 
canh sat kia len tieng cau ciiu vi tien su cua doi Xanta 
Ermandat. 

Chu quan, von cung la canh sat vien 1, chay di kiem gay va 
guom roi dung ve phe nhung dong nghiep cua minh; bon nguoi 
hau cua Don Luix vay quanh chu, so chang nhan luc roi ren tau 
mat; thay tinh hinh lung tung, ong tho cao dinh cam luon bo yen 
lua nhung Xantro cung khong chiu thua; Don Kihote rut guom 
xong vao dam canh sat; Don Luix quat gia nhan buong minh ra 
de toi ciiu nguy cho Don Kihote luc nay dang duoc Cardenio 
va Don Phernando ho tro; Cha xii ho het; vo chu quan keu 
gao; con gai chu quan buon phien; Maritornex khoc 16c; 
Dorotea hoang mang; Luxinda hoi hop; con Donna Clara thi 

Page 530 



DON QUUOTE.txt 

bat tinh nhan sir. Ong thg cao danh Xantro; Xantro choang ong 

thg cao; Don Luix bi mot nguoi hau ciia minh giu canh tay cho 
khoi chay, tlic qua chang tong ngay mot qua lam anh hau toe 
mau rang; ong boi tham xong vao benh Don Luix; Don 
Phernando vat nga mot nguoi linh canh sat xuong dat, cii hai 
chin thiic mai vao nguoi han; chii quan lai ra sue cau ciiu vi 
tien su cua doi Xanta Ermandat. Mot canh dai nao dien ra 
trong quan tro voi nhving tieng khoc, tieng keu, tieng thet, 
nhiing noi lo au, so hai, bat hanh, nhiing nhat guom, nhiing qua 
thui vao mat, gay goc phang vao nguoi, nhung mieng da hau va 
nhiing canh do mau. Giua luc hon loan roi mu, bong dau Don 
Kihote tuong nhu minh dang chiing kien su bat hoa trong quan 
ngu cua vua Agramante thoi xua; chang thet nhu sam vang: 

- Muon song moi nguoi hay dung tay lai, tra guom vao vo, bdt 
gian va nghe toi noi. 

Tieng chang hiep si oang oang khien moi nguoi deu ngung ca 
lai; Don Kihote noi tiep: 

- Thua cac ngai, toi da bao ma, lau dai nay bi yeu ma phu phep 

va co ca mot bay quy song o trong do. De chiing minh, toi 

muon cac ngai tan mat thay rang cuoc xung dot hien nay cung 

giong nhu su bat hoa xua kia trong noi bo ciia Agramante. 

Nay nhe, cho nay nguoi ta danh nhau vi thanh guom, cho kia vi 

con ngua, cho no vi con dai bang hay chiec mu sat, tat ca deu 

danh nhau, khong ai chiu ai. Nao, moi ngai boi tham va Cha xii 

lai day; mot nguoi hay lam vua Agramante va mot nguoi lam 

vua Xobrino de hoa giai cho chiing toi. Co Dang Toi cao 

Page 531 



DON QUUOTE.txt 

chiing giam, that la mot dieu vo cung xau xa mot khi nhung con 
nguoi danh gia nhu chiing ta day chem giet nhau vi nhung ly do 
qua nho nhat nhu vay. 

Nhung nguoi linh canh sat chang hieu Don Kihote noi gi, lai 
vua bi Cardenio, Don Phernando va cac ban ciia chang danh 
dau, ham he khong chiu; ong tho cao tan thanh vi trong cuoc au 
da, bo rau cua ong bi vat trui va bo yen lira cung tan tanh; 
Xantro von la no boc trung thanh nen thoat nghe chu noi da 
tuan theo ngay; bon nguoi hau cua Don Luix dung yen vi thay 
danh nhau cung chang loi loc gi cho ho; rieng chu quan khang 
khang muon danh niia de trung tri thai do lao xuoc cua ten 
dien ro di den dau gay roi den do. Cuoi cung, canh huyen nao 
tarn diu di, va trong dau 6c cua Don Kihote, bo yen lua van la 
bo yen ngua cho toi ngay phan xet, chau cao rau la mu sat va 
quan tro la lau dai. 

The la tinh hinh tro lai yen on va nho co ong boi tham va Cha 
xii khuyen giai, moi nguoi da lam lanh voi nhau. Luc nay dam 
gia nhan cua Don Luix lai thuc giuc chang quay tro ve nha cung 
voi ho; trong luc hai ben con dang giang co, ong boi tham ke lai 
cho Don Phernando, Cardenio va Cha xii nhiing loi le ma Don 
Luix da noi voi minh, roi ong hoi ho nen xii tri ra sao. Sau khi 
ban bac, Don Phernando gap dam gia nhan ciia Don Luix; 
chang cho ho biet minh la ai va noi y dinh ciia minh la dua cau 
chii ciia ho ve nha hau tudc anh trai minh o Andaluxia, tai do 
cau se duoc tiep dai mot each xiing dang voi cuong vi ciia cau, 

Page 532 



DON QUUOTE.txt 

vi ro rang Don Luix khong muon trd ve nha gap cha ngay du 

cho ho phanh thay xe xac chang. Sau khi da biet chiic tudc 

cua Don Phernando va quyet tarn cua Don Luix, dam gia nhan 

quyet dinh de ba nguoi trong bon ho trd ve thuat lai tinh hinh 

vdi cha Don Luix, con mot nguoi d lai theo hau dong thdi theo 

doi chang cho tdi khi ba nguoi kia quay lai hoac tdi khi co lenh 

moi cua cha chang. The la cuoc loan da da duoc dep yen nho 

vao uy quyen cua Agramante va su khon ngoan cua vua 

Xobrino. Nhung con quy kia - ke thu cua su hoa hop - cay cu 

va ten to vi thay da co bay ra mot chuyen rac roi nhu vay ma 

khong thu duoc ket qua bao nhieu, lai muon gay ra mot vu au 

da Ion xon khac. 

Sau khi duoc biet nhung nguoi vua danh nhau vdi minh la con 

nha quyen quy, nhung nguoi linh canh sat rut khoi vong chien vi 

thay rang du co thang hay bai cung van phai chiu phan thiet. Rui 

sao vien canh sat vua bi Don Phernando dam da tui bui sue 

nho ra rang trong so nhung trat bat nguoi y mang theo co mot 

to trat cua doi Xanta Ermandat ra lenh bat Don Kihote vi 

chang da giai thoat cho dam pham nhan trade day (qua that, 

dieu lo so cua Xantro khi trade la rat dung). De xem nhan dang 

ta trong to trat co khdp vdi con nguoi Don Kihote khong, anh 

ta rut d trong nguc mot cuon giay va lay to trat bat chang hiep 

si gid ra doc. Vi chua thao, anh ta phai doc rat cham, xong moi 

chu lai dua mat nhin Don Kihote de so vdi bo mat cua chang, 

cuoi cung phat hien ra chang dung la nguoi phai bat nhu ghi 

trong to trat. Sau khi da chac chan roi, anh ta cuon ca tap lai, 

Page 533 



DON QUUOTE.txt 

tay trai cam to trat, tay phai turn chat co ao Don Kihote lam 
chang nghet tho, mom het to: 

- Hay giup doi Xanta Ermandat mot tay! De moi nguoi thay 
rang dieu yeu cau cua toi la dung, xin xem to trat day trong do 
co ghi la phai bat ten cuop duong nay. 

Cha xii do lay to trat doc thi thay nguoi linh canh sat noi dung 
va nhan dang ghi trong do khop vdi mat mui cua Don Kihote. 
Thay minh bi mot ke sue sinh doi xu khong ra gi, chang hiep si 
noi gian dung dung, tat ca cac khop xuong trong nguoi chang 
keu rang rac, hai tay chang ra sue thit chat co vien canh sat; 
cung may dong doi cua anh ta toi ciiu, neu khong chac anh da 
toi mang mot khi Don Kihote khong nha tay ra. Chu quan cung 
voi toi giai vay vi tat nhien bac phai benh nhiing nguoi dong 
nghiep. Vo chu quan thay chong lai tham chien, voi keu am len; 
Maritornex va con gai chu quan cung cat giong hoa theo, cau 
ciiu Thuong de va nhiing nguoi co mat trong quan tro. Truoc 
canh tuong do, Xantro noi: 

- Chua bat diet! Ong chu toi noi rat dung la lau dai nay co yeu 
ma vi qua that khong the song yen on mot gio nao o day duoc. 
Don Phernando can hai nguoi va go tay ho ra khien ca hai deu 
tho phao vi hai ben deu ghi nhau rat chat, ben nay turn co ao 
ben kia, ben kia chit hong ben nay. Tuy the, nhung nguoi linh 
canh sat van doi bat Don Kihote bang duoc; ho yeu cau moi 
nguoi hay lam tron bon phan voi due vua va vi tien su cua doi 
Xanta Ermandat, cung hop luc troi chang lai va trao cho ho. 

Page 534 



DON QUUOTE.txt 

Ho cau ciiu chic vua va vi tien su cua ho hay tiep tay cho ho 

bat duoc ten dao tac, ten cuop duong. Nghe ho noi, Don 

Kihote chi cuoi roi, rat ung dung, chang dap: 

- Lai day, hoi nhung ke tho bao va xau xa kia! Mang lai tu do 

cho ke bi gong xieng, giai thoat cho nguoi tu toi, ciiu vot ke 

khon nan, nang do nguoi bi nga, cuu mang nguoi hoan nan ma 

bao la cuop duong u? Quan ti tien kia, vi dau 6c cua cac 

nguoi nho nhen hen ha cho nen troi kia khong de cho cac 

nguoi hieu duoc gia tri cua hiep si dao hoac thay duoc toi loi 

va su dot nat cua minh vi da dam coi thuong khong nhung sir 

ton tai ma ca cai bong cua nguoi hiep si giang ho. Nao lai day, 

lu ke cap co to chiic kia! Cac nguoi khong phai la canh sat gi 

het ma la mot bon cuop duong duoc Xanta Ermandat cho 

phep. Hay nghe ta hoi: ten ngu xuan nao da ky trat bat mot 

hiep si tni danh nhu ta? Ke nao khong biet rang cac hiep si 

giang ho khong phai tuan thu mot luat phap nao ca? Ke nao 

khong biet rang luat le cua ho la thanh guom, quy tac cua ho la 

long dung cam, phuong cham cua ho la y chi? Ta nhac lai: ten 

ngu xuan nao khong biet rang khong mot nha quy toe nao duoc 

huong nhieu quyen uu tien va mien tru nhu mot hiep si giang ho 

mot khi chang da duoc phong tuoc va buoc chan vao nghe 

hiep si gian kho? Co hiep si giang ho nao phai nop thue tai san, 

thue hang hoa, thue cuoi vua, thue lanh dia, thue duong, thue 

do khong? Co nguoi tho may nao doi chang tien cong may 

khong? Co chu nhan lau dai nao don chang vao nghi tai lau dai 

cua minh roi sau do hoi tien tro khong? Co nha vua nao khong 

Page 535 



DON QUUOTE.txt 

moi chang ngoi dy yen tiec cung ban khong? Co tieu thu nao 
khong say me chang va khong trao xuong gui thit cho chang 
khong? Va cuoi cung, co hiep si giang ho nao o tren doi nay 
da, dang hoac se khong co du can dam de mot minh phang 
bon tram gay cho bon tram ten linh canh sat dam duong dau 
voi chang khong? 

Chuong XLVI 

CAU CHUYEN LY KY CUA NHtrNG NGlTClI LINH 

CANH SAT VA TINH NET CUC KY DLT TON CUA 

CHANG HIEP SI DON KIHOTE 

Trong luc Don Kihote noi, Cha xii giang giai cho nhving nguoi 

linh canh sat hieu rang chang la mot nguoi mat tri nhu nhving 
hanh dong va loi noi cua chang da chiing minh; ong khuyen ho 
nen ket thuc sir viec tai day vi du co bat duoc chang dua di, 
sau do ho cung se phai tha ngay vi chang dien. Nguoi linh canh 
sat cam trat dap rang anh ta khong co nhiem vu xet xem Don 
Kihote co dien hay khong ma chi thi hanh lenh cap tren, va mot 
khi bat xong roi thi ai muon tha toi ba tram Ian cung mac. Cha 
xii noi: 

- Du vay, Ian nay anh khong nen bat chang; va chang theo toi 
hieu, chang cung chang de cho ai bat dau. 
Trudc nhung loi noi chi phai cua Cha xii va truoc nhving hanh 
dong qua dien ro ciia Don Kihote (qua that, neu nhiing nguoi 
linh canh sat khong biet rang Don Kihote mat tri, chac la ho 
cung se phat dien phat ro), nhving nguoi linh canh sat danh phai 

Page 536 



DON QULJOTE.txt 

nhugng bo; khong nhung the, ho con diing ra dan xep cho ong 

tho cao va Xantro luc nay van dang ham he nhau. Vdi cuong vi 

la nhung nguoi cua cong ly, ho diing ra lam trong tai xet xii va 

cuoi cung, doi ben cung tarn thoa man, tuy khong that hoan 

toan; theo quyet dinh, hai ben phai doi cho nhau bo yen lira 

nhung giu lai day trong. Ve chiec mu sat cua Mambrino, Cha 

xii lang lang den cho ong tho cao tarn dong real, khong cho 

Don Kihote biet, va ong nay trao lai mot to bien lai, hiia tit nay 

ve sau mai mai khong bao gio nhac toi chuyen do nvia. The la 

hai chuyen xich mich Ion nhat va quan trong nhat da duoc giai 

quyet; van de ton tai la lam the nao cho dam gia nhan cua Don 

Luix dong y cu ba nguoi trong bon ho quay tro ve con mot 

nguoi di theo chu den noi ma Don Phernando se dan toi 1. Toi 

day, van rui da qua, van may da den giai ach cho doi tinh nhan 

va nhung con nguoi dung cam o trong quan tro khien moi viec 

deu ket thuc tot dep doi voi tat ca moi nguoi: dam gia nhan 

nhat nhat lam theo y cua Don Luix. Donha Clara vo cung mung 

ro, va cii nhin net mat nang luc do cung doan duoc trong long 

nang dang tung bung hdn ho. Doraida khong hieu het tinh hinh 

xay ra, nhung qua thai do cua tung nguoi, dac biet la cua nguoi 

yeu ma nang van luon luon theo doi bang doi mat va ca tarn 

long, nang cung tung luc to ra au sau hoac mung ro. Nhin may 

Cha xii trao tien cho ong tho cao, chu quan ben doi tien tro 

cua Don Kihote cung tien boi thuong nhung bao ruou bi choc 

thung va ruou bi do, the rang Roxinante va con lua cua Xantro 

se khong ra khoi quan tro neu truoc do khong duoc tra du so 

Page 537 



DON QUUOTE.txt 

tien, khong thieu mot xu. Cha xii lai phai lay loi giang giai, con 
Don Phernando thi xuat tien tui ra mac du ong boi tham cung 
san long nhan tra ho. The la moi nguoi deu hoa thuan voi nhau; 
quang canh quan tro khong con giong canh bat hoa trong noi 
bo ciia vua Agramante nhu Don Kihote da ta ma trai lai, duom 
mot khong khi thai binh em a nhu o duoi thoi hoang de La Ma 
Octavio xua. Moi nguoi deu nghi rang so di duoc nhu vay la 
nho co sir thien chi va tai hung bien cua Cha xii cung nhu tinh 
tinh hao phong vo song cua Don Phernando. 
Thay minh va giam ma deu da thoat ra khoi nhving chuyen rac 
roi, Don Kihote nghi rang da den luc phai tiep tuc cuoc hanh 
trinh de ket thuc cuoc phieu luu vT dai danh rieng cho chang. 
The la, voi ca mot su quyet tarn, chang den quy truoc mat 
Dorotea. Thay vay, Dorotea voi ngan lai, khong cho phep 
chang noi chung nao chang chua dung day. Tuan theo loi cong 
chua Micomicona, Don Kihote dung len noi: 
- Thua cong chua xinh dep, tuc ngu co cau rang: can man la 
me cua hanh phuc, va trong rat nhieu chuyen quan trong, kinh 
nghiem cho thay rang su sot sang cua nguoi dieu dinh khien 
cho mot viec tuong dau kho thanh cung di tdi ket qua my man. 
Trong chien tranh, chin ly do bieu hien r5 rang hon o dau het vi 
mot hanh dong chop nhoang chan dung duoc y do cua ke dich 
va mang lai thang loi truoc khi doi phuong kip tro tay. Toi noi 
vay, thua cong chua cao quy, vi toi trom nghi rang su co mat 
cua chung ta o trong toa lau dai nay khong mang lai loi ich gi va 

Page 538 



DON QULJOTE.txt 

con co the hai Ion khien co mot ngay chiing ta se phai an han. 

Ai biet dau rang nho co nhung ten do tham hoat dong khon 

kheo va kin dao, ten khong 16 thu dich cua nang biet duoc la 

toi se toi tieu diet han, va han da loi dung thoi gian nay de co 

thu trong mot lau dai hay mot thanh tri kien co nao khien cho 

su can man va sue manh cua canh tay khong met moi cua toi 

tro nen kem hieu qua. Boi vay, thua cong chua, ta hay nhanh 

tay ngan chan nhiing am muu cua han va mau mau len duong 

nam lay thoi co tot dep; nang mong moi dat duoc nguyen vong 

bao nhieu thi toi cung mong moi duoc cham tran voi ke thu cua 

nang bay nhieu. 

N6i toi do, Don Kihote ngung lai, binh tinh cho nang cong chua 

xinh dep tra loi. Bang mot dang ve dai cac rat phu hop voi kieu 

each cua Don Kihote, cong chua dap: 

- Thua hiep si, thiep xin cam on chang da to long muon giup do 

thiep trong con dai hoan nan nay; chang qua xiing dang la mot 

trang hiep si vi nguoi hiep si luon luon quan tarn benh vuc tre 

mo coi va nhving ke khon cung. Cau troi cho dieu mong uoc 

cua chang cung nhu cua thiep duoc toai nguyen de chang thay 

rang tren doi nay co nhving nguoi dan ba khong vo on. Nao, ta 

hay khoi hanh ngay tiic khac vi y muon cua thiep khong ngoai y 

muon cua chang; thiep xin de tuy chang dinh lieu cho thiep. 

Mot khi thiep da nho va chang che cho tinh mang va trong cay 

vao hai canh tay cua chang de khoi phuc lai giang son cho thi 

thiep khong the di nguoc lai nhung menh lenh sang suot cua 

chang. 

Page 539 



DON QUUOTE.txt 

- Neu vay thi phai hanh dong ngay, Don Kihote noi; khi mot 
nang cong chua da tu ha minh nhu vay, ta khong muon bo lo 
co hoi nang nang len va dat nang vao chiec ngai ma nang duoc 
quyen thua ke. Hay khoi hanh tiic khac vi long mong muon ra 
di dang thoi thiic ta. Nhu nguoi ta thuong noi, cham tre la nguy 
hiem. Du co ke nao o tren troi hay duoi dia nguc cung khong 
lam cho ta nhut long nan chi. Xantro dau, hay dong yen cuong 
cho con Roxinante cua ta, con lira cua mi va con ngua cua 
cong chiia. Chung ta hay tu biet chu nhan lau dai cung cac vi 
co mat o day va hay len duong ngay tiic khac. 

Vi da duoc chiing kien moi chuyen xay ra, Xantro lac dau 
quay quay, noi: 

- Ngai oi, noi xin loi cac ba co mat tai day, viec nay con tai hai 
nhieu hon ta tuong co! 

- Ten sue sinh kia, lieu co tai hai nao o tren doi nay xuc pham 
den thanh danh cua ta duoc khong? 

- Neu ngai noi nong, Xantro dap, toi se ngam mieng khong noi 
nhving dieu ma mot giam ma va mot nguoi day to trung thanh 
co nhiem vu phai noi vdi chu minh. 

- Muon noi gi cii noi, Don Kihote bao Xantro, mien la nhung 
loi noi cua mi khong nham muc dich lam cho ta so hai. Neu mi 
so thi mi cii lam theo ban tinh cua mi, con neu ta khong so thi 
ta cii lam theo ban tinh cua ta. 

- Lay Chua, con la ke co toi! Xantro noi. Thua ngai, van de 
khong phai nhu vay; so la toi biet mot each chac chan va co 

Page 540 



DON QUUOTE.txt 

chiing ca rang cai ba tu xvrng la hoang hau dai vuong quoc 

Micomicon kia cung khong han gi me toi ca. Neu qua nhu 161 
ba ay noi thi ha tat ba ay cii phai hon vung hon trom mot anh 
chang cung bon a trong cac xo xinh, sau lung nguoi khac lam 

gi- 

Nhung lai noi cua Xantro lam Dorotea do mat vi qua that doi 

luc Don Phernando chong nang da vung trom su dung doi moi 

de huong mot chut mon phan thuong ma chang xiing dang 

duoc nhan (Xantro bat gap va bac cam thay hanh dong cua 

Dorotea la hanh dong cua mot con nguoi lang lo chii khong 

phai cua ba hoang mot vuong quoc Ion). Dorotea khong biet 

tra loi ra sao, danh phai de cho Xantro noi tiep; bac giam ma 

noi: 

- Thua ngai, toi noi vay vi neu thay tro ta phai moi goi chon 
chin, song nhung dem vat va va nhung ngay con kho cue hon 
de cho con nguoi nhon nho kia phong tay tren cong lao cua 
minh thi ha tat toi phai voi vang di dong yen cuong cho con 
Roxinante, con lua cua toi va con ngua cua ba hoang lam gi, 
tha rang ta cii ngoi yen mot cho ma chen con hon, viec ai nguoi 
ay lo. 

6i lay Chua! Noi tiic gian cua Don Kihote moi ghe gom lam 
sao khi chang nghe giam ma cua minh thot ra nhung loi hon hao 
nhu vay! Ghe gom den noi giong chang tro nen don dap, luoi 
riu lai, hai mat nay lua; chang thet Ion: 

- Ten de tien, sue sinh, xau xa, hon xuoc, ngu xuan, xang bay, 

can ro, ngao man, doc mom doc mieng kia! Mi dam noi nhung 

Page 541 



DON QUUOTE.txt 

loi nhu vay trade mat ta va trade nhung phu nhan quyen quy 
nay u? Dau 6c toi mu ciia mi dam nghi ra nhung chuyen xau xa 
lieu linh nhu vay u? Hay budc di cho khuat mat ta, hoi con 
quai vat ciia tao hoa, kho chiia chap nhung dieu doi gia, giao 
quyet, gian ngoan, ke bay dat nhiing chuyen xau xa, vung dai, 
ke thu cua su dung muc can phai co doi voi cac vi vua chiia! 
Buoc ngay di, cho dung traoc mat ta neu khong mi se phai 
chiu dung tat ca noi tiic gian cua ta. 

Trong luc noi, Don Kihote cau may, phong ma, mat dao nguoc 
dao xuoi, chan phai giam manh xuong dat, chiing to rang noi 
tiic gian dang soi sue trong long chang. Traoc nhiing loi noi va 
thai do gian du cua chu, Xantro so run, chi mong sao dat o 
duoi chan ne ra keo bac xuong; bac chi con mot each la nit lui 
de ne tranh su tiic gian ciia chii. Da biet tinh tinh ciia Don 
Kihote, nang Dorotea khon ngoan voi len tieng de lam nguoi 
con gian ciia chang, nang noi: 

- Thua hiep si Mat Buon, xin chang cho noi gian vi nhung loi le 
vung dai ciia nguoi giam ma trung thanh ciia chang. Chac anh 
ta khong dam noi bang quo dau, va chang ta khong the nghi 
ngo mot con nguoi co suy xet va co dao nhu anh ta lai noi sai 
cho ai. Boi vay, ta co the nghi mot each chac chan duoc rang 
moi chuyen xay ra trong lau dai nay deu do yeu ma phu phep 
nhu chang da noi, va co the la Xantro da nhin su viec qua con 
duong yeu thuat do nen moi co nhung loi xiic pham toi thanh 
danh ciia thiep. 

Page 542 



DON QULJOTE.txt 

- Co Thugng de chiing giam, Don Kihote noi, toi xin the la 

cong chiia da giai dap dung. Dung la co mot su viec da bi yeu 
thuat xuyen tac va da hien ra truoc mat ten Xantro toi loi nay 
khien cho y khong the nao nhin khac duoc. Toi rat hieu la ten 
khon kho do xua nay co thien tarn va hien lanh, khong biet noi 
sai cho ai. 

- Dung nhu vay va se mai mai dung nhu vay, Don Phernando 

noi. Vi the, thua ngai Don Kihote, xin hay tha loi cho anh ta va 

cho anh ta duoc tro ve hau ha ngai keo lai co nhung su viec 

khac lam anh ta mat tri mot Ian nua. 

Sau khi Don Kihote tuyen bo tha toi cho Xantro, Cha xii di goi 

bac ve; Xantro khum num toi quy truoc mat chu va xin chu 

dua tay ra. Don Kihote chia tay cho Xantro hon roi chuc phuc 

cho giam ma, chang noi: 

- Xantro con ta, bay gio chac con da thay la dung nhung dieu 
ta da nhieu Ian noi voi con rang moi chuyen trong lau dai nay 
deu xay ra qua con duong yeu thuat. 

- Con tin roi, Xantro dap, tru cau chuyen ve cai khan trai 
giuong ma con nghi la da xay ra qua con duong thong thuong. 

- Cho nghi the, Don Kihote noi, vi neu chuyen do co that thi ta 
da tra thu cho con luc ay va ngay ca luc nay; nhung ta khong 
lam duoc viec do luc ay cung nhu luc nay vi ta khong biet 
trung tri ai de rua nhuc cho con. 

Thay moi nguoi muon biet chuyen chiec khan trai giuong ra 
sao, chu quan ben ke lai dau duoi viec Xantro Panxa bi tung 
bong len troi 2 khien ho duoc mot me cuoi va Xantro cang 

Page 543 



DON QUUOTE.txt 
them buc boi. Don Kihote lai phai cam ctoan voi giam ma cua 

minh rang do la chuyen yeu thuat; tuy nhien, Xantro khong den 

noi qua ngay tho va bac van tin rang viec bac bi tung len troi la 

sir that da duoc chiing minh, do nhung nguoi bang xuong bang 

thit gay ra chii khong co yeu thuat va ma quai tuong tuong nao 

ca nhu chu bac da nghi va khang dinh. 

Dam khach thuong luu da nghi tai quan tro duoc hai ngay va 

thay da den luc phai ra di. Ho ban each de Cha xii va bac pho 

cao dua Don Kihote ve que chiia chay benh dien cho chang 

theo y muon cua hai nguoi, khong phai phien toi Dorotea va 

Don Phernando, va cung khong phai bay tro giai thoat cho 

cong chua Micomicona nua. Nhan co mot chiec xe bo di qua, 

ho thuong luong nho nguoi danh xe cho Don Kihote theo each 

sau day: ho lay nhung thanh go dong mot chiec cui du rong rai 

cho Don Kihote ngoi trong do mot each thoai mai, roi theo lenh 

va y do cua Cha xii, Don Phernando, cac ban chang, dam gia 

nhan cua Don Luix va nhung nguoi linh canh sat cung chu quan 

bit kin mat, cai trang moi nguoi mot kieu de Don Kihote tuong 

rang ho khong phai la nhving nhan vat ma chang da gap o trong 

lau dai: xong dau day, ho ron ren buoc vao phong Don Kihote 

luc nay dang ngu lay lai sue sau nhung chuyen rac roi vua qua. 

Don Kihote ngu rat thoai mai, khong he ngo toi chuyen se xay 

ra. Bon nguoi tien toi giu chat lay chang roi troi ghi chin tay lai; 

giat minh tinh day, Don Kihote khong sao cua quay duoc, chi 

con biet kinh ngac sung sot truoc nhving bo mat vo cung ky 

quai. Voi mot tri tuong tuong ngong cuong san co, chang nghi 

Page 544 



DON QUUOTE.txt 

rang tat ca nhung ke a trade mat minh la loai yeu quai cua toa 
lau dai da bi ma am nay va khong con nghi ngd gi nua, chang 
cung da bi phu phep vi khong sao nhiic nhich va chong cu 
duoc. Sir viec xay ra dung nhu du tinh cua Cha xii, tac gia ciia 
muu ke nay. Trong so nhving nguoi co mat, rieng Xantro van 
tinh tao va van an mac binh thuong; tuy cung mac benh na na 
nhu chu, bac van nhan duoc mat nhiing nguoi cai trang, nhung 
bac khong noi nang gi, cho xem cau chuyen tan cong va bat bo 
ong chu minh ket thuc ra sao. Don Kihote cung lang yen cho 
coi so phan cua minh xoay van den dau. Nguoi ta mang chiec 
cui toi, nhot chang vao roi dong chat then, khong sao pha ra 
duoc. Xong xuoi, ho vac cui len vai khieng di. Vua ra khoi 
buong, bong dau vang len mot tieng noi ma bac pho cao co lam 
ra ve rung ron (day la bac pho Nicolax chu khong phai ong tho 
cao co bo yen lua): 

- Hoi hiep si Mat Buon! Nguoi cho nen buon phien ve su giam 
cam nay vi co nhu vay nguoi moi som hoan thanh cuoc phieu 
luu mao hiem ma long dung cam cua nguoi da danh cho nguoi. 
Roi day, cuoc phieu luu se ket thuc mot khi con su tu hung du 
xii Mantra sum vay vdi con bo cau trang lang Toboxo sau khi 
ca hai da kinh can cui doi vang tran hien ngang dudi cai ach em 
ai cua mot cuoc hon nhan. Va cuoc sum hop co mot khong hai 
do se lam nay no dudi vom troi nay nhving su tu con dung 
manh co nhung mong vuot sac nhon cung giong nhu cha dung 
cam cua chung. Viec do se xay ra trudc khi Apolo - vi than 

Page 545 



DON QUUOTE.txt 
duoi bat nu than tron chay 3 -, trong cuoc van hanh tu nhien va 

than toe cua minh, di het hai vong quanh muoi hai cung choi loi. 

Con nguoi, hoi giam ma cao quy va ngoan ngoan, co guom 

deo that lung, co bo rau dang kinh va doi 16 mui nhay cam! 

Cho nen phien long nan chi vi may nguoi ta nhot mot trang hao 

kiet cua gioi hiep si giang ho vao trong cui va khieng di ngay 

trade mat nguoi. Voi sir sap dat cua hoa cong kia, chang bao 

lau nguoi se duoc quyen cao chiic trong khien nguoi se khong 

nhan ra minh nvia, va nhung loi hiia hen cua chu nguoi se 

khong phai la nhung loi noi suong. Nhan danh nu phap su 

Mentironiana, ta cam doan voi nguoi rang cong sa cua nguoi 

se duoc tra day du nhu roi nguoi se thay. Hay theo got chang 

hiep si dung cam dang bi yeu thuat phu phep vi nguoi can di tdi 

cho nghi da dinh cho ca hai thay tro. Ta khong duoc phep noi 

them, Chua se phu ho cac nguoi. Thoi, ta tro ve noi ma chi 

rieng ta biet. 

Toi doan ket thuc loi tien tri, tieng bac pho cao khi len bong luc 

xuong tram khien ngay nhung nguoi trong cuoc tuong dau cung 

phai tin vao nhung dieu nghe thay. 

Nghe xong loi phan, Don Kihote cung thay xuoi xuoi. Chang 

suy luan ve tung diem va hieu duoc het y. Theo loi hiia hen cua 

nha tien tri, chang se sum vay voi nang Dulxinea lang Toboxo 

yeu quy bang mot cuoc thien duyen xiing dang, va tu trong 

bung nguoi dan ba man de ay se nay sinh ra nhung su tu con, 

tiic la nhiing diia con trai cua chang, lam cho xii Mantra doi 

doi rang ro. Dinh ninh la the, chang buong mot tieng tho dai, cat 

Page 546 



DON QUUOTE.txt 

cao giong noi: 

- Du nguoi la ai chang nua, nguoi cung da noi ve ta nhung dieu 
that tot lanh. Ta nho nguoi nhan danh ta cau vi phap su hay 
quan tarn den ta, dung bat ta phai chet mon trong chon lao tu 
nay, de ta con nhin thay nhung loi hiia hen qua u tot dep tren 
day tro thanh su that. Neu duoc nhu vay, nhiing noi kho eye 
cua lao tu doi voi ta se la niem vinh quang, nhung day xich 
quan quanh minh ta la dieu an ui, tarn van ma ho dat ta nam len 
chang phai la mot chien truong gian kho, trai lai no la mot chiec 
giuong cuoi mem mai va em ai. Con ve viec giam ma Xantro 
Panxa cua ta co di theo cham soc ta hay khong, ta tin vao long 
tot va net an o cua y, nghi rang y khong bo roi ta du ta gap van 
may hay rui. Neu so phan cua y hoac so phan cua ta khong ra 
gi khien ta khong the ban cho y mot hon dao hoac mot bong 
loc gi tuong duong nhu ta da hiia, it ra y cung khong mat 
khoan cong sa vi ta da lam di chuc trong do ta co ghi ro nhving 
thu danh rieng cho y, can cii vao kha nang cua ta chii khong 
can cii vao cong lao to Ion cua y. 

Xantro Panxa cui rap nguoi vai mot each rat cung kinh roi hon 
luon ca hai tay cua chu - so la hon mot tay khong duoc vi ca 
hai tay cua Don Kihote bi troi chap vao nhau. 
Bay yeu quai khieng chiec cui len vai va dat len xe bo. 

Chuong XLVH 

CAU CHUYEN LA LUNG VE CHANG HIEP SI DON 

KIHOTE XLT MANTRA BI PHU PHEP, CUNG NHtrNG 

Page 547 



DON QUUOTE.txt 

CHUYEN LY KY KHAC 

Thay minh bi nhot vao cui va dat len xe bo, Don Kihote noi: 

- Ta da doc nhieu sach viet rat nghiem tuc ve cac hiep si giang 
ho, nhung ta chua he doc, nhin hoac nghe thay noi co hiep si 
nao bi phu phep va bi nhving con vat luoi bieng va le me dua di 
mot each cham chap nhu the nay. Thong thuong, nguoi ta dua 
cac hiep si di mot each nhe nhang tren khong trung, co mot 
dam may den hoac mot chiec xe phong hoa bao phu khap 
nguoi, hay la cho ho cuoi quai ung ma hoac mot con vat gi 
tuong tir. The ma gio day nguoi ta dua ta di bang mot chiec xe 
bo! Troi oi! That la nhuc nha! Nhung co the nghe hiep si va 
nhving chuyen yeu thuat doi nay di theo mot con duong khac 
xua roi. Cung co the vi ta la hiep si moi tren doi nay va la nguoi 
dau tien phuc hoi nghe hiep si giang ho da bi lang quen cho nen 
phap luat bay gio cung khac va each thiic dua nhiing nguoi bi 
phu phep di bay gio cung khac, Xantro con ta thay the nao? 

- Toi chang thay the nao ca, Xantro dap, toi co doc nhieu kinh 
giang ho nhu ngai dau. Tuy nhien, toi dam cam doan va the 
rang nhving bong ma o chung quanh ta khong duoc luong thien 
lam. 

- Luong thien u? Don Kihote keu len. Me oi! Lam sao co the 

luong thien duoc mot khi chung la loai yeu ma hien thanh 

nhiing hinh thu quy quai toi day lam chuyen nay va dua ta vao 

canh ngo nay! Neu nguoi muon biet su that, hay lay tay so nan 

vao nguoi chung; nguoi se thay rang than hinh cua chung toan 

la khong khi ca, chi co cai vo be ngoai thoi. 

Page 548 



DON QUUOTE.txt 

- Lay Chua, toi so roi. Co mot con yeu nhanh nhu con thoi, da 
de do hong; no con mot dac tinh khac han cac con yeu quai 
khac. Nguoi ta bao rang loai yeu quai sac mui diem sinh, trai lai 
con yeu nay co mui long dien, each xa nua dam van ngui thay. 
Xantro dang noi ve Don Phernando; qua that mot con nguoi 
sang trong nhu chang at phai toa ra mui thorn nhu Xantro vua 
ta. 

- Anh ban Xantro chd lay the lam la, Don Kihote bao. Ta noi 
cho ma biet rang lu yeu ma tinh ranh lam day. Du nguoi chung 
co mui cung khong ai ngui thay gi dau vi chung la loai yeu ma 
va du co ngui duoc thi cung khong thay o nguoi chung mui gi 
thorn tho dau ma chi toan nhiing mui thoi tha xu ue. Nguyen 
nhan la vi di toi dau chung cung chi gieo rac nhung canh dia 
nguc va mang lai dau kho, boi the cho nen chung khong the co 
mui thorn duoc vi huong thorn lam con nguoi ta khoan khoai 
de chiu. Neu nhu nguoi cam thay con yeu co mui long dien, do 
la vi nguoi nham hoac la con yeu no danh lua de nguoi khong 
nhan ra no la con yeu. 

Nghe chu va to ban bac voi nhau nhu vay, Don Phernando va 
Cardenio so Xantro phat hien ra muu ke cua ho vi thay bac da 
di sat vao van de roi, ben quyet dinh len duong som. Ho goi 
rieng chu quan ra mot cho, bao dong ngay yen cho con 
Roxinante va con lua cua Xantro; chu quan thi hanh tiic khac. 
Trong luc do, Cha xii da nho duoc nhung nguoi linh canh sat 
ho tong Don Kihote ve que nha, hiia se tra cong cho ho tinh 

Page 549 



DON QUUOTE.txt 
theo so ngay <3i duong. Cardenio treo khien va mu sat cua Don 

Kihote vao cot yen ngua, moi ben mot chiec; chang ra hieu cho 

Xantro leo len lua cam cuong con Roxinante dat di theo, roi 

bo tri moi nguoi linh canh sat cam sung hoa mai di mot ben xe. 

Trade khi xe chuyen banh, vo chu quan, con gai va co hau 

Maritornex chay ra tien chin Don Kihote, vo khoc 16c xot 

thuong cho noi bat hanh cua chang; Don Kihote bao ho: 

- Xin cac quy phu nhan cho khoc 16c lam chi, tat ca nhving bat 

hanh nay deu la tat nhien doi voi nhving nguoi lam nghe nghiep 

nhu toi. Va neu nhving tai hoa do khong den voi toi thi toi cung 

khong the tvr coi minh la mot hiep si giang ho trvi danh dvroc. 

Nhving hiep si vo danh tieu tot khong bao gio gap nhving 

traong hop tvrong tvr nhvr the nay boi chvrng thien ha co de y toi 

ho dau. Chi co nhving hiep si dung cam moi duoc nhac nho toi; 

ho bi nhieu ong hoang ba chua va cac hiep si khac ghen due 

ghen tai van tim each ham hai nhung nguoi ngay thang bang 

nhiing muu ma chuoc quy. Tuy nhien, dao due la mot sue 

manh vo dich cho nen du co cac phep yeu thuat cua ke phat 

minh dau tien la Doroaxtex, ban than sue manh cua dao due 

van thang duoc tat ca va toa anh sang len khap mat dat nhu 

mat troi toa anh sang trong vu tru. Xin chu vi phu nhan tha loi 

cho toi neu vi so suit toi da co dieu gi xuc pham; qua that toi 

khong bao gio co tinh lam dieu do doi voi bat cii ai; chu vi hay 

cau Chua giai thoat cho toi khoi canh lao tu nay ma mot ten 

phap su doc bung nao do da gay ra cho toi. Mot khi duoc tro 

lai tu do, toi se khong quen nhiing cong on ma cac vi da danh 

Page 550 



DON QUUOTE.txt 

cho toi trong thai gian toi nghi tai lau dai nay; toi se den cm, 
phung su va hau ta cac vi mot each xiing dang. 
Trong hie cac nu chii nhan lau dai tro chuyen voi Don Kihote, 
Cha xii va bac pho cao chia tay voi Don Phernando va cac 
ban ciia chang, voi vien dai liy va ong boi tham, voi tat ca cac 
co gai hie nay deu vui ve, dac biet voi Dorotea va Luxinda. 
Moi nguoi 6m nhau tham thiet, hiia se bao tin tiic cho nhau. 
Don Phernando dua dia chi cho Cha xii, dan phai viet thu bao 
cho biet tinh hinh cua Don Kihote vi khong co gi lam cho chang 
vui thich hon la duoc biet tin do; chang cung hiia se bao cho 
Cha xii biet nhung dieu ma chang nghi la co the lam cho Cha 
xii vui thich, nhung tin tiic ve hon le ciia chang va le lam phep 
thong cong ciia Doraida, ve chuyen rieng ciia Don Luix va ve 
viec Luxinda tro ve nha cha me. Cha xii hiia se lam diing yeu 
cau ciia Don Phernando, khong sai mot ly. Ho lai 6m nhau hon 
hit va mot Ian nua lai hiia hen se thuc hien nhung yeu cau ciia 
nhau. Chii quan toi dua cho Cha xii mot tap truyen; bac noi la 
da tim thay trong Ian lot chiec horn dung tap Truyen anh chang 
hieu ky kho dai, va vi chii nhan ciia no khong tro lai doi nen 
bac cho tat, bac khong biet doc nen chang giu lam chi. Cha xii 
cam on chii quan roi ma ra xem thi thay tren dau tap truyen co 
ghi: Truyen Rinconete va Cortadiio; ong doan la tieu thuyet. Vi 
da duoc thuong thiic Truyen anh chang hieu ky kho dai, ong 
doan rang tap nay cung phai ly thu vi co the ca hai tap truyen 
deu do mot tac gia viet; ong ben cat di, dinh bung khi nao co 

Page 551 



DON QUUOTE.txt 

dip se doc. 

Cha xii va ong ban la bac pho cao leo len lung hia (hai nguoi 

van deo mat na de Don Kihote khong nhan ra ngay duoc) roi 

ra di theo chiec xe bo. Ca doan theo thii tu sau day: di dau la 

chiec xe bo do chii xe dieu khien, hai ben co hai nguoi linh 

canh sat mang sung nhu ta d tren, tiep den Xantro Panxa ngoi 

tren minh hia tay cam cuong dat con Roxinante, cuoi cung la 

Cha xii va bac pho cao cuoi tren nhung con lua luc luong, 

mat bit kin nhu da ke, di mot each nghiem trang va ung dung 

theo buoc chin cham chap cua nhung con bo keo. Don 

Kihote ngoi trong ciii, hai tay bi troi chat vao nhau, chin duoi 

thang, lung tua vao chin song; chang ngoi yen lang va nhan nai, 

tuong dau mot pho tuong da chii khong phai mot nguoi bang 

xuong bang thit. Thung thang va lang le, ca doan di duoc hai 

dam duong thi tdi mot thung lung. Thay co cho thuan tien cho 

bo nghi an co, nguoi danh xe noi voi Cha xii cho dung lai, 

nhung bac pho cao lai co y kien la nen di them quang niia vi 

bac biet o ben kia doc trudc mat con mot thung lung khac co 

nhieu co, nghi ngoi tot hon cho ho dang muon nghi. Y kien cua 

bac pho duoc tan thanh va moi nguoi tiep tuc di. 

Luc nay Cha xii quay dau lai thi thay phia sau lung co sau, bay 

nguoi ao quan chinh te banh bao, dang phi tdi. Ho sap duoi kip 

vi lua ciia ho la lua ciia thay tu, khong nhan nha thung thang 

nhu bo keo xe, va chang ho muon sdm tdi quan tro each do 

chua day mot dam de con nghi trua. The la dam nguoi nhanh 

nhen da duoi kip dam nguoi le me; khi di ngang, hai ben chao 

Page 552 



DON QUUOTE.txt 

hoi nhau rat le phep. Mot nguoi trong dam moi toi - do la mot 
thay tu 6 Toledo phu trach dam nay - nhin thay chiec xe bo, 
nhung nguoi linh canh sat, Xantro, Roxinante, Cha xii, bac pho 
cao va nhat la thay Don Kihote bi nhot trong cui, ong ta khong 
the khong len tieng hoi vi sao dua mot nguoi di nhu vay, mac 
du ong da trong thay phu hieu cua nhving nguoi linh canh sat va 
doan ra rang do la mot ten ke cuop xau xa hoac mot ke toi 
pham de trao cho doi Xanta Ermandat trirng tri. Mot nguoi linh 
canh sat thay ong thay tu hoi, ben dap: 

- Thua ngai, chung toi xin de ong hiep si ay noi ly do vi sao bi 
dua di nhu the nay boi vi chung toi khong biet gi ca. 

Nghe thay vay, Don Kihote len tieng: 

- Thua cac ngai hiep si, chang hay cac ngai co am hieu nhung 
chuyen ve nghe hiep si giang ho khong? Neu co, toi xin tho 16 
nhung noi bat hanh cua toi, bang khong thi toi khong hoi dau 
mat cong noi ra lam gi. 

Thay dam nguoi moi toi bat chuyen voi hiep si Don Kihote xii 
Mantra, Cha xii va bac pho cao voi tien den de lieu loi doi dap 
cho khoi 16 muu ke. 
Nghe Don Kihote hoi, ong thay tu dap: 

- Nguoi anh em, qua that toi con biet nhieu ve nhung sach 
kiem hiep hon ca nhung sach ly luan cua giao su Viiapando. 
Boi vay, neu chi la van de do thi chac chan ngai co the tho 16 
voi toi nhiing dieu ngai muon noi. 

- Neu vay thi duoc, Don Kihote dap. Thua hiep si, toi xin thua 

Page 553 



DON QULJOTE.txt 

de ngai ro rang toi bi nhung ten phap su xau bung xau da dung 

yeu thuat lua nhot toi vao trong chiec cui nay. Xua nay tai due 

thuong bi nhung ke xau xa ghet bo hon la duoc nhung nguoi 

tu te ai mo. Toi la mot hiep si giang ho, toi khong thuoc loai 

nguoi bi than Thanh danh lang quen khong lam cho rang ro 

muon doi; trai lai toi dung trong hang ngu nhung hiep si duoc vi 

than do ghi ten tuoi vao trong ngoi den cua su bat diet, du cho 

co su ghen ghet, du cho co su chong doi cua bao nhieu dao si 

xii Perxia, cua bao nhieu ke theo dao Ba-la-mon o An Do va 

bao nhieu ke theo triet ly Loa than tien o Etiopia 1 ; va nhung 

ten tuoi do se la khuon vang thuoc ngoc de cho cac hiep si 

giang ho cua cac the ky sau day nhin thay buoc duong phai noi 

theo neu ho muon dat toi dinh cao vinh quang cua nghe vo. 

Cha xii voi noi chen vao: 

- Ngai Don Kihote xii Mantra noi dung day. Ong ta bi phu 

phep dua di tren chiec xe nay khong phai vi mac loi lam gi ma 

do y do xau xa cua nhung ke ghen due, ghet tai. Thua ngai, 

neu da co luc nao ngai duoc nghe danh, day chinh la hiep si 

Mat Buon ma nhung chien cong hien hach va nhung hanh dong 

dung cam se duoc ghi vao bang dong bia da du cho long ghen 

ghet va nhung muu ma chudc quy tim each boi nho xoa nhoa. 

Nghe nguoi bi nhot trong cui va ke dung ben ngoai noi nang 

theo kieu each nhu vay, ong thay tu voi lam dau vi qua sung 

sot, chang hieu dau duoi cau chuyen ra sao; nhung nguoi di 

theo ong cung deu lay lam ngac nhien. 

Xantro tu nay toi gio cung co mat tai day, ben dat lai van de 

Page 554 



DON QUUOTE.txt 

cho dung cho, bac noi: 

- Thua cac ngai, du cac ngai yeu hay ghet toi vi nhung dieu toi 
noi ra day, viec ong chu Don Kihote cua toi bi phu phep cung 
giong nhu me toi bi phu phep ma thoi. Ong ta van co du su suy 
xet, ong ta van an, van uong, van lam moi viec can thiet cho 
ban than nhu moi nguoi, nhu ong ta da lam ngay horn qua 
trade khi bi nhot cui. Su viec la nhu vay. Lam sao nguoi ta lai 
muon toi phai tin rang ong ta bi phu phep? Toi co nghe rat 
nhieu nguoi noi rang nhung ke bi phu phep khong an, khong 
ngu, khong noi; dang nay, neu khong co ai ngan can, ong chu 
toi con co the noi nhieu hon ba muoi quan bien ly. 

Bac quay ve phia Cha xu va noi tiep: 

- Cha xu oi! Ngai tuong toi khong nhan ra ngai u? Ngai tuong 
toi khong nhin thau va khong doan duoc rang nhving phep yeu 
thuat moi la nay nham muc dich gi u? Toi noi cho ngai biet rang 
toi da nhan ra ngai du ngai bit kin mat, va toi cung da hieu ngai 
roi mac du ngai co che giau nhiing muu mo cua ngai. Tom lai, 

o dau co su ghen ghet thi o do tai due khong song noi, va o 
dau co su hep hoi thi cung khong the co su rong luong. Du cho 
ma quy co lam gi chang nua, neu ngai khong dinh vao chuyen 
nay thi gio day ong chu toi da cuoi cong chua Micomicona roi 
va xoang ra toi cung da la ba tudc vi rang voi tarn long tot cua 
ong chu toi la ngai Mat Buon va voi cong lao to Ion cua toi, 
khong the nao co chuyen khac duoc ! Nhung dung nhu thien ha 
thuong noi, banh xe cua than May Rui quay nhanh hon banh xe 

Page 555 



DON QULJOTE.txt 

cua coi xay va nhung ke horn qua vua len voi, horn nay da 

xuong cho. Toi thuong hai cho vo va cac con toi; dang le phai 
duoc thay cha chung trd ve nha vdi chiic thong doc hoac pho 
vuong mot hon dao hay mot vuong quoc nao do thi trai lai cac 
con toi thay toi van chi la mot anh coi ngua ma thoi. Thua Cha 
xii, ngai la bac cha chii va nhiing dieu toi vua noi chi nham muc 
dich keu goi ngai luu tarn toi ong chu toi dang phai chiu cue 
kho. Ngai hay lieu day keo mot khi sang ben kia the gidi, Chua 
se chat van ngai ve viec ong chu toi bi giam giu va se ket toi 
ngai vi trong suot thoi gian bi cam tu, ong chu Don Kihote cua 
toi khong ra tay ciiu khon pho nguy duoc cho ai. 
Nghe thay vay, bac pho cao ben noi: 

- That la chuyen am 6! Xantro, vay ra anh cung mot giuoc voi 
chu anh u? Lay Chua, anh qua la dang bi nhot chung mot cui 
voi chu va dang bi phu phep nhu ong ta vi anh cung giong tinh 
hiep si giang ho cua ong ta. Anh da phong mui vi nhiing loi hiia 
hen cua ong ta va hon dao ma anh ao udc da an sau vao dau 

6c anh mot each tai hai. 

- Toi chang phong mui vi ai ca, Xantro dap; toi la mot nguoi 

khong chiu de ai lam cho phong mui, du la due vua. Toi tuy 

ngheo nhung co dao goc va toi khong nho va gi ai ca. Toi chi 

ao udc mot hon dao trong luc khoi ke mong muon nhiing dieu 

toi te hon the co. O ddi muon biet ke hay nguoi do thi cii nhin 

hanh dong cua ho se ro. Toi da lam nguoi thi cung co the lam 

giao hoang duoc, va lai cang lam duoc thong doc mot hon 

dao, nhat la ong chu toi co the chiem duoc nhieu den noi khong 

Page 556 



DON QUUOTE.txt 
co du nguoi de trao cho. 6ng pho cao ai, hay lieu giu mom vi 
biet cao rau chua du de ban chuyen nay dau; hai van de khac 
nhau lam day. Toi noi vay boi vi chiing ta da biet nhau ca, dung 
bip toi lam gi. Ve chuyen ong chu toi bi phu phep, chi co Chua 
biet su that; thoi, hay xep no lai keo boi ra chi them do. 
Bac pho cao khong muon tra loi Xantro so anh giam ma nay 
cii day ca ra day muong lam 16 het muu ke ma bac va Cha xii 
dang co tim each che giau. Cung vi ly do do, Cha xii keo thay 
tu di vuot len phia truoc, hiia se noi ro nhiing dieu bi mat ve 
con nguoi bi nhot cui cung cac chuyen ly thu khac. Ong thay tu 
va dam nguoi theo hau ben di len truoc, cham chu nghe tat ca 
nhiing dieu Cha xii ke ve tinh tinh, cuoc doi, benh dien ro va 
nhving tap quan cua Don Kihote. Bang nhiing loi ngan gon, ong 
ke lai lich benh dien cua chang, nhung viec chang da lam cho 
toi khi bi nhot cui, muu ke cua ong va bac pho cao de dua 
chang ve que tim each chua benh dien cho chang. Cau chuyen 
ly ky cua Don Kihote lam ong thay tu va nhung nguoi hau cua 
ong ngac nhien lam; nghe xong, thay tu noi: 
- Thua Cha xii, qua that toi nhan thay rang nhung cuon sach 
ma nguoi ta goi la kiem hiep co hai cho nuoc nha. Trong nhving 
liic nhan roi va bi mot ham thich sai lam loi cuon, toi cung co 
doc hau het nhung cuon sach kiem hiep da duoc xuat ban, 
nhung toi khong sao doc duoc tu dau den cuoi boi vi toi cho 
rang du nhieu hay it, cac sach do cung giong nhau, khong cuon 
nao hon cuon nao. Theo y toi, thii van chuong do thuoc loai 

Page 557 



DON QUUOTE.txt 

hoang duong va vo ly, chi de giai tri chii khong co tinh chat 

giao due, trai voi loai ngu ngon vua giai tri vua giao due. 

Nhung cuon sach do nham muc dich chinh la giai tri nhung lai 

day ray nhving chuyen nham nhi thi lam sao dat dugc muc dich 

de ra. Tarn hon tro nen sang khoai truoc cai dep, cai hai hoa 

ma con nguoi ta nhin hoac cam may qua nhung su vat hien ra 

truoc mat hoac qua nhung y nghi nay ra trong tu tuong; tat ca 

nhiing cai gi xau xi doi bai deu khong lam cho ta hai long. Thu 

hoi co gi hay ho va lam gi co su lien quan giiia mot doan nay 

hay mot doan no voi toan bo cau chuyen khi mot cuon sach 

hay mot truyen hoang duong ke rang mot chang trai muoi sau 

tuoi dau chem mot nhat diit doi mot ten khong 16 to nhu cai 

thap, nhu the chem bun vay; lai nua, nguoi ta ta mot tran giao 

chien givia mot ben la mot trieu nguoi va mot ben chi co mot 

hiep si, nhan vat chinh cua cau chuyen, va du muon hay khong, 

ta cung bat buoc phai hieu la anh chang hiep si do gianh duoc 

thang loi voi su dung manh cua canh tay minh. Ta nghi gi khi 

thay mot ba hoang de dang cho mot hiep si giang ho khong 

quen biet 6m vao long? Lieu co bo 6c nao, neu khong u me 

dot nat, thay thich thu khi sach ke rang co mot toa thap do so 

cho day hiep si, boi vun vut tren mat bien nhu mot con thuyen 

thuan gio, buoi toi horn truoc con 6 Lombardia, sang som horn 

sau da toi dat cua Prexte Huan 6 chau My hoac mot noi nao 

khac ma ngay Tolomeo va Marco P616 cung chua tim ra hoac 

nhin thay khong? Neu nguoi ta tra loi toi rang tac gia nhving 

cuon sach do viet truyen hoang duong nen khong can phai chii 

Page 558 



DON QUUOTE.txt 

y toi nhirng chi tiet ve sir that, toi se doi dap lai rang mot truyen 
hoang duong se cang ly thu mot khi no giong nhu mot cau 
chuyen that va no lai cang ly thu mot khi nguoi doc cam thay 
nhirng sir viec neu trong sach co ve co that va co the xay ra 
dirge. Phai viet lam sao cho nhirng truyen hoang duong an 
khop voi sir suy xet cua doc gia, bien nhirng cai khong the co 
thanh nhirng cai co the co, got giua nhirng chuyen quai go de 
nguoi doc cam thay hoi hop, thich thu, than phuc va thoa man. 
Nguoi viet khong the dat toi nhirng diem neu tren day neu 
khong tim toi nhirng cau chuyen co ly, giong nhu that, nhirng 
yeu to mang lai sir hoan thien hoan my cho tac pham ciia minh. 
Toi chua nhin thay mot quyen kiem hiep nao hop thanh mot the 
hoan chinh voi day dii cac phan, phan giua khop voi phan dau, 
phan cuoi khop voi phan dau va phan giua, trai lai chi thay 
nhirng doan van lung ciing khong an y voi nhau, nhu the tac gia 
muon de ra mot quai thai chu khong phai mot hinh the can doi. 
Da vay, but phap lai tho thien, nhiing chien cong thi kho tin, 
nhiing truyen tinh ai thi dam 6, nhirng phep xa giao 16 lang, 
nhiing tran giao chien dai dang dac, nhirng loi le ngo ngan, 
nhirng cuoc du hanh phi ly, torn lai nhirng cuon sach do viet 
thieu ky xao, thieu te nhi va dang phai true xuat khoi mot nude 
Kito giao nhu nhirng vat vo dung. 

Cha xii cham chu nghe ong thay tu ly luan, cam thay ong ta la 
mot nguoi hieu biet va nhirng dieu ong ta noi deu dung. Cha to 
y tan thanh nhirng y kien ciia ong, noi rang minh cung cam thu 

Page 559 



DON QULJOTE.txt 

nhung cuon sach kiem hiep nen da dot nhieu cuon cua Don 

Kihote; ong ke viec luc soat kho sach cua chang hiep si, nhung 

cuon bi ket toi hoa thieu va nhung cuon duoc luu lai; thay tu 

nghe xong cuoi mai roi noi: 

- Tuy toi phe phan nhung cuon sach do het loi nhung toi thay 

chung cung co mat tot vi do la mot de tai cho nhiing bo 6c gioi 

giang co the tung hoanh, mot linh vuc bao la cho nha van mua 

but, ta nhiing canh dam tau, nhiing con bao tap, nhung cuoc 

gap go va do sue, ta mot vien dai uy dung cam voi tat ca 

nhiing due tinh can co, khon ngoan doan truoc duoc muu mo 

cua ke dich, co tai hung bien thuyet phuc binh linh, chin chan 

trong loi noi, nhanh nhen trong hanh dong, kien nhan khi cho 

doi, dung cam khi tan cong; lai cung co the ta mot su viec bi 

tham, mot chuyen vui bat ngo, mot phu nhan tuyet dep, chung 

thuy, y tii va khon ngoan, mot hiep si Ki-to giao dung cam va 

muu tri, mot ke ngu xuan noi khoac mot tac den troi, mot ong 

hoang phong nha, anh dung va dang yeu, long trung thanh cua 

nhiing than dan luong thien, su cao sang va tinh hao phong cua 

cac vi lanh chua. Nha van dong thoi phai la nha chiem tinh hoc, 

nha vu tru hoc, nhac si, mot nguoi am hieu nhiing van de cua 

quoc gia, va neu can, co khi con la phap su niia. Co khi phai 

ta nhiing muu meo cua Ulixe, long hieu thao cua Eneax, su 

dung cam cua Akilex, nhiing bat hanh cua Echtor, su phan trac 

cua Xinon, tinh bang huu cua Orialo, tinh hao phong cua 

Alehandro, long can dam cua Xedar, long nhan thii va trung 

thuc cua Trahano, long trung thanh cua Dopiro, tinh than trong 

Page 560 



DON QUUOTE.txt 

cua Caton, tap trung nhung diem do vao mot nguoi hoac gan 

cho nhieu nguoi khac nhau de tao ra nhung nhan vat noi danh. 
Mot khi de ra duoc mot tac pham vdi mot but phap dieu luyen 

va mot tri sang tao tai tinh khien nguoi doc tuong nhu chuyen 

that, vay la tac gia da det ra mot tarn vai bang nhieu sol chi ben 

dep, va tac pham hoan chinh do da dat toi dinh cao cua van 

hoc tuc la vua giao due vua giai tri nhu toi noi o tren. Qua that, 

pham vi rong rai cua loai sach kiem hiep cho phep tac gia su 

dung nhieu the van nhu anh hung ca, tru tinh, bi ai, hai hudc, 

van dung tat ca nhiing net duyen dang dang yeu cua van van va 

van xuoi vi trong the anh hung ca dung duoc ca loai van xuoi 

Ian van van. 
Chuong XLVHI 

THAY TU TIEP TUC LUAN VE SACH KIEM HIEP VA 

NHLTNG VAN DE KHAC vol MOT HIEU BIET UYEN 

THAM 

- That dung nhu ngai noi, Cha xii dap; va chinh vi the ma 

nhung ke cho toi nay da soan ra nhving cuon sach nhu vay 
cang dang khien trach. Ho bat chap le phai, nghe thuat va luat 
le la nhiing dieu co the huong dan ho sang tac va lam cho ho 
tro thanh noi danh trong linn vuc van xuoi nhu hai ong hoang 
cua tho ca Hy Lap va La tinh da noi danh trong linh vuc van 
van. 

- Tuy nhien, ong thay tu noi, toi cung co y dinh viet mot cuon 

sach kiem hiep trong do co tat ca nhving diem toi vua neu tren 

day, va neu phai noi that, toi da viet duoc hon mot tram to. Va 

de xem su danh gia cua toi co chinh xac hay khong, toi da dua 

Page 561 



DON QUUOTE.txt 

cho nhung nguoi thong thai gioi giang ham doc loai sach do, roi 
lai dua cho ca nhung ke dot nat xua nay chi thich nghe nhung 
chuyen vo ly; ket qua la tat ca deu tan thuong. Mac du vay, toi 
cung khong viet not, nghi rang minh lam mot viec xa la voi nghe 
nghiep ciia minh; va lai tren doi nay nguoi ngu nhieu hon nguoi 
khon nen toi khong muon chiu sir nhan xet vung ve cua nhving 
ke pham phu xua nay thuong doc loai sach nay, mac du nhung 
loi khen cua so it nguoi khon con gia tri hon nhiing loi che cua 
so dong nguoi dai. Nhung co mot dieu chu yeu da khien doi 
tay va ca bo 6c cua toi khong muon hoan thanh cuon sach, do 
la mot suy nghi ma ban than toi da nit ra tu nhiing vo kich 
duong thoi; suy nghi do nhu sau: tat ca hoac hau het nhiing vo 
kich dang duoc trinh dien - ke ca nhung vo hu cau va nhung 
vo dua theo lich su - duoc nhiing ke tarn thuong thich thu ham 
mo mac du nhiing vo do chi neu len nhung chuyen vo ly, khong 
dau khong duoi, khong dang duoc ca ngoi; mat khac cac tac 
gia va dien vien cua nhung vo kich do noi rang can phai dua ra 
nhu vay mdi hop khau vi cua da so cong chung vi rang nhving 
vo kich soan theo diing quy tac va yeu cau ciia nghe thuat chi 
duoc dam ba nguoi sanh soi tan thuong con so dong khong 
hieu noi cai hay ciia no; roi ho noi rang can dua vao so dong 
de kiem tien nuoi mieng hon la dua vao su tan thuong ciia thieu 
so. Nhu vay thi cuon sach ciia toi se phai chiu so phan ham hiu 
mac du toi nhoc long lam theo diing quy tac ciia nghe thuat, 
chang khac nao cong da trang. Doi hie toi co tim each thuyet 

Page 562 



DON QUUOTE.txt 

phuc cac dien vien, noi rang ho da nghi nham, rang chi co dien 

nhving vo kich duac bien soan cong phu mai loi cuon duac 
nhieu nguoi va mai noi danh; the nhung ho van khu khu giu y 
kien, khong mot ly le hay chin ly nao lam thay doi duac. Toi 
nha co mot horn toi noi vdi mot trong so nhving anh chang ciing 
dau ciing co nay nhu sau: "Ngai nho chang? Cach day vai nam, 
o Tay Ban Nha nguoi ta dira len san khau ba vo kich do mot 
kich gia noi tieng soan; do la nhving vo rat hay lam cho khan gia 

- ke ca nhving ke pham phu va nhving ngvroi sanh soi - deu phai 
than phuc, vui thich va ngac nhien; ba vo kich do da mang lai 
cho cac dien vien nhieu tien hon ca ba muoi vo hay nhat duoc 
trinh dien sau nay". Anh ta dap: "Chac la ngai muon noi toi cac 
vo La Ixabela, La Philix va La Alechxandra". "Dung vay, toi 
noi; ngai xem day, nhving vo kich nay ton trong cac quy tac cua 
nghe thuat, do do da thanh cong va lam dep long moi nguoi. 
Loi khong phai o khan gia tarn thuong chi doi hoi nhung 
chuyen vo ly ma o nha soan kich khong biet dua ra nhving cai 
gi tot dep hon. Ta khong thay co dieu gi phi ly trong nhving vo 
Su vo on bi trung phat, La Numanxia, Nguoi ban hang si tinh, 
Ke thu co hao tarn hoac nhving vo kich khac do nhving kich gia 
co tai soan ra, nhving vo da mang lai tieng tarn cho tac gia va 
tien tai cho dien vien". Toi con noi nhieu nua khien anh ta co 
phan lung tung; tuy nhien anh ta chua that tin de co the roi bo 
nhving y nghi sai lam cua minh. 

Cha xii noi: 

- Thua ngai, van de ngai vua de cap toi da day len trong con 

Page 563 



DON QUUOTE.txt 

nguoi toi mot moi ac cam san co doi voi nhung va kich duang 
thai cung nhu toi da co ac cam vai nhung quyen sach kiem 
hiep. Theo Tulio 1, kich phai la tarn guong cua cuoc song, bai 
hoc ve pham hanh, hinh anh cua chan ly; trai lai nhung vo kich 
duoc trinh dien hien nay la nhiing tarn guong cua su phi ly, bai 
hoc ve su bay ba, hinh anh cua su dam 6. Con gi vo ly hon 
trong van de chung ta dang ban day khi vo kich dua ra o canh 
mot, hoi mot, mot diia be moi lot long me, the ma sang canh 
hai no da tro thanh mot nguoi Ion co rau ria dang hoang! Con 
gi vo ly hon la dien ta mot ong gia hung dung, mot chang trai 
trang hen nhat, mot anh hau co tai hung bien, mot thi dong 
chuyen lam co van, mot ong vua tho 16 cue mich va mot nang 
cong chua gioi nghe rua bat dia! Bay gio lai noi toi viec ton 
trong quy tac dong nhat ve thoi gian trong khi dua ra nhung su 
kien khac nhau: toi da duoc xem mot vo kich trong do ngay 
thii nhat ma dau o chau Au, ngay thii hai dien ra o chau A, 
ngay thii ba ket thuc o chau Phi, va neu nhu co bon ngay thi 
ngay thii tu se ket thiic o chau My, va nhu vay la o khap bon 
phuong tren trai dat. Neu dieu chii yeu trong kich la nhac lai 
mot each chinh xac su kien lich sii thi lam sao co the thoa man 
duoc mot khan gia trung binh khi mot su viec xay ra dudi thoi 
vua Pepio hay Carlomacno ma nhan vat chinh trong do lai la 
hoang de Eraclio cam cay thanh gia di vao thanh Heruxalen 
hoac la Godophre de Buion, nguoi da chiem duoc Thanh mo, 
nhung su kien each xa nhau hang bao nhieu nam. Con neu nhu 

Page 564 



DON QUUOTE.txt 

kich la hu cau thi lam sao co the dua len san khau nhirng sir 

that lich sir hoac nhirng sir viec xay ra voi nhan vat nay hay 

nhan vat no a nhirng thai ky khac nhau, nhat la khi nguoi soan 

kich khong biet sap xep cho vd kich cua minh co ve that ma lai 

mac phai nhirng sai lam hi en nhien, khong tha thii duoc. Dieu 

tai hai la co nhirng ke ngu xuan cho rang do mdi la hoan thien 

hoan my, con nhir lam trai lai la di tim nhirng chuyen khong 

dau. Lai noi den san khau thanh tich moi cang te hai! Ngiroi ta 

bia ra khong biet bao nhieu phep mau, bao nhieu sir viec hir 

cau khong nghe duoc, nguoi ta gan nhirng phep mau cua vi 

thanh nay cho vi thanh khac. Ngay trong san khau nhan gian, 

nguoi ta cung dua vao nhung phep mau, can cii vao y nghi chu 

quan cua minh cho rang o mot doan nao do can co phep mau 

hoac mot xao thuat san khau, nhu ho thuong noi, de cho nhirng 

khan gia ngoc nghech ham mo toi xem. Tat ca nhirng dieu do 

co phuong hai den sir that, lam giam gia tri ciia lich sir va lam 

nhuc cho nhirng nha sang tac kich o Tay Ban Nha. Mot khi 

xem nhirng vo kich day ray nhirng chuyen phi ly ciia ta, nhirng 

kich gia nude ngoai xua nay van ton trong nhirng quy tac ve 

soan kich, se bao chung ta la mot lu nguoi man ro ngu xuan. 

Co nguoi noi: "Trong nhirng quoc gia co to chiic, nguoi ta cho 

phep cong dien cac vo kich nham muc dich chinh la mua vui 

cho dan chung bang nhirng cuoc giai tri lanh manh va tranh cho 

ho nhirng hanh vi bat thien do nhan cu gay ra; mot khi vo kich 

nao - du tot hay xau - cung dat duoc muc dich do thi ha tat 

phai dat ra nhirng luat le quy tac va buoc nhiing kich gia va 

Page 565 



DON QUUOTE.txt 

dien vien phai tuan thu lam chi vi rang nhu da noi a tren, bat cii 
vd kich nao cung dat duoc muc dich de ra kia ma". Cach bao 
chua nhu vay khong on va toi xin tra ldi rang: nhung va kich tot 
se dat duoc muc dich cao hon nhung vd xau rat nhieu, khong 
gi so sanh noi; sau khi xem mot vo kich soan co nghe thuat va 
bo cue chat che, khan gia ra ve se lay lam thich thu ve nhiing 
doan hay, hoc hoi duoc nhung dieu tot, suy nghi ve nhiing su 
viec neu ra, tro nen te nhi vi nhung loi doi thoai, hieu biet them 
ve canh doi den bac, duoc ren luyen vi nhiing guong tot, biet 
cam ghet nhiing thoi hu tat xau va yeu quy nhiing pham chat 
tot dep; mot vo kich tot can goi len duoc nhiing tu tuong do o 
nguoi xem, du la nguoi ngu dan dot nat. Mot vo kich co day 
du nhiing yeu to do nhat dinh lam cho khan gia vui thich, tieu 
khien, thoa man hon la mot vo kich thieu nhiing yeu to do nhu 
tinh trang cua hau het nhiing vo kich dang duoc trinh dien 
trudc cong chung. Ta khong the do toi cho nha viet kich duoc 
vi co nhieu nguoi thay rat ro rang ho lam nhu vay la sai lam va 
biet rang minh phai lam nhu the nao la dung. Nhung ho noi - va 
ho noi co ly - rang kich da tro thanh mon hang ban rao va 
nhving nguoi dien se khong mua neu nhu khong dung yeu cau; 
the la nha viet kich phai viet theo yeu cau cua nguoi dien kich la 
nguoi tra tien. Be chiing minh dieu nay, xin hay xem nhung vo 
cua mot kich gia co ky tai o trong nude 2. Ong ta da soan ra 
rat nhieu vo rat trau chuot, duyen dang voi nhiing loi tho rat 
thanh tao, nhving cau doi thoai te nhi, nhung cau cham ngon ran 

Page 566 



DON QUUOTE.txt 

dai va mot van phong sac sao khien danh tieng cua ong lung 

vang knap nam chau bon bien. The nhung chi vi muon cho hap 

khau vi cua nhung nguoi trinh dien ma co rat nhieu va kich cua 

ong da khong dat toi su hoan thien mong muon. Co nhung kich 

gia khac sang tac ma khong suy nghi ve viec minh lam thanh 

thu sau khi trinh dien, cac dien vien phai lanh mat di tron so bi 

trung tri boi chung co nhieu Ian ho da bi khien trach vi dua ra 

nhving dieu co phuong hai den thanh danh cua mot vai ong vua 

va mot vai dong ho quy phai. Tat ca nhung chuyen khong hay 

nhu vay va con nhieu chuyen khac nua se cham diit mot khi 

trong trieu co mot nguoi thong thai gioi giang soat lai cac va 

kich truac khi dua ra trinh dien, khong nhung cac vo dien o 

kinh do ma tat ca cac vo nguoi ta muon dien trong khap nuoc 

Tay Ban Nha. Mot khi vi giam khao do khong phe chuan, ky 

ten va dong trien vao cac vo kich thi cac nha chuc trach dia 

phuong khong duoc cho phep trinh dien. Co lam nhu the thi 

nhung nguoi dien kich moi quan tarn gui cac va kich toi cho 

trieu dinh duyet va sau do ho moi trinh dien duoc yen on. Cac 

nha soan kich cung se lam an than trong nan vi biet rang tac 

pham cua ho se phai qua mot su sat hach chat che. Lam nhu 

vay se co nhiing vo kich tot va se dat duoc muc dich de ra tiic 

la vua tieu khien cho cong chung, vua dem lai tieng tarn cho 

nhung nguoi sang tac o Tay Ban Nha, vua co lai va bao dam 

su an toan cho cac dien vien khien ho khong phai lo bi khien 

trach. Neu nguoi ta giao cho vi giam khao nay hoac cu mot vi 

khac kiem duyet nhung cuon sach kiem hiep moi viet, chac 

Page 567 



DON QUUOTE.txt 

chan ta se thay xuat ban mot so sach that hoan hao nhu ngai 
noi, va nhung cuon do se la mot kho tang quy gia chiia dung 
nhung ang van chuong hung hon lam giau cho ngon ngu nude 
nha, lam lu ma nhung tac pham cu va mang lai mot su tieu 
khien lanh manh khong nhung cho dam nguoi nhan cu ma con 
cho ca nhung ke lam cong nhieu viec, la vi mot cay cung khong 
the giuong cang mai duoc va sue con nguoi ciing co han 
khong the chiu dung mai su cang thang neu khong duoc bu 
dap bang mot giai tri lanh manh. 

Thay tu va Cha xii con dang dam luan thi bac pho cao tien lai 
gan noi vdi Cha xii: 

- Thua ngai cu, nhu toi da noi, cho nay rat tot cho chung ta 
nghi trua va cho nhung con bo keo tha ho gam co tuoi. 

- Toi ciing thay the, Cha xii dap. 

Thay Cha xii co y dinh nghi chan tai thung liing nay va truoc 
canh vat ngoan muc nhu dang don chao, ong thay tu ciing 
muon dung lai mot lat, vua de ngam canh dep vua de chuyen 
tro them vdi Cha xii ma ong bat dau co cam tinh, dong thoi de 
biet r5 hon ve nhiing chien cong ciia Don Kihote. Ong ben bao 
dam gia nhan den cho quan tro (duong di toi quan tro ciing 
khong con xa bao nhieu) kiem cai an mang ve cho tat ca moi 
nguoi vi ong quyet dinh nghi trua tai day. Mot nguoi hau dap la 
con la cho luong thuc (no di truoc va co le da toi quan tro) 
con mang dii luong an cho nen chi can lai quan tro mua liia dai 
mach cho siic vat thoi. Thay tu bao: 

Page 568 



DON QUUOTE.txt 

- Neu vay cac nguoi hay dat lira toi quan tro va dua con la ve 

day. 

Trong khi do, Xantro thay co the noi chuyen rieng voi chii, 
khong so bi Cha xii va bac pho cao quay ray - qua that bac 
khong tin hai nguoi, - ben tien lai gan chiec cui trong do nhot 
Don Kihote; bac noi voi chu: 

- Thua ngai, de luong tarn toi duoc thanh than, toi muon noi ro 
ve viec ngai bi phu phep: hai con nguoi bit mat di cung chinh la 
Cha xii lang ta va bac pho cao; toi nghi rang ho da bay muu 
tinh ke dua ngai di nhu the nay vi ho ghen tiic thay ngai lap 
duoc nhung chien cong vang doi va to ra hon ho. Neu ta cong 
nhan su that do tiic la khong phai ngai bi phu phep ma bi danh 
lua. De chiing minh dieu toi noi, toi muon hoi ngai mot cau va 
toi chac rang cau tra loi cua ngai se dung nhu dieu toi nghi: neu 
ngai tra loi dung nhu vay tiic la ngai da nam duoc muu mo cua 
ho va thay rang minh khong phai bi phu phep ma bi loan tri. 

- Xantro con ta muon hoi gi cung duoc, Don Kihote dap; ta se 

tra loi cho con vui long. Con nhu con bao rang hai nguoi cung 

di voi chung ta la Cha xii va bac pho cao, nhung nguoi dong 

huong quen thuoc ciia chiing ta, rat co the la con tuong tuong 

ra nhu vay nhung cho nen bao gio nghi rang viec do co that. 

Con phai nghi va hieu rang neu chiing giong Cha xii va bac pho 

cao nhu con vua noi, dieu do co nghia la lu yeu ma da doi lot 

hai nguoi. Xua nay bon phap su co the thay hinh doi dang mot 

khi chiing muon, cho nen chiing da hoa thanh hai ong ban ciia 

ta khien cho con nghi ra nhu vay va bi liing tiing trong me cung 

Page 569 



DON QUUOTE.txt 

khong sao ra thoat du co soi day cua Texeo chi duong 3. 
Chung con lam ra the de cho dau 6c ta u me khong biet tai hoa 
tu dau toi. Nay nhe, mot mat con noi rang Cha xii va bac pho 
cao 6 lang ta nhot ta vao cui mang di, mat khac ta biet rang sue 
nguoi khong phai la vo han nen khong the nhot ta vao cui 
duoc, vay thi con lam the nao cho ta noi khac va nghi khac mot 
khi ta van thay rang viec phu phep nay con ghe gom hon nhiing 
chuyen phu phep khac ma ta da doc trong nhving cuon sach 
viet ve cac hiep si giang ho bi phu phep? Boi the, con cu viec 
nghi rang chung la Cha xii va bac pho cao cung nhu ta la nguoi 
Tho Nhi Ky vay. Bay gio dinh hoi gi thi hoi di, ta san sang tra 
loi du cho con hoi tu gio toi ngay mai. 

- Lay Chua! Xantro gao len; le nao bo 6c cua ngai lai ran chac 
va mat het ca tuy den noi ngai khong thay rang dieu toi noi la 
hoan toan co that, va so di ngai bi giam cam khon kho khon 
nan the nay la do am muu xao tra chii khong phai tai yeu thuat! 
Da vay, toi se chiing minh ro hon rang ngai khong bi phu phep. 
Mong rang Chua se ciiu vot ngai thoat khoi tai va nay va ngai 
se chong duoc song yen on trong doi canh tay ba chu Dulxinea 
cua toi. 

- Thoi, dung cau nguyen niia, Don Kihote noi: muon hoi gi thi 
cii hoi di; ta da noi la ta se tra loi that nghiem tuc ma. 

- Toi cung mong nhu vay, Xantro noi; dieu toi muon biet la xin 
ngai noi tat ca su that, khong them bot, nhu nguoi ta co the 
cho doi duoc 6 cua mieng nhung nguoi lam nghe vo va mang 

Page 570 



DON QUUOTE.txt 

danh hiep si giang ho nhu ngai... 

- Ta hiia se khong noi sai bat cii mot dieu gi, Don Kihote dap. 
Thoi, hoi di; qua that nhung loi khen ngoi, cau nguyen, rao 
truoc don sau cua anh lam ta met ca nguoi. 

- Toi tin vao tarn long tot va sir thanh that cua ong chu toi va 
dieu nay rat can thiet trong cau chuyen ta dang ban. Bay gio toi 
xin cung kinh hoi ngai mot cau: tu luc ngai bi nhot vao cui - noi 
nhu ngai la tu luc thay minh bi yeu ma phu phep nhot vao cui - 
ngai co thay muon di dai thuy tieu thuy khong? 

- Xantro, ta chang hieu di thuy la gi ca; hay noi ro hon neu 
muon ta tra loi chinh xac. 

- Co le ngai khong hieu di dai thuy, tieu thuy la gi? Tre con moi 
cai sua cung da biet dieu do. Xin thua rang toi muon hoi ngai 
co luc nao muon lam mot viec ma con nguoi ta khong the dung 
duoc khong? 

- Hieu roi! Co chu, co nhieu luc va ngay ca luc nay day! Hay 
ciiu ta khoi con nguy khon keo ta vai ra roi! 

Chuong XLK 

CUOC DAM THOAI LY THU GlCTA XANTRO PANXA 

VOl ONG CHU DON KIHOTE 

- A! Xantro reo len. The la ngai chiu toi roi. Do chinh la dieu 

toi thiet tha muon biet cung nhu toi thiet tha vdi cuoc doi vay. 

Lieu ngai co the bac bo mot dieu nguoi ta thuong noi moi khi 

thay ai mat u may chau khong? Nguoi ta noi nhu sau: "Chang 

hieu anh chang ay co chuyen gi ma an khong an, uong khong 

uong, ngu khong ngu, hoi mot dang tra loi mot neo, nhu the bi 

Page 571 



DON QUUOTE.txt 

ma am vay". Tu day ta co the ket luan rang nhung nguoi nao 
khong an, khong uong, khong ngu, khong giai quyet nhving nhu 
cau tu nhien cua ca the la nhving nguoi bi phu phep; con nhving 
nguoi khong bi phu phep la nhving nguoi cung co nhving nhu 
cau nhu ngai co, cung an khi duoc cho an, cung uong khi duoc 
cho uong, cung tra loi khi duoc hoi. 

- Xantro, anh noi dung day, Don Kihote dap; tuy nhien ta da 
noi voi anh la co nhieu each phu phep; co the la voi thoi gian, 
moi su deu thay doi va ngay nay nhung nguoi bi phu phep cung 
lam moi viec nhu ta lam mac du trudc kia ho khong lam nhu 
the. Boi vay, ta khong the cuong lai nhiing tap quan cua tung 
thoi gian va cung khong the ly luan nay no duoc. Ta biet va tin 
chac rang ta bi phu phep; nhu the cung du de luong tarn ta 
duoc thanh than vi qua that long ta se rat but rut mot khi ta 
nghi rang ta khong bi phu phep ma phai nam co trong chiec cui 
nay, khong ciiu giup duoc gi cho nhiing ke hoan nan khon 
cung gio day dang rat can tdi su benh vuc che cho cua ta. 

- Mac du ngai tin nhu vay, Xantro dap, toi nghi rang neu ngai 
thoat khoi canh tu day nay thi van tot hon va co loi hon; toi se 
het sue giup do ngai va neu can, se tu tay giai thoat cho ngai de 
ngai lieu thuc con Roxinante len duong vi trong no buon rau u 
ru nhu the cung bi phu phep vay; sau do thay tro ta lai di tim 
kiem nhving cuoc phieu luu moi. Neu nhu cong khong thanh 
danh khong toai, ta van co du thoi gio de tro ve voi chiec cui 
nay; lay danh nghia la mot giam ma trung thanh, toi xin the se tu 

Page 572 



DON QUUOTE.txt 

giam minh chung mot cui voi ngai neu nhu thay tro ta khong 

thanh cong vi so phan ngai qua ham hiu va vi dau 6c toi qua toi 
tarn. 

- Nguoi anh em Xantro, Don Kihote noi, ta vui long lam theo y 
anh. Khi nao anh thay co dieu kien de giai thoat cho ta, ta se 
nhat nhat tuan theo. Nhung roi anh se thay minh nham trong 
viec danh gia noi bat hanh cua ta. 

Chang hiep si giang ho va bac giam ma dau kho con dang ban 
bac thi da toi thung lung; Cha xii, thay tu va bac pho cao da 
xuong ngua cho san tai do. Nguoi chu xe tha bo cho chung 
duoc tu do tren bai co xanh muot. Noi day that la mat me tot 
tuoi khien ai cung muon huong, chang rieng nhung nguoi bi 
phu phep nhu Don Kihote ma ca nhung anh chang khon ngoan 
lau linh nhu Xantro. De thuc hien y do cua minh, bac giam ma 
xin vdi Cha xii cho phep chu minh duoc ra khoi cui mot lat, 
vien co rang neu khong tha chang ra thi cui se khong duoc sach 
se va khong xiing dang voi cuong vi cua mot hiep si danh gia 
nhu chu bac. Hieu y, Cha xii dap la ong vui long lam theo yeu 
cau cua bac neu nhu ong khong phai lo rang Don Kihote se 
lam bay va di mat hut mot khi duoc tu do. 

- Toi xin dung ra bao lanh, Xantro dap. 

- Toi cung vay, ong thay tu tiep theo, nhat la neu ong ta lay 
danh du hiep si hiia se khong di khoi noi day mot khi chua co 
su dong y cua chung ta. 

Don Kihote tu nay van lang tai nghe, ben len tieng: 

- Toi xin hiia. Va chang, mot nguoi bi phu phep nhu toi khong 

Page 573 



DON QUUOTE.txt 

duoc ty do hanh dong theo y muon; khi mot phap su da phu 
phep nguoi nao, y co the bat nguoi do o li mot cho trong ba 
the ky lien, va du nguoi do co tron di dau thi cung som bi loi 
ve. Cho nen cac nguoi co the tha toi ra duoc; dieu do chi cang 
co loi cho moi nguoi vi neu khong, toi xin thua la toi se lam kho 
16 mui cac nguoi trtr phi cac nguoi chay xa noi nay. 
Ong thay tu cam lay tay chang (noi dung hon la ong cam ca hai 
tay chang vi nguoi ta da troi chat vao nhau); sau khi da hiia hen 
the thot, Don Kihote duoc tha long; thay duoc ra khoi cui, 
chang vo cung sung sudng va viec dau tien cua chang la vuon 
vai duoi canh. Sau do, chang lai gan con Roxinante, lay tay vo 
nhe vao mong no hai cai roi noi: 

- Hoi tinh hoa cua loai tuan ma, ta van tin tuong vao Chua va 
Due Me. Chang bao lau niia, hai ta se dat duoc dieu mong 
uoc; mi se duoc phung su chu mi, con ta se duoc cudi len 
lung mi di lam nhiem vu, nho co nhiem vu do ma Chua da cho 
ta lam nguoi. 

Noi xong, Don Kihote cung vdi Xantro lang ra mot cho xa; khi 
tro lai, chang cam thay nguoi nhe nhang, trong bung cang muon 
thuc hien nhiing y kien cua giam ma. 

Ong thay tu nhin chang va lay lam ngac nhien ve su dien ro ky 
la cua chang; ong cang ngac nhien thay chang to ra co tri tue 
trong khi noi nang doi dap, the ma he ban den nhving van de 
kiem hiep la dam ra noi lung tung. Dong long trac an, trong luc 
moi nguoi con ngoi tren tham co xanh muot cho con la mang 

Page 574 



DON QUUOTE.txt 

luong an quay ve, 6ng noi voi Don Kihote: 

- Thua nha quy toe, co le nao nhung cuon sach kiem hiep nhat 

nheo va buon te kia sai khien duoc ngai va lam cho ngai mat tri 

den noi ngai tin tuong vao viec minh bi phu phep cung nhung 

sir viec khac tuong tu rat xa sir that, khac nao sir doi tra khac 

xa chin ly! Co le nao dau 6c con ngiroi ta tin dirge rang o tren 

doi nay co muon van chang Amadix cung hang xau hang xoc 

nhiing trang hiep si giang ho tni danh! Co le nao lai co nhieu 

nhung nguoi nhu hoang de Trapixonda hay nhu Phelixmarte de 

Ircania, nhirng con tuan ma cho vua chua cuoi, nhiing tieu thu 

hiep si giang ho, nhiing con manh xa cung nhung quai vat khac, 

nhung ten khong 16, nhiing cuoc phieu luu mao hiem ky quai, 

nhiing phep yeu ma, nhung tran giao chien, nhirng cuoc cham 

tran khung khiep, nhiing bo y phuc 16 lang, nhiing nang cong 

chua si tinh, nhung anh giam ma tro thanh ba tuoc, nhirng chu 

lun lem linh, nhung biic thu tinh, nhung cau tan tinh, nhiing co 

gai dung cam va cuoi cung la nhiing truyen vien vong nhu ta 

thuong thay trong cac sach kiem hiep ! Rieng toi xin noi rang 

moi khi doc nhirng cuon sach do, toi cung cam thay co phan 

thich thu neu nhu dau 6c toi khong nghi rang tat ca nhirng dieu 

ke ra la bia dat bay ba; nhung mot khi nhan ro sir that, toi san 

sang quang cuon sach kiem hiep hay nhat vao tuong hoac vao 

lua neu nhu co dong lua ben canh. Nhung cuon sach do dang 

phai chiu toi nhu vay boi vi chung chua dung nhung dieu doi 

gia vuot ra ngoai quy luat thong thuong va cung boi vi chung 

tao ra nhirng mon phai moi va canh song moi khien cho nhung 

Page 575 



DON QUUOTE.txt 

ke pham phu tuc tii tin vao nhung chuyen bay ba va coi do la 
that. Khong nhung the, loai sach do con dam trang tron lam hu 
hong ca bo 6c cua cac nha quy toe gioi giang va danh gia nhu 
ta da thay chung lam hai ngai den noi nguoi ta buoc long phai 
nhot ngai vao cui va dung xe bo cho di nhu cho mot con su tix 
hay con ho tu noi nay sang noi khac cho moi nguoi xem de 
kiem tien. Ngai Don Kihote a, can phai lo than va quay ve voi 
le phai ma troi da phu cho ngai, va phai biet six dung kha nang 
to Ion cua tri tue vao viec doc nhung loai sach khac vua mang 
lai su bo ich cho tarn hon, vua lam tang pham gia con nguoi 
cua ngai. Con neu nhu ngai van co khuynh hudng muon doc 
loai sach noi ve nhung chien cong cua cac hiep si giang ho, xin 
hay doc Thanh kinh trong do co nhiing su that vi dai va nhung 
hanh dong vua dung cam vua co that. Luxitania co Viriato, La 
Ma co Xedar, Cartago co Anibal, Hy Lap co Alehandro, 
Caxtiia co ba tuoc Phernan Gonxalo, Valenxia co vi Dau lanh, 
Andaluxia co Gonxalo Phernandex, Extremadura co Diego 
Garxia de Paradex, Herex co Garxi Perex de Vargax, Teledo 
co Garxilaxo, Xeviia co Don Manuel de Leon; nhiing chuyen 
ve chien cong cua ho khien cho nhiing bo 6c sieu viet nhat 
cung phai thich thu, kham phuc va hoc tap. Thua ngai Don 
Kihote, loai sach do moi that xiing dang voi tri thong minh rong 
Ion cua ngai, khien cho ngai tro thanh mot con nguoi nam vung 
lich su, biet yeu nhiing pham chat tot dep, biet quy nhiing cai 
hay, dung cam ma khong mao hiem, than trong ma khong hen 

Page 576 



DON QUUOTE.txt 

nhat, vua lam dep long Chua, vua co lgi cho ban than, vua lam 

danh gia cho xii Mantra la noi chon rau cat ron cua ngai, theo 
cho toi duoc biet. 

Don Kihote cham chii nghe thay tu noi; khi thay ong ta noi 
xong, chang nhin ong hoi lau roi moi len tieng: 

- Thua nha quy toe, hinh nhu nhung loi ngai vua noi ra nham 
muc dich lam cho toi hieu rang nhving trang hiep si giang ho 
khong he ton tai tren doi nay va tat ca nhving cuon sach kiem 
hiep deu la bia dat, doc hai va vo ich doi voi quoc gia, rang toi 
da sai lam vi doc loai sach do, cang sai vi tin la co that va lai 
cang sai hon nvia vi da theo loi sach day di lam nghe hiep si 
giang ho gian kho, chiing co la ngai phu nhan svr ton tai cua hai 
hiep si Amadix nvroc Golo va nvroc Hy Lap cung tat ca cac 
hiep si khac co ten trong sach. 

- Tat ca deu dung nhu ngai vua noi, theo nghia den tung chvi, 
thay tu dap. 

Don Kihote tiep tuc: 

- Ngai con noi them rang nhving cuon sach do rat co hai cho toi 
vi chiing da lam toi loan 6c va dua toi vao cui, rang toi can phai 
sua sai thay doi loai sach va doc nhung chuyen co that, vua 
giai tri vua bo ich. 

- Dung vay, thay tu dap. 
Don Kihote van lai: 

- The nhung rieng toi thay rang ke loan 6c va bi phu phep chinh 

la ngai boi chung ngai da co nhiing loi le bat kinh doi voi mot 

van de da duoc cong chung hoan nghenh va cong nhan la co 

Page 577 



DON QUUOTE.txt 

that, va ke nao phii nhan dieu do - nhu ngai chang han - dang 
phai chiu nhuc hinh ma ngai danh cho nhung cuon sach da lam 
ngai buc minh khi doc. Bao nguoi ta phai nghi rang Amadix va 
tat ca cac hiep si giang ho co ten tuoi ghi trong sach la chuyen 
bia dat co khac nao muon chiing minh rang mat troi khong 
chieu sang, rang bang da khong gia lanh, rang qua dat khong 
chiia dung loai nguoi. Thu hoi co bo 6c nao tren doi nay lam 
cho chiing ta tin duoc rang khong co cau chuyen ve cong chiia 
Phloripex va chang Ghi de Borgonha cung nhu khong co cau 
chuyen ve chang Phierabrax o cau Mantible duoi thoi 
Carlomacno khong? Do la nhving su that ranh ranh cung nhu 
luc nay day la ban ngay vay. Neu nhiing chuyen do la bia dat 
thi cung phai coi nhu la bia dat nhung chuyen ve Echtor, 
Akilex, cuoc chien tranh o thanh Troia, muoi hai vi dinh than 
nuoc Phap, ve vua Artux o Anh-cat-loi gio day van bi hoa 
phep thanh mot con qua trong luc than dan van ngong cho ngai 
tro lai ngoi bau. N6i nhu vay thi cung se dam noi rang chuyen 
hiep si Guarino Mexkino va chuyen Chiec Dia Thanh la bia dat, 
rang nhving cuoc tinh duyen ciia chang Don Trixtan vdi cong 
chiia Ixeo va ciia hiep si Lanxarote voi hoang hau Hinebra la 
hu cau mac dii co nguoi con nho mang mang da nhin thay ba 
bao mau Kintanhona 1, nguoi chuoc ruou kheo nhat nuoc 
Anh-cat-loi. Su viec diing nhu vay vi toi nho hoi con nho, ba 
noi toi thuong noi voi toi moi khi thay mot ba bao mau doi 
khan ngay ngan: "Chau oi, trong ba nay giong nhu ba bao mau 

Page 578 



DON QUUOTE.txt 

Kintanhona". Tu do, toi ket luan rang ba toi co quen ba 

Kintanhona hoac it ra cung da duoc nhin biic chin dung nao 

do cua ba ta. Thu hoi ai la nguoi co the phu nhan duoc cau 

chuyen ve chang Pierex va nang Magalona xinh dep va bao do 

la chuyen bia dat vi rang ngay nay nguoi ta van thay trung bay 

d trong phong vu khi nha vua mot cai chot to hon cac ach xe 

bo ma truoc day van dung de ma may con ngua go cho chang 

Pierex cudi tren may; ben canh cai chot do van con cai ghe cua 

Babieca; o Ronxenvaiex cung van con chiec tu va cua Roldan, 

to nhu mot cai xa Ion. Do do, ta co the ket luan rang muoi hai 

vi dinh than, chang Pierex, vi Dau lanh cung nhu cac hiep si 

giang ho khac deu la nhung nhan vat that; Theo loi thien ha, do 

la nhung nguoi di tim kiem nhung cuoc phieu luu mao hiem. 

Neu khong the thi phai phu nhan hiep si giang ho dung o 

Luxitania ten la Huan de Merlo, chuyen di cua chang toi 

Borgonha, hai cuoc giao chien cua chang o tinh Rax vdi lanh 

chua noi tieng Sarni (con goi la ngai Pierex) va o tinh Baxilea 

vdi ngai Enrike de Remextan, hai tran da mang lai cho chang 

thang loi va tieng tarn lung lay; phai phu nhan ca nhung cuoc 

phieu luu mao hiem va nhung tran do sue d Borgonha cua hai 

hiep si lay Ban Nha dung cam ten la Pedro Barba va Gutiere 

Kihada (vi nay co quan he ho hang ben noi vdi toi) da danh bai 

cac con trai cua ba tudc Xan Polo. Neu vay thi hay phu nhan 

chuyen chang Don Phernando de Ghevara di tim kiem nhung 

cuoc phieu luu mao hiem d Due, tai do chang da giao chien vdi 

ngai Horhe, hiep si cua dong ho cong tudc Ao-dai-loi; hay coi 

Page 579 



DON QUUOTE.txt 

la chuyen phiem nhung tran dau thuong cua Xuero de 
Kinhonex, nhung loi thach thiic cua ngai Luix de Phalxex doi 
voi Don Gonxalo de Guxman, hiep si a Caxtiia, cung nhu bao 
chien cong cua cac hiep si Ki-to giao khac a trong va ngoai 
nude; do la nhung chuyen co that va toi xin nhac lai rang ke 
nao phu nhan nhung chuyen do la mot ke thieu ly tri va suy xet. 
Nghe Don Kihote thuyet trinh, ong thay tu khong khoi ngac 
nhien thay chang Ian Ion giiia cai that va cai gia, nhat la lai thay 
chang rat am hieu ve tat ca nhung van de co lien quan den nghe 
hiep si giang ho cua chang; ong dap: 
- Thua ngai Don Kihote, toi khong the phu nhan duoc rang 
nhung dieu ngai vua noi co nhiing cau dung, dac biet la nhung 
chuyen ve cac hiep si Tay Ban Nha; toi cung xin cong nhan la 
co muoi hai vi dinh than Phap, nhung toi khong tin rang ho da 
lam duoc tat ca moi viec nhu tong giam muc Turpin ta. Su that 
thi ho la nhiing hiep si duoc cac ong vua Phap chon loc va 
phong cho la dinh than hoac con goi la nhung nguoi dong dang 
boi vi nhiing nguoi nay deu ngang nhau ve dao due, pham chat 
va long dung cam; va du ho khong co nhung due tinh do thi 
cung phai co gang dat toi. Do la mot to chiic cung giong nhu 
nhung to chiic Xantiago hay Calatrava ngay nay, va cac thanh 
vien cua no phai duoc coi la nhiing hiep si dung cam va thuoc 
dong doi tram anh. Cung nhu ngay nay ta noi hiep si Xan Huan 
hay hiep si Alcantara, thoi ay nguoi ta noi hiep si cua to chiic 
muoi hai nguoi dong dang vi mot so nguoi duoc chon vao to 

Page 580 



DON QUUOTE.txt 

chiic do gom muoi hai vi ngang tai ngang sue nhau. Vi Dau 

lanh va hiep si Bernardo del Carpio deu la nhung nhan vat that 
nhung ve nhving chien cong cua ho nhu thien ha don, toi cho la 
phong dai. Ngai co nhac toi cai chot o con ngua go cua ba 
tuoc Pierex bay trong phong vu khi nha vua, ben canh chiec 
ghe cua Babieca; ve diem nay, toi xin nhan khuyet diem la ngu 
dot hoac kem mat nen chi nhin thay ghe ma khong thay chot 
mac du no rat to nhu ngai da ta. 

- Chac chan la cai chot co bay o trong phong do, Don Kihote 
dap; nguoi ta con noi ro rang no duoc dat trong mot cai bao 
bang da thuoc de tranh am moc. 

- Co the la nhu vay, thay tu noi; ve phan toi la nha tu hanh, toi 
xin noi la toi khong nhd la da nhin thay cai chot. Nhvrng du toi 
cong nhan rang cai chot co bay o phong vu khi, khong phai vi 
the ma toi buoc phai tin vao nhiing chuyen cua cac chang 
Amadix cung mot xau mot xoc cac hiep si khac; va cung khong 
co ly gi mot nguoi nhu ngai, co danh gia, co du moi due tinh, 
co tri tue, lai tin vao nhung chuyen dien ro ke trong nhung cuon 
sach kiem hiep nham nhi. 

Chuong L 

CUOC TRANH LUAN LY THU GIUA DON KIHOTE VA 

ONG THAY TU, CUNG NHL^ SU VIEC KHAC 

- Duoc, Don Kihote noi. Mot khi nhung cuon sach duoc in ra 

sau khi da co phep cua nha vua va su phe chuan cua cac vi 

giam khao, duoc moi nguoi doc va khen ngoi - nguoi Ion cung 

nhu tre con, nguoi giau cung nhu ke ngheo, nguoi co chii cung 

Page 581 



DON QUUOTE.txt 

nhu ke vo hoc, nguoi binh dan cung nhu nha quy toe, torn lai, 
moi hang nguoi co nhung vi tri va hoan canh khac nhau - lam 
sao nhung cuon sach do co the chiia dung nhung dieu bia dat 
nhat la trong do co nhung chi tiet that nhu neu ten cha me, que 
quan, ho hang, tuoi tac cua cac hiep si, nhung chien cong va 
noi lap chien cong cua ho mot each ranh mach rach roi! Thoi, 
ngai hay im di va khong nen thot ra nhiing loi phi bang nhu vay, 
neu ngai la nguoi khon thi hay nghe loi toi khuyen, neu khong 
xin cii doc nhung cuon sach do roi se thay thich thu. Thu hoi 
con gi thu vi hon la duoc nhin thay hien ra truoc chung ta, ngay 
tai day va luc nay, mot cai ho Ion nude nong soi trong do luc 
nhuc cac loai ran, ran nude, than Ian, cung rat nhieu thu vat 
hung du va khung khiep; roi tu giua ho vong len mot tieng noi 
buon tham: "Du nguoi la ai, hoi hiep si dang dung nhin ho nude 
dang so nay, neu nguoi muon hudng hanh phuc nam dudi mat 
nude den ngom va nong bong, hay to ra mot nguoi can dam va 
hay nhay xuong. Neu nguoi khong dam lam viec do thi se 
khong xiing dang duoc nhin thay nhung ky quan trong bay toa 
lau dai cua bay ba tien chim dudi day ho toi tarn". Tieng noi 
rung ron vua diit, chang hiep si khong suy tinh gi het, chang 
quan nguy hiem dang chd va cung khong tnit bdt dong vii khi 
nang ne tren vai, nhay ao xuong giiia dong nude dang soi, 
mieng cau nguyen Chiia va tinh nuong cua minh; trong luc con 
dang bang hoang ngo ngac, chang da nhin thay minh dung giua 
mot vudn hoa tuyet dep, ngay canh thien dudng cung khong 

Page 582 



DON QULJOTE.txt 

tham vao dau. Chang cam may bau trai a do trong treo han va 

mat trai cung sang to hon; truac mat chang la mot khu rung 

tinh mien, cay coi xanh tuoi va sum sue nom that ngoan muc; 

ben tai chang reo rat tieng hot veo von va hon nhien cua muon 

van con chim nho long canh sac so dang bay chuyen tu canh 

nay sang canh no; day co mot con suoi nho, nuoc mat va trong 

nhu pha le long, long suoi day cat nho min va soi trang tinh 

khac nao mot tarn tham dat vang va nam ngoc quy; kia co mot 

be nuoc xay bang da van nhieu mau va da cam mai nhan; xa 

nua co mot be khac xay theo loi tu nhien bang vo so va vo 6c 

trang nga xen Ian nhung mieng pha le bong bay va nhiing vien 

gia ngoc bich, mot cong trinh nghe thuat lam gia thien nhien 

nhung lai co phan dep mat hon. Roi bong dau chang nhin may 

o phia trudc mot thanh tri hay mot toa lau dai nguy nga trang le, 

tuong xay bang vang khoi, khe tuong bang kim cuong, cua 

bang ngoc; kien true cua toa lau dai lai cang ky dieu va con gia 

tri hon ca nhving vat lieu de xay mac du do la kim cuong, la 

thach luu ngoc, hong ngoc, tran chau, vang va bich ngoc. Sau 

khi da chiing kien nhung canh do roi, con gi khoai mat hon khi 

thay tu trong cong lau dai budc ra nhving tieu thu khoac tren 

nguoi nhung bo xiem ao sang trong, neu ta ra day nhu sach 

van thuong ta thi se khong bao gio het loi. Roi mot trong nhung 

co gai do - dang chung co ta la nguoi co vai ve nhat - cam tay 

chang hiep si gan da da dam nhay xuong ho nuoc soi va lang 

lang dat chang vao trong lau dai, coi het quan ao chang ra nhu 

mot diia tre so sinh, tarn cho chang bang nuoc am, xoa dau 

Page 583 



DON QUUOTE.txt 
tham len khap nguoi chang roi mac cho chang mot chiec sa-mi 
tham phiic bang vai rat min; mot co gai khac toi quang len vai 
chang mot chiec khan tri gia toi thieu bang ca mot thanh pho 
hoac hon the nua. Con gi thu vi hon khi ta nghe ke rang sau do 
chang hiep si duoc dua sang mot phong khac co nhung ban 
tiec bay bien rat linh dinh khien chang phai kinh ngac; nguoi ta 
gioi vao tay chang mot chat nude bang long dien huong va hoa 
thorn va dat chang ngoi len mot chiec ghe bang nga; roi nhving 
co gai moi chang vao tiec voi mot ve yen lang ky la. Ho bung 
ra cac mon an khac nhau, mon nao cung rat ngon lanh khien 
bung muon an ma tay khong biet chon mon nao. Trong luc 
dang yen tiec, nha nhac noi len ma khong biet tu dau vong toi. 
Bua tiec xong xuoi va ban tiec da duoc don dep, chang hiep si 
tua lung vao ghe va co le con dang xia rang theo thuong le, 
bong dau tu ngoai cua co mot tieu thu xinh dep hon tat ca cac 
co gai no buoc vao phong, ngoi xuong ben chang va bat dau 
gioi thieu ve toa lau dai, ve viec nang da bi phu phep cung 
nhiing su viec khac khien chang hiep si khong khoi sung sot va 
ngay doc gia cung phai thich thu khi doc cuon sach viet ve cuoc 
doi chang. Toi khong can dai dong lam gi vi ta co the ket luan 
rang bat cii doan nao trong bat cii cuon sach kiem hiep nao 
cung mang lai su thich thu va ngac nhien cho bat cii doc gia 
nao. Xin ngai hay nghe toi; nhu toi da noi, ngai hay doc nhiing 
cuon sach do, roi ngai se thay moi uu phien tieu tan va tinh tinh 
ngai se tro len vui ve neu nhu xua nay ngai la mot con nguoi 

Page 584 



DON QULJOTE.txt 

ban tinh. Rieng toi xin noi rang tu khi tro thanh hiep si giang ho, 

toi tra nen dung cam, le phep, phong khoang, cao thuong, rong 

rai, lien sir, gan da, nhu mi, kien nhan, chiu dung duoc gian 

kho, tu day va nhung phep yeu ma. Va tuy toi moi bi bo cui 

nhu mot thang dien, toi nghi rang voi canh tay dung manh cua 

toi, voi su phu ho cua Thuong de va neu so phan cua toi khong 

oan trai, chi trong it ngay nvia toi se duoc tri vi mot vuong quoc 

va khi do toi se co the to ro long biet on va tinh rong rai san co 

trong long toi. Thua ngai, dung la ke ngheo hen khong co each 

nao bay to due tinh rong rai voi bat cii ai tuy rang ban tinh anh 

ta rat rong rai. Mot su biet on chi duoc bieu hien bang y nghi, 

do la su biet on chet cung nhu long tin ma khong co hanh dong 

la long tin chet. Boi vay, toi cau mong van may sdm tao co hoi 

cho toi tro thanh hoang de de toi duoc bay to tarn long, lam 

nhung dieu tot cho ban huu, dac biet cho giam ma Xantro 

Panxa cua toi, mot con nguoi tuyet dieu tren doi; toi muon 

phong cho anh ta chuc ba tuoc ma toi da hua tu lau, chi e anh 

ta khong du tai can de cai tri lanh dia cua minh ma thoi. 

Nghe nhung loi chu vua thot ra, Xantro voi noi: 

- Thua ngai Don Kihote, xin ngai gang phong cho toi lam ba 

tuoc mot lanh dia ma ngai da nhieu Ian hiia hen va toi cung da 

nhoc long trong cho. Toi xin hua voi ngai rang toi se co du tai 

can de cai tri. Con neu nhu toi khong cang dang noi, toi duoc 

nghe noi rang o tren doi nay co nhving nguoi linh canh va cham 

nom dat dai cua cac lanh chua, moi nam nop cho chu dat mot 

khoan loi tiic nhat dinh, va the la cac vi lanh chua cii ngoi dai 

Page 585 



DON QUUOTE.txt 
the ma thu to, chang phai lo lang toi nhung chuyen khac. Toi 
cung se lam nhu vay; toi xin kieu het moi viec, khong phai ban 
tarn gi ca, va toi se ngoi huong dia to nhu mot ngai cong tuoc, 
mac sir doi. 
6ng thay tu noi: 

- Nguoi anh em Xantro, ngoi dai the thu to thi duoc, nhung 
mot lanh chiia van phai lo ve phan tu phap trong pham vi lanh 
tho cua minh, do do can co tai va bo 6c sang suot, nhat la phai 
co thien chi xet xu cong minh, thieu nguyen tac co ban do thi 
phuong phap se sai va muc dich cung khong dat. Cho nen 
Chua thuong chi phu ho nhung nguoi ngu si nhung luong thien 
chii khong phu ho nhung ke khon ngoan nhung gian giao. 

- Toi khong biet nhung triet ly do, Xantro Panxa dap; toi chi 
biet rang toi mong sdm duoc phong ba tuoc va som biet each 
quan ly dat dai cua minh. Toi cung co 6c nhu moi nguoi va 
than hinh toi cung to beo chang kem gi nguoi nao day da nhat; 
va toi cung co the lam vua cai tri dat dai cua toi nhu bat cii ong 
vua nao; va mot khi lam vua, toi muon lam gi cung duoc; va 
mot khi muon lam gi cung duoc, toi se lam theo y toi; va mot 
khi lam theo y toi, toi se duoc thoa man; va mot nguoi duoc 
thoa man khong con gi de mong uoc nua; va mot khi khong 
con gi de mong uoc nua thi het chuyen de noi. Nao, hay trao 
dat dai cho toi va hay noi voi nhau: "Hen nhin lai nhau" nhu anh 
mu nay noi voi anh mu khac. 

- Xantro, nhung triet ly do khong do nhu anh noi dau; qua that 

Page 586 



DON QUUOTE.txt 

trong van de phong ba tuoc cho anh con nhieu dieu can phai 

ban. 

Don Kihote noi xen vao: 

- Toi khong thay co dieu gi can phai ban nua vi toi chi noi 

guong hiep si vi dai Amadix nude Golo ma thoi; chang da 

phong cho giam ma chiic ba tudc dao Phirme. Bdi vay, toi co 

the yen tarn phong chiic ba tudc cho Xantro Panxa, mot trong 

nhung giam ma uu tu nhat ma mot hiep si giang ho da co. 

Ong thay tu lay lam kinh ngac ve nhving loi le ngong cuong 

nhung nghe ra lai co ly ciia Don Kihote, ve chuyen Hiep si ben 

ho ma chang vua ke, ve nhung y nghi sai lam ma chinh ban 

than ong ciing bi anh huong khi doc nhung chuyen vien vong 

trong cac sach kiem hiep, va ong ciing rat ngac nhien thay 

Xantro Panxa qua ngay tho mong uoc chiic ba tuoc ma chii da 

hiia phong cho. Liic nay, dam gia nhan ciia ong thay tu tu quan 

tro tro ve cung voi con la cho luong thuc. Ho trai mot tarn 

tham len dam co non lam ban, roi moi ngudi kiem mot cho co 

bong mat lang le ngoi an de khoi anh huong toi ve dep ciia 

canh vat thien nhien. Moi ngudi con dang an bong dau co tieng 

dong manh va tieng chuong loong coong trong dam bui cay ben 

canh, roi tir trong do xuat hien mot con de cai xinh xan, toan 

than co khoang den, trang va nau, theo sau la mot chang chan 

de vua di vira goi con de quay tro ve dan bang nhung loi chi 

co chang va con vat hieu duoc. Con de so hai cuong cuong toi 

cho moi ngudi dang ngoi va dung lai nhu cau ciiu ho. Chang 

chan de chay lai nam lay doi sirng roi, nhu the con vat nghe 

Page 587 



DON QUUOTE.txt 

hieu nhung loi cua minh, chang noi voi no: 

- De khoang hay nhay ai, tai sao may ngay nay mi cii tap tenh 
nhu vay? Con ta oi, con soi nao lam con so hai?Mi khong noi 
cho ta biet duoc sao, hoi de xinh dep? Phai chang mi la de cai 
nen khong chiu ngoi yen mot cho? Tinh net cua mi va cua tat ca 
nhung con de ma mi bat chuoc that dang che trach! Hay quay 
tro ve, hoi ban cua ta! Neu song trong chuong va ben canh ban 
be, mi khong thoai mai, it ra mi cung duoc yen on hon. Mi la 
con de dau dan ma cii chay nhay lung tung the nay thi lam sao 
dat dan nhung con khac duoc? 

Nhung loi noi cua chang chan de lam moi nguoi phai chu y, 
dac biet la ong thay tu; ong bao chang: 

- Xin nguoi anh em hay nguoi gian va cho voi bat con de nay 
quay ve voi dan cua no lam chi. Vi no la con cai nhu anh vua 
noi nen no phai tuan theo ban nang cua no, du co ngan cam 
cung the thoi. Hay an mot mieng, uong mot ngum voi chung toi, 
noi tiic gian cua anh se diu di va con de nay se duoc nghi mot 
chut trong thoi gian do. 

Vua noi, ong thay tu vua dua cho chang chan de mot mieng 
than tho nguoi cam vao mui dao. Trong bung da nguoi, chang 
chan de cam on do lay, roi vua an vua uong, chang noi: 

- Toi khong muon de cac ngai phai nghi rang toi la mot ke ngoc 
nghech vi da noi voi con vat nay nhung loi le nghiem trang nhu 
vay. Qua that nhung dieu toi vua thot ra chua dung mot bi an 
ben trong. Toi tuy que mua nhung khong den noi khong biet 

Page 588 



DON QUUOTE.txt 

each doi xii vai nguai va vai sue vat. 

- Toi tin nhu vay, Cha xii noi; kinh nghiem cho toi may rang niii 
non sinh ra si phu, va nhung tup leu ciia nguai chan cuu la nai 
nuang than cua cac nha triet hoc. 

Chang chan de dap lai: 

- Thua ngai, it ra nhung tup leu do cung la noi tru ngu cua 
nhung ke da tinh ngo. De cac ngai tin vao su that do va duoc 
so tan tay nhin tan mat, neu nhu cac ngai khong phat y va san 
sang bot chut thoi gio lang tai nghe, toi xin ke hau mot cau 
chuyen co that mac du khong ai bao toi ke; cau chuyen do 
chiing minh loi noi cua ngai day (anh ta chi vao Cha xii) cung 
nhu loi noi cua toi. 

Nghe xong, Don Kihote bao chang chan de: 

- Xem ra cau chuyen nay co mot cai gi phang phat nhu nhung 
chuyen kiem hiep; boi vay toi se rat vui long nghe anh ban ke 
va tat ca cac ngai day cung se rat vui long vi ho la nhung nguoi 
hieu biet va thich nhung cau chuyen ly ky mang lai cho nguoi 
nghe nhung cam giac hoi hop va thu vi nhu toi tin rang cau 
chuyen cua anh se mang lai. Anh ban hay bat dau, tat ca chiing 
toi xin nghe. 

- Toi xin nit khoi cuoc, Xantro noi, va toi mang ra suoi chiec 

banh nhan thit nay de co dii luong an trong ba ngay lien. Ong 

chii Don Kihote ciia toi thuong noi vdi toi rang giam ma ciia 

hiep si giang ho phai an no cang bung khi co dip duoc an vi 

luon luon gap phai truong hop bat ngo bi lac giua rung sau nam 

sau ngay chua ra khoi; neu bung khong no hoac tiii hai ngan 

Page 589 



DON QUUOTE.txt 

khong day ap thi anh giam ma se phai nam lai trong rung nhu 
da xay ra nhieu Ian, va da thit se det lai nhu xac uop. 

- Xantro, anh khi nao cung nam dang chuoi, Don Kihote noi; 
thoi duoc, muon di thi cii viec di va an duoc bao nhieu cii viec 
an. Ta no bung roi, bay gio chi can boi bo tinh than thoi va ta 
se lam viec do bang each nghe chang trai ke chuyen. 

- Tat ca bon toi cung can boi bo tinh than, thay tu noi. Roi ong 
yeu cau chang chan de ke cho moi nguoi nghe cau chuyen ma 
chang da hua. Mot tay van nam sung de, chang chan de lay tay 
kia vo nhe hai cai vao suon con vat va bao: 

- De khoang, hay tua vao nguoi ta ma ngu; chung ta con du 
thoi gio de tro ve chuong trai. 

Hinh nhu con de nghe hieu vi khi thay chu ngoi xuong, no 
ngoan ngoan nam ngay ben canh, nhin vao mat chang trai nhu 
to ra cham chu nghe chang ke chuyen. Cau chuyen cua chang 
chan de bat dau nhu sau: 

Chuong LI 

CHANG CHAN DE KE CHUYEN CHO NHlTNG NGlTOI 

AP GIAI DON KIHOTE 

Cach thung lung nay ba dam co mot lang nho nhung tru phu 

nhat trong khap vung. Trong lang co mot nong gia duoc moi 
nguoi rat kinh trong, va tuy rang su kinh trong bat nguon tu sir 
giau sang, ong ta duoc kinh trong vi dao due hon vi tien tai. 
The nhung, dieu lam cho ong sung sudng nhat, nhu ong thuong 
noi, la da sinh duoc mot nguoi con gai nhan sac tuyet voi, 

Page 590 



DON QUUOTE.txt 

thong minh hiem co, vua dep ngudi vua dep net, khien ai nom 

thay cung phai ngac nhien vi tao hoa va thien nhien da danh cho 

nang nhieu dieu tot lanh nhu vay. Hoi con nho nang da xinh, 

cang Ion cang xinh, va den tuoi mudi sau thi tuyet dep. Tieng 

don ve nhan sac cua nang Ian tdi khap cac xom lang Ian can, 

Ian tdi ca cac tinh xa, tdi tan cung dinh nha vua va tdi tai khap 

ban dan thien ha khien moi ngudi tu moi noi keo tdi chiem 

nguong nhu the ta chiem nguong mot cua quy hoac mot canh 

tuong mau nhiem nao vay. Cha nang giu con gai rat nghiem 

ngat va nang cung biet giu: than vi qua that khong co cai khoa 

nao giii mot ngudi con gai tot hon due hanh cua chinh ngudi 

con gai do. 

Cua cai cua ngudi cha va sac dep cua ngudi con gai khien cho 

rat nhieu chang trai trong lang ngoai xom muon hoi lam vo. Vi 

nam trong tay mot cua quy nhu vay nen ngudi cha dam ra kho 

xu, khong biet nhan ldi ai trong so rat nhieu dam tdi hoi. Trong 

so do co toi. Toi co nhieu hy vong thanh cong vi cha co da biet 

toi la ngudi cung lang, lai con nha gia the, dang tuoi thanh xuan, 

co cua va cung khong kem phan thong minh. Mot chang trai 

khac cung lang va cung co du nhiing uu diem nhu toi cung den 

hoi nang lam vo. Viec nay khien cha nang trd nen do du vi ong 

ta thay rang ga con gai cho anh nao cung deu tot ca. De giai 

quyet lung rung nay, ong quyet dinh noi cho Leandra biet (do la 

ten co gai xinh dep da lam toi dau kho); ong bao nang rang ca 

hai dam deu tot nhu nhau cho nen ong muon de con gai yeu 

duoc tuy y lira chon. That la mot guong tot dang de cho cac 

Page 591 



DON QUUOTE.txt 

ong bo khac noi theo khi ho dinh cuoi vo ga chong cho con 
cai; toi khong muon noi rang bo me cii de mac cho con cai lira 
chon lung tung, trai lai ho phai gioi thieu nhung dam tu te de 
con cai duoc tuy y lira chon. Toi khong biet Leandra irng 
nguoi nao, chi biet rang sau do cha nang da gap hai nguoi 
chung toi, noi rang nang con it tuoi va con diing nhung ldi le 
chung chung khac khien cho bo con ong ta khong bi rang buoc 
gi ma chung toi cung chang phat long. Doi thu cua toi ten la 
Anxelmo, toi la Ohenio; toi can noi ro nhu vay de cac ngai de 
theo doi cac nhan vat trong cau chuyen bi tham dang ke ra day, 
mot cau chuyen ket thuc mot each dang buon. 
Vao thoi gian do co mot anh chang tro ve lang, ten han la 
Vixente de la Roc a, con trai mot nong phu ngheo trong lang. 
Han la nha binh, da qua Y-dai-loi va nhieu noi khac. Nam han 
muoi hai tuoi, co mot ong dai uy cung mot dai doi qua lang va 
bat han dem di; muoi hai nam sau, han tro ve lang trong bo 
quan phuc rue ro, tren nguoi day nhiing do trang sue bang pha 
le va day do bang kim loai. Nay han dong bo nay, mai lai bo 
khac. Nhung tat ca nhiing ciia hao nhoang do chi la do tap 
tang thoi. Nguoi dan que von tinh nghich, va vi ho roi rai nen 
cang tinh nghich; ho da ghi lai ti mi nhung bo quan ao han mac 
va nhung do trang sue han deo tren nguoi va cuoi cung phat 
hien ra rang han chi co ba bo mau sac khac nhau cong voi mot 
so day nit va bit tat. Tuy nhien han kheo thay doi each an mac 
thanh thu neu nhu khong ghi ti mi, nguoi ta se tuong han co toi 

Page 592 



DON QUUOTE.txt 

tren muoi bo y phuc va tren hai chuc bo long gan o ngu mi 

Van de trang phuc cua han ma toi neu ra day khong phai la vo 

ich va thua dau vi nhung bo quan ao do dong mot vai tro quan 

trong trong toan bo cau chuyen nay. 

Han hay ra ngoi o mot bai trong trong lang, tren mot chiec ghe 

da o duoi mot cay bach duong Ion, va chiing toi ha to mom 

lang nghe han ke ve cac tran chien thang. Khong noi nao tren 

trai dat han khong dat chin toi, khong co tran nao han khong 

dir; so nguoi Moro bi han giet con nhieu hon ca so dan cua hai 

xii Maruecox va Tunex. Theo loi han ke thi han da du nhieu 

tran doc chien hon ca Gante va Luna, hon ca Diego Garxia de 

Paredex va hang ngan dung si khac ma han da doc ten ra; va 

trong tat ca cac tran do, han deu thang ma khong mat giot mau 

nao. Roi han chi vao nhiing vet seo tuy chang ai nhan ra, khoe 

rang minh da bi tning dan trong cac cuoc giao chien hoac trong 

khi lam nhiem vu. Voi mot su lao xuoc chua rung thay, han goi 

nhiing nguoi bang vai va ca nhiing nguoi quen biet han la thang 

no thang kia; han con noi rang chinh canh tay cua han mdi la 

cha han, rang han tro nen quy toe la do cong lao cua han, rang 

voi tu each la mot nguoi linh, han khong thua kem gi due vua. 

Ngoai thai do ngong nghenh do, han biet am nhac doi chut, va 

cung tap tong choi dan ghi-ta (nguoi ta bao la han bat dan noi 

thi dung hon). Tai cua han chua het: han con la thi si niia; trong 

lang co bat cii mot chuyen nho nhat gi, han cung lam thanh mot 

bai tho dai toi mot dam ruoi. 

The ma chang quan nhan toi vua ta, chang Vixente de la Roca, 

Page 593 



DON QUUOTE.txt 
con nguoi dung cam, lien thiep, biet nhac lai biet ca lam tha, da 

duoc Leandra de y qua nhieu Ian nang tu tren cua so nhin 

xuong bai. Nhung bo y phuc theu kim tuyen choang Ion cua 

han lam nang say dam; nhung bai tho do han soan ra lam nang 

me man tarn than; nhung chien cong han khoe la da lap nen lot 

toi tai nang. Cuoi cung, ma xui quy khien lam sao, Leandra yeu 

Vixente truoc khi ten nay nay ra y dinh tan tinh nang. Trong 

nhung chuyen yeu duong, khong co gi thuan loi hon mot khi 

nguoi dan ba ngo y truoc, va chinh vi vay ma Leandra va 

Vixente da de dang thoa thuan vdi nhau. Leandra da thuc hien 

y dinh cua minh truoc khi mot vai anh trong so nhving dam cau 

hon phat hien ra: nang roi bo ngoi nha cua nguoi cha yeu quy 

(me nang da mat tu lau) va di khoi lang cung vdi Vixente, ke da 

gianh duoc thang loi to Ion nhat trong tat ca nhving thang loi ma 

han da tu gan cho minh. 

Ca lang sung sot va ai biet tin do cung phai kinh ngac. Toi cung 

rat ngac nhien, Anxelmo thi bang hoang, cha nang buon xiu, ho 

hang cua nang be mat, cong ly duoc cau ciiu va doi linh canh 

sat san sang hanh dong. Nguoi ta lung sue cac neo duong, cac 

khu rung va ba ngay sau thi tim thay co gai Leandra dong danh 

trong mot hang nui, tren minh co doc chiec ao lot, bao nhieu 

tien nong va do tu trang quy gia mang theo bi lot sach. Nguoi 

ta dua nang ve nha trinh dien nguoi cha dang thuong; khi hoi 

ve tai hoa da den vdi nang, nang noi toac ra rang Vixente de la 

Roca da lua doi, hiia se lay nang lam vo, bao nang di khoi nha 

cha roi han se dua toi Napolex, mot tinh tru phu va an choi 

Page 594 



DON QUUOTE.txt 

nhat tran gian; nhe da ca tin, nang da lam y loi, lay cap mot so 
cua cai cua cha va theo han ngay cai dem bo nha ra di; han dan 
nang vao sau trong nui va nhot trong hang cho toi khi moi nguoi 
tim thay. Leandra con ke them rang han khong lam nhuc nang 
nhung da lay het cua cai roi chuon thang bo mac nang trong 
hang. Moi nguoi nghe xong lai cang ngac nhien. Thua cac ngai, 
qua that cung kho tin duoc rang ten Vixente da tu kiem che 
duoc minh. Tuy nhien Leandra mot muc noi the khien nguoi 
cha dau kho cung thay yen tarn; ong khong tiec so cua cai da bi 
mang di vi cai quy nhat o con gai ong van nguyen ven, neu mat 
di roi thi khong bao gio hong lay lai duoc. Ngay horn Leandra 
tro ve nha, cha nang dua di biet tich; ong nhot nang trong mot 
nha tu kin o mot tinh gan do, hy vong rang thoi gian se lam phai 
nhat dan du luan khong hay ve con gai minh. Doi voi nhiing 
nguoi khong quan tarn toi viec Leandra tot hay xau, du luan 
chung cho rang nang cung dang duoc tha thu vi tuoi con non; 
nhung nhung ai da biet nang la mot con nguoi khon ngoan va 
thong minh lai khong nghi rang nang sai lam vi dai dot ma vi dan 
ba xua nay nhe da va thong thuong co thien huong hu hong 
xau xa. 

Sau khi Leandra bi nhot trong nha tu, Anxelmo co mat cung 
nhu mu vi chang khong co gi thich thu dang nhin nua; doi mat 
toi cung ma di, khong anh sang nao lam cho thay mot vat gi tot 
dep ca. Vang Leandra, noi buon cua chung toi cang tang va 
sue chiu dung cang giam. Chung toi nguyen nia nhung bo y 

Page 595 



DON QULJOTE.txt 

phuc hao nhoang cua Vixente va oan trach sir bat can cua cha 

Leandra. Cuoi cung, Anxelmo va toi ban nhau bo lang vao a 

trong thung lung nay, chang mang theo mot dan cuu Ion, toi 

mot dan de de chan. Chung toi song giua co cay cho khuay 

khoa noi buon dau; co luc ca hai chung toi cung ca ngoi hoac 

che trach co nang Leandra xinh dep, co luc chung toi than tho 

keu troi thau cho noi long kho dau. Co rat nhieu chang trai da 

tung yeu Leandra cung bat chuoc chung toi vao song trong 

vung nui am u nay va lam nghe nhu chung toi. Ca cai thung lung 

nay day nhung chang chan cuu chan de cung nhiing chuong 

trai, nom chang khac gi mien Arcadia o Hy Lap; dau dau cung 

thay vang len tieng goi nang Leandra xinh dep. Co anh nguyen 

rua nang la dong danh, thay long doi da, khong chung tinh; co 

anh ket toi nang la de dai, nhe da; anh nay tha thu, anh kia len 

an va xi va; co anh ca ngoi sac dep cua nang, anh khac lai che 

trach tinh tinh cua nang; torn lai, anh nao cung trach moc nang 

nhung cung van yeu nang. Tat ca deu hoa dien hoa dai den 

miic co anh trach nang la kieu ngao mac du chua he noi voi 

nang mot loi; co anh than phien la bi con ghen giay vo mac du 

nang khong he nhan loi voi ai (nhu toi da ke o tren, mai toi khi 

phat hien ra sai lam cua Leandra, nguoi ta mdi biet y dinh cua 

nang). Trong cac hoc da, ben bo suoi, duoi bong cay, dau dau 

cung co nhung chang chan cuu dung ngoi than tho voi troi dat 

noi bat hanh cua minh. Ten cua Leandra vang vong khap moi 

noi: Leandra vang trong nui, Leandra thi tham ben suoi, 

Leandra lam chung toi hoi hop, sung sudng, hy vong ma khong 

Page 596 



DON QUUOTE.txt 

tin tuong, lo so ma khong biet minh lo so dieu gi. Trong so tat 
ca dam nguoi dien loan ay, rieng co mot nguoi to ra tinh tao 
hon ca, do la Anxelmo, doi thu cua toi. Tuy co nhieu dieu de 
than phien, trach moc, anh ta chi than phien ve sir vang mat cua 
nguoi yeu. Von gioi thoi sao va lam tho, anh vua thoi vua ngam 
tho de noi len noi dau kho. Toi lam each khac, theo toi, de lam 
va dung hon: toi trach moc dan ba nhe da, bat trac, hai long, 
hua suong, the hao, thieu chin chan trong suy nghi cung nhu 
trong y do. Thua cac ngai, chinh vi vay ma khi budc chan toi 
day, toi da noi voi con de cai nay nhiing loi ma cac ngai da 
nghe thay. Vi no la de cai nen toi khong quy no lam mac du do 
la con de hay nhat dan. Day la dau duoi cau chuyen ma toi da 
hiia ke hau cac ngai. Neu toi da ke mat nhieu thoi gio, toi cung 
se danh nhieu thoi gio de phung su cac ngai. Chuong trai cua 
toi gan day, co siia tuoi, pho-mat rat ngon cung nhieu trai qua 
chin mong, vua ngon mat vua ngon mieng. 

Chuong LII 

CU0C AU DA GILTA DON KIHOTE VA CHANG CHAN 

DE, CUNG CAU CHUYEN LY KY CUA CAC THAY TU 

KHO HANH MA CHANG HIEP SI DA KET THUC TOT 

DEP BANG MO HOI NU6C MAT CUA MINH 

Cau chuyen cua chang chan de lam cho tat ca dam thinh gia 

deu thich thu, nhat la ong thay tu. Voi mot su quan sat ti mi, 

ong ta nhan thay rang loi ke chuyen cua chang chan de chiing 

to anh ta hoan toan khong phai la mot con nguoi tho 16 ma phai 

Page 597 



DON QUUOTE.txt 

la mot trieu than gioi giang; ong cong nhan rang Cha xii rat co 

ly khi noi rang nui non san sinh ra si phu. Moi nguoi deu ngo y 
muon giup da Ohenio; Don Kihote to ra sot sang nhat, chang 
noi: 

- Nguoi anh em chan de oi, qua tinh neu toi co kha nang lam 
mot cuoc phieu luu mao hiem moi, toi se len duong ngay lap 
tiic thi de giai quyet tot viec nay cho anh. Toi se giai thoat nang 
Leandra khoi nha tu kin (chac chan nang mien cuong vao do) 
du cho ni vien tnrong va bao ke khac chong lai, va toi se trao 
nang tan tay anh de anh muon lam gi tuy y mien la anh ton trong 
luat le cua hiep si dao cam khong duoc co hanh dong gi xuc 
pham toi bat cii mot cong nuong nao. Voi su phu ho cua Chua 
chung ta, toi tin rang mot phap su doc ac du tai nghe cao 
cuong den may cung se bi mot phap su thien tarn hon trung tri. 
Boi the, toi xin hiia se ung ho va giup do anh vi nghe nghiep 
cua toi buoc toi phai ciiu vot nhiing ke hoan nan co don. 

Nhin Don Kihote, chang chan de lay lam ngac nhien trade bo 
ma va dien mao xau xa cua chang hiep si, ben hoi bac pho cao 
ngoi ben: 

- Thua ngai, chang hay nguoi nay la ai ma dien mao loi le la 
lung nhu vay? 

Bac pho cao dap: 

- Con ai nua ngoai hiep si tni danh Don Kihote xii Mantra, 

con nguoi chuyen di uon nan nhung dieu sai trai, da pha nhving 

su bat cong, cho dua cua cac co gai yeu duoi, noi kinh hoang 

cua lu khong 16 va ke chien thang trong chien tran. 

Page 598 



DON QUUOTE.txt 

Chang chan de noi: 

- Ngai gioi thieu ong ta dung nhu sach ta cac hiep si giang ho di 
lam nhung cong viec nay. Rieng toi nghi rang mot la ngai noi 
dua cho vui, hai la trong dau ong ban hien day co nhung 
khoang rong tuech. 

- Mi la mot ten dai sue sinh, Don Kihote het to, chinh mi la ke 
rong tuech va hen nhat; dau ta con to va day hon ca cai bung 
con di me da de ra mi. 

Noi roi, chang vo mot chiec banh mi o ben canh va nem rat 
manh vao giua mat chang chan de lam mui anh nay bep gi. Von 
khong biet dua, lai thay minh bi danh dau, anh chang chan de 
quen ca tarn tham tren co thiic an, quen ca nhung chiec khan 
an, quen luon ca nhung nguoi dang ngoi an, nhay bo len nguoi 
Don Kihote, hai tay thit chat co chang. Vua luc do, Xantro 
Panxa xong toi neu khong thi chac chan anh chan de da lam 
cho Don Kihote tac tho; bac giam ma turn hai vai chang ta roi 
nem vao giua ban an, dia coc vo tan roi loang xoang ra dat. 
Duoc giai vay, Don Kihote lao len nguoi chang chan de; mat 
may dam dia mau me, lai bi Xantro danh nhu tu, anh nay quo 
quang tim dao de tra thu bang mot cuoc luu huyet; ong thay tu 
va Cha xii voi ngan lai. Trong khi do, bac pho cao giup cho 
anh chan de ngoi duoc len nguoi Don Kihote, va the la chang 
hiep si khon kho bi an no don, mat may cung day mau nhu doi 
phuong. Ong thay tu va Cha xii cuoi vang, cac nguoi linh canh 
sat thich qua nhay con, moi nguoi dung ngoai xuyt am len nhu 

Page 599 



DON QULJOTE.txt 
ta xuyt cho khi may chung can nhau. Rieng Xantro dung nhin 

mot each tuyet vong vi bac bi mot nguoi hau cua ong thay tu 

giu chat khong sao go ra duoc de chay lai ciiu chu. 

Trong luc moi nguoi con dang me mai say sua xem hai doi thu 

cau xe nhau, bong dau vong lai mot tieng keu buon tham khi en 

ho phai quay mat ve phia do. Nguoi to ra xuc dong nhat vi 

tieng keu la Don Kihote luc nay van dang mien cuong chiu nam 

duoi chang chan de, qua nua than nguoi nhu tu vi don; chang 

noi: 

- Nguoi anh em quy sii oi, ta goi anh nhu vay vi anh khong the 

la mot cai gi khac duoc; anh da to ra dung cam hon ta va da 

khuat phuc duoc ta; gio day ta yeu cau ngung chien trong vong 

mot tieng dong ho. Ta ngo rang tieng ken tham thiet cua chung 

ta vua nghe thay keu goi ta di giai quyet mot cuoc phieu luu 

mao hiem nao day. 

Chang chan de luc nay cung da met pho vi danh nguoi va bi 

nguoi danh, buong ngay chang hiep si ra. Don Kihote dung 

day quay mat ve phia co tieng ken thi vua hay nhin thay co mot 

doan nguoi tu tren suon doi di xuong, toan than mac do trang 

nhu kieu cac thay tu kho hanh. 

So la nam do, nhiing dam may khong chiu nha suong xuong 

mat dat va khap vung dan chung to chiic ruoc xach, cau dao 

xin Thuong de ma rong doi ban tay bac ai mua xuong cho. Vi 

vay ma dan o mot lang Ian can da to chiic mot dam ruoc tdi 

mot ngoi den dung ben suon mot qua doi trong thung lung nay. 

Day khong phai la Ian dau tien Don Kihote trong thay nhung 

Page 600 



DON QUUOTE.txt 

bo y phuc la lung cua cac thay tu kho hanh; nhung chang khong 
nhd nhung chuyen cu ma lai tudng day la mot cuoc phieu luu 
mao hiem nao danh rieng cho mot hiep si giang ho nhu chang. 
Da vay, dam rude lai mang theo mot biic vien tang khien chang 
dinh ninh la co mot phu nhan quyen quy nao day dang bi nhung 
ten sue sinh ngu xuan va lao xuoc bat dem di. Nghi vay, chang 
nhanh nhen chay toi cho con Roxinante dang gam co, thao 
chiec khien buoc o cot yen, dong cuong vao tu te, bao Xantro 
dua cho thanh kiem roi nhay phoc len ngua, tay 6m khien, 
mom thet to: 

- Hoi dam nguoi dung cam kia, gio day cac nguoi se nhan ra 
rang su co mat cua nhiing ke hanh nghe hiep si giang ho tren 
doi nay la vo cung quan trong; gio day, khi cac nguoi thay ta 
giai thoat cho phu nhan kia, cac nguoi se phai quy trong cac 
hiep si giang ho. 

Vi khong co dinh thuc ngua, chang phai dung dui thuc con 
Roxinante di nude kieu (doc suot cau chuyen co that nay, 
khong he thay ke rang con Roxinante phi nude dai bao gio) lao 
toi trudc mat dam thay tu kho hanh. Cha xii, ong thay tu va 
bac pho cao khong sao ngan lai duoc; Xantro keu am len: 

- Ngai di dau vay, hoi ngai Don Kihote? Con quy nao da nhap 
vao nguoi ngai khien ngai dam chong ca tin nguong nhu vay? 
R6 kho toi chua! Ngai phai biet day la cac thay tu kho hanh di 
rude, con ba phu nhan nguoi ta khieng tren kieu la hinh Due 
Me dong trinh dang kinh day. Xin ngai hay suy nghi ve hanh 

Page 601 



DON QUUOTE.txt 

dong cua minh keo Ian nay nguoi ta se bao rang ngai chang 

hieu gi het. 

Xantro ton cong vo ich vi chu bac cuong quyet xong toi dam 
nguoi khoac ao choang trang va giai thoat cho phu nhan de 
tang nen khong nghe thay gi; va lai chang co nghe may cung 
chang quay dau du do la lenh vua. Den noi, chang ghim ngira 
lai (qua that luc nay con Roxinante cung muon nghi chin mot 
chut), hon hen noi bang giong the the: 

- Co le cac nguoi chang phai thien nhan nen moi che mat nhu 
vay. Hay giong tai ra nghe ta noi. 

Nhung nguoi khieng anh dung lai trade; mot trong bon nha tu 
hanh dang doc kinh cau dao, nhin thay dien mao ky la cua Don 
Kihote, hinh thu gay go cua con Roxinante cung nhung hanh 
dong nuc cuoi khac cua chang hiep si, ben dap: 

- Nguoi anh em muon noi gi xin hay noi nhanh len keo nhung 
nguoi khieng anh day sap rach thit roi; chung toi khong the va 
cung khong duoc dung lai nghe bat cii ai noi neu khong noi it 
loi. 

- Ta chi noi mot loi, Don Kihote dap; hay giai phong ngay cho 

phu nhan xinh dep nay. Nhung giot nuoc mat va ve mat buon 

rau cua ba ta chiing to cac nguoi da cuong biic dua ba ta di 

va ro rang da co hanh dong xuc pham toi ba ta. Ta sinh ra doi 

de uon nan nhung su sai trai, va ta se khong de cho cac nguoi 

tien len mot budc neu cac nguoi khong tra lai tu do ma ba ta 

mong muon va xiing dang duoc huong. 

Nghe nhung loi le cua Don Kihote, moi nguoi deu nghi la 

Page 602 



DON QUUOTE.txt 

chang dien va ho pha len cudi khien Don Kihote noi khung; 
chang noi chang rang, chang nit guom xong toi biic anh. Mot 
trong nhung nguoi khieng ben bo anh chay toi trade mat Don 
Kihote, gio chiec don len do (chiec don nay van dung de chong 
khung anh moi khi dam rude dung lai); Don Kihote chem mot 
nhat diit doi; con lai mot niia chiec don trong tay, bac phu 
khieng anh nen thang canh vao vai ben phia tay cam guom cua 
Don Kihote khien tay cam khien cua chang khong sao do duoc 
ngon don chi tu do; dau qua, chang hiep si Ian ra dat. Xantro 
Panxa dang lat dat chay dang sau, thay chu nga ben keu van ke 
danh nguoi hay dung tay lai vi chu bac la mot hiep si xau so bi 
phu phep, xua nay chua he lam hai ai ca. Ten sue sinh no ben 
dung tay, khong phai vi ne ldi Xantro ma vi thay chin tay 
chang khong dong day nvia. Tudng da danh chet Don Kihote, 
y voi gai gau ao vao that lung roi lui mat nhu mot con hoang. 
Luc nay, nhung nguoi trong doan cua Don Kihote voi chay toi 
cho chang; nhung nguoi di rude thay trong so do co ca linh 
canh sat deo cung no, so co chuyen chang lanh xay ra, ben 
dung vay quanh biic anh, xan quan xan ao, nguoi cam roi ke 
vd cay den sap, cho doi cuoc tan cong voi quyet tarn tu bao ve 
va tham chi, neu co the, danh tra lai nhung nguoi dang xong toi. 
May sao su viec da dien ra tot lanh hon: tudng Don Kihote 
chet, Xantro cii 6m lay chu ma khoc 16c tham thiet, nom that 
tiic cuoi, trong khi do thi mot Cha xii di theo dam ruoc nhan 
ra Cha xii 6 doan Don Kihote; hai ben hoi han nhau va the la 

Page 603 



DON QUUOTE.txt 

noi lo lang cua hai doan cung tieu tan. Cha xii no ke cho Cha 

xii kia nghe ve Don Kihote. Sau khi ro chuyen, dam thay tu 
kho hanh voi chay lai xem chang hiep si khon nan con song hay 
chet thi thay Xantro Panxa nude mat vong quanh than tho nhu 
sau: 

- Oi, tinh hoa cua nganh hiep si! Chi vi mot nhat gay ma nguoi 
ta da ket thiic nhung nam thang tot dep cua cuoc doi chang. 
Oi, niem tu hao cua dong ho, vinh quang cua xii Mantra va cua 
ca trai dat! Vang nguoi, trai dat nay se day ray nhung ke bat 
luong vi chung co the lam nhiing viec xau xa ma khong lo bi 
trung tri. Oi, con nguoi phong khoang hon ca hoang de 
Alehandro ! Toi moi di theo hau ha nguoi duoc co tarn thang 
troi ma nguoi da ban cho toi mot hon dao nam giua bien khoi! 
Oi con nguoi nhun nhan doi voi nhung ke kieu ngao va ciing 
ran doi voi nguoi hen mon 1, gian nguy khong lui buoc, biet 
nhan nhuc, biet yeu ma khong vu loi, biet lam theo nguoi hay, 
cam ghet ke do, ke thu cua nhung ten xau xa de tien, va cuoi 
cung la mot hiep si giang ho tru danh tiic la khong con gi de noi 
nua! 

Nhiing tieng keu khoc cua Xantro lam Don Kihote hoi tinh va 
cau dau tien chang thot len la: 

- Hoi nang Dulxinea vo cung diu hien, ke song xa each nang 
dang phai chiu nhiing noi bat hanh to Ion. Anh ban Xantro, hay 
do ta len chiec xe bi phu phep vi ta khong con du sue ngoi len 
yen con Roxinante; mot ben vai ta gay vun ra roi. 

- Thua ngai, toi rat vui long lam viec do, Xantro dap, va thay 

Page 604 



DON QUUOTE.txt 

tro ta se tro ve lang cung vdi nhung con nguoi tot bung nay; 
sau do ta chuan bi mot cuoc xuat hanh thii ba, va mong rang 
cuoc xuat hanh do se mang lai loi ich va tieng tarn cho thay tro 
ta. 

- Anh noi chi ly day, Don Kihote noi; tot hon la ta hay de cho 
anh huong xau xa ciia nhung ngoi sao chieu menh qua di da. 
Ong thay tu, Cha xii va bac pho cao bao Don Kihote rang neu 
chang lam dung loi thi rat hay. Sau khi da cuoi no vi nhung loi 
le ngd ngan cua Xantro Panxa, ho lai nhot Don Kihote len xe 
nhu truoc. Dam rude tiep tuc len dudng; chang chan de tu gia 
moi nguoi; nhiing vien linh canh sat khong muon di tiep va Cha 
xii tra tien cong cho ho; ong thay tu yeu cau Cha xii mot khi ve 
lang se bao tin cho biet ket qua benh tinh cua Don Kihote co 
giam hay khong, roi ong xin phep tiep tuc cuoc hanh trinh. The 
la ho chia tay nhau, moi nguoi di mot huong, con lai Cha xii, 
bac pho cao, Don Kihote, Xantro Panxa va con Roxinante tu 
nay van dung nhin moi viec xay ra voi mot su nhan nai khong 
thua gi chu. 

Nguoi chu xe buoc bo vao ach xe, dat Don Kihote len mot 
dong co kho roi lai thung thang danh xe di theo con dudng Cha 
xii chi dan. Sau ngay sau thi ve tdi lang ciia Don Kihote, vao 
giua buoi trua. Horn ay lai diing ngay chii nhat, dan lang keo ra 
bai choi; thay chiec xe bo ciia Don Kihote di ngang qua bai, 
moi nguoi xiim lai xem trong xe co gi. Khi nhin thay nguoi dong 
huong d ben trong, ca lang deu siing sot. Mot chii be chay di 

Page 605 



DON QUUOTE.txt 

bao cho ba quan gia va chau gai ciia Don Kihote biet rang chu 

va cau ciia ho da ve, nguoi gay det, da vang enh, nam dai tren 
mot dong co kho trong xe bo. Nghe ba quan gia va co chau gai 
keu gao, ai cung phai dong long thuong xot, ho tu va vao mat 
roi lai ra sue nguyen rua nhung quyen sach kiem hiep dang 
ghet. Khi Don Kihote buoc vao nha, nhiing tieng keu gao, 
nhiing cai va, nhiing loi nguyen rua lai tiep tuc. 
Nghe tin Don Kihote ve, vo Xantro Panxa lat dat chay sang vi 
bac da biet chong minh di theo lam giam ma cho chang hiep si. 
Thoat nhin thay Xantro, bac hoi ngay ve sue khoe con lua. 
Xantro dap la con lua con khoe hon ca chu no. 

- Xin cam ta Thuong de da phu ho cho con, bac noi. Bay gio 
thay no hay cho toi biet di lam giam ma nhu vay thi duoc 
nhiing bong loc gi? Co mang duoc vay song gi cho toi va giay 
dep gi cho cac con khong? 

- Cha mang duoc nhung thii do dau, bu no a, nhung toi mang 
duoc ve nhiing thii khac nang hon va co gia tri hon co 2. 

- Vay thi thich lam nhi, vo Xantro noi; nao, thay no hay dua 
nhiing thii nang ne va gia tri do ra day xem nao. Toi muon 
duoc nhin tan mat cho thoa noi long vi trong nhung the ky thay 
no vang nha, toi buon ru ca nguoi, chan het moi su. 

- Ve nha toi se dua cho bu no xem. Bay gio bu no hay vui len. 

Neu troi cho thay tro chung toi ra di tim kiem nhung chuyen 

phieu luu mao hiem mot Ian nua, bu no se thay toi chang bao 

lau se tro thanh ba tuoc hay thong doc mot hai dao khong 

thuoc loai xoang ma phai vao loai nhat chii khong choi dau. 

Page 606 



DON QUUOTE.txt 

- Lay troi giup cho thay no vi qua that vo chong ta rat can den 
thii do. Nhung toi hoi thay no nay: hai dao la cai gi? Toi chang 
hieu ra sao ca. 

- Mat ong dau phai de cho lua an, Xantro dap; den luc do thi 
khac biet, bu no a, va roi bu no se lay lam la duoc nghe hi than 
dan goi minh la lenh ba. 

- Thay no noi gi vay? The nao la lenh ba, hai dao va than dan? 
Huana Panxa lai hoi (Do la ten vo Xantro; hai nguoi khong co 
ho hang gi vdi nhau nhung theo tuc le xii Mantra, nguoi vo 
mang ten ho cua chong). 

- Thoi Huana, khong can voi biet nhung chuyen do lam gi; mien 
la toi noi that, the cung du roi, dung hoi nua. Chi can biet so so 
rang tren doi nay khong co gi thii vi hon lam giam ma cho mot 
hiep si giang ho chuyen di tim kiem chuyen phieu luu mao hiem. 
Thuc ra khong phai la moi chuyen deu ket thuc tot dep nhu 
minh mong muon dau vi trong mot tram chuyen xay ra thi co 
den chin muoi chin chuyen ngang trai. Toi biet nhu vay la do 
kinh nghiem ban than vi co Ian toi bi tung len vat xuong, Ian 
khac bi danh nhu tu; tuy the, di tim nhung chuyen phieu luu 
van la mot dieu thu vi, khi treo deo, luc sue sao trong rung sau, 
khi leo vach da, luc tham lau dai, roi lai con duoc thoa chi ngu 
do trong cac quan tro ma khong phai tra mot dong xu nho. 
Trong luc vo chong Xantro Panxa han huyen voi nhau thi ba 
quan gia va co chau gai cham soc cho Don Kihote; ho coi quan 
ao chang ra va dat len chiec giuong cu. Don Kihote nhin hai 

Page 607 



DON QUUOTE.txt 

nguoi, doi mat nga ngac, van khong biet minh dang a dau. Cha 

xii dan co chau gai phai het sue cham soc ong cau va luon de 

phong chang tron khoi nha mot Ian nua; ong cung ke lai nhung 

kho khan ma ong da phai vuot qua de dua duoc chang ve nha. 

Hai nguoi dan ba lai tru treo am len, lai nguyen nia nhiing 

quyen sach kiem hiep, cau Chua dim xuong day vuc tham 

nhiing ke da bay dat ra nhiing chuyen doi gia bay ba nhu vay. 

Cuoi cung, ho to ra lo lang, chi so lai mat ong chu va ong cau 

mot khi sue khoe cua Don Kihote hoi phuc doi chut. Qua that 

su viec da dien ra dung nhu ho nghi. 

Song mac du tac gia cuon sach nay da ra cong may mo suu 

tarn nhiing chien cong cua Don Kihote trong chuyen xuat hanh 

Ian thii ba, ong cung khong tim duoc dau tich gi du chi la 

nhiing dieu ghi lai tren giay. Tuy nhien, trong ky uc cua dan 

chung xii Mantra, tieng tarn don dai con luu rang Don Kihote 

da bo nha ra di Ian thu ba va da toi Daragoda, tai do chang da 

tham du nhung tran dau thuong noi tieng va da co nhiing hanh 

dong xiing dang voi long dung cam va tri thong minh cua minh. 

Ve phan cuoi doi cua chang, tac gia khong tim duoc tai lieu gi 

va chac la se khong bao gio tim ra neu nhu khong co may man 

duoc mot cu y su trao lai cho mot chiec horn bang chi. Theo 

loi cu ke lai, cu da tim thay chiec horn do o duoi nen do nat 

cua mot ngoi den khi nguoi ta xay dung lai. Trong horn co mot 

tap giay ghi nhung bai tho Tay Ban Nha viet bang chii go-tich 

3, ke lai nhieu chien cong cua Don Kihote, ta nhan sac cua 

nang Dulxinea lang Toboxo, hinh dang con Roxinante, long 

Page 608 



DON QUUOTE.txt 

trung thanh ciia Xantro Panxa va mo phan ciia chang hiep si, 

ngoai ra con co mot so cau tho ghi tren mo chi cung nhung loi 

ca tung cuoc doi va tinh tinh ciia chang. Tac gia dang tin cay 

ciia cau chuyen mdi la nay da ghi lai day tat ca nhung cau chu 

con doc duoc. De den bu cho cong lao kho nhoc tim kiem tat 

ca cac thu tich xii Mantra ng5 hau dua ra anh sang cau chuyen 

nay, tac gia chi yeu cau cac ban cung doc vdi mot su tin tuong 

nhu nhiing ke thiic thoi thuong tin vao nhiing cuon sach kiem 

hiep dang thinh hanh khap nam chau. Duoc vay, tac gia se coi 

nhu da duoc tra cong mot each thoa dang va se manh dan tim 

kiem nhung cau chuyen khac; neu nhiing cau chuyen do thieu 

phan chin thuc, it ra no cung khong kem phan sang tao va ly 

thu nhu cau chuyen nay. 

Dudi day la nhung dong chu dau tien ghi trong tap giay tim 

thay d chiec horn bang chi: 

Cac vien si Vien Han lam Argamaxiia xii Mantra viet ve cuoc 

doi va cai chet cua hiep si dung cam Don Kihote xii Mantra. 

El Monicongo 

Vien si Vien han lam Argamaxiia 

Ghi tren mo chi cua Don Kihote 

Cai dau dien dai lam rang ro xii Mantra bang muon ngan chien 

cong hien hach; bo 6c quay cuong nhu chong chong, khong 

chiu mot cho diing yen; 

Canh tay dung manh vuon tdi nam chau bon bien; mot nguon 

thi hiing vo tan, nhung van tho tuyet dieu khac bien dong; 
Yeu chung thuy, dung cam vo song, chang bo xa Amadix, xem 

khinh Galaor va bat Belianix cui mat; 

Khach giang ho rong ruoi tren lung tuan ma Roxinante, gid day 

yen nghi dudi phien da lanh leo nay. 

Page 609 



DON QUUOTE.txt 

El Paniaguado 

Vien si Vien han lam Argamaxiia 

Ca nggi Dulxinea lang Toboxo 

Mat to, vai rong, tudng mao nam nhi, do la Dulxinea, ba hoang 

Toboxo, tinh nuong ciia Don Kihote vi dai. 

Vi nang, chang da vuot Hac Son, dong Montiel khet tieng, tdi 

binh nguyen Aranhuex day hoa thorn co la; au cung do 

Roxinante ma chang chon chin moi goi. 

Ac nghiet thay ngoi sao chieu menh giai nhan xii Mantra va 

chang hiep si vo dich! 

Nang da tu gia coi tran givia luc dau xanh tuoi tre, va du danh 

thorn ghi bang dong bia da, chang cung khong tranh khoi soi 

day oan nghiet cua tinh yeu, hon gian va doi lua. 

El Caprichoxo 

Vien si xuat sac Vien han lam Argamaxiia, 

Ca ngoi Roxinante, tuan ma cua hiep si Don Kihote xii Mantra 

Tren chiec ngai nam kim cuong oai hung con in dau tich bao 

Ian huyet chien, chang hiep si day bau mau nong xii Mantra 

phat cao ngon co voi long qua cam phi thuong. 

Chang treo vu khi va ngon giao sac ben rung chem, giet, phanh 

thay quan thu. Chien cong ky dieu! Chang hiep si doi nay mang 

mot phong each moi me. 

Thud xua nude Golo kieu hanh vi Amadix, va nhiing nguoi ke 

nghiep chang da mang lai bao chien thang huy hoang va tieng 

tarn lung lay cho Hy Lap; 

Ngay nay trieu dinh Belona phai tuyen duong Don Kihote, va 

xii Mantra oanh liet con kieu hanh vi chang hon ca hai nude Hy 

Lap va Golo. 

Cong trang ciia chang mai mai khong roi vao lang quen vi long 

dung cam ciia Roxinante con vuot xa nhung chien ma 

Briiadoro va Baiardo. 

El Burlador 

Vien si Vien han lam Argamaxiia 

Tang Xantro Panxa 

Be nguoi ma chi Ion, chinh la Xantro Panxa, ky dieu thay! Mot 

Page 610 



DON QUUOTE.txt 

giam ma gian di va chat phac nhat tran gian, toi xin the va 

chiing nhan. 

Thieu mot chut, Xantro Panxa thanh ba tuoc neu nhu bac 

khong la nan nhan nhung xiic pham lao xuoc cua the ky lira loc 

nay khien mot con lira cung khong thoat. 

Nguoi giam ma hien lanh cuoi con lira do (xin phep noi dua 

mot chut), leo deo theo chin con ngua Roxinante nhu mi va 

chu no. 

Oi, hy vong hao huyen cua nguoi doi! Nguoi hiia hen bao dieu 

tot dep nhung cuoi cung chi la bong den, may khoi, giac mo ma 

thoi! 

El Cachidiablo 

Vien si Vien han lam Argamaxiia 

Ghi tren mo chi cua Don Kihote 

Tai day yen nghi chang hiep si bat hanh tung bi don nhu tu; 

tren lung Roxinante, tung lang thang khap chon khap noi. 
Cung yen nghi ben chang co Xantro Panxa, con nguoi kho dai, 

giam ma trung thanh nhat trong hang giam ma. 

El Tikitoc 

Vien si Vien Han lam Argamaxiia 

Ghi tren mo chi cua Dulxinea lang Toboxo 

Noi yen nghi Dulxinea; cai chet khung khiep va xau xa da bien 

tarn than nga ngoc cua nang thanh tro bui. 

Nang von dong tram anh the phiet va cung co dang dap mot 

phu nhan dai cac; 

Nang la ngon lua cua Don Kihote vi dai, va la niem vinh quang 

cua xii so que huong. 

Tren day la nhiing bai tho con doc duoc; nhiing bai khac bi 

con triing gam nham, da duoc trao lai cho mot vien si nghien 

ciiu tim toi. Co tin la sau bao ngay dem lao tarn kho tarn kho 

tu, ong nay da hoan thanh nhiem vu va ong dinh cho ra mat 

doc gia nhiing bai tho do trong khi cho doi chuyen xuat hanh 

Page 611 



DON QUUOTE.txt 

thii ba ciia Don Kihote. 
PHAN THLT HAI 
Chuong I 

N6i ve each cu xii cua Cha xii va bac pho cao truoc benh 

trang cua Don Kihote 

Trong phan hai cua cuon truyen nay, hien si Amete Benehenli 

ke ve cua xuat hanh thii ba cua Don Kihote nhu sau: suot gan 

mot thang troi, Cha xii va bac pho cao khong gap mat chang 

hiep si, cot de cho chang khoi nhd lai nhiing chuyen da qua. 

Tuy nhien, hai nguoi khong quen tim co chau gai va ba quan gia 

cua Don Kihote, dan do ho phai lo boi duong chang, cho an 

nhiing mon bo tim va bo 6c vi ro rang hai bo phan do da gay 

ra moi tai hoa cho chang. Co chau gai va ba quan gia noi rang 

ho da lam nhu vay va se tiep tuc lam niia, vdi tat ca long mong 

muon va su cham chut, vi ho nhan xet thay chu ho doi luc to ra 

hoan toan minh man. Nghe thay vay, Cha xii va bac pho cao 

lay lam hai long lam, nghi rang minh da hanh dong dung khi 

dung xe bo dua chang hiep si bi phu phep ve nha, nhu da ke 

trong chuong cuoi cung phan thii nhat ciia cau chuyen dai va 

chinh xac nay. Hai nguoi ben quyet dinh di den tham chang 

xem benh tinh ciia chang co thuyen giam khong, mac du ho 

nghi rang dieu do hau nhu khong xay ra duoc. Ho thong nhat 

voi nhau tuyet doi khong da dong den van de hiep si giang ho 

de tranh lam tuot nhung mui khau vet thuong liic nay chua lanh 

han. 

Toi noi, thay chang dang ngoi tren giuong mot minh, mac mot 

cai ao ngan bang vai tho mau xanh, dau doi mu mau mua o 

Page 612 



DON QUUOTE.txt 
Toledo; nguoi chang kho det, chang khac da thit mot cai xac 
uop. Don Kihote tiep don Cha xii va bac pho cao rat niem no. 
Khi hai nguoi hoi tham sue khoe, chang tra loi dau ra day, loi 
le rat van hoa. Trong cau chuyen, ba nguoi ban toi van de quoc 
gia dai su. ho phe phan su lam quyen nay, len an sit lam quyen 
no, cai each tap quan nay, huy bo tap quan kia, moi nguoi tro 
thanh mot nha lap phap moi, mot Liguocgo tai sinh hay mot 
Xolon hien dai 1, va tren cai da ay, ho cai to luon quoc gia, 
nhu the ho dua ca cai quoc gia do vao 16 luyen roi rut ra mot 
quoc gia moi khac han cai cu. Don Kihote phat bieu ve cac van 
de mot each rat thong minh khien cho hai vi giam khao deu nghi 
rang chang hoan toan binh phuc va tinh tao, khong con phai 
nghi ngo gi nua. 

Co chau gai va ba quan gia cung co mat. Thay Don Kihote noi 
nang sang lang lam vay, ho khong ngot loi cam ta Thuong de. 
Dot nhien Cha xii tu bo y dinh luc truoc la khong da dong toi 
van de hiep si giang ho; ong muon thu den cung xem Don 
Kihote da khoi that hay chua. The la, chuyen nay sang chuyen 
khac, ong thuat lai mot vai tin tiic truyen di tu kinh do, trong do 
co tin chac chan bon Tho Nhi Ky da dieu dong xuong phia 
nam mot ham doi manh, khong ro y dinh cua chung ra sao va 
khong ro con phong ba bao tap do se tnit xuong dau. Truoc 
mot su de doa nhu vay, khien chung ta hau nhu nam nao cung 
phai de phong, tat ca cac nuoc theo dao Kito da phai cam san 
vu khi, va Due vua da ra lenh tang cuong bo bien Napolex, 

Page 613 



DON QUUOTE.txt 

Xixilia va dao Malta . Nghe xong, Don Kihote dap: 

- Bang viec phong thu kip thai cac lanh tho cua minh, Due Vua 

da hanh dong nhir mot vi tii rat than trong, tranh ne bi ke dich 

danh bat ngo; neu nhu nguoi ta chap nhan y kien cua toi, toi se 

khuyen nguoi ta nen ap dung mot bien phap phong ngua ma 

chac la luc nay day nguoi ta chua he nghi toi. 

Thoat nghe nhu vay, Cha xii bung bao da: "Toi nghiep cho 

Don Kihote, cau Chua cuu vot nguoi; ta tuong dau nguoi dang 

tu dinh cao cua su dien ro gieo minh xuong vuc tham cua su 

gian don vay. Cung mot y nghi voi Cha xii, bac pho cao lien 

hoi Don Kihote la bien phap phong ngua ma chang cho la hay 

ho do la nhu the nao, hay giong nhu cac muu ke Ian than ma 

nguoi ta thuong hien cho cac vi vuong hau. 

- Thua ong pho hui, muu ke cua toi khong Ian than ma khon 
ngoan kia. 

- Toi khong dinh noi nhu vay, bac pho cao thanh minh; so la 
kinh nghiem cho thay rang tat ca hay hau het nhiing muu ke 
dang len Due Vua hoac la khong the thuc hien duoc, hoac la 
do dan, co hai cho nguoi va cho nuoc nha. 

- The nhung muu ke cua toi lai khong phai la khong the thuc 
hien duoc, cung khong do dan ma de nhat, hay nhat, hiem nhat, 
gon nhat ma mot muu si co the nghi ra duoc. 

- Ngai Don Kihote hay noi xem nao, Cha xii bao. 

- Toi khong muon noi ra bay gio, Don Kihote dap, keo ngay 
mai muu ke cua toi lai toi cac vi quan su, roi nguoi ta cuop 
mat cong lao cua toi. 

Page 614 



DON QUUOTE.txt 

- Ve phan toi, bac pho cao noi, bay gio cung nhu sau nay, 

truoc Chiia, toi xin the khong noi voi bat ky ai, khong noi voi 
bat ky mot nguoi nao tren trai dat nay dieu ma ngai se tiet 16 ra 
day; cau the nay toi da hoc duoc trong loi noi dau cuon truyen 
ciia mot cha xii, trong do ong ta tau voi Diic Vua ten ke cap 
da lay ciia ong ta mot tram dobla 2 va con la cai nhanh nhen. 

- Toi khong biet truyen do, song toi biet la loi the co ve nghiem 
tuc, do do toi nghi rang ong pho cao la nguoi diing dan. 

- Du ong pho khong diing dan, Cha xii noi, toi cung xin bao 
lanh cho ong ta va dam bao rang trong truong hop nay, ong ta 
se khong noi nhieu hon mot nguoi can dam, neu khong, se phai 
chiu nop phat. 

- Thua Cha, the ai diing ra bao lanh cho Cha? Don Kihote hoi. 

- Nghe nghiep cua toi, tuc la giii bi mat, Cha xii dap. 

- Co gi dau, Don Kihote noi; chi can Diic Vua xuong chieu voi 
vao hop trong trieu mot ngay nao do tat ca cac hiep si giang ho 
rong ruoi khap dat nuoc Tay Ban Nha. Du chi co niia ta hiep 

si den du, mot nguoi trong so do cung du dap tan siic manh 

ciia bon Tho Nhi Ky. Cac vi hay nghe toi noi va hay dong y voi 

toi. Dau phai la mot dieu gi moi me khi mot hiep si giang ho 

dep tan mot dao quan gom hai van ten nhu the chiing chi co cai 

co hoac chiing la nguoi ma vay. Neu khong the, tai sao bao 

nhieu chuyen chiia day nhung su viec dieu ky? Liic nay day chi 

can co su co mat ciia hiep si tni danh Don Belianix - mot viec 

chi co hai cho toi chii khong cho ai khac, - hoac mot trong rat 

nhieu hiep si ciia dong ho Amadix nuoc Golo. Neu bay gio co 

Page 615 



DON QUUOTE.txt 

mot trong nhung vi nay song lai va dung ra duong dau voi bo 
Tho, chac chan ke dich se gap nguy khon. Nhmig Thuong de 
se thuong den dan chiing va se cu ra mot nguoi nao do, neu 
nguoi nay khong duoc tai gioi nhu hiep si giang ho xua kia thi it 
nhat cung khong kem ho ve long dung cam. Mong Chua hieu 
long toi, toi chi noi the thoi. 
Nghe toi day, co chau gai thot len: 

- Oi! Troi hai toi neu ong cau toi muon tro lai nghe hiep si giang 
h6. 

Don Kihote dap: 

- Ta phai chet nhu mot hiep si giang ho. Tha cho bon Tho cii 
viec keo quan len phia Bac hoac xuong phia Nam , du cho 
chung co binh hung tudng manh, ta nhac lai la ta mong Chua 
hieu long ta. 

Luc nay, bac pho cao len tieng: 

- Xin cac ngai cho phep toi ke mot cau chuyen ngan xay ra o 
tinh Xeviia. Cau chuyen rat khop voi hoan canh luc nay, nen 
muon ke ra day. 

Don Kihote dong y. Cha xii, co chau gai va ba quan gia co ve 

muon nghe. 

Bac pho cao cao hung ke: 

- Trong nha thuong dien o Xeviia, co mot anh chang bi nhot 

vao do vi benh mat tri. Anh chang nay tot nghiep khoa ton 

phap 3 o Oxuna, song du co tot nghiep o truong dai hoc 

Xalamanca, theo du luan cua so dong, anh ta van cii dien. Sau 

may nam tinh duong, anh chang cii nghi minh da tro lai sang 

Page 616 



DON QUUOTE.txt 
suot va minh man, va, voi y nghi do, anh ta viet thu cho Due 
Tong giam muc. Bang cau chu hop ly, anh ta khan khoan xin 
cha cuu anh thoat ra khoi canh song co cue. Benh cua anh da 
hoi phuc, chang qua gia dinh muon chiem doat tai san cua anh 
nen da nhot anh vao nha thuong dien va mong anh dien cho tdi 
khi chet, mac du sir that khac han. Tin vao nhirng la thu voi loi 
le y tii khon ngoan, Diic Tong giam muc mdi phai den mot giao 
si hoi ong giam doc nha thuong xem nhiing dieu chang cu nhan 
viet cho ong co that hay khong, sau do se noi chuyen voi anh, 
neu anh to ra tinh tao thi cho ra khoi nha thuong va tra lai tu 
do. Giao si nay toi nha thuong va duoc ong giam doc cho biet 
la anh chang nay van con dien, nhieu luc noi nang nhu mot 
nguoi rat tinh, khi tinh khon ngoan bao nhieu thi khi dien hi Ian 
bay nhieu, cii noi chuyen voi anh ta khac r5. Giao si muon thi 
nghiem xem sao, ben gap anh chang dien, noi chuyen voi anh ta 
hon mot tieng dong ho. Trong hon mot tieng do, chang dien 
khong he the thot ra mot loi nao quang xien ma trai lai, noi nang 
dau ra day khien ong ta khong the khong nghi rang anh ta co tri 
khon nhu moi nguoi. Trong cau chuyen, chang dien noi rang 
ong giam doc nhan qua cap nen da choi xau, bao anh luc dien 
luc tinh. Nguyen nhan tai hai gay ra su bat hanh nay la tai san 
kech xu cua anh, ke thu cua anh muon duoc huong tai san do 
nen da lam cho moi nguoi tuong lam va khong tin rang Thuong 
de da ru long thuong khien anh tu mot con vat tro lai lam 
nguoi. Noi torn lai, theo loi anh noi, ong giam doc la mot ke 

Page 617 



DON QUUOTE.txt 

dang nghi, gia dinh anh la nhung nguoi ham loi va doc ac, con 

anh thi hoan toan co ly. Giao si ben quyet dinh dan anh toi cho 

ngai Due Tong giam muc de ngai nhin tan mat, so tan tay cua 

su viec nay. Voi y nghi do, ong de nghi giam doc cho tra lai 

quan ao ma chang da mac trade khi vao nha thuong. Ong giam 

doc nhac giao si coi chung viec minh lam vi chang cu van con 

dien dai, khong co dieu gi phai nghi ngo ca. Mac cho giam doc 

can ngan, giao si van khong tu bo y dinh dua chang cix di. 

Giam doc danh phai tuan theo vi biet do la y dinh cua Diic 

Tong giam muc. The la chang cu xin phep giao si cho di chao 

cac ban dien cua chang, ong nay ngo y muon di cung de tham 

nhung nguoi dien trong nha thuong. The la hai nguoi cung mot 

so nguoi khac co mat tai do cung di. Toi mot chuong nhot mot 

nguoi bi mac benh dien khung - luc nay dang tinh, khong quay 

pha - chang cu noi: 

- Nguoi anh em cua toi oi, anh co muon dan do gi khong? Toi 

tro ve nha day. Thuong de day long tu bi bac ai da tra lai tri 

khon cho toi, mac du toi khong xiing dang duoc huong. Toi da 

khoi benh va tinh tao. Doi voi quyen luc cua Chua, khong co 

viec gi la khong the lam duoc. Toi da dat het hy vong va tin 

tuong vao Nguoi. Mot khi Nguoi da dua toi tro lai trang thai 

ban dau, Nguoi cung se lam nhu vay doi voi anh neu anh dat 

niem tin vao Nguoi. Toi se lo gui qua banh vao, anh cii an tu 

nhien. Vi da qua canh do, toi nghi rang tat ca cac benh dien ro 

cua chung ta deu do bung rong va dau 6c khong khi. Anh hay 

can dam len . Mem yeu trade dau kho la huy hoai sue khoe va 

Page 618 



DON QUUOTE.txt 

di mau toi cai chet. 

Co mot benh nhan o chuong doi dien vdi anh chang dien 
khung, nghe duoc het nhung 161 chang cu noi. Dang nam to ho 
tren mot chiec chieu cu, han cung day Ion tieng hoi ai la nguoi 
da khoi benh dien va duoc ra khoi nha thuong. Chang cu dap: 

- Nguoi anh em, toi la nguoi duoc ra khoi nha thuong; toi 
khong can phai o day nvia va toi het long cam ta Thuong de da 
phu ho cho toi. 

- Ong cix oi, hay lieu mom, lieu mieng, benh nhan dien noi, toi e 
quy no lua ong day. Xep bo gio lai va o yen trong chuong khoi 
mat cong di ra roi lai tro vao. 

- Toi biet chii, chang cu noi, toi da khoi benh va khong viec gi 
phai o trong nay nua. 

- Ong da khoi benh u? Benh nhan dien lai noi, thoi moi ong di 
di. Truoc than Hupiter ma toi thay quyen tren trai dat nay, toi 
xin the chi rieng toi cho ong ra khoi nha thuong ngay horn nay 
va coi ong la co tri khon, thanh Xeviia se bi toi trung tri, va su 
trung tri do khung khiep den noi nguoi doi se nho mai trong 
cac the ky sau nay, amen. Anh chang cu quen ngu xuan kia 
khong biet rang ta co the lam duoc viec do u? Nhu ta da noi, 
ta la Hupiter sam vang. Ta co trong tay nhung tia chop rue lua 
ma toi co the thuong dung de uy hiep va pha huy trai dat. 
Nhung ta chi trung phat cai do thi dot nat nay bang hinh thiic 
sau day: trong suot ba nam, ke tu luc ta tuyen bo trung phat 
nay, ta khong lam mua xuong Xeviia va cac vung Ian can: Mi 

Page 619 



DON QULJOTE.txt 
thi tu do, lanh manh, tinh tao, con ta thi dien ro, benh hoan, bi 

troi buoc u? Neu the, tha ta tu that co chet con hon song ma 

lam mua. 

Moi nguoi xung quanh deu chii y nghe nhung loi quat thao cua 

benh nhan dien; rieng anh chang cu cii quay ve phia giao si, 

nam tay ao ong va noi: 

- Xin ngai dung phien long va quan tarn tdi nhiing loi ten dien 
ro nay vua noi. Neu nan la Hupiter xuong lam mua, toi, 
Neptuno, cha cua than nude, se lam ra mua khi toi muon va 
khi can thiet. 

Giao si dap lai: 

- Thua ngai Neptuno, ta khong nen choc tiic ngai Hupiter; xin 
ngai cii o lai nha thuong, mot ngay nao do thuan tien va roi rai 
hon, chung toi se trd lai tham ngai. 

Ong giam doc nha thuong va nhiing nguoi khac pha len cuoi 
lam giao si do ca mat. Nguoi ta lot quan ao chang cu ra, chang 
nam lai nha thuong va the la het chuyen. 

- Ong pho cao, Don Kihote noi, phai chang cau chuyen do rat 

khop voi hoan canh luc nay khien ong khong the khong ke ra 

day? Hu, ong pho hui oi, ong pho hui oi! Ke nao khong nhin 

qua duoc mot cai luoi ray bot, ke do khong thay gi het. Co le 

nao ong khong biet rang so sanh giua tri tue voi tri tue, giua 

long can dam voi can dam, giua sac dep voi sac dep, giua 

dong doi nay voi dong doi khac deu dang ghet va khong phai la 

thuy than Neptuno, va toi cung khong cau mong ai coi toi la 

gioi giang mot khi toi khong gioi giang. Song, toi ra sue lam cho 

Page 620 



DON QUUOTE.txt 

thien ha thay duoc sai lam la khong lam song lai thai dai hanh 
phiic khi hiep si dao con hung thinh. Nhung thai dai suy tan 
cua chiing ta khong xiing dang duoc huong hanh phuc to Ion 
nhu nhung thai dai da qua lau. Thuo ay, cac hiep si giang ho 
ganh vac tren vai trach nhiem giu gin cac vuong quoc, bao ve 
cac tieu thu, ciiu vot tre mo coi, trirng tri nhiing ten ngao man, 
ban thuong cho ke ngheo hen. Nhiing do trang phuc bang gam 
voc va cac hang vai dat tien khac ma hau het cac hiep si doi 
nay khoac tren nguoi phat ra nhmig tieng sot soat at ca tieng 
ao giap cua ho. Dau con hiep si nao ngu giua canh dong, chiu 
dung moi su khac nghiet cua thien nhien, trang bi suot tu dau 
den chin bang moi thii vu khi. Dau con ai chin khong roi khoi 
ban dap, tua minh vao ngon thuong, co danh lua giac ngu nhu 
nhung hiep si giang ho thai xua. Dau con ai Ian loi trong rung, 
tren nui, toi bai bien hoang da, song ca gio to, nhin thay tren bo 
co mot chiec thuyen khong cheo, khong buom, khong cot, 
khong day, voi lao xuong vai mot long dung cam phi thuong, 
pho mac tarn than cho nhung dot song du tren bien tung len vat 
xuong; the roi, trong luc con dang chong do vai can phong ba 
bao tap, bong dau da thay minh cap ben each xa noi xuat phat 
tren ba ngan dam: len bo - mot noi xa la - gap nhung chuyen 
khong chi dang ghi tren giay ma con phai khac vao bien dong 
bia da. Nhving thai nay, luoi bieng thang sieng nang, nhan roi 
thang can man, phi nghia thang chinh nghia, ngao man thang 
dung cam va ly thuyet thang thuc hanh. Nghe vo chi ton tai va 

Page 621 



DON QUUOTE.txt 

phat trien rue rd trong thai dai hoang kim, giua nhung hiep si 

giang ho. Neu khong, thii hoi, anh dung cam va chinh true hon 

Amadix nude Golo? Ai khon ngoan hon Palmeria nude Anh 

Cat Loi? Ai de dai, nhe nhang hon Tirande Blanco? Ai lich su 

hon Lixuacte nuoc Hy Lap? Ai bi dam nhieu va dam nhieu hon 

Don Belianix? Ai dung manh hon Pieron nuoc Golo? Ai xong 

xao hon Phelixmartedo Ircania? Ai thanh khan hon Explandian? 

Ai mao hiem hon Don Xirohilio de Traxia? Ai can dam hon 

Rodamonte? Ai than trong hon Xobrino? Ai qua cam hon 

Raynaldox? Ai vo dich hon Roldan? Ai thanh lich hon Ruhero, 

ong to cua cac vi cong tuoc xii Pherara ngay nay, treo Turpin 

viet trong cuon Vii tru hoc. Thua Cha xii, tat ca nhung hiep si 

ke tren cung bao nhieu ngudi khac nua ma toi co the ke ra day 

la nhung trang hiep si giang ho thud trudc, anh sang va vinh 

quang cua hiep si dao. Toi muon tien cu nhung hiep si do, hoac 

nhung ngudi tuong tu. Neu nhu vay, Due Vua se hai long va 

se do ton kem nhieu, vi bon Tho Nhi Ky chi con khoanh tay 

ma dung nhin. Du rang ong giao si khong cho toi ra, toi cung 

chang chiu d trong nha thuong, neu Hupiter khong lam mua 

xuong, nhu ong pho cao vua noi, toi day se lam ra mua luc nao 

toi muon. Toi noi vay de ngai Chau Cao Rau biet rang toi da 

hieu y ngai. 

Bac pho cao noi: 

- Thua ngai Don Kihote, qua tinh toi khong dinh noi the. Cau 

Chua phu ho cho toi vi y do cua toi la tot. Ngai cho nen phat 

long. 

Page 622 



DON QUUOTE.txt 

- Phat long hay khong phat long cung mac toi, Don Kihote 
dap. 

Luc nay, Cha xii moi len tieng: 

- Nghe ngai Don Kihote noi, toi nay ra thac mac, va mac du tu 
nay gio toi hau nhu chua noi gi het, toi khong muon thac mac 
do giay vo luong tarn toi. 

- Cha xii la nguoi co tham quyen ban nhieu chuyen, Don 
Kihote dap, cho nen ngai co the noi len dieu thac mac ciia ngai 
va khong nen de luong tarn bi can nit. 

Cha xii ben noi: 

- Duoc ngai cho phep, toi xin thua rang dieu toi thac mac la 
khong the nao tin duoc rang tat ca cai dam hiep si giang ho ma 
ngai Don Kihote vua nhac toi la co that va thuc su la nhung 
nguoi bang xuong bang thit tren doi nay. Trai lai, toi nghi tat ca 
nhung dieu do deu la chuyen tuong tuong, hoang duong, doi 
tra, me hoac ma nguoi ke thi tinh hay, noi diing hon, niia tinh 
niia me. 

- Day la mot sai lam ma nhieu nguoi mac phai, Don Kihote 
dap. Ho khong tin rang co nhung hiep si nhu vay tren doi nay. 
Rat nhieu Ian, trade cong chiing va trong nhieu truong hop, toi 
da co gang dua su nham Ian hau nhu pho bien nay ra anh sang 
ciia su that; co liic toi khong dat duoc y muon, co liic dat duoc 
khi toi biet dua vao su that, mot su that hien nhien den noi toi 
muon noi rang chinh mat toi da nhin thay Amadix nuoc Golo, 
mot con nguoi co than hinh cao to, mat trang, rau tuy den 

Page 623 



DON QULJOTE.txt 

nhung chiing chac, mat vvra diu dang vvra nghiem nghi, noi 

nang ngan gon, it khi noi nong va chong nguoi gian. Cung nhu 
toi da ta hinh dang chang Amadix, toi nghi la toi co the ta ra 
day tat ca nhung hiep si giang ho trong cac sach vo tren doi 
nay. Can cii vao nhiing dieu trong sach, nhving chien cong va 
tinh tinh cua cac hiep si do, va bang nhving suy nghi chin chan, 
ta co the doan duoc khuon mat, mau da va hinh dang cua ho. 
Bac pho cao noi: 

- Thua ngai Don Kihote, theo ngai ten khong 16 Morgante cao 
toi miic nao? 

Don Kihote dap: 

- Co nhving y kien khac nhau noi rang co hoac khong co ngvroi 
khong 16 tren doi nay. The nhvrng Thanh kinh - mot quyen sach 
khong sai mot nguyen tvi ve svr that - chiing minh rang co ngvroi 
khong 16 va ke rang khong 16 Goliax minh cao bay tarn rvroi, 
tiic la cao qua kho. Tren dao Xixilia, ngvroi ta tim thay nhving 
bo xvrong dui va xvrong vai rat to chiing to rang chii nhan ciia 
no phai la nhving ngvroi khong 16 cao nhvr nhving toa thap Ion. 
Do la mot svr that da dvroc chvrng minh bang hinh hoc. Tuy 
nhien, toi cving khong dam noi chac ve tarn voc ciia Morgante, 
mac dii toi nghi rang ten khong 16 nay cving khong cao to lam. 
So di toi nghi vay vi trong sach co ghi ro nhving hoat dong ciia 
y va noi rang y hay ngii dvroi mai nha, mot khi co nha chvra 
duoc y, chvrng to tarn voc ciia y khong den noi qua kho. 

i theo cau trai Medoro diu dang va bo chang Roldan cue mich. 

- Diing vay, Cha xvi noi. 

Page 624 



DON QUUOTE.txt 

Thich nghe nhung loi le ngong cuong cua Don Kihote, cua lai 
hoi chang ve mat mui cua Raynaldox de Montalban, cua 
Roldan va cua muoi hai vi dinh than nude Phap, vi tat ca ho 
deu la hiep si giang ho. 

- Ve Raynaldox, toi dam chac mat chang to ngang, da de hong 
hao, mat loi va dao nhanh, tinh tinh hay gian hay hdn, giao du 
vdi lu sue sinh vo lai. Ve Roldan - ma sach con goi la 
Kotolando hoac Orlando, - toi nghi va khang dinh la nguoi tarn 
thuoc, vai no, chin di hoi vong kieng, nuoc da nau, rau hung 
do, nguoi day long, mat guom guom, tuy it loi nhung lai rat lich 
thiep va co giao due. 

- Theo ngai ta thi Roldan khong duoc hao hoa phong nha lam, 
Cha xii noi, cho nen khong lay gi lam la la nang Anbelica xinh 
dep che va bo roi chang de di theo cau trai Medoro diu dang 
va bo chang Roldan cue mich. 

Don Kihote dap: 

- Thua cha, Anbelica la mot co gai truy lac, be tha, tinh khi that 
thuong, noi tieng tren doi nay ve sac dep nhung lai co nhieu 
hanh vi ngong cuong; a che bai cac vi vuong ton cong tu, cac 
chang trai dung cam va y nhi de di theo mot ten thi dong tot ma 
nhung ngheo xac xo, nhd co long chung thuy doi voi ban be ma 
con duoc nguoi doi biet toi. Sau khi a dai dot hien than cho ten 
Medoro nay, mot dieu khong tot dep cho lam, thi si noi danh 
Arrioxto da khong dam va khong muon ca ngoi sac dep cua a 



niia va phai cham diit bang hai cau tho: 
Nang len ngoi bau ra sao 



Page 625 



DON QUUOTE.txt 

Mot nguoi khac ke tiep vao hay han. 

Hai cau tren day chang khac mot loi tien doan, vi nguoi ta con 

goi thi nhan la vate nghia la thay boi 4. Qua nhien sau do mot 

thi si mien nam Andaluxin da lam ra mot bai tho khoc than 

nhung giot nude mat cua Anbelica, va thi si so mot mien 

Caxtiia da ca ngoi sac dep cua a. 

- Thua ngai Don Kihote, bac pho cao hoi, ngoai nhiing thi si ca 
ngoi Anbelica, ngai co biet ai lam tho cham biem nang khong? 

- Toi nghi rang neu Xancripante hay Roldan biet lam tho, Don 
Kihote dap, ho se da kich co a. Theo le tu nhien, cac thi si lam 
tho trao phung de tra thu mot khi bi tinh nhan, du la tinh nhan 
tuong tuong hay co that hoac bi nhiing co nang ma ho ton tho 
la chu nhan tarn hon ghet bo ho, mot su tra thu khong xiing 
dang voi nhung tarn long rong luong. Tuy nhien, cho toi nay toi 
chua he thay co mot cau tho nao xuc pham Anbelica, con 
nguoi da lam dao Ion hoan cau. 

- Ky dieu thay! Cha xii noi. 

Den day, bong nhien nghe tieng ba quan gia va co chau gai tru 
treo ngoai san - ho da bo ra ngoai tu luc nao - ba nguoi ben 
chay ra. 

Chuong II 

Noi ve cuoc dau khau noi tieng giiia Xantro Panxa voi co chau 

gai va ba quan gia cua Don Kihote cung nhiing su viec ly thu 

khac 

Truyen ke rang Don Kihote, Cha xii va bac pho cao nghe co 

tieng on ao o ben ngoai. So la co chau gai va ba quan gia dang 

Page 626 



DON QUUOTE.txt 

dau khau voi Xantro, mot ben nang nac doi vao gap Don 

Kihote, mot ben cam cua khong cho. 

- Ten cau bo cau bat nay muon vao nha ta lam gi? Thoi moi 
ong anh ve nha di. Chinh ong anh da loi keo, ru re, dua ong 
chu ta toi nhung noi hang cung ngo hem. 

Xantro dap lai: 

- Mu quan gia quy sii kia, ke bi ru re, loi keo, bi dua den 
nhving noi hang cung ngo hem chinh la toi chii khong phai ong 
chu mu dau. Chinh ong ta dua toi di khap hoan cau day. Cac 
nguoi danh gia sai mot nua roi. Chinh ong ta du do, loi keo toi 
bo nha bo cua bang each hua cho toi mot hon dao ma nay toi 
van cho. 

- Mong sao nhung hon dao chet tiet do de chet nguoi di, ten 
Xantro dang nguyen rua kia! Co chau gai noi. Ma hon dao la 
cai gi kia chii? Co phai la cua an duoc khong, ten pham an 
kia? 

- Khong phai la cua de an, Xantro dap lai, ma la de cai tri va 
quan ly, con hon ca bon thanh thi va bon vi thi truong hop lai 
kia. 

- Du the nao di niia, ba quan gia noi, mi cung khong duoc vao 
trong nay, hoi cai tui chiia day gian ac kia! Hay ve cai tri cai 
nha mi va cay manh dat cua mi, dung co to tuong den dao to 
dao nho niia. 

Nghe ba nguoi dau khau, Cha xii va bac pho cao lay lam 

khoai tra lam. Trai lai, Don Kihote chi lo Xantro doc het ruot 

gan dam noi ho, de 16 nhving dieu bat loi cho minh, ben len 

Page 627 



DON QUUOTE.txt 

tieng goi bac, bat co chau gai va ba quan gia khong duoc noi 
nua va de cho bac vao.Xantro buoc vao nha, Cha xii va bac 
pho cao cao tu ra ve, trong long that vong ve benh trang ciia 
Don Kihote vi thay dau 6c chang van day ray nhung y nghi 
ngong cuong va nhving chuyen hiep si ngay ngo. Cha xii noi voi 
bac pho: 

- Day, roi bac xem, den mot liic nao do, chang quy toe cua 
chiing ta se lai ra di, song cuoc doi nay day mai do. 

- Toi cung tin la nhu vay, bac pho cao dap; tuy nhien, sir dien 
ro cuoc chang hiep si khong dang ngac nhien bang sit ngay tho 
cua anh giam ma. Anh ta tin mot each la lung se duoc hon dao, 
va toi cho rang co giang giai the nao di chang nua cung khong 
loi duoc hon dao ay ra khoi 6c anh ta dau. 

- Chua ciiu vot ho, Cha xii noi. Ta hay cho xem nhung su 
ngong cuong cua chang hiep si va anh giam ma se di toi dau. 
Tuong nhu ca hai nguoi cung dap theo mot khuon vay, va neu 
nhu khong co nhung hanh vi ngay ngo cua to phoi hop thi su 
dien ro cua chii khong dang mot dong xeng. 

- Dung the, bac pho cao noi. Tuy nhien, toi muon biet luc nay 
hai nguoi dang ban bac voi nhau chuyen gi. 

Cha xii dap: 

- Toi tin la sau day co chau gai va ba quan gia se ke lai cho 
chiing ta nghe. Ho chang chiu bo qua viec nay dau. 

Trong khi do, Don Kihote tro ve phong cung voi Xantro. Khi 
chi co hai nguoi, chang noi voi giam ma nhu sau: 

Page 628 



DON QUUOTE.txt 

- Anh Xantro, ta rat phien long vi anh da noi rang chinh ta la 

nguoi da loi anh ra khdi tup leu cua anh mac du anh biet rang 
chinh ta cung chang ngoi trong nha ta; chung ta da cung bo nha 
va cung di voi nhau khap chon khap noi. Ca hai chung ta cung 
chung mot so phan, cung chiu mot su may rui. Neu nhu anh co 
bi mot Ian tung len vat xuong thi ta bi don nhu tu hang tram Ian, 
day la diem ta hon anh. 

- Dieu nay dung thoi, Xantro dap, vi ngai noi rang cac hiep si 
giang ho gap nhieu rui do hon nhung giam ma cua ho. 

- Xantro, anh nham roi, Don Kihote noi. Phuong ngon co cau: 
quando caput dolet... 1, van van. 

- Toi chi biet tieng me de thoi, Xantro dap. 

- Ta muon noi, khi cai dau dau, toan than cung dau. Mot khi ta 
la chu anh thi ta la cai dau cua anh, con anh la cai than cua ta vi 
anh la day to cua ta. Boi le do, khi ta dau, tat nhien anh phai 
dau, va khi anh dau ta cung dau. 

- Chac la phai nhu vay, Xantro noi, the nhung khi nguoi ta tung 
toi len - tiic la tung cai than len - thi cai dau cua toi lai o ben kia 
biic tuong, nhin toi bay bong tren troi ma khong he cam thay 
dau don gi 2. Mot khi than da phai chiu dau cai dau cua dau thi 
dau cung phai chiu dau cai dau cua than chii. 

- Phai chang anh muon noi rang ta khong cam thay dau don gi 

khi anh bi mot bon nguoi tung len troi? Neu anh dinh noi vay thi 

dung noi nua va chd nghi nhu the nua, boi vi luc do ta cam 

thay tinh than cua ta con dau don hon ca the xac cua anh. 

Nhung thoi, luc nay hay tarn gac chuyen do sang mot ben, se 

Page 629 



DON QUUOTE.txt 
co luc chung ta ctanh gia lai cho that dung. Bay gia, anh ban 
Xantro hay tra lai ta: Trong vung nay, nguoi ta noi gi ve ta? Ke 
thii dan, cac nha quy toe, cac hiep si co y kien ve ta ra sao? 
Ho noi gi ve long dung cam, ve nhung chien cong va phong thai 
lich thiep cua ta? Ho ban bac nhung gi khi thay ta co y dinh lam 
song lai va trao tra cho thien ha hiep si dao da bi lang quen? 
Xantro, cuoi cung ta muon anh noi lai nhung gi anh da nghe 
thay xung quanh nhung van de tren. Va anh noi that dung, hay 
cung khong noi hon, do cung khong noi kem. Nguoi day to 
trung thanh phai cho chu biet dung su that, khong vi xu ninh ma 
noi tang len, cung khong vi xu ninh hao huyen ma noi bdt di. 
Xantro, ta bao cho ma biet: neu cac ong hoang ba chua duoc 
nghe tan tai su that tran trui, khong nguy trang bang nhung loi le 
phinh ninh, cac the ky khac se khong sao bi kip the ky nay, va 
cac thoi dai khac deu la thiet khi ca. Rieng thoi dai cua chung ta 
mdi la hoang kim. Xantro, anh phai lam theo loi ran do, phai 
thuc bung noi cho ta nghe su that ve nhung dieu ta vua hoi ma 
anh nam duoc. 

- Thua ngai, toi rat vui long lam viec do, Xantro dap, voi dieu 
kien ngai khong noi khung trong luc nghe, vi toi muon noi toac 
ra, thay sao noi vay, khong che day gi het. 

- Tuyet nhien ta se khong noi khung, Don Kihote dap, Xantro, 
anh co the noi mot each tu do khong phai quanh co chut nao. 

- Dieu thii nhat toi muon noi la ke thii dan cho la ngai dien ro 
den tot do, con toi ngoc nghech cua khong kem. Cac nha quy 

Page 630 



DON QUUOTE.txt 

toe noi rang ngai khong he biet than biet phan, tu ton la Don 3 

va tu gan cho minh la hiep si, hiep si ma chi co bon goc nho va 
vai chuc mau ruong quen, an chang du no, mac chang du am. 
Con cac hiep si thi noi rang ho khong muon choi voi cac nha 
quy toe, nhat la co nhung vi chi dang xach dep, quen danh giay 
bang muoi va va bit tat den bang mun xanh. 

- Dieu do khong can he den ta, Don Kihote noi, vi quan ao ta 
luon te chinh, khong bao gio va, rach thi co the nhvrng do vu 
khi chii khong phai vi thoi gian. 

Xantro noi tiep: 

- Ve long dung cam, phong thai lich thiep, nhving chien cong va 
y dinh cua ngai, co nhiing y kien khac nhau. Nguoi noi: "Dien 
nhung y nhi"; ke bao: "Dung cam nhung den dui"; lai co nguoi 
bao: "Lich thiep nhung khong hop thoi", va ho ban ra tan vao, 
moi moc nhung cai xau cua ngai va cua toi. 

- Anh Xantro nay, Don Kihote noi, nguoi co dao due cao o 

dau cung bi ghet bo. Rat it hoac khong co ai trong so nhving 

danh nhan truoc day khong bi nhving ke doc mom noi xau. 

Hulio Xexar, mot vi tuong cue ky dung cam va than trong, 

mang tieng la mot con nguoi nhieu tham vong, y phuc va pham 

hanh co phan khong duoc sach se, trong sach. Alehandro, 

duoc menh danh la VI dai vi nhung chien cong cua minh, bi che 

trach la mot ke dam me ruou che. Ve Erculex, con nguoi da 

lap duoc nhieu ky cong, bi thien ha gan cho toi hao sac va nhu 

nhuoc. Ve Don Galaor, anh cua Amadix nuoc Golo, nguoi ta 

don la tinh tinh qua hay gay go, con em chang thi lai mau nuoc 

Page 631 



DON QUUOTE.txt 
mat. Anh Xantro a, trong khi nguoi tot phai chiu biet bao dieu 
vu khong, nhung loi noi xau ve ta co the bo ngoai tai neu nhu 
khong con gi ngoai nhung dieu anh da ke. 

- Ay chet, bay gio toi moi noi phan chinh! Xantro keu len. 

- Sao, con nua u? Don Kihote hoi lai. 

- Con khuc duoi moi khiep, Xantro noi. Nhung dieu toi vua ke 
ra chua tham vao dau; nhung neu ngai muon biet het nhiing loi 
noi xau ve ngai, lat nua toi se dan lai day mot so nguoi co the 
ke cho ngai that tuong tan, khong thieu mot chu. So la toi qua, 
con trai ong Bartolome Caraxco tro ve lang. Cau ta hoc o 
Xalamanca, vua do tu tai. Toi den chao va duoc cau noi cho 
biet la cuoc doi cua ngai da duoc viet thanh sach, voi ten la 
Don Kihote, nha quy toe tai ba xii Mantra, rang trong sach co 
noi toi toi va goi dich danh Xantro Panxa, toi ba Dulxinea lang 
Toboxo cung nhieu chuyen khac ma chi co thay tro ta biet thoi. 
Nghe xong, toi phat so phai lam dau, khong hieu vi sao su gia 
viet sach lai co the biet duoc. 

Don Kihote noi: 

- Xantro, ta dam bao voi anh tac gia viet ve cuoc doi chung ta 
phai la mot phap su. Doi voi nhung nguoi nay, mot khi ho da 
muon viet ve ai thi khong co cai gi ma ho khong biet. 

- Dung la mot phap su roi, Xantro noi, vi theo loi cau tu 
Xanxon Caraxco - ten nguoi con trai toi vua noi a tren, - tac 
gia quyen sach do la Xide Amete Berenhena. 

- Do la ten mot nguoi Moro, Don Kihote dap. 

Page 632 



DON QUUOTE.txt 

- Chac the, Xantro noi, vi toi nghe hau het nguoi Moro deu 

thich an ca. 

- Xantro, anh nham day thoi, Don Kihote noi; tieng A Rap 
Xide la biet danh va co nghia la hien si. 

- Co le, Xantro noi, nhvrng neu ngai muon toi dan cau ta den 
day, toi se di tim ngay. 

- Anh ban ay se lam cho ta vui thich, Don Kihote noi; dieu anh 
vua tiet 16 khien ta hoi hop, va ta se an khong biet ngon chung 
nao chua duoc nghe het chuyen. 

- Neu vay, toi xin di tim cau ta, Xantro dap. 

Roi bac gia tu chu di tim cau tu. Chi mot lat sau, bac da tro lai 
cung vdi Xanxon Caraxco, va mot cuoc hoi dam vo cung ly thu 
dien ra givia ba nguoi. 

Chuong II 

Noi ve cuoc dau khau noi tieng giua Xantro Panxa voi co chau 

gai va ba quan gia cua Don Kihote cung nhung su viec ly thu 

khac 

Truyen ke rang Don Kihote, Cha xii va bac pho cao nghe co 

tieng on ao o ben ngoai. So la co chau gai va ba quan gia dang 

dau khau voi Xantro, mot ben nang nac doi vao gap Don 

Kihote, mot ben cam cua khong cho. 

- Ten cau bo cau bat nay muon vao nha ta lam gi? Thoi moi 
ong anh ve nha di. Chinh ong anh da loi keo, ru re, dua ong 
chu ta toi nhung noi hang cung ng5 hem. 

Xantro dap lai: 

Page 633 



DON QUUOTE.txt 

- Mu quan gia quy sii kia, ke bi ru re, loi keo, bi dua den 

nhung nai hang cung ngo hem chinh la toi chii khong phai ong 
chii mu dau. Chinh ong ta dua toi di khap hoan cau day. Cac 
nguoi danh gia sai mot niia roi. Chinh ong ta du do, loi keo toi 
bo nha bo ciia bang each hiia cho toi mot hon dao ma nay toi 
van cho. 

- Mong sao nhving hon dao chet tiet do de chet nguoi di, ten 
Xantro dang nguyen rua kia! Co chau gai noi. Ma hon dao la 
cai gi kia chii? Co phai la cua an duoc khong, ten pham an 
kia? 

- Khong phai la cua de an, Xantro dap lai, ma la de cai tri va 
quan ly, con hon ca bon thanh thi va bon vi thi truong hop lai 
kia. 

- Du the nao di nua, ba quan gia noi, mi cung khong duoc vao 
trong nay, hoi cai tui chiia day gian ac kia! Hay ve cai tri cai 
nha mi va cay manh dat cua mi, dung co to tuong den dao to 
dao nho niia. 

Nghe ba nguoi dau khau, Cha xii va bac pho cao lay lam 

khoai tra lam. Trai lai, Don Kihote chi lo Xantro doc het ruot 

gan dam noi ho, de 16 nhung dieu bat loi cho minh, ben len 

tieng goi bac, bat co chau gai va ba quan gia khong duoc noi 

nua va de cho bac vao. Xantro buoc vao nha, Cha xii va bac 

pho cao cao tu ra ve, trong long that vong ve benh trang cua 

Don Kihote vi may dau 6c chang van day ray nhving y nghi 

ngong cuong va nhiing chuyen hiep si ngay ngo. Cha xii noi voi 

bac pho: 

Page 634 



DON QUUOTE.txt 

- Day, roi bac xem, den mot luc nao do, chang quy toe cua 
chung ta se lai ra di, song cuoc doi nay day mai do. 

- Toi cung tin la nhu vay, bac pho cao dap; tuy nhien, sir dien 
ro cuoc chang hiep si khong dang ngac nhien bang sit ngay tho 
cua anh giam ma. Anh ta tin mot each la lung se duoc hon dao, 
va toi cho rang co giang giai the nao di chang nua cung khong 
loi duoc hon dao ay ra khoi 6c anh ta dau. 

- Chua ciiu vdt ho, Cha xii noi. Ta hay cho xem nhung su 
ngong cuong cua chang hiep si va anh giam ma se di toi dau. 
Tuong nhu ca hai nguoi cung dap theo mot khuon vay, va neu 
nhu khong co nhiing hanh vi ngay ngo cua to phoi hop thi su 
dien ro cua chu khong dang mot dong xeng. 

- Dung the, bac pho cao noi. Tuy nhien, toi muon biet luc nay 
hai nguoi dang ban bac vdi nhau chuyen gi. 

Cha xii dap: 

- Toi tin la sau day co chau gai va ba quan gia se ke lai cho 
chung ta nghe. Ho chang chiu bo qua viec nay dau. 

Trong khi do, Don Kihote tro ve phong cung voi Xantro. Khi 
chi co hai nguoi, chang noi voi giam ma nhu sau: 

- Anh Xantro, ta rat phien long vi anh da noi rang chinh ta la 
nguoi da loi anh ra khoi tup leu cua anh mac du anh biet rang 
chinh ta cung chang ngoi trong nha ta; chung ta da cung bo nha 
va cung di voi nhau khap chon khap noi. Ca hai chung ta cung 
chung mot so phan, cung chiu mot su may rui. Neu nhu anh co 
bi mot Ian tung len vat xuong thi ta bi don nhu tu hang tram Ian, 

Page 635 



DON QUUOTE.txt 

day la diem ta han anh. 

- Dieu nay dung thoi, Xantro dap, vi ngai noi rang cac hiep si 
giang ho gap nhieu rui do hon nhung giam ma cua ho. 

- Xantro, anh nham roi, Don Kihote noi. Phuong ngon co cau: 
quando caput dolet... 1, van van. 

- Toi chi biet tieng me de thoi, Xantro dap. 

- Ta muon noi, khi cai dau dau, toan than cung dau. Mot khi ta 
la chu anh thi ta la cai dau cua anh, con anh la cai than cua ta vi 
anh la day to cua ta. Boi le do, khi ta dau, tat nhien anh phai 
dau, va khi anh dau ta cung dau. 

- Chac la phai nhu vay, Xantro noi, the nhung khi nguoi ta tung 
toi len - tiic la tung cai than len - thi cai dau cua toi lai o ben kia 
biic tuong, nhin toi bay bong tren troi ma khong he cam thay 
dau don gi 2. Mot khi than da phai chiu dau cai dau cua dau thi 
dau cung phai chiu dau cai dau cua than chii. 

- Phai chang anh muon noi rang ta khong cam thay dau don gi 
khi anh bi mot bon nguoi tung len troi? Neu anh dinh noi vay thi 
dung noi nua va chd nghi nhu the nua, boi vi luc do ta cam 
thay tinh than cua ta con dau don hon ca the xac cua anh. 
Nhung thoi, luc nay hay tarn gac chuyen do sang mot ben, se 

co luc chung ta danh gia lai cho that dung. Bay gio, anh ban 

Xantro hay tra loi ta: Trong vung nay, nguoi ta noi gi ve ta? Ke 

thii dan, cac nha quy toe, cac hiep si co y kien ve ta ra sao? 

Ho noi gi ve long dung cam, ve nhung chien cong va phong thai 

lich thiep cua ta? Ho ban bac nhiing gi khi thay ta co y dinh lam 

song lai va trao tra cho thien ha hiep si dao da bi lang quen? 

Page 636 



DON QUUOTE.txt 

Xantro, cuoi cung ta muon anh noi lai nhung gi anh da nghe 
thay xung quanh nhung van de tren. Va anh noi that dung, hay 
cung khong noi hon, do cung khong noi kem. Nguoi day to 
trung thanh phai cho chu biet dung su that, khong vi xu ninh ma 
noi tang len, cung khong vi xu ninh hao huyen ma noi bdt di. 
Xantro, ta bao cho ma biet: neu cac ong hoang ba chua duoc 
nghe tan tai su that tran trui, khong nguy trang bang nhung loi le 
phinh ninh, cac the ky khac se khong sao bi kip the ky nay, va 
cac thoi dai khac deu la thiet khi ca. Rieng thoi dai cua chung ta 
mdi la hoang kim. Xantro, anh phai lam theo loi ran do, phai 
thuc bung noi cho ta nghe su that ve nhiing dieu ta vua hoi ma 
anh nam duoc. 

- Thua ngai, toi rat vui long lam viec do, Xantro dap, voi dieu 
kien ngai khong noi khung trong luc nghe, vi toi muon noi toac 
ra, thay sao noi vay, khong che day gi het. 

- Tuyet nhien ta se khong noi khung, Don Kihote dap, Xantro, 
anh co the noi mot each tu do khong phai quanh co chut nao. 

- Dieu thu nhat toi muon noi la ke thii dan cho la ngai dien ro 
den tot do, con toi ngoc nghech cua khong kem. Cac nha quy 
toe noi rang ngai khong he biet than biet phan, tu ton la Don 3 
va tu gan cho minh la hiep si, hiep si ma chi co bon goc nho va 
vai chuc mau ruong quen, an chang du no, mac chang du am. 
Con cac hiep si thi noi rang ho khong muon choi voi cac nha 
quy toe, nhat la co nhiing vi chi dang xach dep, quen danh giay 
bang muoi va va bit tat den bang mun xanh. 

Page 637 



DON QUUOTE.txt 

- Dieu do khong can he den ta, Don Kihote noi, vi quan ao ta 

luon te chinh, khong bao gio va, rach thi co the nhung do vu 
khi chii khong phai vi thoi gian. 
Xantro noi tiep: 

- Ve long dung cam, phong thai lich thiep, nhung chien cong va 
y dinh cua ngai, co nhung y kien khac nhau. Nguoi noi: "Dien 
nhung y nhi"; ke bao: "Dung cam nhung den dui"; lai co nguoi 
bao: "Lich thiep nhung khong hop thoi", va ho ban ra tan vao, 
moi moc nhung cai xau cua ngai va cua toi. 

- Anh Xantro nay, Don Kihote noi, nguoi co dao due cao o 
dau ciing bi ghet bo. Rat it hoac khong co ai trong so nhung 
danh nhan truoc day khong bi nhung ke doc mom noi xau. 
Hulio Xexar, mot vi tuong cue ky dung cam va than trong, 
mang tieng la mot con nguoi nhieu tham vong, y phuc va pham 
hanh co phan khong duoc sach se, trong sach. Alehandro, 
duoc menh danh la VI dai vi nhung chien cong cua minh, bi che 
trach la mot ke dam me ruou che. Ve Erculex, con nguoi da 
lap duoc nhieu ky cong, bi thien ha gan cho toi hao sac va nhu 
nhuoc. Ve Don Galaor, anh cua Amadix nude Golo, nguoi ta 
don la tinh tinh qua hay gay go, con em chang thi lai mau nuoc 
mat. Anh Xantro a, trong khi nguoi tot phai chiu biet bao dieu 
vu khong, nhung loi noi xau ve ta co the bo ngoai tai neu nhu 
khong con gi ngoai nhung dieu anh da ke. 

- Ay chet, bay gio toi moi noi phan chinh! Xantro keu len. 

- Sao, con nua u? Don Kihote hoi lai. 

- Con khuc duoi moi khiep, Xantro noi. Nhung dieu toi vua ke 

ra chua tham vao dau; nhung neu ngai muon biet het nhiing loi 

Page 638 



DON QUUOTE.txt 

noi xau ve ngai, lat nua toi se dan lai day mot so nguoi co the 

ke cho ngai that tuong tan, khong thieu mot chu. So la toi qua, 

con trai ong Bartolome Caraxco tro ve lang. Cau ta hoc o 

Xalamanca, vua do tu tai. Toi den chao va duoc cau noi cho 

biet la cuoc doi cua ngai da duoc viet thanh sach, voi ten la 

Don Kihote, nha quy toe tai ba xii Mantra, rang trong sach co 

noi toi toi va goi dich danh Xantro Panxa, toi ba Dulxinea lang 

Toboxo cung nhieu chuyen khac ma chi co thay tro ta biet thoi. 

Nghe xong, toi phat so phai lam dau, khong hieu vi sao sii gia 

viet sach lai co the biet duoc. 
Don Kihote noi: 

- Xantro, ta dam bao voi anh tac gia viet ve cuoc doi chung ta 

phai la mot phap su. Doi voi nhung nguoi nay, mot khi ho da 
muon viet ve ai thi khong co cai gi ma ho khong biet. 

- Dung la mot phap su roi, Xantro noi, vi theo loi cau tu 
Xanxon Caraxco - ten nguoi con trai toi vua noi a tren, - tac 

gia quyen sach do la Xide Amete Berenhena. 

- Do la ten mot nguoi Moro, Don Kihote dap. 

- Chac the, Xantro noi, vi toi nghe hau het nguoi Moro deu 

thich an ca. 

- Xantro, anh nham day thoi, Don Kihote noi; tieng A Rap 

Xide la biet danh va co nghia la hien si. 

- Co le, Xantro noi, nhung neu ngai muon toi dan cau ta den 

day, toi se di tim ngay. 

- Anh ban ay se lam cho ta vui thich, Don Kihote noi; dieu anh 

vua tiet 16 khien ta hoi hop, va ta se an khong biet ngon chung 

nao chua duoc nghe het chuyen. 

- Neu vay, toi xin di tim cau ta, Xantro dap. 

Roi bac gia tu chu di tim cau tu. Chi mot lat sau, bac da tro lai 

Page 639 



DON QUUOTE.txt 

cung voi Xanxon Caraxco, va mot cuoc hoi dam vo cung ly thu 

dien ra giua ba nguoi. 

Chuong HI 

N6i ve cuoc dam thoai tiic cuoi giua Don Kihote, Xantro 

Panxa va cau Tu Xanxon Caraxco 

Trong khi cho mong cau Tu Caraxco tdi cho nghe nhung 

chuyen ve minh ghi trong sach nhu Xantro vua cho biet, Don 

Kihote tram ngam suy nghi. Chang khong the nao tin duoc rang 

cuon sach do da ra doi. Mot khi luoi guom cua chang chua 

rao mau nhiing ke thu bi chang giet, lam sao co the in thanh 

sach nhiing chien cong Ion lao ma chang da gianh duoc trong 

suot cuoc doi hiep si cua minh. Tuy nhien, chang cho rang co 

mot phap su nao do, vi yeu hay ghet chang, dung phap thuat in 

thanh sach de de cao va nang nhung chien cong len tren nhving 

chien cong lung lay nhat cua nganh hiep si giang ho - neu phap 

su do la ban, - hoac lu ma va ha thap nhung chien cong do 

xuong duoi nhiing hanh dong xau xa nhat cua mot ten giam ma 

thap hen - neu phap su do la thu. 

"Tuy nhien, Don Kihote tu nhu, chua co ai viet ve nhung chien 

cong cua cac giam ma, va neu cuon sach ve hiep si giang ho 

nay co that, chac no phai hung hon, xuat chung, danh tieng, 

tuyet dieu va chinh xac". Nghi vay, chang thay yen tarn doi 

chut. Nhung roi chang lai ban khoan khi nghi rang tac gia nguoi 

Moro vi mang ten Xide, ma doi vdi dan Moro thi khong the hy 

vong co su that vi bon ho deu la nhiing ke lua loc, doi tra va 

hay bop meo su viec. Chang lo ngai nguoi ta viet ve moi tinh 

cua chang mot each tuc tiu, lam ton hai toi tarn long trong trang 

Page 640 



DON QUUOTE.txt 

cua nang Dulxinea lang Toboxo; chang muon nguoi ta viet ve 
moi tinh chung thuy cua chang doi voi nang, no khien chang da 
coi khinh cac ba hoang ba chiia cung cac cong nuong va kiem 
che duoc nhung ham muon cua con nguoi. Con dang nghi 
quanh quan thi Xantro va Caraxco toi. Don Kihote don tiep 
Caraxco rat lich su. 

Tuy mang ten Xanxon 1, cau Tu khong to Ion lam nhung lai rat 
tinh nghich, nuoc da tai tai ma rat thong minh, tuoi trac hai 
muoi tu, mat tron, mui tet, mom rong, ro rang mot anh chang 
lau torn lau ca, thich treu choc. Ta hay xem day thi biet: thoat 

thay Don Kihote, cau ta quy ngay xuong truoc mat, mom noi: 

- Xin ngai Don Kihote xii Mantra cao ca dua tay cho toi hon. 

Vdi bo pham phuc ma toi dang khoac tren nguoi - mac du toi 
moi chi co bon pham chiic dau - toi dam noi rang ngai la mot 
trong nhung hiep si giang ho lung danh nhat tu truoc kia cho 
toi mai sau day tren qua dia cau nay. Quy hoa thay hien si 
Amete Beneheli da viet ra cay chuyen ve nhiing chien cong cua 
ngai, cang quy hoa con nguoi hiem co da dich cuon sach do tu 
tieng A Rap sang tieng Tay Ban Nha tarn thuong cua chung ta. 
Don Kihote do cau Tu day va noi: 

- Vay ra cuon sach ve cuoc doi toi co that do mot phap su 
Moro soan u? 

- Thua ngai, nan la co that, Xanxon dap. Toi biet chac la toi 

horn nay da in duoc tren muoi hai ngan cuon sach do, neu 

khong, xin hay hoi Bo Dao Nha, Barxelona va Valenxia la 

nhving noi da in. Lai co tin rang Amberex 2 cung dang in. Rieng 

Page 641 



DON QUUOTE.txt 

toi nghi rang khong co nuoc nao khong dich, vi cuon sach do 

duoc dich ra cac thii tieng. 
Nghe den day, Don Kihote noi: 

- Mot trong nhung dieu lam cho mot con nguoi co dao due 

cao ca hai long nhat la may minh duoc noi danh trong thien ha 
va duoc ghi ten tuoi vao su sach. Toi noi la duoc noi danh, vi 
neu nguoc lai thi tha chet con hon. 

- Neu van de la tieng tarn va noi danh, cau Tii noi, toi dam 

chac ngai la nguoi diing dau trong ca dam hiep si giang ho, vi 

rang nguoi Moro viet cuon sach do bang tieng A Rap cung nhu 

nguoi Kito giao dich ra tieng lay Ban Nha deu co gang ta 

dung su that ve duyen dang cua ngai, tinh than dung cam truoc 

gian nguy, long kien tri trong hoan nan, tinh than chiu dung 

nhiing noi bat hanh va nhiing dau don ve the xac, moi tinh 

thanh khiet va muc thuoc giua ngai va ba Donha Dulxinea lang 

Toboxo. 

Nghe thay vay, Xantro Panxa bao: 

- Toi chua he nghe thay goi ba Dulxinea la Donha ma chi goi la 
ba Dulxinea lang Toboxo thoi. Ve diem nay, sach viet sai day. 

- Dieu ay khong quan trong, Caraxco dap. 

- Tat nhien la khong quan trong, Don Kihote tiep loi. The 

nhung, xin ong Tu cho hay, trong cuon sach do, nguoi ta noi 
nhieu toi thanh tich nao cua toi? 

- Ve diem nay, cau Tu dap, co nhieu y kien khac nhau cung 
nhu co nhieu nhan thiic khac nhau. Co nguoi nhac toi nhung 
chiec coi xay gio ma ngai tuong la nhung Briareo 3 va nhving 
ten khong 16; co nguoi lai nhac toi chuyen nhiing cai chay nen 

Page 642 



DON QUUOTE.txt 

da 4; nguoi nay thich ta hai dao quan sau do bien thanh hai dan 

cuu 5; ke khac thich chuyen khieng nguoi chet di chon a 

Xegovia 6; co nguoi noi chuyen phong thich cho dam toi nhan 

hay han ca 7; lai co nguoi cho rang khong co gi hay bang cau 

chuyen ve hai ong thay tu khong 16 dong thanh Benito va cuoc 

dau vo voi chang hiep si dung cam o tinh Vixcaia 8. 
Xantro noi chen vao: 

- Xin cau Tu cho biet trong sach co noi toi dam lai la o Iangca 
khi thay chu Roxinante cua chung ta dinh choi ngong khong 9? 

- Ong phap su khong bo sot chuyen nao trong lo muc, Xanxon 
dap. Ong ta noi het, thuat lai het, ke ca chuyen Xantro nhao Ion 
trong cai khan trai giuong 10. 

- Toi khong nhao Ion trong cai khan trai giuong ma len troi mac 
du toi chang muon ti nao, Xantro noi. 

- Theo toi nghi, Don Kihote noi, cuoc doi nguoi ta co thang, co 

tram, nhat la cuoc doi cac hiep si khong bao gio ven toan ca. 

- Tuy nhien, cau Tu dap lai, co nhiing ban doc muon rang tac 

gia va dich gia cuon sach do dung nhac qua nhieu toi nhiing 
tran don ma ngai Don Kihote phai chiu dung trong nhving cuoc 

do sue. 

- Viec do co that, Xantro noi. 

- Muon cho cong bang thi khong nen nhac toi lam gi, Don 
Kihote noi. Ha tat phai viet nhiing chuyen khong lam thay doi 
hoac giam sut su chinh xac cua cuon sach ma lai co hai cho 
nhan vat chinh o trong truyen. Chac Eneax khong qua hieu thao 
nhu Virhilio da ta, cung nhu Odixe khong qua than trong nhu 

dudi ngoi but cua Omero. 

- Dung vay, Xanxon noi, tuy nhien lam tho khac voi viet su; khi 

Page 643 



DON QUUOTE.txt 

ke hoac ca nggi mot sir viec, nha tha khong nhat thiet phai noi 
dung sir that ma co the ly tudng hoa, con sit gia khi viet khong 
duoc ly tudng hoa ma phai trung thuc, khong them bdt mot 

dieu gi. 

- Neu ong tac gia Moro nay viet dung sir that, Xantro dap, 

chac chan la trong so nhung roi don cua ong chu toi co ca phan 

cua toi, vi moi khi hai vai ong chu toi bi don thi khap nguoi toi 

cung an don. Nhung ta khong nen lay the lam la vi, nhu ong 

chu toi da bao, khi cai dau dau don thi toan than cung phai dau. 
Do quy quai, Don Kihote noi. Khi anh muon, anh cung co tri 

nhd day. 

- Du toi muon quen nhiing ngon roi vot di chang nua, vet tich 

con in tren xuong suon se con luon nhac nhd toi, Xantro noi. 

- Im di Xantro, Don Kihote bao; chd ngat ldi ong Tu. Xin ong 

Tu bo qua va hay noi tiep nhung dieu ve toi trong cuon sach 

do. 

- Ve toi niia, Xantro noi, vi nghe don toi cung la mot trong 

nhung dan vat chinh cua cuon sach. 

- Nhan vat chu, khong phai dan vat, anh ban Xantro a, 

Xanxon chua. 

- Lai them mot ong hay bat be chu nghia! Xantro noi. Neu vay, 

xin moi; cii the ke het ddi cung khong het. 

- Trdi hai toi neu bac khong phai la nhan vat thii hai trong sach, 

cau Tu dap. Co nguoi thich nghe bac noi con hon nghe nhan 
vat chinh co. Lai co nguoi noi rang bac qua nhe da khi nghi 
rang chac chan duoc cai tri mot hon dao ma ngai Don Kihote 
day se trao cho. 

- Ta khong nen bi quan, Don Kihote bao. Xantro cang co tuoi 

cang giau kinh nghiem va se co du nang lire cong vdi sir khon 

Page 644 



DON QUUOTE.txt 

kheo de cai tri hon dao ma luc nay anh ta chua lam chu. 

- Lay Chua, Xantro noi, toi ngan nay tuoi dau con chua duoc 
cai tri mot hon dao thi chac den khi bang tuoi Matuxalem 1 1 
cung chua duoc dau. Co dieu tai hai la cai hon dao ay 6 dau, 
toi cung chang biet nua. Rieng toi chang thieu dau 6c de cai tri 
no. 

- Xantro, hay nho Chua phu ho cho, Don Kihote noi. Moi viec 
roi se tot lanh, co khi vuot qua ca long mong moi cua anh. La 

tren cay khong rung dong neu Chua khong muon. 

- Dung vay thay, cau Tu noi; neu Chua muon, Xantro se co ca 

ngan hon dao de cai tri, noi chi mot hon. 

- Toi thay vung nay co khoi thong doc khong voi toi got giay 

cua toi, Xantro noi. Ay the ma ho cung duoc keu bang lanh 
chua va cung duoc an bang dia bac day. 

- Nhung vi do khong lam thong doc o dao ma o nhiing noi de 
cai tri, Xanxon dap. Lam thong doc o dao, it ra cung phai biet 

van pham. 

- Toi chang biet van pham, Xantro noi. Nhung thoi, ta hay xep 

nhiing van de do lai va de Chua dinh lieu cho; Nguoi se dua 
toi den mot noi, o do toi phuc vu nguoi tot nhat. Bay gio, toi 
xin thua voi ong Tu Xanxon Caraxco rang toi vo cung khoai tra 
thay rang tac gia da khong lam nham tai doc gia khi viet ve toi. 
Toi xin lay danh du cua mot giam ma ma noi rang neu ong ta 
noi ra nhung dieu khong dung ve mot nguoi co dao goc nhu 
mot day, toi se gao to toi miic thang diec cung phai nghe thay. 

- Hoa la bac co tai thanh, Xanxon noi. 

- Tai thanh hay khong, mac toi, Xantro noi; con nguoi ta phai 

Page 645 



DON QUUOTE.txt 

than trong khi noi hoac viet ve mot nhan vat nao, dung co viet 
lung tung, khong suy nghi. 

- Mot trong nhung khuyet diem cua tac gia la da long vao cuon 
sach Truyen anh chang hieu ky kho dai, cau Tu noi. Khong 
phai la chuyen do do hoac ke khong hay ma la dat khong dung 
cho va khong an nhap gi voi cuoc doi cua ngai Don Kihote. 

- Toi danh cuoc la thang cho de ay ke rat nhung chuyen dau 
Ngo minh So, Xantro noi. 

Don Kihote co y kien: 

- Toi cho rang ke viet sach ve toi khong gioi giang gi ma la mot 
ten ba hoa, ngu xuan, viet ma chang biet minh viet gi, duoc toi 
dau hay toi do, giong nhu Orbahena, hoa si tinh Ubeda vay. 
Khi co nguoi hoi ve gi, ong ta dap: "De xem giong cai gi". Co 
Ian ong ta ve mot con ga trong, trong chang ra ga, phai ghi 
them bang chu Gotich 12 o duoi biic ve: "Day la con ga 
trong". Chac rang cuon sach viet ve toi cung vay, can phai co 

thuyet minh mdi hieu noi. 

- Khong phai the dau, Xanxon dap; sach ke ranh mach, khong 

co gi la kho hieu ca. Tre con cung gio ra xem, con trai con gai 

deu doc, nguoi Ion xem toi dau hieu toi do, ong gia ba ca tarn 

tac khen. Tom lai, moi nguoi, moi lop deu doc, deu biet, deu 

ham, den noi trong thay mot con ngua gay nao la nguoi ta lai 

bao: "Day la Roxinante". Thich doc nhat la cac chu thi dong, tai 

noi tien sanh cua cac lanh chua deu co cuon Don Kihote; nguoi 

nay vua dat cuon sach xuong, nguoi khac da cam len ngay; 

nguoi hoi muon, nguoi giang lay. That la mot cuon sach giai tri 

Page 646 



DON QUUOTE.txt 

va vo hai nhat tu xua toi gia vi trong do khong he thay mot loi 
noi doi tra hoac mot y tuong xang bay nao. 

- Khong viet nhu vay tuc la khong viet sir that, Don Kihote 
noi, ma chi viet nhirng loi doi gia. Nhirng sit gia nao khong ton 
trong sir that dang phai chiu toi chet thieu nhir nhung ke lam 
bac gia. Toi cung khong biet tai sao tac gia di tim nhirng chuyen 
dau dau trong luc co bao nhieu dieu dang viet ve toi. Chac ong 
ta muon lam theo cau phirong ngon: "Cir an rom va co kho 
cung no bung" chii gi? Thuc ra, chi can gidi thieu nhirng y nghi, 
nhirng loi than tho, nhiing giot nuoc mat, nhung mong uoc tot 
dep va nhiing cuoc do sue ciia toi cung da duoc mot pho sach 
Ion bang tat ca nhiing tac pham ciia ToXantroado gop lai. 
Thua ong Tu, theo toi hieu, muon viet su va sach, bat ky loai 
nao, can phai co mot suy xet ky luong va mot tri thuc gia gian. 
Nhiing bo 6c Ion moi biet noi nang, viet lach mot each y nhi. 
Trong mot vo kich, kho nhat la vai thang ngoc, ai nghi rang 
dong vai do don gian se that bai. Lich sir la mot cai gi do thieng 
lieng vi no doi hoi sir that, va o dau co sir that o do co Chua. 
Ay the ma co nhiing ke viet sach mot each bua bai, cau tha. 

- Mot cuon sach do den dau cung chua dung mot chut gi hay 
ho, cau Tu noi. 

- Tat nhien, Don Kihote dap, the nhung co nhieu nguoi xiing 
dang duoc noi danh vi nhung tap ban thao ciia minh bong dung 
bi lu mo khi dua in nhung tap sach do. 

- La vi nguoi ta co the doc ky nhung sach da xuat ban, 

Page 647 



DON QUUOTE.txt 

Xanxon noi, do do de nhin thay nhirng thieu sot, va tac gia 

cang co tieng tarn thi nguoi doc cang khat khe. Nhirng nguoi 
noi danh vi tai, nhirng nha tho Ion, nhirng sir gia danh tieng 
thuong phai chiu sir ghen ghet cua nhirng nguoi lay viec nhan 
xet cac tac pham cua ngiroi khac lam thu vui duy nhat, trong 
khi ban than ho khong de ra duoc mot cai gi. 

- Dieu do khong la, Don Kihote noi, vi co nhieu nha than hoc 
len buc giang thi toi nhirng lai rat gioi phat hien ra sai sot cua 
nhirng nguoi giang thay cho ho. 

- Tat ca nhirng dieu ngai noi deu dung, Caraxco noi, song toi 
mong muon cac nha phe binh do rong luong hon va bdt khat 
khe, dirng qua chu trong toi nhirng thieu sot vun vat trong khi 
nhan xet mot tac pham choi loi nhu mat troi. Omero 13 cirng 
co luc nham Ian, nhung phai thay rang ong da co giir duoc tinh 
tao de han che toi da nhirng thieu sot trong tac pham cua minh. 
Va cung co the nhirng diem ho cho la do lai giong nhu nhirng 
not ruoi, doi khi lam ton ve dep cua khuon mat len. Cho nen 
nguoi lam mot cuon sach gap nhieu may rui vi khong tai nao 
bien soan cho vira long moi doc gia duoc. 

- Chac la nguoi viet ve toi chi lam vira long mot so it nguoi 
thoi, Don Kihote noi. 

- Trai lai thi dung hon, Xanxon noi. Khong sao ke xiet nhirng 

nguoi yeu thich cuon sach do. Cung co mot so nguoi che trach 

tri nho cua tac gia vi ong quen khong neu ro ten ke cap da lay 

trom lira cua Xantro, doan tren vira bao Xantro bi mat trom, 

doan dudi da thay bac cuoi con lira do, khong hieu tim thay no 

Page 648 



DON QUUOTE.txt 

luc nao. Nguoi ta con noi tac gia quen khong cho biet Xantro 
da su dung ra sao khoan mot tram dong tien vang bat duoc 
trong cai ruong tren niii Morena, va ong khong he nhac lai 
chuyen do. Nhieu nguoi muon biet bac ta da dung so tien lam 
gi, tieu pha nhung mon gi, vi do la mot trong nhiing diem chu 
yeu can neu. 
Xantro dap: 

- Thua ngai Xanxon, bay gio khong phai luc de toi ke le, tinh 
toan tien nong. Toi dang dau bung, neu khong co hai ngum 
ruou lau nam de chiia chay thi toi chi con bo xuong. Ruou co 
san o nha, bu chau dang cho kia, an xong toi se tro lai day va 
lam thoa man ngai cung nhu tat ca nhiing ai muon hoi, tu 
chuyen mat con lua cho den viec chi tieu mot tram dong tien 
vang. 

Roi khong cho ai tra loi va cung khong them noi them cau nao, 
bac tro ve nha. 

Don Kihote khan khoan moi cau Tu o lai xoi biia com nhat voi 
chang. Cau Tu nhan loi ngoi lai. Biia an co them doi chim cau 
nho; hai nguoi vua an vua ban chuyen kiem hiep, co ve tarn 
dac lam. Xong bua, ho lam giac ngu trua. Lat sau, Xantro 
quay tro lai va cuoc dam thoai tiep dien. 

Chuong IV 

Xantro Panxa giai dap nhung cau hoi thac mac cua cau Tu 

Xanxon Caraxco, cung nhung chuyen dang biet va dang ke ra 

day 

Xantro Panxa tro lai nha Don Kihote va tiep tuc cuoc noi 

Page 649 



DON QUUOTE.txt 
chuyen, bac bao: 

- Ngai Xanxon co y muon biet ai lay trom con lira cua toi, 
nhu the nao va luc nao. toi xin tra loi: sau khi xay ra chuyen 
khong may vdi dam toi nhan va chuyen khieng xac nguoi chet 
den Xegovia, ngay dem do, thay tro toi rut vao nui Morena de 
tron tranh dpi canh sat Xanta Ermandat. Toi mot khu rung ram, 
ong chu toi ngoi tua nguoi vao ngon giao, toi nga minh tren 
lung con lua, met moi va dau du sau nhung tran do sue da 
qua, roi ca hai ngu nhu the nam tren bon chiec dem nhoi long 
chim vay. Rieng toi ngu nhu chet, gia co ai lai gan chong bon 
dau gay vao bon goc chiec yen toi dang cudi roi keo con lua 
ra, toi cung chang hay. 

- Viec do de lam va khong phai dieu gi moi me, Don Kihote 
noi. Xacripante cung da gap truong hop nay trong tran ham 
thanh Albraca khi ten trom khet tieng Brunelo dung each do 
keo con ngua ra khoi dui chang. 

Xantro ke tiep: 

- Troi sang, toi moi cua minh thi nga vat xuong dat vi khong 
co gay do. Toi tim lua nhung chang thay. Nude mat toi ua ra 
va toi keu khoc tham thiet, neu tac gia cuon sach khong ke lai 
tiic la da bo mat doan hay. Sau bao nhieu ngay toi chang nho, 
khi di hau cong chua Micomicona, toi da bat gap con lua cua 
toi. Nguoi cuoi no la ten Hinex de Paxamonte trong bo quan 
ao bohemieng, ten dai gian dai ac da duoc thay tro toi giai 
thoat khoi xieng xich. 

Page 650 



DON QULJOTE.txt 

- Doan nay khong co gi sai ca, cau Tu noi; tacgia chi sai khi 

viet rang Xantro cuoi con lira do khi bac chua tim may no. 

- Cai do thi toi chiu, khong biet tra loi ra sao, Xantro dap. 
Chac ong su gia nham, hoac gia nha in so suit. 

- Chac chan nhu vay, Xanxon noi. The con khoan mot tram 
dong tien vang, bac da su dung ra sao? Co tieu pha het khong? 

- Toi tieu cho ban than, cho vo, cho con toi. Nho co mon 
tien do ma vo toi da ben gan cho trong khi toi di khap cac neo 
duong hau ha ong chu Don Kihote cua toi. Neu sau mot thoi 
gian dai nhu vay, toi tro ve nha khong co nen bac, khong co 
lua, chac chan toi se gap chuyen chang lanh. Nao con hoi gi 
nua khong? Du Due Vua o day, toi cung san sang tra loi. 
Dung ai dinh dang gi vao cong viec cua toi, toi mang gi ve nha, 
toi tieu gi, mac toi. Neu nhung roi don ma toi phai chiu dung 
trong nhving chuyen di co the tinh tra bang tien, them mot tram 
dong vang cung chua du chi phi cho mot phan nua so roi don 
dau, du chi tinh bon xu mot roi. Ai nay hay tu xet minh truoc, 
dung nghi trang thanh den, den thanh trang. Con nguoi ta moi 
nguoi co mot tinh net, chan van ke con toi te hon co. 

- Toi se nhac tac gia dung quen nhiing loi bac Xantro vua 
noi mot khi tai ban cuon sach, de cho tac pham tang them phan 
gia tri, Xanxon noi. 

- Thua ong Tu, chang hay con diem gi can phai sua trong 
cuon sach do nua khong? Don Kihote hoi. 

- Chac con, Xanxon dap, nhung khong quan trong nhu 

nhung diem vua neu ra. 

Page 651 



DON QUUOTE.txt 

- The tac gia co hiia ra phan hai khong? Don Kihote hoi. 

- Co hua, Xanxon dap; nhung ong ta noi la chua tim thay 
phan nay va cung khong biet ai giu. Cho nen chung ta chua 
biet chac chan phan sau co ra hay khong. Vi le do va vi nhieu 
nguoi noi rang: "Phan hai bao gio cung do", "Nhung dieu da 
viet ve Don Kihote du roi", nguoi ta se ngo rang khong co 
phan thii hai. Tuy nhien, nhving nguoi vui nhon lai noi: "Hay ke 
them nhving mau truyen ve Don Kihote; Don Kihote hay hanh 
dong di, Xantro noi di, du the nao chung toi van thich...". 

- Tac gia dinh the nao? 

- Ong ta dang khan truong tim kiem phan hai. Xanxon dap, 
khi nao thay se dua di in ngay. Ong ta ham kiem mon loi nhuan 
do cuon sach mang lai hon la nhiing loi khen. 

Nghe thay vay, Xantro lien noi: 

- Tac gia ham tien u? The thi lam sao sach co the hay duoc! 
Ong ta se lam au, lam au, giong nhu tho may truoc ngay le 
Phuc sinh vay. Nhiing cong viec lam voi vang khong khi nao 
dat toi su hoan hao mong muon dau. Ong tac gia Moro nao do 
hay de tarn vao viec lam cua minh, toi va ong chu toi se cung 
cap ngay va day du ca dong chuyen phieu luu va bao nhieu su 
viec khac khien ong ta khong nhung so an xong phan thu hai 
ma con co the soan toi phan thii mot tram. De thuong ong ta 
cho rang thay tro chung toi ngu tren dem rom chac. Cii tuong 
sung suong lam day, biet dau gian kho qua chung. Co dieu toi 
muon noi la neu nhu ong chu toi nghe loi toi khuyen nhu, luc 

Page 652 



DON QUUOTE.txt 

nay day may tro toi dang rong ruoi tren cac canh dong, di tra 

thu cho nhung ai bi xuc pham va uon nan nhung sai trai theo 
phong tuc tap quan cua cac hiep si giang ho danh tieng. 

Xantro noi chua diit loi bong nghe dau con Roxinante hi 
vang. Don Kihote coi do la diem dai cat, va chang quyet dinh 
trong ba bon ngay toi se lam mot cuoc xuat hanh moi. Chang 
ngo y tnroc voi cau Tii va yeu cau cau cho y kien nen den noi 
nao tnroc. Cau Tii dap: "Theo y toi, ngai nen den tinh 
Xaragoxa o vuong quoc Aragon. Trong it bira nira, tai do se 
to chiic hoi dau thuong rat long trong nhan ngay le thanh 
Horhe. Ngai se tro nen lung danh vi neu ngai danh bai tat ca 
cac hiep si cua vuong quoc nay tuc la ngai da danh bai tat ca 
cac hiep si tren doi". Cau ca ngoi quyet dinh vo cung thoa dang 
va dung cam cua Don Kihote, can dan chang phai than trong 
hon moi khi lao vao chon gian nguy,boi vi cuoc doi chang 
khong thuoc ve chang ma thuoc ve tat ca nhung ai can toi su 
ciiu tro cua chang trong con hoan nan. 

Nghe toi day, Xantro noi voi Xanxon: 

- Toi cung thuong che trach ong chii toi dieu nay. Co khi 

ngai danh ca mot tram nguoi co vu khi nhu thang be tham an 

danh nua ta dua hau vay. Danh nhau co luc tien, luc thoai, dau 

phai luc nao cung ho: "Cau thanh Diego dong chat nude Tay 

Ban Nha" 1. Hon nua, neu toi nhd khong nham, hinh nhu chinh 

ong chu toi noi rang su dung cam dung giiia hen nhat thai qua 

va mao hiem thai qua. Neu qua nhu vay, toi khong muon ong 

chu toi chay tron mot each vo ly hoac xong len mot each dien 

Page 653 



DON QUUOTE.txt 

ro. Va toi cung xin luu y ong chu toi rang neu muon toi di cung 
thi phai voi dieu kien sau day: danh nhau hoan toan la viec cua 
ngai, toi cham lo an uong, tarn giat cho ngai, muon sao duoc 
vay. Con nhu nghi rang toi cung phai tuot guom ra, du de dau 
voi bon sue sinh vo lai co vu khi, tiic la doi hoi toi lam mot viec 
qua sue. Thua ong Xanxon, toi khong cau duoc tieng la dung 
cam ma chi muon la nguoi giam ma tai gioi nhat va trung thanh 
nhat cua mot hiep si giang ho. Va neu ong chu Don Kihote cua 
toi co nghi toi cong lao hau ha va ban cho toi mot trong so rat 
nhieu hon dao ma ta se gap - nhu ngai thuong noi, - toi xin doi 
on. Con neu ngai khong cho, toi van song duoc tren doi nay. 
Con nguoi ta khong nen song nho vao ke khac, chi nen nho 
vao Chua thoi. Va chang, banh mi cu cai thuong dan cung ngon 
chang kem banh mi cua thong doc tren nhung hon dao do , lai 
bi quy no ngang chan, nga dui dui, gay ca rang. Toi sinh ra la 
Xantro, toi muon luc chet van la Xantro. Tuy nhien, neu khong 
phai cau canh kho nhoc gi nhieu, lai duoc troi ban cho mot hon 
dao hoac mot mon gi tuong tu, toi khong dai dot choi tu. 
Nguoi ta thuong co cau: "Khi ai cho con bo, kiem ngay thung 
buoc no lai" va "Khi dieu lanh toi, hay cat vao nha". 

- Nguoi anh em noi nang nhu mot giao su dai hoc vay, 
Caraxco noi. Hay tin tuong vao Chua va vao ngai Don Kihote 
day; ngai se ban cho ca mot vuong quoc chu chang phai mot 
hon dao dau. 

- Vuong quoc hay hon dao deu duoc ca, Xantro dap. Xin 

Page 654 



DON QUUOTE.txt 

thua voi ngai Caraxco: neu ong chu toi cho toi mot vuong 

quoc, ong khong viit no cho mot cai tui thung dau. Toi da tu 
bat mach va nhin thay con du sue de cai tri cac vuong quoc va 
cac hon dao. Toi da nhieu Ian noi the voi ong chu toi. 

- Xantro hay coi chung, Caraxco noi. Chiic tuoc lam thay 
doi tinh net con nguoi ta. Mot khi lam thong doc, co the bac se 
khong nhan nguoi me sinh ra bac niia dau. 

- Dieu do xay ra voi nhung ke xau xa, Xantro dap, nhung 
khong the den voi nhung nguoi co long va co dao goc nhu toi. 
Khong tin u! Hay thu xem toi co an o bat nhan bac ac voi ai 
khong? 

- Hay de Chua lam viec do, Don Kihote noi; Nguoi se cho 
biet khi nao anh tro thanh thong doc. Ta tuong nhu da thay 
duoc truoc mat roi day. 

Noi roi, chang hiep si hoi cau Tu co biet lam tho khong, neu 

co, xin hay giup mot vai cau tho de chang ngam trong luc tu 

biet nang Dulxinea lang Toboxo; chang muon rang moi cau tho 

bat dau bang mot chu cua ten nang, khi hoan thanh bai tho, 

chap cac chu dau moi cau tho se thanh ten: "Dulxinea lang 

Toboxo". Cau Tu dap: "Toi khong nam trong so nhung nha tho 

noi danh o Tay Ban Nha - vi nguoi ta don la ca nuoc chi co ba 

nguoi rudi gioi tho, - nhung ciing xin lam bai tho do. Tuy nhien, 

viec nay kho lam vi ten my nhan gom muoi bay chu, neu lam 

bon doan, moi doan bon cau se thua mot chu, neu lam moi 

doan nam cau lai thieu ba chu. Nhung thoi duoc, toi se tim 

each an mot chu khien cho ten Dulxinea lang Toboxo an khop 

Page 655 



DON QUUOTE.txt 

voi mudi sau cau tha. 

- Lam nhu vay phai thoi, Don Kihote bao, vi mot khi khong 
nhan ra ten cua minh trong tho, khong mot ngudi dan ba nao lai 
nghi rang bai tho do danh rieng cho minh. 

Sau khi da thoa thuan voi nhau ve bai tho, va ngay xuat hanh 

- tiic tarn ngay sau - Don Kihote dan cau Tu phai giu kin viec 
nay, khong cho ai biet, nhat la Cha xii, bac pho cao Nicolax, 
co chau gai va ba quan gia, de ho khong can tro nhung quyet 
dinh dung cam va dang ca ngoi cua chang. Caraxco hiia se lam 
dung nhu vay. Trudc khi ra ve, cau con dan Don Kihote khi 
nao co dip nhd bao cho biet tinh hinh tot xau ra sao, sau do hai 
nguoi chia tay nhau, Xantro cung di chuan bi cho chuyen xuat 
hanh sap tdi. 

Chuong V 

N6i ve cuoc tro chuyen hay ho ly thu giua Xantro Panxa va vo 

bac la Terexa Panxa cung nhung su viec khac dang ghi nho. 
Khi lam tdi chuong nam nay, dich gia cho rang cuon sach co 

su gia mao vi may trong do Xantro Panxa co nhving ldi le 

khong phu hop voi tri tue can coi cua bac, noi nhiing dieu qua 

tinh te ma ong nghi rang bac khong the nao biet duoc. Tuy 

nhien, lam dung chuc trach cua minh, ong tiep tuc dich nhu sau: 

Xantro tro ve nha, mat may hdn ho vui mung, each xa mot tarn 

no bac gai cung nhan ra khien bac khong the khong hoi chong: 

- Thay Xantro no oi, co dieu gi ma thay tro ve vui ve the? 

Xantro dap: 

Page 656 



DON QUUOTE.txt 

- Bu no a, neu do la y Chua, toi vui long tu bo niem vui nay. 

- Toi cha hieu thay no noi gi ca, va toi cung cha biet y tu thay 
no ra sao, ma lai bao la vui long tu bo niem vui neu do la y 
Chua. Dan don nhu toi day cung cha thay ai muon kho vao 
than bao gio. 

- Terexa hay nghe toi noi; toi vui vi toi da quyet dinh tro lai hau 
ha ong chu Don Kihote. Ong chu muon di Ian thu ba tim kiem 
nhiing chuyen phieu luu, va toi se di cung ong. Toi ra di vi canh 
nha ban bach va cung vi nuoi mot hy vong; hy vong lam toi 
sung suong khi nghi rang co the kiem duoc mot tram dong tien 
vang nvia nhu so tien ta da tieu; tuy the, toi cung thay buon vi 
phai xa bu no va cac con. Gia nhu Chua cho toi duoc song em 
am o nha, mua khong toi mat, nang chang toi dau, dung bat toi 
phai mang than vao nhung noi hang cung ngo hem - dieu ma 
ngai co the lam duoc de dang, mien la ngai muon, - hien nhien 
la niem vui suong cua toi cang tang them nhieu. Phai xa bu no, 
toi nua buon nua vui. Vi the nen toi noi rang toi vui long tu bo 
vui suong nay neu do la y Chua. 

- Nay thay no oi, nhung tu ngay ra nhap hiep si giang ho, thay 
no noi nang quanh co qua, chang ai hieu noi. 

- Chua hieu cho toi la du roi, bu no a; Nguoi hieu het moi 
chuyen. Nhung thoi, xep viec do lai. Bay gio, bu no hay cham 
soc con lua trong ba ngay lien de no co du sue xong pha tran 
mac, hay cho no an gap doi va tim cho toi bo yen cuong cung 
nhiing phu rung khac vi thay rang thay tro toi khong di an cuoi 

Page 657 



DON QUUOTE.txt 

ma di khap hoan cau noi chuyen phai trai voi nhung ten khong 

16, nhung loai yeu quai, tai phai nghe nhung tieng rit, tieng gam, 
tieng rong, tieng gao. Tuy nhien, tat ca nhung cai do deu khong 
dang ke neu nhu khong phai cham tran voi bon lai la va nhung 
ten phap su Moro. 

- Thay no a, toi nghi rang lam giam ma giang ho cung phai say 
vay mdi kiem duoc mieng an. Vi vay, toi cau xin Diic Chiia troi 
phu ho cho thay no som thoat khoi canh nay. 

- Toi noi cho bu no biet la neu toi khong nghi rang chi nay mai 
se tro thanh thong doc mot hon dao, toi se chet ngay bay gio. 

- Thay no dung noi nhu the. Con ga co nhot o luoi ma van 

song. Du cho quy tha di het nhung hon dao tren doi nay, thay 

no van song duoc, khong lam thong doc, thay no van tu trong 

bung me ma ra, khong lam thong doc, thay no van song cho toi 

ngay nay, va khong lam thong doc, thay no van se xuong ho 

hoac se bi nguoi ta khieng xuong ho khi nao troi bat toi. Thien 

ha co khoi nguoi khong lam thong doc ma van song va van 

duoc tinh trong dan so. Loai nude cham ngon nhat tren doi la 

cai doi, ma nguoi ngheo thi khong thieu, cho nen ho an bao gio 

cung ngon mieng. The nhung, thay no a, neu may ra thay no tro 

thanh thong doc, cho quen toi va cac con nhe. Phai nho rang 

thang Xanchico nha ta da tron muoi lam toi dau va da den luc 

di hoc neu nhu chu no la tu vien truong muon no gia nhap giao 

hoi. Lai con con gai chung ta la Mari Xanta nua. Phai lo cho no 

song duoc mot khi ga chong cho no. Toi ngo ngo la no muon 

lay chong cung nhu thay no muon lam thong doc vay. Thoi thi 

Page 658 



DON QUUOTE.txt 

con gai co chong, du xau tot, con hon di theo trai. 

- Bu no a, neu Chua cho toi mot chiic gi, nhu thong doc chang 
han,chac chan toi se ga con Mari Xanta vao noi quyen quy cao 
sang, cao toi miic nguoi ta phai thua no la lenh ba. 

- Cho, cho, thay no a. Tot nhat la phai tim noi bang vai phai lua 
ma ga chong cho no; con nhu bat no bo guoc xo chan vao 
giay, bo vay ngan bang da nau de mac vay long dai thudn 
thuot bang to lua, khong goi ten no trong khong la Marica ma 
phai thua phu nhan nay, ba Ion no, con be se chang theo noi 
dau, va moi buoc di no se vap, de 16 het chan tay ra thoi. 

- Mu lam cam im mom di. Chi hai ba nam sau, no se ra dang 
mot menh phu dai cac ngay. Bang khong cung chang he gi. No 
cii lam ba Ion di, roi muon ra sao thi ra. 

- Thay no phai biet than biet phan minh, dung voi tay qua cao. 
Phai nhd cau phuong ngon: "Hay chui mui con ong hang xom 
va coi no nhu con cai trong nha" 1 . Ga con Mari nha ta cho 
ong ba tuoc hay ong quy toe de roi bi ho nhiec moc, xi va la 
con nha ha luu, bo cu me di thi that dep mat! Thoi, toi cha nghe 
thay no dau. Toi nuoi con gai toi khon Ion khong phai de cho 
nguoi ta mang chui no. Trong lang co thang Lope Tocho, con 
ong Huan Tocho; trong no ran roi, khoe manh, lai la cho quen 
biet ca. Toi thay cu cau de mat toi con be nha ta day. Cho 
bang vai phai lua, con Mari lay no that dep doi va vo chong ta 
cung duoc gan no. The la ca nha, cha me, con chau, dau re 
doan tu, binh an dudi su che cho cua Chua. Cho cho no vao 

Page 659 



DON QUUOTE.txt 

lam dau nhung nai lau hong gac tia lam gi keo roi nguoi ta 

chang hieu no va ban than no cung chang hieu minh ra sao nua. 

- Mu vo ngu xuan kia, tai sao mu cii dinh ngan cam ta kiem 
cho con gai mot tarn chong danh gia de roi mai sau nhung diia 
chau ta duoc goi la Due ong. Terexa, nghe ta bao day: ta van 
may cac cu ta noi rang ke nao gap may man ma khong biet 
huong thi khong duoc phan nan mot khi dieu may qua di mat. 
Luc nay, van may go cua nha ta, neu dong lai la ngu. Gio lanh 
dang thoi, hay de gio dua bay bong len cao. 

O doan tren cua nhu dudi day, Xantro noi nang khon ngoan 
nhu vay cho nen dich gia cuon sach nghi rang chuong nay at la 
gia mao. 
Xantro noi tiep: 

- Con mu dan don kia, neu ta duoc cai tri mot vung nao bo an, 
khien ra thoat khoi canh chin lam tay bun nay, nhu vay khong 
tot hay sao? Roi ta se tha ho ken chong cho con Mari Xanta, 
va mu se duoc nguoi ta goi la Donha Terexa Panxa, vao nha 
tho ngoi tren tham dem len, mac cho nhving mu quy toe khac 
trong vung luom nguyt. Khong tot a. Neu the thi cuoc doi mu 
cung se chi nhu bay gio, khong tang khong giam, giong het mot 
biic hinh tren tham ma thoi. Nhung khong ban cai nua, du mu 
muon noi gi, con Xanchica cung phai tro thanh ba tuoc phu 
nhan. 

- Thay no noi nang phai nghi chii. Toi e rang chiic ba tuoc phu 

nhan se mang lai tai hoa cho con gai toi. Thay no muon lam gi 

thi tuy, muon no tro thanh cong nuong hay cong chua, toi cung 

Page 660 



DON QUUOTE.txt 

mac. Toi chi xin noi rang toi khong muon va khong tan thanh 
viec do. Thay no a, toi luon luon muon co binh dang, khong 
thich len mat rom. Ten rua toi cua toi la Terexa, khong hon 
cung khong kem, khong to diem them bang chu don hay 
donha. Bo nha toi ten la Caxcaho, dung ly ra, phai goi ten toi la 
Terexa Caxcaho, nhung vi toi lam ban vdi thay no nen nguoi ta 
goi toi la Terexa Panxa. Phep tac nha vua nhu vay, khong theo 
cung chang duoc. Toi vui long mang ten do, chang can them 
chu don len dau lam gi cho nang minh, mang cha noi. Toi cung 
cha muon de cho thien ha noi moi khi thay toi an mac theo kieu 
cac ba ba tuoc hay thong doc: "Trong con me xe ra ve chua! 
Moi horn qua, chi a con go lung ra keo soi day, di le nha tho 
con phai lay gau vay che dau vi khong co khan vuong, ay the 
ma bay gio cung vay long, cung tram cai dau, mat venh vac len. 
Tuong nguoi ta khong biet day han?". Neu Chua muon cho toi 
co du ca that quan hay ngu quan, hoac con du nhung giac quan 
ma toi co, toi se khong de cho thien ha de biu toi nhu the. Thay 
no cii viec di lam thong doc ma len mat voi toi. Co linh hon me 
toi chiing giam, toi va con gai toi se khong roi mot buoc khoi 
lang nay dau. Dan ba cam cung dan ba dung dan, con gai hay 
lam con gai net na. Thoi, thay no di ma tim kiem nhung chuyen 
phieu luu cung voi ong chu Don Kihote, mac cho me con toi o 
nha rau chao Ian hoi. On nho Chua, me con toi o hien gap lanh. 
Ma toi cung cha biet ai da goi ong chu thay no la Don vi cha 
ong nha ong ta co chuc phan gi dau. 

Page 661 



DON QUUOTE.txt 

Xantro doi dap lai: 

- Ta noi cho ma biet, mu co phuc lam day. Lay Chua, mu ke le 
day ca day muong, chang co dau xuoi duoi nguoc gi ca. Thu 
hoi ong Caxcaho, nhung cai tram cai dau, nhung cau phuong 
ngon va thai do horn hinh co lien quan gi toi nhving dieu ta noi? 
Lai day, con mu dan don, dot nat kia (ta phai goi mu nhu vay 
vi mu khong hieu dieu ta noi va lai chang muon sung suong). 
Neu ta bao mu rang con gai ta gieo minh tu tren thap cao 
xuong, hoac gia no giao du bua bai nhu mu Uruca lang lo thi 
mu khong theo ta la dung. Nhung neu trong khoanh khac ta ap 
len lung no chiic don va chiic lanh chua, ta loi no ra khoi dong 
rom va dat no vao chon cao sang, tren mot cai be trai toan 
dem nhung, tai sao mu khong tan thanh va khong lam theo y 
muon cua ta? 

- Thay no co biet tai sao khong? Tai vi phuong ngon co cau: Y 
phuc phai xiing nguoi, khong co tai due ma doi an mac dep chi 
to loi cai duoi ra. Thien ha khong nhin ke ngheo ma chi de y toi 
nha giau; neu nguoi giau co mot mai tro nen ngheo kho, nhving 
ke xau mom se khong ngot xi xao, di nghi, ma nhiing ke xau 
mom thi co ca dong, nhu dan ong vay. 

- Mu Terexa kia, hay lang nghe ta noi vi co le ca doi mu chua 

duoc nghe nhung loi nhu vay bao gio. Nhung loi ta sap noi ra 

day khong phai la cua ta ma la cua cha truyen dao trong tuan 

chay vua qua tai lang ta. Neu ta nhd khong nham, cha da noi 

rang tat ca su vat hien tai ma ta dang nhin thay, in vao tri nhd 

cua ta mot each sau sac hon nhung su vat da qua. 

Page 662 



DON QUUOTE.txt 

Mot Ian nua, ldi noi tren day cua Xantro khien nguoi dich 
chuong nay la gia vi no vuot qua sue cua bac. 
Xantro noi tiep: 

- Vi vay, khi ta nhin thay mot nguoi nao do an mac sang trong 
dep de, co ke hau nguoi ha. ta cam thay nguoi do buoc ta phai 
kinh trong, va mac du tri nho cua ta nhac ta rang nguoi do co 
mot qua khii khong hay - hoac la gia canh ngheo hen, hoac la 
goc gac xau xa, - ta cung chang he quan tarn vi do la chuyen 
cu. Dieu ma ta quan tarn la su viec dang dien ra truoc mat. Va 
neu mot nguoi gap may man, tu chon bun lay nude dong (day 
la ldi cua cha truyen giao) dat tdi dinh cao cua phu quy, lai to ra 
niem no, hao phong, lich thiep vdi moi nguoi, khong ken cua 
vdi cac nha quy toe dong doi, mu co the tin rang khong mot ai 
nho tdi chuyen cu cua nguoi do nua; trai lai, thien ha se nhin 
vao hien tai ma kinh trong, tru nhiing ke ghen ghet, quen thoi 
rem pha bat cu mot su phu quy nao. 

- Toi cha hieu thay no noi gi ca. Thay no muon lam gi thi tuy, 
nhung dung mang nhung bai dien thuyet hung hon ra bo dau toi 
niia. Va neu thay no kiet tarn lam nhung dieu da noi... 

- Quyet tarn chii khong phai kiet tarn, Xantro be. 

- Thay no dung cai vdi toi, Terexa dap lai. Toi noi Chua nghe 
cung thuan tai, chang nhu thay no dau. Thoi, neu thay no van 
cii khang khang muon lam thong doc thi hay cho thang con cua 
thay di theo de ma day no each cai tri. Con trai phai theo va 
hoc nghe cua bo. 

Page 663 



DON QULJOTE.txt 

- Khi nao toi lam thong doc, toi se nho buu vu dua no den cho 

toi va toi se gui tien ve cho bu no. Toi se khong thieu tien, vi 
mot khi thong doc khong co tien, se khong thieu ke cho vay. 
Bu no se lo may mac cho con, sao cho che day duoc cai goc 
tich cua no va lam cho no ra dang con mot vi thong doc. 

- Cu gui tien ve, toi se may cho no vo so quan ao. 

- The ta thoa thuan vdi nhau la con gai chung ta se tro thanh ba 
tuoc phu nhan nhe. 

- Khi nao toi thay no lam ba tuoc phu nhan, toi se dua no di 
chon, Terexa dap. Nhung thoi, toi nhac lai la tuy thay no muon 
lam gi cung duoc; dan ba chung toi sinh ra de nghe loi chong, 
du chong minh ngu dan. 

N6i roi bac khoc hu hu nhu the da nhin thay con gai minh chet 
va bi dua di chon vay. Xantro lira loi khuyen giai vo, noi rang 
bac se co gang thu xep cho con Xanchica tro thanh nu ba tuoc 
trong thoi gian cham nhat. 

Toi day ket thuc cuoc tro chuyen. Xantro tro lai gap Don 
Kihote va chuan bi cuoc xuat hanh 

Chuong VI 

Noi ve nhiing chuyen xay ra givia Don Kihote voi co chau 

gai va ba quan gia, mot trong nhung chuong quan trong nhat 

cua toan bo pho sach 

Trong luc dien ra cuoc dam thoai tiic cuoi giua Xantro 

Panxa va vo bac la Terexa Caxcaho nhu ke tren, co chau gai 

va ba quan gia cua Don Kihote co nhieu viec phai lam. Qua 

nhieu dau hieu, hai nguoi doan la cau va chu ho muon tron ra 

Page 664 



DON QUUOTE.txt 

khoi nha Ian thii ba va tro lai nghe hiep si giang ho ma ho 

nguyen rua. Ho co gang tim moi each de cho chang tu bo y 
nghi xau xa do, song chi nhu truyen giao tren bai sa mac, quai 
bua vao sat nguoi ma thoi. Trong luc chuyen tro vdi chu, ba 
quan gia co noi mot cau nhu sau: 

- Thua ong chu, neu qua that ngai khong chiu ngoi yen o nha 
va khong tu bo y dinh lang thang khap nui doi de tim kiem 
nhiing chuyen phieu luu ma toi goi la nhiing chuyen oan trai, toi 
se phai keu gao Chua va Due Vua tim phuong ciiu chiia cho. 

Don Kihote dap lai: 

- Ba quan gia, truoc nhiing loi keu gao cua ba, ta khong biet 
Chua se tra loi ra sao va ta cung chang hay nha vua se tra loi ra 
sao; ta chi biet neu ta la vua, ta se khong tra loi ca dong nhung 
yeu cau phi ly nhan duoc hang ngay. Mot ong vua co nhieu 
cong viec, va mot trong nhving viec chinh la phai nghe moi 
nguoi va tra loi ho. Vi vay, ta khong muon lam ban long nha 
vua bang nhung chuyen rieng cua ta. 

- Xin ngai cho biet trong trieu co hiep si khong a? Ba quan 
gia hoi. 

- Co chu, Don Kihote dap, co nhieu chu. Can phai co de 
lam ton uy quyen va pho truong thanh the cua cac vua chua. 

- Vay sao ngai khong lam mot chin hiep si hau ha nha vua 
trong trieu? 

- Ba nen biet rang khong phai tat ca cac hiep si deu co the la 

trieu than, Don Kihote dap, va khong phai tat ca cac trieu than 

deu co hoac phai la hiep si giang ho. Tren doi nay co du loai. 

Page 665 



DON QUUOTE.txt 

Va mac du tat ca chung toi la hiep si, co su khac biet giua 
nhung hiep si nay va nhung hiep si kia. Cac trieu than khong roi 
khoi nha ho hoac khong buoc ra khoi nguong cua cung dinh; 
ho ngao du khap thien ha tren mot tarn ban do, khong mat mot 
dong xu nho, khong phai chiu nong lanh, doi khat; con nhitng 
hiep si giang ho thuc thu nhu chiing toi phai di do trai dat bang 
doi chin cua minh, chiu nong, chiu ret, dam mua dai nang, chiu 
moi sir khac nghiet cua thien nhien, dem cung nhu ngay; khong 
phai chung toi co nhiing ke thu tuong tuong ma la bang xuong 
bang thit, va trade moi gian nguy, trong moi truong hop, chung 
toi xong len tan cong chung khong can de y den nhung chuyen 
vun vat hoac nhung luat le dau vo nhu ngon giao hoac luoi 
guom cua dich thu co qua ngan hay khong, ke dich co giau 
trong nguoi bua phep gi khong, chon khoang dat nao cho khoi 
bi mat troi chieu vao mat, cung bao nhieu thu tuc tuong tu khac 
ma chi co ta biet, con ba thi chang hay. Ba can biet them rang 
mot hiep si giang ho gioi giang khong he run so du dung truoc 
muoi ten khong 16 cao den noi dau chung khong nhiing cham 
ma con vuot tren cac dam may, chin moi diia la hai toa thap 
Ion, tay la nhung cot buom to va chac, mat nhu phien da coi 
xay va do rue nhu 16 nung thuy tinh. Trai lai, voi mot thai do 
binh tinh va mot trai tim dung cam, nguoi hiep si xong len tan 
cong chung va neu co the, danh cho chung that dien bat dao 
trong chop mat, mac du nguoi ta don rang vu khi cua chung la 
nhiing cai vo cua mot loai 6c ran chac nhu kim cuong, la 

Page 666 



DON QUUOTE.txt 

nhung thanh dao bang thep hoa hoac nhung qua chuy sat dau 

boc thep ma nguoi ta thuong nhin may. Ba quan gia nay, ta noi 
vay de ba thay duoc sir khac biet giua hai loai hiep si, va dung 
la khong co vua chua nao khong quy trong cac hiep si giang ho, 
loai nguoi dang quy trong nhat vi, nhu chung ta da doc sach ve 
ho, co hiep si da ciiu khong nhung mot ma nhieu vuong quoc. 

- Oi, cau oi! Co chau gai keu len. Xin cau hay nhd rang tat 
ca nhung dieu cau vua noi ve cac hiep si giang ho deu la hoang 
duong doi gia, va nhiing cuon sach kiem hiep, neu khong bi 
dot, dang phai khoac ao xambenito 1 hoac mang mot dau hieu 
gi chung to do la mot vat xau xa, co hai den thuan phong my 
tuc. 

- Co chua chung giam, Don Kihote keu len, neu may khong 

phai la chau ruot ta va con gai cua chi ruot ta, ta se trung tri 

thich dang nhving loi may vua noi ra, khien cho ban dan thien 

ha deu biet toi. Mot con be chua biet su dung thanh thao muoi 

hai cai true det dang ten ma dam ma mom phe phan sach viet 

ve hiep si giang ho u? Ngai Amadix se noi ra sao khi nghe 

nhving loi nhu vay? Nhung thoi, chac chan chang se tha thii 

cho vi thud sinh thoi, chang la mot hiep si khiem nhuong va 

phong nha nhat, lai hay che cho cac co tieu thu. Nhung co the 

co cac hiep si khac nghe thay va dieu day bat loi cho may day. 

Khong phai tat ca cac hiep si deu lich thiep va co giao due va 

cung co nhiing ke bat nha va tho bao. Va cung khong phai cii 

mang danh hiep si la ven toan dau; co nhiing hiep si chan chat, 

co nhung hiep si gia; mac du tat ca ho deu la hiep si nhung 

Page 667 



DON QUUOTE.txt 

khong phai tat ca da chiu sir th